TVD olarak beş gündür canlı yayınlardan takip ettiğimiz Uluslararası Balinacılık Komisyonu’nun (IWC) 70. Toplantısı, Avustralya’nın Hobart kentinde 27 Eylül–2 Ekim tarihleri arasında düzenlendi.

Üye devletler arasında tasarı üzerinde konsensus sağlanamamasının ardından, bir metin hazırlama komitesi oluşturulması ve metnin revize edilerek yeniden konsensusa veya oylamaya sunulması gündeme gelmişti. Koruma odaklı sivil toplum örgütleri ve üye devletler arasında devam eden görüşmeler sonucunda, tasarıyı sunan avcılık yanlısı ülkeler metni geri çekti.

Bu sonucu hayvanlar ve okyanuslar için olumlu bulmakla beraber, Güney Atlantik Balina Koruma Alanı önerisinin yeniden reddedilmesi ve Türkiye’nin iki koruma oylamasında çekimser kalması, hayvanların yaşamını, deniz ekosistemlerini ve iklim krizi karşısında gezegenin geleceğini koruma sorumluluğunun yeterince üstlenilmediğini gösteriyor.

“Sürdürülebilir kullanım” adı altında ticari avcılığa dönüş girişimi

Antigua ve Barbuda tarafından sunulan; Palau, Saint Kitts ve Nevis, Saint Lucia ve Togo’nun da desteklediği tasarı, balinaları “stok” ve “kaynak”, avcılığı ise “hasat” olarak tanımlıyor, 1986’dan bu yana yasak olan ticari avcılığın IWC bünyesinde yeniden düzenlenmesine yönelik müzakerelere zemin oluşturmayı amaçlıyordu.

Tasarıya temel itirazımız, hayvanları meta olarak konumlandırması ve öldürülmelerini “sürdürülebilirlik”, “kaynak yönetimi”, “gıda güvenliği” ve “endüstrinin gelişimi” ifadeleriyle kabul edilebilir hâle getirmeye çalışmasıydı.

Geri çekilmesiyle tasarının önerdiği süreç başlatılmadı. Bununla birlikte, önümüzdeki yıllarda av yanlısı devletlerce yeniden gündeme getirilebileceğine dair sinyaller verildi. Dolayısıyla benzer girişimlere karşı moratoryumun uluslararası düzeyde her platformda savunulması gerekliliği devam ediyor.

Güney Atlantik’te koruma alanı önerisi yeniden reddedildi

İlk kez 2001 yılında IWC tarafından değerlendirilen Güney Atlantik Balina Koruma Alanı (SAWS) önerisi, 25 yıl sonra bir kez daha reddedildi. Öneri, 39 “evet”, 18 “hayır” ve 3 “çekimser” oyla, IWC maddelerinde değişiklik yapılması için gereken dörtte üç çoğunluğa ulaşamadı.

Güney Atlantik, balinaların üreme ve yavrulama alanlarını, ayrıca Güney Okyanusu’ndaki beslenme alanlarına uzanan göç yollarını kapsıyor. Tasarı, mevcut Güney Okyanusu Balina Koruma Alanı’yla bağlantılı olarak bu yaşam alanlarında ticari avcılığa karşı kalıcı korumayı güçlendirmeyi amaçlıyordu.

Türkiye, Güney Kore ve Norveç öneriye çekimser oy kullanarak taslağa destek vermezken; Antigua ve Barbuda, Benin, Kamboçya, Fildişi Sahili, Gambiya, Gine, İzlanda, Kiribati, Laos, Moritanya, Fas, Nauru, Palau, São Tomé ve Príncipe, Senegal, Solomon Adaları, Saint Lucia ve Saint Vincent ve Grenadinler “hayır” oyu verdi. Brezilya, bir sonraki toplantıda tasarıyı yeniden sunacağını açıkladı.

IWC’nin geçmiş toplantı kayıtlarında, öneriye karşı çıkan bazı devletler, oluşturulması düşünülen koruma alanı bölgesinde ticari balina avcılığının yasaklanmasının gemi çarpmaları ve iklim değişikliği gibi diğer tehditleri gidermeyeceğini savunmuştu. Balina avcılığını sürdürebilmek için geçtiğimiz yıllarda IWC üyeliğinden çıkan Japonya ise, sözleşmenin balinacılık endüstrisine ilişkin hükümlerini öne sürerek, avcılığı yasaklayan bir koruma alanı oluşturulmasına karşı çıkmıştı.

TVD olarak, başka tehditlerin de bulunmasını ticari avcılığa karşı korumanın reddedilmesi için geçerli bir gerekçe kabul etmiyoruz. Hayvanları ve yaşam alanlarını tehdit eden faaliyetlere karşı birbirini tamamlayan bütüncül önlemler alınmalıdır.

Nesli kritik tehlikedeki yunus ve balinaların korunmasına Türkiye yine çekimser kaldı

Balık hava kesesi ticareti ve bu ticarete yönelik avcılık sırasında nesli kritik tehlikede olan balina ve yunus gibi setase türlerinin ağlara ve balıkçılık ekipmanlarına takılmasıyla ilgili tasarı, 39 “evet”, 4 “hayır” ve 17 “çekimser” oyla kabul edildi.

Antigua ve Barbuda, Benin, Grenada ve Senegaltasarıya hayır oyu verdi. Türkiye ise; Kamboçya, Fildişi Sahili, Gambiya, Hindistan, Güney Kore, Laos, Moritanya, Fas, Nauru, Nikaragua, Norveç, Palau, São Tomé ve Príncipe, Saint Kitts ve Nevis, Saint Lucia ve Saint Vincent ve Grenadinler ile beraber bir kez daha “çekimser” oy kullandı.

Balıkların hava keselerine yönelik ticari talebin tetiklediği avcılık faaliyetleri, doğrudan hedef alınan balıkların yanı sıra ağlara takılan diğer hayvanların da yaşamını ve popülasyonlarını tehdit ediyor. Bu ticaretin sonuçlarının en ağır örneklerinden biri, yok olma tehlikesi kritik düzeyde olan, yalnızca Meksika’nın Kaliforniya Körfezi’nin kuzeyinde yaşayan bir mutur türü olan vaquita (Phocoena sinus). IWC’nin 2023’te yaklaşık 10 bireyin kaldığını bildirerek yok oluş uyarısı yayımladığı bu tür için, 2025 araştırmasında gözlemlenen farklı bireylerin sayısı 7–10 olarak tahmin edildi.

Totoaba balıklarının hava keselerine yönelik yasadışı ticaretin teşvik ettiği avcılıkta kullanılan galsama ağları, aynı sularda yaşayan vaquitaların da ağlara takılarak ölmesine neden oluyor. Tasarı metni, vaquitanın yanı sıra Irrawaddy yunusu ve çeşitli kıyısal yunus ve mutur türlerini de sayarak, hava kesesi ticaretine bağlı avcılığın hâlihazırda yok olma riski taşıyan popülasyonlar üzerindeki baskısına dikkat çekiyordu.

Kararın kabulü, deniz memelisi ölümlerini önlemeye yönelik uluslararası çalışmaları güçlendirebilecek bir adım. Ancak ticaretin sona erdiği veya hayvanların yaşamının güvence altına alındığı anlamına gelmiyor. Bu kararı değerlendirirken, doğrudan avlanan balıkları da gözeterek, hayvanların ticari birer metaya dönüştürülmesine ve türler arasında yaşam hakkı bakımından hiyerarşi kurulmasına önemle karşı çıkıyoruz.

Gemi çarpmalarına karşı karar kabul edilirken, balıkçılığın zararları yok sayıldı

Balina ve yunus gibi setaselerin gemi çarpmaları nedeniyle yaralanmasını ve ölmesini önlemeye yönelik karar da, konsensusa varılamayınca oylamayla kabul edildi. Türkiye ilk kez bu karara “evet” oyu verdi. Karar, özellikle yüksek riskli bölgelerde gemi rotalarının değiştirilmesi ve hızların düşürülmesi gibi önlemlerin geliştirilmesini, çarpma vakalarının kaydedilmesini ve uluslararası işbirliğinin güçlendirilmesini teşvik ediyor.

Buna karşılık, İsviçre’nin ticari balıkçılık faaliyetleriyle bağlantılı yunus avcılığını incelemeye yönelik ayrı tasarısı geri çekildi. Bu durum, küçük setaselerin korunmasını güçlendirebilecek bir çalışmanın ilerlememesi anlamına geliyor.

Türkiye’nin balina restoranındaki temasları ve çekimser oyları

Türkiye’nin Güney Atlantik’e kıyısı bulunmaması, bu oylamadaki sorumluluğunu azaltmıyordu. IWC gibi uluslararası toplantı ve sözleşmelerde alınan koruma kararları, hayvanların ulusal sınırları aşan yaşam alanlarını ve göç yollarını da ilgilendiriyor.

Toplantı öncesinde Japonya basınına yansıyan ve bizim de kamuoyuyla paylaştığımız diplomatik temaslar, bu şeffaflık ihtiyacını güçlendiriyor. Minato Shimbun ve Suisan Keizai Shimbun gazetelerinin haberlerine göre, Türkiye’nin Japonya Büyükelçisi Oğuzhan Ertuğrul, 6 Temmuz 2026’da Tokyo’da Japonya Balinacılık Birliği ve ticari balinacılık şirketi Kyodo Senpaku yöneticileriyle şirkete ait bir balina eti restoranında bir araya geldi. Haberlerde; görüşmede balinaların “bilimsel kullanımı” ve IWC kararlarının bilimsel kanıtlara dayanması konusunda uzlaşıldığı; büyükelçiye balina eti servis edildiği ve büyükelçinin sunulan yemeklerin tamamını yediği belirtildi.

Bu görüşme, Türkiye’nin oy tercihlerinin diplomatik bir pazarlığın sonucu olduğunu tek başına kanıtlamasa da, avcılık endüstrisiyle kurulan bu yakınlık, hak temelli yaklaşımımızla ve Türkiye’nin IWC’ye katılırken açıkladığı balinaların korunmasına katkı sağlama amacıyla örtüşmüyor.

Tarım ve Orman Bakanlığı’nı, Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü’nü ve Dışişleri Bakanlığı’nı; görüşmede Türkiye adına hangi tutumun aktarıldığını, temasın IWC oylama politikalarına yansıyıp yansımadığını ve iki çekimser oyun gerekçelerini açıklamaya çağırıyoruz.

Türkiye’ye yönelttiğimiz şeffaflık çağrısı, koruma önerilerine karşı çıkan veya çekimser kalan diğer devletler için de geçerlidir.

Balinaların yaşamını koruyacak önlemler, diplomatik ilişkilerde vazgeçilebilir bir gündem olamaz.

IWC’de geçmiş diplomatik pazarlıklar

IWC’nin karar alma süreçleri, geçmişte hayvanların yaşam hakkının ülkelerin ekonomik ve ticari çıkarlarına tabi kılındığı diplomatik manevralara sahne olmuştu.

Örneğin, 1999 yılında dönemin Japonya Balıkçılık Bakan Yardımcısı, Karayip ve Afrika ülkelerine sağlanan balık işleme tesisleri ve ekonomik yardımların, bu ülkelerin IWC’deki desteklerini güvence altına almak amacıyla yapıldığını ifade etmişti. Benzer şekilde, 2001 yılında The Guardian tarafından yayımlanan bir araştırma; Dominika eski Çevre ve Balıkçılık Bakanı’nın, komisyondaki oylamaların ülkelerine sağlanan balıkçılık destekleriyle doğrudan bağlantılı olduğunu belirttiğini ortaya koymuştu.

Japonya her ne kadar komisyondan ayrılmış olsa da; bugün IWC’de moratoryumu delmeye çalışan tasarının imzacıları olan Antigua ve Barbuda gibi diplomatik müttefikleri aracılığıyla, ticari balina avcılığını destekleyen lobicilik faaliyetlerini sürdürmeye devam ediyor.

Balinalar da, balıklar da ticari kaynak değildir

TVD olarak korumayı, hayvanların ekonomik değerine, insanlar için faydasına veya popülasyon büyüklüğüne göre değerlendirmiyoruz. Balinalar, yunuslar ve balıklar, ticari kaynaklar değil, kendi yaşamları olan bireylerdir.

Bu nedenle, “yan av” veya “hedef dışı av” olarak adlandırılan hayvanların yaşamını savunurken doğrudan avlanan balıkları da mücadelemizin kapsamında tutuyoruz. Bu terimler avcılığın hedefini tanımlar; hayvanlar arasında yaşam hakkı bakımından bir ayrımı haklı çıkarmaz.

Bir hayvan popülasyonunun devam edebilmesi, onu oluşturan bireylerin öldürülmesini ve bedenlerinin ticarileştirilmesini etik açıdan meşru kılmaz. Koruma politikaları hayvanların yaşamlarını ve yaşam alanlarını güvence altına almalıdır.

Hayvanların yaşam hakkını savunmayı ve devletlerin uluslararası karar süreçlerindeki tutumlarını kamuoyuna aktarmayı sürdüreceğiz.

IWC70’e ilişkin önceki çağrımızı, toplantı boyunca yayımladığımız güncellemeleri ve Türkiye Büyükelçisi’nin Japonya’daki balinacılık endüstrisi temsilcileriyle görüşmesine ilişkin Japon basınındaki haberlerin kaynak ve çevirilerini önceki yazımızda bulabilirsiniz.

–

Kapak fotoğrafı: Kyodo/Newscom

–

IWC70: Balina avcılığı tasarısı geri çekilirken Türkiye iki koruma kararında çekimser kaldı yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Geçtiğimiz hafta Manisa’nın Turgutlu ilçesinde, okul yakınında bir silahlı saldırı yaşandı. Saldırıda, 15 yaşındaki çocuğun büyükbabasının evindeki av tüfeğini kullandığı açıklandı. Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin ise, olayın ardından evlerinde ruhsatlı silah bulunan ailelerin bu silahları çocukların erişemeyeceği yerde saklamasını öğütledi.

Peki her geçen gün artan şiddet karşısında asıl düşünmemiz gereken gerçekten bu mu? Özellikle de, küçük yaşta dahi cesaret, iktidar ve gurur nişanesi olarak erkek çocuklarının eline zorla silah tutturulan bir ülkede…

Resmi kanallardan yapılan bu tür açıklamalar, şiddetin kökenine dair asıl sorunu göz ardı etmekle kalmıyor, aynı zamanda ölümcül silahların hayatımızda neden ve nasıl bu kadar yaygın bulunduğu sorusunu yanıtsız bırakıyor. Oysa asıl sorunumuz; yaşam hakkını gasp etmek üzere tasarlanmış bir aletin internetten dahi kolaylıkla edinilebilmesi, şehirlerden köylere kadar her yerde can alması ve gündelik yaşamımızda, evlerde, sokaklarda denetimsizce var olması.

Münferit değil, sistematik

Av tüfeğiyle yapılan son saldırı tekil bir örnek de değil. Yıllardır, özellikle son aylarda art arda basına yansıyan haberler, hayvanların yanı sıra, ateşli silahların kadınların ve çocukların yaşamını da nasıl tehdit ettiğini gösteriyor:

• Kadınların, uzaklaştırma kararlarına rağmen çoğunlukla ayrılmak istedikleri eşleri, sevgilileri ve hiç tanımadıkları erkekler tarafından, genellikle denetimsizce temin edilen av tüfekleriyle evlerinde, arabalarında, iş yerlerinde veya sokak ortasında katledilmesi.
• “Güvenlik” veya “av” bahanesiyle evde tutulan av tüfekleriyle oynayan çocukların birbirlerinin veya aile bireylerinin ölümüne neden olması.
• Okul saldırılarında evdeki av tüfeğini alıp öğrencilere ateş açan çocukların yaşıtlarını hedef alması.
• Babalarıyla “ava çıkan” çocukların yine babaları tarafından yanlışlıkla vurularak öldürülmesi veya yaralanması.

28 Eylül Bireysel Silahsızlanma Günü’nü geride bıraktık ama silahların gölgesi hâlâ üzerimizde.

Türcülük ve erkek egemen şiddet

Asıl sorgulamamız gereken; ölüm saçan bu av tüfeklerinin evlerde çocuklardan nasıl uzak tutulacağından çok, evlerimize nasıl bu kadar kolay girdiği ve gündelik yaşamımızın olağan bir parçası haline geldiği.

TVD olarak avcılığı ve bireysel silahlanmayı, yaşam hakkını ihlal eden ve şiddeti sıradanlaştıran bir düzenin parçaları olarak görüyoruz. Avcılık, insanın kendisinden daha savunmasız durumda olan bir canlının yaşamı üzerinde silahla mutlak baskı kurmasını “hobi”, “spor” veya “gelenek” olarak sunuyor; devlet eliyle, belirli izin ve yönetmeliklerle yasallaştırıyor. Yaban hayvanlarının yaşamına son vermeyi bu tür tanımlarla meşrulaştırmak, öldürücü silahları da birer “spor/hobi ekipmanı” gibi göstermeye, resmileştirmeye yarıyor.

Silahlanma ve avcılık, yüzyıllardır toplumda şiddet üzerinden bir erkeklik inşası ritüeli olarak pompalanırken, türcülük ve erkek egemen tahakküm kültürü, yaşamlar üzerinde mülkiyet ve tasarruf hakkı kuran aynı hiyerarşik güç ve şiddet düzeninde birleşmeye devam ediyor.

Ataerkil sistem kadınları ve çocukları denetim altında tutulabilecek kişiler gibi görürken, türcü düzen hayvanları insanın mülkü ve üzerinde istediği gibi tasarruf edebileceği varlıklar olarak konumlandırıyor.

Bu kültürün araçlarından biri olan av tüfeği de evde, sokakta ve doğada yaşamı hedef alıyor.

Verilerle silahlanmanın boyutu ve ruhsatsız silahlar

Hak temelli örgütlerin verileri, ateşli silahların kadınların ve çocukların yaşamını nasıl elinden aldığını açıkça ortaya koyuyor:

• Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu’nun raporlarına göre, “Ateşli silahlarla işlenen kadın cinayetlerinin oranı son beş yılda istikrarlı ve kesintisiz bir artış gösteriyor. 2021’de kadın cinayetlerinin %48’i ateşli silahlarla işlenirken, bu oran 2022’de %54’e, 2023’te %55’e, 2024’te %56’ya ve 2025’te %58’e yükselmiş durumda.” Bu oranlar ateşli silahların tümünü kapsarken, av tüfeği ve pompalı tüfekler kadınların en sık öldürüldüğü ateşli silah türleri arasında yer alıyor. Ruhsatsız ve kolayca erişilebilen av tüfekleri, ilgili rapor ve haberlerde Türkiye’de kadına yönelik şiddetin en ölümcül araçlarından biri olarak öne çıkıyor.
• Umut Vakfı’nın yıllardır basına yansıyan olayları izleyerek oluşturduğu verilere göre, 2022’nin Ağustos’una kadar “kazayla veya oynarken” başlığı altında izlenen 21 olayda 15 çocuk yaşamını yitirdi, 8 çocuk yaralandı.

Silahların ruhsatsız biçimde dolaşımda olması da ayrı bir sorun: Anadolu Ajansı tarafından paylaşılan İçişleri Bakanlığı verilerine göre; 2025’te yürütülen operasyonlarda 110 bin 104 ruhsatsız silah ele geçirildi. Tabancalardan sonra en yaygın ruhsatsız silah türü %32,4 ile av tüfeği çıktı. 35 bin 724 av tüfeği ibaresi, yaklaşık her üç kişiden birinin ruhsatsız av tüfeği olduğu anlamına geliyor.

Avcılık da, av silahları da yasaklanmalı

Hayvanlara, kadınlara ve çocuklara yönelen; cezasızlık, denetimsizlik ve kurumsal suç ortaklığı sonucu adeta teşvik edilen erkek şiddeti birbirinden kopuk değil. Yaşamı mülk ve hedef haline getiren aynı tahakküm düzeninde birleşiyor. Bu sistematik kayırmanın arkasındaki en önemli faktörlerden biri de, avcılıktan ve av turizmi ihalelerinden beslenen rant düzeni ile silah lobilerinin korunması.

Bir tarafta can almayı normalleştirip diğer tarafta toplumsal barış ve güvenlikten söz edemeyiz.

Yetkililere çağrımızı yineliyoruz: Silahları yalnızca saklamayı öğütleyerek bireysel silahlanmayı olağanlaştırmaktan vazgeçin. Hayvanların en temel haklarını ihlal eden avcılık faaliyetleri yasaklanmalı; av tüfeklerinin satışı ve bulundurulması da sona ermelidir.

Yaşam hakkını savunan herkesi bu çağrıyı paylaşmaya, #AvaDurDe kampanyamızı büyütmeye ve şiddet sarmalına karşı çıkmaya çağırıyoruz.

–

#AvCinayettir

28 Eylül Bireysel Silahsızlanma Günü’nün ardından: Avcılık da, av silahları da yasaklanmalı yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Türkiye to cast its first vote

The 70th meeting of the International Whaling Commission (IWC) is taking place in Hobart, Australia, from September 27 to October 2, 2026. Ahead of this critical meeting, attended by officials from Türkiye’s Ministry of Agriculture and Forestry and the General Directorate of Fisheries and Aquaculture, our expectation is clear: Türkiye must unequivocally say “NO” to the resolution that aims to pave the way for commercial whale slaughter.

Turkish Ambassador ate whale meat with whaling executives

According to reports by the Japanese local press, Minato Shimbun, and the Suisan Keizai Shimbun newspaper; on July 6, 2026, in Tokyo, Türkiye’s Ambassador to Japan, Oğuzhan Ertuğrul, met with Yoshimitsu Kubo, Chairman of the Japan Whaling Association (JWA), and Hideki Tokoro, President of Japan’s largest commercial whaling company, Kyodo Senpaku.

During this dinner meeting at a whale meat restaurant owned by Kyodo Senpaku, it was stated that an “agreement” was reached that IWC decisions should be based on “scientific evidence,” which is the primary cover used by pro-whaling lobbies.

Furthermore, the reports explicitly stated that the Turkish Ambassador was served whale meat as carpaccio, steak, and nigiri sushi for the first time, and that the ambassador ate all the whale meat on the menu.

Türkiye’s IWC membership process

After a long process, Türkiye joined the commission on December 30, 2025, becoming the 89th member of the IWC. Türkiye’s purpose for joining this commission was defined in official statements as “contributing to the evaluation of scientific studies regarding marine mammals and the protection of whale species.” Now, the Turkish delegation must stand behind this “protection” commitment.

A covert resolution to breach the ban

The commercial whaling moratorium, in effect since 1986, has saved hundreds of thousands of whales from extinction. However, on the IWC70 agenda, there is a dangerous resolution sponsored by Japan and spearheaded by Antigua and Barbuda, which aims to restart commercial whaling under the guise of the “sustainable use of whale stocks.” Yet, the commercial reality behind the guises of “scientific research” or “sustainable use” was registered in 2014 when the International Court of Justice (ICJ) ruled it to be a purely commercial slaughter.

The resolution brought back to the table today at IWC70 is an attempt to reopen the door to exploitation—which international law had closed—through new wordplay and diplomatic backchannels.

• Indeed, the phrase “harvesting of whale resources” in the resolution text defines animals with the word “harvest,” as if they were crops to be reaped or a mine to be consumed.
• Similarly, the phrase “orderly development of the whaling industry” is a clear admission that the true goal hiding behind the words “sustainability” and “conservation” is to resurrect and perpetuate the profit-driven commercial industry.
• The phrase “food security and poverty reduction” is one of the most prominent examples of concrete manipulation. Even though whale meat and body parts are used as luxury consumption products and cosmetic raw materials, pro-whaling bodies try to make commercial whaling activities acceptable by presenting them under the mask of “fighting poverty.”

The danger of diplomatic bargaining

The IWC’s decision-making processes have historically been the stage for diplomatic maneuvers where the right to life of animals was subordinated to the economic and commercial interests of countries. We call on the Turkish delegation, at this table where it will cast its first vote, not to be a party to any diplomatic bargaining that sacrifices the animals’ right to life for narratives of “historical friendship” or economic interests.

Exclusion of civil society and the media

Forcing civil society and the media out the door at critical moments during IWC meetings is one of the commission’s common censorship tactics. Prior to the most critical votes, countries’ lead representatives can hold “Commissioners-only” sessions to close the meeting to civil society; this practice prevents diplomatic bargaining from being reflected to the public.

The scale of the slaughter and its impact on the ecosystem

We reject the view of animals as commercial “commodities,” “resources,” or “stocks,” and their exploitation for utilitarian reasons. Whales, just like fish and other marine life, have an inherent right to exist in the oceans. Furthermore, exposing the scale of the ecological destruction underlying this slaughter is of critical importance in demonstrating the damage this cruelty inflicts on the entire planet.

Despite the international ban, more than 1,000 whales are slaughtered with industrial harpoons every year by Norway, Iceland, and Japan. Yet, a single whale stores an average of 33 tons of carbon dioxide over its lifetime and, by nourishing the phytoplankton in the oceans, helps absorb 40% of the world’s carbon dioxide and produces at least 50% of the oxygen we breathe.

Our call to Türkiye: Vote “no” to commercial whaling resolutions

As Vegan Association of Türkiye (TVD), we issue the following call to the Turkish delegation, which joined the commission with the vision of “protecting marine mammals,” the Ministry of Agriculture and Forestry, and the General Directorate of Fisheries and Aquaculture:

1. Vote NO to this dangerous resolution that aims to weaken the commercial whaling moratorium and violates the animals’ right to life and the spirit of international law.
2. Vote YES to the establishment of the South Atlantic Whale Sanctuary, which has been proposed by Argentina, Brazil, and Uruguay for 28 years but continuously blocked by commercial lobbies.
3. Stand against the anti-democratic “secret meetings” tradition in the IWC’s dark history and the “Commissioners-only” sessions where civil society and the media are forcibly removed. Defend the voice of civil society demanding transparency at the commission.
4. Transparently announce your final stance at the meeting and the reasoning behind your votes to the public. Türkiye’s first vote at the commission must be on the side of the right to life, not commercial animal exploitation.

–

Sources: Yunuslara Özgürlük Platformu, The Guardian, Humane World for Animals, Uluslararası Adalet Divanı, WDC, Reuters

Cover photo: Environmental Investigation Agency (EIA)

–

Whale “meating” ahead of IWC70: Türkiye must vote ‘No’ to whaling yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Türkiye ilk kez oy kullanırken “hayır” demeli

Uluslararası Balinacılık Komisyonu’nun (IWC) 70. toplantısı, 27 Eylül–2 Ekim 2026 tarihleri arasında Avustralya’nın Hobart kentinde sivil toplum kuruluşları ve hükümet delegasyonlarının katılımıyla gerçekleşiyor.

Türkiye’den Tarım ve Orman Bakanlığı ile IWC’ye ilişkin resmi açıklamalarda bulunan Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü yetkililerinin katılım göstereceği bu kritik Genel Kurul toplantısı öncesinde beklentimiz net: Türkiye, ticari balina katliamına tartışmasız bir şekilde “HAYIR” demelidir. İlgili bakanlık ve birimlerin; oylarını balinaların yaşam hakkından ve gezegenin geleceğinden yana kullanarak tavizsiz ve ilkeli bir tutum sergilemesini bekliyoruz.

Ancak, 6 Temmuz 2026’da Tokyo’da, Türkiye’nin Japonya Büyükelçisi Oğuzhan Ertuğrul ile Japonya’nın en büyük ticari balinacılık şirketi Kyodo Senpaku ve Japonya Balinacılık Birliği (JWA) yöneticilerinin şirkete ait bir balina restoranında buluştuğu ve IWC kararlarının ticari sömürünün temel kılıfı olan “bilimsel kanıtlara” dayanması gerektiği konusunda uzlaşıldığı ortaya çıktı. Üstelik haberlerde, Türkiye Büyükelçisi’ne ilk kez balina eti servis edildiği ve büyükelçinin menüdeki tüm balina etlerini yediği açıkça ifade edildi.

Diplomatik pazarlıkların bu boyuta ulaştığı bir denklemde, Türkiye’nin ticari katliam tasarısına karşı sergileyeceği tutum, yaşam hakkı ve okyanusların korunması açısından tarihi bir sınava dönüşmüş durumda.

Yukarıda, soldan sağa: Temsilci Ejima, Büyükelçi Ertuğrul, JWA Başkanı Kubo, Senpaku Başkanı Tokoro ile çevirmen. Fotoğraf ise Japan Whaling Association’a, yani Japonya Balinacılık Derneği’ne ait.

IWC70 öncesi Türkiye Büyükelçisi Tokyo’da balina restoranında

IWC70 Genel Kurulu öncesinde avcı lobisinin diplomatik temaslarının ne boyuta ulaştığı ve Türkiye makamlarının bu çalışmalara yönelik tutumu Japonya basınına sızan haberlerle belgelendi.

Japon yerel basını Minato Shimbun ve Suisan Keizai Shimbun gazetesinin haberlerine göre; 6 Temmuz 2026 tarihinde Tokyo’da, Türkiye’nin Japonya Büyükelçisi Oğuzhan Ertuğrul; Japonya Balinacılık Birliği (JWA) Başkanı Yoshimitsu Kubo, Japonya’nın en büyük ticari balinacılık şirketi Kyodo Senpaku’nun Başkanı Hideki Tokoro ve İktidar Partisi (LDP) Balinacılık Parlamenterler Birliği Genel Sekreter Yardımcısı Kiyoshi Ejima ile bir araya geldi.

Kyodo Senpaku şirketine ait bir balina eti restoranında gerçekleşen bu yemekli toplantıda; Ertuğrul Fırkateyni ve İran-Irak Savaşı gibi tarihsel dostluk bağları araçsallaştırılarak, IWC’deki kararların av yanlısı lobilerin temel kılıfı olarak sunulan “bilimsel kanıtlara” dayanması gerektiği hususunda “uzlaşıldığı” belirtildi. JWA Başkanı Kubo, IWC70 öncesinde Türkiye Büyükelçisi’nin bu yaklaşımını “Japonya açısından büyük bir başarı” olarak nitelendirdi.

Haberlerde ayrıca, Türkiye Büyükelçisi Oğuzhan Ertuğrul’un ilk kez balina eti (carpaccio, biftek ve nigiri sushi) yediği ve yemeğin tamamlandığı ifade edildi.

İlgili haberin Japoncadan Türkçe ve İngilizceye çevirisini, yazımızın en altında paylaşıyoruz. Haberin orijinal Japonca PDF kaydı bu bağlantıda, Google Chrome otomatik çeviri özelliği ile haberin İngilizcesi ve PDF versiyonu da bu bağlantıda.

Türkiye’nin IWC üyelik süreci

Dışişleri Bakanlığı tarafından 2007’de hazırlanan ve 2011’de TBMM’ye sunulan tasarıların ardından, Türkiye uzun bir sürecin sonunda 30 Aralık 2025’te komisyona katılarak IWC’nin 89. üyesi oldu. Türkiye’nin bu komisyona katılım amacı resmi açıklamalarda ve sivil toplum bildirimlerinde; “Bu üyelik; balina türlerinin korunması ile deniz memelilerine ilişkin bilimsel çalışmaların değerlendirilmesine katkı sağlanması ve çok taraflı deniz diplomasisinde ülkemizin etkinliğinin artırılması açısından önemli bir gelişmedir” olarak tanımlandı.

Şimdi, Türkiye delegasyonunun bu “koruma” taahhüdünün arkasında durması ve komisyondaki ilk sınavında ticari balina avcılığına karşı net bir duruş sergilemesi gerekiyor.

Türkiye geçtiğimiz yıl Slovenya’da yapılan Bilimsel Komite toplantısında ilk kez yer almıştı. IWC’nin Bilimsel Komitesi genellikle her yıl toplanır, ancak bu komitede siyasi, hukuki veya idari kararlar alınmaz; sadece balina popülasyonları, ekolojik ve bilimsel veriler tartışılır. Bilimsel Komite’de “resolution” olarak anılan tasarılar oylanmaz. Komite sadece tavsiye kararları hazırlayıp ana komisyona sunar. IWC’de moratoryum ve koruma alanları gibi ülkelerin kader belirleyici siyasi oyları sadece Genel Kurul (plenary commission meeting) ana toplantılarında kullanılır. Bir önceki Genel Kurul IWC69, 2024 yılında Peru’da yapılmıştı ve o tarihte Türkiye henüz üye değildi. Türkiye’nin üyeliğinden sonraki ilk Genel Kurul Avustralya Hobart’ta yapılacak olan IWC70. Dolayısıyla, Türkiye siyasi bir karara el kaldırıp resmi oyunu tarihinde ilk defa Avustralya’daki bu masada kullanacak.

Yasağı delmeye yönelik örtülü tasarı

1986 yılından bu yana yürürlükte olan ticari balina avcılığı moratoryumu (yasağı), bugüne kadar yüz binlerce balinayı yok olmaktan kurtaran önemli uluslararası mutabakatlardan biri. Ancak IWC70 gündeminde, bu yasağı delmeyi amaçlayan son derece tehlikeli bir tasarı var. Antigua ve Barbuda öncülüğünde sunulan; Palau, St. Kitts ve Nevis, St. Lucia ve Togo tarafından desteklenen tasarı, hayvanları meta statüsüne indirgeyerek “balina stoklarının sürdürülebilir kullanımı” kisvesi altında ticari avcılığı yeniden başlatmanın yollarını arıyor.

Oysa “bilimsel araştırma” veya “sürdürülebilir kullanım” gibi kılıfların ardındaki ticari gerçeklik, 2014 yılında Uluslararası Adalet Divanı (ICJ) tarafından da tescillenmişti. Birleşmiş Milletler’in en yüksek yargı organı olan ICJ, Avustralya’nın açtığı davada tarihi bir karara imza atarak, Japonya’nın Antarktika’da yürüttüğü sözde “bilimsel” balina avı programının tamamen ticari bir katliam olduğuna hükmetmiş ve durdurulmasını emretmişti.

Bugün IWC70’te masaya getirilen bu tasarı, uluslararası hukukun kapattığı sömürü kapısını yeni kelime oyunlarıyla ve diplomatik arka yollarla yeniden açma girişimidir.

• Nitekim, tasarı metninde yer alan “harvesting of whale resources” (balina kaynaklarının hasadı); hayvanları adeta biçilecek bir ekin veya tüketilecek bir maden gibi “hasat” kelimesiyle tanımlıyor.
• Benzer şekilde “orderly development of the whaling industry” (balinacılık endüstrisinin düzenli gelişimi) ifadesi, “sürdürülebilirlik” ve “koruma” kelimelerinin ardına saklanan asıl amacın, kâr odaklı ticari endüstriyi yeniden diriltmek ve uzun vadeli kılmak olduğunu açıkça itiraf ediyor.
• “Food security and poverty reduction” (gıda güvenliği ve yoksulluğu azaltma) ibaresi ise, somut manipülasyonun en belirgin örneklerinden. Balina eti ve vücut parçaları lüks tüketim ürünleri ve kozmetik hammaddesi olarak kullanılmasına rağmen, ticari balina avcılığı faaliyetlerini “yoksullukla mücadele” maskesi altında sunarak kabul edilebilir kılmaya çalışıyorlar.

Hayvan katliamını “gelenek”, “bilim” veya “kültürel miras” kılıfıyla meşrulaştırma stratejisi, bugün Danimarka’nın Faroe Adaları’nda (Grindadráp) ve Japonya’nın Taiji Koyu’nda devam eden yunus ve balina katliamlarında da karşımıza çıkıyor. Yunus parkları ve hayvan bahçeleri gibi hayvan hapishanelerinin sürmesine sebep olan esaret endüstrisinin canlı hayvan talebini karşılamak ve turistik restoranlara lüks “gurme et” sunmak için sürdürülen bu kanlı ticaretler; IWC’de “sürdürülebilir kullanım” maskesinin ardına saklanan zihniyetle birebir aynı sömürü mekanizmasından besleniyor.

Diplomatik pazarlık tehlikesi

IWC’nin karar alma süreçleri, geçmişte hayvanların yaşam hakkının ülkelerin ekonomik ve ticari çıkarlarına tabi kılındığı diplomatik manevralara sahne oldu.

Örneğin, 1999 yılında dönemin Japonya Balıkçılık Bakan Yardımcısı, Karayip ve Afrika ülkelerine sağlanan balık işleme tesisleri ve ekonomik yardımların, bu ülkelerin IWC’deki desteklerini güvence altına almak amacıyla yapıldığını ifade etmişti. Benzer şekilde, 2001 yılında The Guardian tarafından yayımlanan bir araştırma; Dominika eski Çevre ve Balıkçılık Bakanı’nın, komisyondaki oylamaların ülkelerine sağlanan balıkçılık destekleriyle doğrudan bağlantılı olduğunu belirttiğini ortaya koymuştu.

Japonya her ne kadar komisyondan ayrılmış olsa da; bugün IWC’de moratoryumu delmeye çalışan tasarının imzacıları olan Antigua ve Barbuda gibi diplomatik müttefikleri aracılığıyla, ticari balina avcılığını destekleyen lobicilik faaliyetlerini sürdürmeye devam ediyor. Bu durum, diplomatik baskı geleneğinin ve devletler arası güç savaşlarının arka planda hala aktif olduğunu gösteriyor.

Türkiye delegasyonunu, ilk kez oy kullanacağı bu masada, hayvanların yaşam hakkını diğer devletlerin ticari vaatlerine, “tarihsel dostluk” söylemlerine veya ekonomik çıkarlara kurban eden hiçbir diplomatik pazarlığa taraf olmamaya çağırıyor; komisyona katılırken beyan ettiği ‘koruma’ vizyonuna sadık kalarak yaşamdan yana, ilkeli bir duruş sergilemesinin şart olduğunun altını çiziyoruz.

Sivil toplumun ve medyanın dışarıda bırakılması

IWC’nin karanlık tarihi sadece oyların satılmasıyla değil, sivil toplumun susturulmasına yönelik pek çok örnekle de dolu. IWC toplantılarında sivil toplumun ve medyanın kritik anlarda kapı dışarı edilmesi, komisyonun en karanlık ve sistematik sansür taktiklerinden biri. Balina avcılığı lobisi, rüşvet ve diplomatik baskı iddiaları ayyuka çıktığında “uzlaşma” adı altında kapalı kapılar ardına saklanmayı bir refleks haline getirmiş durumda.

• 2010 yılında Fas’ta yapılan Agadir zirvesinde, tam da ticari balina avcılığının tartışıldığı ana oturumda tüm hayvan hakları örgütleri ve medya mensupları salondan zorla çıkarılmış, kararlar kapalı kapılar ardında alınmıştı. Milyonlarca insanın bağışlarıyla oraya giden WDC, Sea Shepherd ve IFAW gibi sivil toplum örgütleri dışarıda bırakılmıştı.
• 2011’de İngiltere’de yapılan bir başka IWC toplantısında ise, Birleşik Krallık hükümeti şeffaflık talep eden bir yasa tasarısı sunduğunda Japonya, İzlanda ve Norveç salonu terk etmiş ve ardından kararlar meclis salonunda değil, delegasyonların otel odalarındaki gizli toplantılarında alınmıştı.
• IWC tüzüğündeki bir boşluktan faydalanılarak düzenlenen “Sadece Delegasyon Başkanları” (commissioners-only) oturumları da bu gizlilik kültürünün bir parçası. En kritik oylamalar öncesinde ülkelerin baş temsilcileri, toplantıyı sivil topluma ve medyaya kapatma hakkını kullanabiliyor. Bu uygulama, diplomatik pazarlıkların ve oyların nasıl manipüle edildiğinin kamuoyuna yansımasını engellemek için kullanılan kurumsal bir kılıftan ibaret.

Katliamın boyutları: Her yıl en az 1000 balina öldürülüyor

Balinalar, insanlığa veya gezegene sağladıkları faydalardan bağımsız olarak, hissedebilir bilinçli bireyler oldukları için devredilemez bir yaşam hakkına sahiptir. Hayvanların ticari birer “meta”, “kaynak” veya “stok” olarak görülmesini ve faydacı gerekçelerle sömürülmesini reddediyoruz. Balinalar, tıpkı balıklar ve diğer deniz canlıları gibi, okyanuslarda var olma hakkına doğuştan sahiptir.

Bununla birlikte, bu katliamın ardında yatan ekolojik yıkımın boyutlarını ortaya koymak, bu zulmün tüm gezegene verdiği zararı göstermek açısından da kritik önem taşıyor.

Uluslararası yasağa rağmen Norveç, İzlanda ve IWC’den ayrılan Japonya tarafından her yıl 1000’den fazla balina endüstriyel zıpkınlarla katlediliyor. Örneğin; Norveç dünyanın en büyük balina avcısı konumunda. Sadece 2023 yılında 500’den fazla Mink balinasını katletti. Japonya da kendi karasularında her yıl 200 ila 300 arasında balinayı (Mink, Bryde, Sei türlerine ait) öldürüyor. Üstelik yakın zamanda, nesli tükenme tehlikesi altındaki devasa uzun balinaları (fin whale) ticari av listesine ekledi. İzlanda ise, küresel tepkiler nedeniyle balina avcılığına zaman zaman ara verse de, faaliyete geçtiği yıllarda tek sezonda 100’den fazla uzun balinayı öldürüyor.

Bu devasa ve bilinçli hayvanlar; etleri sebebiyle lüks tüketim olarak, yağları ve vücut parçaları açısından da kozmetik endüstrisinde kullanılmak üzere, çoğu zaman hükümetlerin mali destekleriyle ve kamu fonlarıyla ayakta tutulan kâr odaklı bir endüstri uğruna öldürülüyor.

Bunun en somut örneği Japonya’dan. Deutsche Welle gazetesinin analizine göre, balina etinin piyasadaki satış fiyatı, avlanma maliyetinin altında kalıyor. Japonya 2019 yılında IWC’den ayrılıp ticari avcılığa döndüğünde, hükümet yıllık milyarlarca yen tutarındaki doğrudan sübvansiyonları faizsiz kredilere dönüştürerek sektörü yapay bir finansal koruma kalkanında tutmaya devam etmişti.

Balinaların yaşamsal ekosistemlere etkisi

“İklim savaşçıları” olarak bilinen balinalar, gezegenin hayatta kalma mekanizmasının kilit taşları. Deniz biyologlarının yayımladığı bilimsel raporlar, balinaların ekolojik rolünü çarpıcı verilerle ortaya koyuyor.

Bir ağaç yılda ortalama 21 kg karbon emerken, bir balina ömrü boyunca vücudunda ortalama 33 ton karbondioksit (CO₂) depoluyor. Devasa karbon yutakları olarak bilinen balinalar, öldüklerinde bu karbonu okyanus tabanına gömerek yüzyıllar boyunca atmosferden uzak tutuyorlar. Balinalar ayrıca derin sularda beslenip yüzeyde dışkılarlar. Demir ve azot açısından zengin olan bu dışkı, fitoplanktonlar için hayati bir gübre. Fitoplanktonlar, dünyadaki tüm karbondioksitin %40’ını (yaklaşık 4 Amazon ormanı kadar) emer ve soluduğumuz oksijenin en az %50’sini üretir. Yani balinalar ölürse, fitoplanktonlar azalır; fitoplanktonlar azalırsa okyanusun ve dünyanın nefes alma kapasitesi çöker.

IWC70’in diğer önemli gündemleri

IWC70’te masaya yatırılacak olan konular yalnızca balina avcılığı ile sınırlı değil. Balinalar ve diğer deniz memelilerinin yaşam hakkını tehdit eden insan kaynaklı birçok yıkıcı faktör de komisyonun gündeminde olacak:

• Balıkçılık endüstrisi ve tesadüfi ağlara takılma (bycatch): Balıkçılık endüstrisinin devasa ağlarına takılarak boğulan balinalar ve yunuslar (özellikle Avustralya’nın göç yolları üzerinde kullandığı tartışmalı köpekbalığı ağları).
• Gemilerle çarpışma vakaları: Artan deniz trafiğinin balinalar için ölümcül bir tehlikeye dönüşmesi.
• İklim krizi ve gürültü kirliliği: Balinaların besin zincirini yok eden iklim değişikliği ve okyanuslardaki endüstriyel/askeri gürültü kirliliğinin deniz memelilerinin yön bulma yetilerini bozarak karaya vurmalarına sebep olması.
• İzlanda ve Norveç’in ihlalleri: Uluslararası moratoryuma rağmen ticari balina avcılığına devam eden İzlanda ve Norveç’in öldürme yöntemlerinin mercek altına alınması.

Türkiye’ye çağrımız: “Hayır” oyu kullanın

Türkiye Vegan Derneği (TVD) olarak, “deniz memelilerini koruma” vizyonuyla komisyona katılan Türkiye delegasyonuna, Tarım ve Orman Bakanlığı’na ve IWC ile bağlantılı resmi açıklamaları bulunan Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü’ne çağrıda bulunuyoruz:

1. Ticari balina avcılığı moratoryumunu zayıflatmayı hedefleyen, hayvanların yaşam hakkına ve uluslararası hukukun ruhuna aykırı bu tehlikeli tasarıya karşı HAYIR oyu kullanın.

2. Arjantin, Brezilya ve Uruguay tarafından 28 yıldır sunulan ancak ticari lobilerce sürekli engellenen Güney Atlantik Balina Koruma Alanı’nın kurulmasına EVET deyin.

3. IWC’nin karanlık tarihindeki antidemokratik “gizli toplantılar” geleneğine ve sivil toplum ile medyanın zorla dışarı çıkarıldığı “Sadece Delegasyon Başkanları” oturumlarına karşı durun. Şeffaflık talep eden sivil toplumun sesini komisyonda savunun.

4. Toplantıdaki nihai tutumunuzu ve oylarınızın gerekçesini şeffaf bir biçimde kamuoyuna duyurun. Türkiye’nin komisyondaki ilk oyu ticari hayvan sömürüsünden değil, yaşam hakkından yana olmalıdır.

–

Kaynaklar: Yunuslara Özgürlük Platformu, The Guardian, Humane World for Animals, Uluslararası Adalet Divanı, WDC, Reuters, IWC

Kapak fotoğrafı: Tim Watters/Sea Shepherd Australia/dpa/picture alliance (2013 yılında Nisshin Maru adlı Japonya gemisinin Güney Okyanusu’nda öldürdüğü ve işlemek üzere beklettiği mink balinaları)

–

Japonya basını: Japonya Balinacılık Derneği ile Türkiye Büyükelçisi görüştü

Balina türlerinin bilimsel kullanımı konusunda uzlaşıldı

9 Temmuz 2026, saat 17.50’de Minato Shimbun gazetesinde yayımlandı

Japon Balinacılık Derneği’nin (başkanı Kubo, 久保好) verdiği bilgiye göre dernek, 6 Temmuz’da Tokyo’da, geçen yılın aralık ayında Uluslararası Balinacılık Komisyonu’na (IWC) üye olan Türkiye’nin Japonya Büyükelçisi Oğuzhan Ertuğrul ile görüş alışverişinde bulundu. Taraflar, balina türü kaynaklarının kullanımının bilimsel temelde tartışılması gerektiği konusunda görüş birliğine vardı.

Balina eti yemeklerini ilk kez deneyen Büyükelçi Ertuğrul, Japonya’nın en büyük balinacılık şirketi Kyodo Senpaku’nun işlettiği balina eti restoranı Kujira no Ōsama La Balena nel Parco’da carpaccio, biftek ve nigiri suşi gibi balina eti yemeklerini tattı.

Görüşmeye, Liberal Demokrat Parti’nin Balinacılık Parlamento Grubu Genel Sekreter Yardımcısı ve Danışmanlar Meclisi üyesi Kiyoshi Ejima da katıldı. Ejima ile Büyükelçi Ertuğrul; 1890’da Wakayama açıklarında bir Türk gemisinin kazaya uğramasıyla yaşanan Ertuğrul Fırkateyni faciasında Japonya’nın yürüttüğü kurtarma çalışmalarını ve İran-Irak Savaşı sırasında Türk Hava Yolları uçağıyla Japonların kurtarılmasını anarak iki ülke arasındaki derin bağları yeniden teyit etti. Ayrıca IWC’de balina türü kaynaklarının kullanımına ilişkin tartışmaların bilimsel kanıtlara dayanarak yürütülmesi gerektiği konusunda mutabık kaldı.

Kyodo Senpaku Başkanı Hideki Tokoro (所英樹), şimdiye kadar yapılan araştırma ve deneylerin sonuçlarını aktararak balina etinde bulunan bileşenlerin insan sağlığının iyileştirilmesi ve uzun yaşam üzerinde olumlu etkiler göstermesinin beklendiğini açıkladı. Dernek Başkanı Kubo ise IWC Genel Kurulu’nun bu yıl eylül ayında Avustralya’nın Hobart kentinde düzenlenecek olmasına değinerek, “Yeni üye olan Türkiye’nin büyükelçisinin, ülkesinin tutumunu bilimsel kanıtlara dayanarak belirleyeceğini ifade etmesi büyük bir kazanımdır,” sözleriyle görüşmenin önemini vurguladı.

Fotoğraf altı: Soldan sağa: Danışmanlar Meclisi üyesi Ejima, Büyükelçi Ertuğrul, Dernek Başkanı Kubo, şirket başkanı Tokoro ve tercüman. (Japon Balinacılık Derneği’nin sağladığı fotoğraf)

Kaynak: Minato Shimbun

Japan press: Japan Whaling Association meets with Turkish ambassador

Agreement on the scientific use of cetaceans

Published July 9, 2026, at 5:50 p.m. at Minato Shimbun

According to the Japan Whaling Association, whose chairman is Kubo (久保好), the association exchanged views in Tokyo on July 6 with Oğuzhan Ertuğrul, Türkiye’s ambassador to Japan. Türkiye joined the International Whaling Commission (IWC) last December. The two sides agreed that the use of cetacean resources should be discussed on a scientific basis.

Ambassador Ertuğrul, who was trying whale dishes for the first time, sampled whale dishes including carpaccio, steak, and nigiri sushi at Kujira no Ōsama La Balena nel Parco, a whale-meat restaurant operated by Kyodo Senpaku, Japan’s largest whaling company.

Kiyoshi Ejima, a member of the House of Councillors and deputy secretary-general of the Liberal Democratic Party’s parliamentary group on whaling, also attended the meeting. Ejima and Ambassador Ertuğrul reaffirmed the deep ties between the two countries, recalling Japan’s rescue efforts after the 1890 Ertuğrul incident, when a Turkish ship was wrecked off the coast of Wakayama, and the rescue of Japanese nationals by a Turkish Airlines aircraft during the Iran-Iraq War. They also agreed that discussions at the IWC on the use of cetacean resources should be based on scientific evidence.

Hideki Tokoro (所英樹), president of Kyodo Senpaku, explained that research and experiments to date suggest that compounds found in whale meat may help promote human health and longevity. Kubo, the association’s chairman, noted that the IWC General Meeting will be held in Hobart, Australia, this September. Emphasizing the significance of the meeting, he said, “It is a major achievement that the ambassador of Türkiye, a new member, has stated that his country will determine its position on the basis of scientific evidence.”

Photo caption: From left: House of Councillors member Ejima, Ambassador Ertuğrul, Association Chairman Kubo, company president Tokoro, and an interpreter. (Photo provided by the Japan Whaling Association)

Source: Minato Shimbun

Güncelleme: 1. ve 2. günde balinalar için kritik eşik

Kritik tasarılar

Uluslararası Balinacılık Komisyonu’nun (IWC) Avustralya Hobart’taki Genel Kurulu’nda dün çok kritik iki zıt tasarı masaya yatırıldı.

1. Brezilya ve Latin Amerika ülkelerinin öncülük ettiği, balinaların sömürülmesini değil, doğal yaşam alanlarında özgürce yaşatılmasını savunan ve 28 yıldır ticari lobiler tarafından engellenen Güney Atlantik Balina Koruma Alanı (SAWS) tasarısı.

2. Japonya ile yakın ilişkileri bilinen St. Lucia ile Antigua ve Barbuda tarafından sunulan, 40 yıllık uluslararası ticari balina avcılığı yasağını (moratoryum) balinaların “sürdürülebilir kullanımı” tanımıyla delmeyi amaçlayan tehlikeli tasarı.

Meksika, Hindistan, İngiltere ve Avustralya gibi ülkeler balinaların yaşam savunuculuğunu üstlenirken; Japonya destekli olduğu bilinen katliam yanlısı odaklar ticari balina avcılığı yasağını kaldırmak için baskılarını sürdürüyor.

Antigua ve Barbuda’nın girişimi ve çok sayıda üye devlet ile STÖ’nün itirazıyla tasarı, taslak çalışma komitesine taşındı (drafting committee).

Süreç şekillenirken balinaların ve okyanusların geleceği kritik bir eşikte duruyor.

Türkiye’nin komisyona ilk katılımı, Büyükelçi’nin Tokyo’da avcılık lobisiyle balina eti denediği yemek diplomasisiyle gölgelendi.

Bu karanlık tablo karşısında Tarım ve Orman Bakanlığı, Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü, kamuoyuna, gezegene ve balinalara karşı kurumsal sorumluluğunu yerine getirmekle yükümlüdür.

Yaşam hakkı ekonomik çıkarlara ve ticari pazarlıklara kurban edilemez.

Çağrımızı yineliyoruz:

• Balina avcılığını diriltecek 8.6 no’lu tasarıya karşı net HAYIR diyin.
• Güney Atlantik Balina Koruma Alanı’na EVET yanıtı verin.
• Türkiye’nin kullanılması halinde ilk oyunu ve duruşunu şeffaflıkla kamuoyuna duyurun.

Türkiye’nin açılış konuşması

Türkiye’nin 1. günde yaptığı açılış konuşması Türkçe ve İngilizce olarak aşağıdadır:

“Sayın Başkan, saygıdeğer üyeler ve delegeler.

Türkiye’nin, taraf bir hükümet olarak Uluslararası Balinacılık Komisyonu’nun (IWC) bir toplantısına ilk kez katılması büyük bir memnuniyettir.

Başlangıçta Türkiye, Hobart’taki IWC70’e ev sahipliği yaptığı için Avustralya hükümetine en içten takdirlerini sunmayı ve IWC sekreteryasına ile bu toplantının hazırlıklarına katkıda bulunan herkese teşekkür etmeyi ister. Türkiye, Balina Avcılığının Düzenlenmesine İlişkin Uluslararası Sözleşme’ye katılım belgesini 30 Aralık 2025 tarihinde tevdi ederek komisyona resmi olarak katılmıştır.

Dolayısıyla IWC70’e katılımımız Türkiye için önemli bir dönüm noktasıdır. Taraf hükümet olarak ilk toplantımızın, sözleşmenin imzalanmasının 18. yıl dönümüne denk gelmesi özellikle anlamlıdır.

Karadeniz, Marmara Denizi, Ege Denizi ve Akdeniz ile çevrili olan Türkiye’nin denizlerle köklü ekonomik, bilimsel ve kültürel bağları bulunmaktadır. Coğrafyamızdan ve denizcilik mirasımızdan kaynaklanan sorumlulukların bilinciyle, deniz ekosistemlerinin korunmasına ve sucul canlı kaynaklarının bilim temelli ve sürdürülebilir yönetimine büyük önem veriyoruz.

Balinalar ve diğer deniz memelileri ile ilgili konulara bu daha geniş perspektiften yaklaşıyoruz.

IWC’yi; bilimsel değerlendirmelerin karar alma süreçlerini yönlendirebileceği, farklı yaklaşım ve perspektiflerin sözleşmenin amaçları doğrultusunda değerlendirilebileceği, iş birliği ve diyalog için önemli bir uluslararası platform olarak görüyoruz.

Bu bağlamda Türkiye, mevcut en iyi bilimsel bilgilerin, etkili, dengeli ve uygulanabilir koruma ve yönetim politikaları için sağlam bir temel oluşturmasını sağlamaya özellikle önem vermektedir.

Türkiye, sucul canlı kaynaklarının yönetimi konusunda güçlü bir kurumsal kapasiteye ve geniş bir deneyime sahiptir.

Akdeniz Genel Balıkçılık Komisyonu ve Atlantik Ton Balıklarının Korunması Uluslararası Komisyonu dahil olmak üzere bölgesel balıkçılık yönetim organizasyonlarına aktif katılımımız, bu alandaki uluslararası iş birliğine ve sürdürülebilir yönetime olan uzun soluklu taahhüdümüzü yansıtmaktadır.

Türkiye ayrıca, 2018 yılından bu yana Karadeniz, Akdeniz ve bitişik Atlantik bölgesindeki deniz memelilerinin (balina ve yunusların) korunmasına ilişkin anlaşmaya (ACCOBAMS) taraf olup, deniz memelilerinin korunmasına yönelik bölgesel iş birliğine aktif olarak katkıda bulunmaktadır. Ulusal düzeyde ise, veri toplamayı güçlendirmek ve deniz memelileri hakkındaki bilimsel bilgiyi genişletmek amacıyla bilimsel çalışmalar yürütülmektedir.

Denizler ve okyanuslarla ilgilenen uluslararası kuruluşların ve mekanizmaların, kendi yetki alanlarına ve yetkinlik alanlarına tam olarak saygı gösterirken, karşılıklı destekleyici ve tamamlayıcı bir şekilde çalışması gerektiğine inanıyoruz.

Bu bağlamda, denizde ve deniz ekosistemlerinde farklı faaliyetler arasındaki etkileşimleri hesaba katan bütüncül yaklaşımlara da önem veriyoruz.

Yeni bir taraf hükümet olarak Türkiye, komisyonun çalışmalarına yapıcı bir şekilde katkıda bulunmayı dört gözle beklemektedir.

Taraf hükümetler arasında diyaloga, karşılıklı saygıya ve şeffaf bilgi paylaşımına büyük değer veriyoruz. Komisyon içindeki karşılıklı anlayışı ve iş birliğini güçlendirmek amacıyla, farklı önceliklerin ve perspektiflerin ihtiyatlı ve dengeli bir şekilde ele alınması gerektiğine inanıyoruz.

Sayın Başkan, Türkiye IWC’ye yapıcı katılım, uluslararası iş birliği ve bilime dayalı karar alma taahhüdüyle girmektedir. Önümüzdeki yıllarda tüm taraf hükümetlerle çalışmayı ve komisyonun çalışmalarına aktif olarak katkıda bulunmayı dört gözle bekliyoruz. Bu duygu ve düşüncelerle, IWC’nin 70. toplantısına en içten başarılarımızı diler; müzakerelerimizin yapıcı ve geniş desteğe sahip sonuçlar doğurmasını umarız. Teşekkür ederim.

Çok teşekkür ederim. Türkiye Cumhuriyeti.”

28 Eylül 2026

–

İlk gün gerçekleştirilen Türkiye’nin açılış konuşması, IWC YouTube 1. gün canlı yayın videosunda, 1:49:08 – 1:54:20 timecode’ları arasında.

–

Turkiye’s opening speech delivered on the first day is between the 1:49:08 and 1:54:20 timecodes in the IWC YouTube Day 1 live stream video.

–

“Mr. Chair, distinguished members and delegates.

It is great pleasure for Turkey to participate for the first time in a meeting of the International Whaling Commission as a contracting government.

At the outset, Turkey wishes to express its sincere appreciation to the government of Australia for hosting IWC70 in Hobart and to thank the IWC secretariat and all those who have contributed to the preparation of this meeting. Turkey deposited its instrument of accession to the International Convention for the Regulation of Whaling on 30 December 2025 thereby formally joining the commission.

Our participation in IWC70 is therefore an important milestone for Turkey. It is particularly meaningful that our first meeting as contracting government coincides with the 18th anniversary of the signing of the convention.

Turkey bordered by the Black Sea, the Sea of Marmara, the Aegean Sea and the Mediterranean Sea has deep-rooted economic, scientific and cultural ties with the seas. Mindful of the responsibilities arising from the geography and our maritime heritage, we attach great importance to the conservation of marine ecosystems and to the science-based and sustainable management of aquatic living resources.

We approach issues related to the whales and the other marine mammals within this broader perspective.

We regard the IWC as an important international platform for cooperation and dialogue where scientific assessments can inform decision making and different approaches and perspectives can be considered in accordance with the objectives of the convention.

In this regard, Turkey attaches particular importance to ensuring that the best available scientific information provides a sound basis for effective, balanced and implementable conservation and management policies.

Turkey has strong institutional capacity and extensive experience in the management of aquatic living resources.

Our active engagement in regional fisheries management organizations including in the General Fisheries Commission for the Mediterranean and the International Commission for the Conservation of Atlantic Tunas reflects our longstanding commitment to international cooperation and sustainable management in this field.

Turkey has also been a party to the Agreement on the Conservation of Cetaceans of the Black Sea, Mediterranean Sea and Contiguous Atlantic Area (ACCOBAMS) since 2018 and actively contributes to regional cooperation for the conservation of marine mammals. At the national level, scientific studies are being conducted to strengthen data collection and expand scientific knowledge on marine mammals.

We believe that international organizations and mechanisms dealing with seas and oceans should work in a mutually supportive and complimentary manner while fully respecting their respective mandates and areas of competence.

In this context, we also attach importance to holistic approaches that take into account the interactions between different activities at the sea and marine ecosystems.

As a new contracting government, Turkey looks forward to contributing constructively to the work of the commission.

We place great value on dialogue, mutual respect and transparent information sharing among contracting governments. We believe that different priorities and perspectives should be addressed in a prudent and balanced manner with a view to strengthening mutual understanding and cooperation within the commission.

Mr. Chair, Turkey enters the IWC with a commitment to constructive engagement, international cooperation and science-based decision making. We look forward to working with all contracting governments and contributing actively to the commission’s work in the years ahead. In this spirit, we wish the 70th meeting of the IWC every success and hope that our deliberations will lead to constructive and broadly supported outcomes. Thank you.

Thank you very much. Republic of Turkey.”

Güncelleme: 4. günde diplomatik manevralar ve devam eden tehlike

Uluslararası Balinacılık Komisyonu’nun (IWC) 70. toplantısının 4. gün oturumlarında balinaların yaşam hakkı adına kritik bir diplomatik manevra yaşandı. Ticari balina avcılığı yasağını “sürdürülebilir kullanım” tanımıyla delmeyi amaçlayan 8.6 numaralı tasarı, komisyon içindeki tepkilerin ardından karar destekçileri tarafından “şartlı olarak” geri çekildi. Ancak tehlike sürüyor çünkü balina avcılığı yanlısı heyetler, küresel moratoryumu ilgilendiren maddeler üzerinde kelime düzeyinde değişiklikler yaparak tasarıyı yeniden müzakereye açmak üzere süre talep etti.

IWC YouTube kanalındaki canlı yayınlardan öğrendiğimiz ve IWC’nin 4. gün resmi özetinden teyit edebildiğimiz bilgilere göre, hem revize edilerek yeniden masaya getirilecek bu avcılık tasarısı hem de 28 yıldır engellenen Güney Atlantik Balina Koruma Alanı (SAWS) taslağı için nihai kararlar zirvenin son günü olan 2 Ekim’de saat 09:00’dan itibaren verilecek (TSİ 02:00).

Karar anı yaklaşırken, Türkiye heyetinin sergileyeceği duruş gezegenin ve okyanus ekosisteminin geleceği için hayati bir sorumluluk barındırıyor. Tarım ve Orman Bakanlığı, Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü’nü, zirvede “uzlaşı” adı altında şekillenebilecek diplomatik taviz baskılarına karşı net bir tutum almaya çağırıyoruz.

Çünkü IWC sözleşmesindeki önemli 10 (e) maddesi, 1986 yılından beri ticari balina avcılığını yasaklayan ve “av kotaları” tanımıyla sunulan balina katliamı faaliyetlerini sıfıra indiren tarihi moratoryumun temelini oluşturuyor. Avcılık lobisi, doğrudan bu yasağı kaldırmak için gereken çoğunluğu sağlayamadığından, 8.6 numaralı bir karar tasarısı sunarak yasağın “bilimsel olarak” gözden geçirilmesi talebiyle süreci dolaylı yoldan başlatmayı hedefliyor. Şu an bu tasarının dilini “sürdürülebilirlik” veya “uzlaşı” gibi kelimelerle yumuşatıp diğer ülkeleri ikna ederek moratoryumun kilidini açmaya çalışıyorlar.

Bu nedenle, av yanlısı taraf devletlere verilecek herhangi bir destek, 40 yıllık küresel yasağın fiilen delinmesi anlamına gelecek.

Türkiye, 40 yıldır devam eden ve balina popülasyonlarının sağlıklı bir şekilde artmasını sağlayan ticari avcılık yasağını esnetecek hiçbir metin revizyonuna geçit vermemeli.

Yeniden paketlenerek sunulacak olan 8.6 numaralı tasarının müzakerelerinde moratoryumun tavizsiz sürdürülmesini kararlılıkla savunmalı, Güney Atlantik’teki yaşam alanlarını güvence altına alacak koruma tasarısını ise açıkça desteklemelidir.

Hayvanların yaşam hakkı ve gezegenin geleceği ticari pazarlıklara kurban edilemez.

Balina avcılığı karşısında Türkiye IWC’de hayır oyu kullanmalı yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Türkiye Vegan Derneği (TVD) olarak Hayvan Hakları İzleme Komitesi (HAKİM) ile birlikte, 2022–2023 av dönemine ilişkin Merkez Av Komisyonu kararları ve av talimatlarının iptali talebiyle Danıştay’da açtığımız davada hukuki mücadelemiz devam ediyor.

Bu mücadeleyi yalnızca kaç hayvanın öldüğü, kaçının yaralandığı veya avcılığın hangi yöntemlerle gerçekleştirildiği üzerinden yürütmüyoruz. Yaban hayvanlarının insanların hobisi, eğlencesi veya avcılık faaliyetleri için yakalanmasına, özgürlüklerinden mahrum bırakılmasına, kullanılmasına, evcilleştirilmesine ve öldürülmesine karşı, yaşam hakkını esas alan bir hukuk anlayışının yerleşmesi için mücadele ediyoruz.

Hak temelli itirazımızın yanı sıra, dava dosyaları av katliamı ile birlikte atmacacılık uygulamalarının mevcut koruma hukukunun kendi kuralları ve yükümlülükleri bakımından da ciddi çelişkiler ve hukuka aykırılıklar taşıdığını ortaya koyuyor.

Tıpkı daha önce av turizmi kararlarının iptali için açtığımız veya müdahillik başvurusunda bulunduğumuz pek çok davada olduğu gibi…

Avlanacak hayvanların sayısında avcıların beyanları esas alındı

Dosya kapsamında Tarım ve Orman Bakanlığı, daha önce avlanacak hayvanların sayısının avcıların doldurdukları formlar uyarınca belirlendiğini, bizzat kendilerinin sundukları formlar ve savunmalarla ortaya koymuştu.

Ancak Danıştay 10. Daire, bu temelsiz ve haksız savunmayı diğer türler bakımından geçerli kabul ederken, kızılsırtlı örümcek kuşunun (Lanius collurio) atmacacılık bağlamında yakalanıp kullanılmasını hukuka aykırı bularak iptal etmişti. Diğer türlerin avlanmasına ilişkin düzenlemeler ise yürürlükte kalmıştı

Bakanlık, hukuka aykırı bulunan tek düzenlemeyi de temyize taşıdı

Tarım ve Orman Bakanlığı, Danıştay 10. Daire’nin hukuka aykırı bularak iptal ettiği, kesin koruma altındaki kızılsırtlı örümcek kuşuna ilişkin düzenlemeyi temyize taşıdı.

Bakanlık; atmacacılık av faaliyetinin sınırlı bölgelerde ve belirlenen limitler dahilinde gerçekleştirildiğini, kuşların daha sonra canlı olarak doğaya bırakıldığını ve kurallara uymayan atmacacıların sertifikalarının iptal edildiğini ileri sürdü.

Geçtiğimiz günlerde Bakanlığın bu iddialarına ve sonradan sunduğu belgelere karşı ayrıntılı cevabımızı Danıştay’a sunduk. Başvurumuzda, kızılsırtlı örümcek kuşunu koruyan iptal kararının korunmasını; diğer türlere ilişkin dava konusu av kararlarının da iptal edilmesini istedik.

Ölüm ile birlikte esaret, evcilleştirme ve hayvana işkence fiilleri

Kuşların “zarar görmeden doğaya salındığı” iddiasının gerçeği yansıtmadığını avcı beyanları, akademik yayınlar ve belgesel görüntüleriyle mahkemeye sunduk.

Atmacacılıkta kızılsırtlı örümcek kuşu doğadan yakalanıyor, özgürlüğünden mahrum bırakılıyor ve başka bir yabani hayvanı, yani atmacayı yakalayabilmek için canlı araç olarak kullanılıyor. Bir kuşun sonunda canlı olarak doğaya bırakılması; yakalanmasını ve bu süreçte meta haline getirilmesini etik açıdan kabul edilebilir hale getirmiyor.

Atmacacıların kendi anlatımlarında, akademik çalışmalarda ve TRT Belgesel başta olmak üzere uygulamayı gösteren görüntülerde kızılsırtlı örümcek kuşlarının bir çubuğa bağlandığı, elle beslenmeye zorlandığı ve görüşlerinin sınırlandırılması amacıyla gözlerinin üzerine meşin parçalarının UHU, 404 veya Japon yapıştırıcısı gibi maddelerle yapıştırıldığı anlatılıyor.

Ardından kuş, atmacayı yakalayabilmek için canlı tuzak olarak kullanılıyor.

Bir hayvanın yakalanma ve esaret ile devam eden bu süreçten sağ çıktığı iddiası, maruz bırakıldığı muameleyi meşru hale getirmez. Dahası, bir canlının görüş alanını kimyasallarla kapatmak ve onu canlı tuzak olarak kullanmak, açık bir hayvana kötü muamele ve eziyet fiilidir.

Ayrıca, sezon sonunda serbest bırakıldığı iddia edilen kızılsırtlı örümcek kuşları, bilimsel çalışmalara göre, Ekim ortasına kadar esir tutuldukları için doğal göç takvimlerini ve içsel reflekslerini kaybediyor. Kışı Afrika’nın Sahel bölgesinde geçiren bu tür, türdaşlarının göç dalgası sona erdikten sonra doğaya bırakıldığında yalnızlığa ve mevsimsel koşullara hazırlıksız şekilde ölüme sürükleniyor.

Bakanlığın kendi raporu: Yaklaşık 6.000 kuş, tahmini %5 ölüm

Bunun ötesinde, Bakanlığın kendi verileri “kuşların canlı olarak doğaya bırakıldığı” yönündeki savunmasının da ne kadar eksik olduğunu ortaya koyuyor: Bakanlık mahkemeye sunduğu dilekçede kuşların “zarar verilmeden doğaya canlı bırakıldığını” ileri sürüyor. Oysa Bern Komitesi’ne sunduğu raporda, uygulamaya yaklaşık 6.000 kuşun konu edildiğini ve “tahmini” %5 ölüm oranı bulunduğunu bizzat bildiriyor.

Bu iki veri birlikte değerlendirildiğinde, Bakanlığın kendi tahmini yaklaşık 300 koruma altındaki kuşun ölümüne işaret ediyor. Üstelik bu rakam tahmini bir ölüm oranına dayanıyor. Avcılarca bildirilmeyen veya denetimle tespit edilmeyen ölümlerin bulunup bulunmadığını ve varsa bunların sayısını ortaya koyacak kapsamlı ve şeffaf bir izleme verisi de dosyada yer almıyor.

Bakanlığın kendi raporuna göre bildirimler AVBİS üzerinden, beyana dayalı olarak alınıyor. Buna karşılık sahadaki denetimlerin kapsamını ve etkinliğini ortaya koyan herhangi bir somut veri sunulmuyor. Dolayısıyla bakanlığın “sıkı denetim” iddiası soyut bir beyanın ötesine geçemezken, mevcut veriler denetim mekanizmasındaki ciddi boşlukları gözler önüne seriyor.

Bir hayvanın dahi hobi veya gelenek uğruna yakalanması, kullanılması ve öldürülmesi yaşam hakkı bağlamında kabul edilemezken; Bakanlığın açıkladığı ölüm oranı bu uygulamanın “zararsız” olduğu yönündeki savunmayı kendi verileriyle ayrıca çürütüyor.

Hangi “sıkı denetim”?

Bakanlık savunmasında, uygulamanın denetimli olduğunu ve kurallara uymayanların sertifikalarının iptal edildiğini de ileri sürüyor.

Ancak Bakanlık; kaç kuşun fiilen yakalandığını, kaçının yaralandığını, yakalama ve elde tutma sırasında kaçının öldüğünü, kaçının gerçekten serbest bırakıldığını, bırakılan kuşların akıbetinin izlenip izlenmediğini ve ihlaller nedeniyle kaç lisansın iptal edildiğini ortaya koyan kapsamlı saha kayıtlarını, bilimsel izleme verilerini ve istatistikleri mahkemeye sunabilmiş değil.

Bu eksiklikleri vurgulamamız, yeterli denetim altında böyle bir uygulamayı kabul edilebilir gördüğümüz anlamına gelmiyor.

Aksine Bakanlık, hak temelli olarak karşı çıktığımız bu müdahaleyi mevcut hukuk içinde savunmaya çalışırken, kendi ileri sürdüğü “sıkı denetim” koşulunu dahi somut verilerle ortaya koyamıyor.

Kuş türü için “yabani bitkiler” seçeneği işaretlenmiş

Bakanlığın Bern Sözleşmesi kapsamında yaptığı bildirimdeki bir başka çelişki ise daha da dikkat çekici: Bakanlık, kesin koruma altındaki kızılsırtlı örümcek kuşunun yakalanmasını Bern Sözleşmesi’nin 9. maddesindeki “istisna” hükümlerine dayandırmaya çalışıyor. Ancak Bakanlığın Bern Komitesi’ne sunduğu resmi raporda, kuşun yakalanma gerekçesi olarak “judicious exploitation of certain wild plants in small numbers under certain conditions” seçeneği işaretlenmiş durumda.

Bu terimin Türkçe karşılığı “belirli koşullar altında ve az sayıda bazı yabani bitkilerin ihtiyatlı kullanımı” anlamına geliyor. Kesin koruma altındaki yabani bir türün yakalanmasına izin verilmesini haklı göstermek üzere kullanılan uluslararası bir istisna mekanizmasında Bakanlık, hangi istisna gerekçesine dayandığını form üzerinde dahi doğru ve tutarlı biçimde ortaya koyamıyor. Bu durum, uygulamanın hukuki ve bilimsel dayanaklarının ne ölçüde değerlendirildiğine ilişkin çok daha temel bir sorunu gözler önüne seriyor.

Kesin koruma altındaki yabani bir kuş türünün geleceğini, uluslararası bildirim formunda bitki seçeneğini işaretleyecek kadar tutarsız şekilde ele alan bir idarenin “sıkı denetim yapıyoruz” iddiası bilimsel ve hukuki gerçeklikle bağdaşmıyor.

“İstisna”, koruma ilkesini tersine çeviremez

Kızılsırtlı örümcek kuşu, Türkiye’nin Bern Sözleşmesi’ne taraf olurken çekince koyduğu türler arasında değil. Bakanlık ise kesin koruma rejiminin istisnai olarak aşılmasına imkân veren Bern Sözleşmesi’nin 9. maddesine dayanarak atmacacılık uygulamasını savunmaya çalışıyor.

Sözleşmeye göre Bir istisna hükmü, bir grubun hobi veya gelenek olarak sürdürmek istediği faaliyeti korumak amacıyla genel koruma ilkesini tersine çevirecek biçimde kullanılamaz.

Bern Sözleşmesi’nin 9. maddesi, aynı zamanda istisnanın hayata geçirilebilmesi için “başka hiçbir tatmin edici çözümün bulunmaması” şartını da koşar. Oysa Bakanlık, kızılsırtlı örümcek kuşunun ve atmacanın yakalanmasının neden “zorunlu” olduğunu; koruma rejimine ve canlıların yaşam hakkına müdahale etmeyen alternatiflerin neden değerlendirilmediğini bilimsel ve hukuki açıdan ortaya koyabilmiş değil.

TVD olarak altını bir kez daha çiziyoruz: Atmacacılık, zincirleme bir av faaliyetidir. Bir kültür ve gelenek olarak tanımlanıp yaşatılacaksa, bu ancak hiçbir hayvanın yakalanmadığı, tutsak edilmediği ve öldürülmediği, yani hayvan kullanımının tamamen sona erdirildiği bir biçime dönüşmesiyle mümkün olabilir. İddia edilen atmaca ve kızılsırtlı örümcek kuşu “tutkusunu” geleceğe aktarmanın yolu; yaban hayvanlarını dört duvar arasındaki tüneklerde, sigara dumanıyla dolu kahvehanelerde, bağ altında veya kimyasallarla yapıştırılmış gözlerle esir etmek, insan zulmüne maruz bırakmak olamaz.

21. yüzyılda geleceğe miras bırakmamız gereken tek gelenek, hayvanların doğada özgürce yaşama hakkını savunmak olmalıdır; hayvanları kendi çıkarlarımız için kullanmak değil.

Edebiyatla, müzikle, sözlü tarih çalışmalarıyla, bölgenin bitki ve hayvan zenginliğinin korunmasıyla ve yırtıcı kuşların göç yollarının güvenceye alınmasıyla ancak yerel hafızanın korunmasından, doğayla etik bir bağ kurmaktan ve bu birikimi yaşatmaktan söz edilebilir.

“Hobidaş” terimi ve hangi “kamu yararı”?

Avcıların kendi aralarında ve basın demeçlerinde son derece doğal bir şekilde birbirileri için “hobidaş” ifadesini kullanmaları, bu faaliyetin hobi olarak görüldüğünü net biçimde gösteriyor. Kişisel ilgi alanları veya bir başka canlıyı “öldürme” hırsı, biyoçeşitliliğin ve çevrenin korunmasındaki üstün kamu yararının önüne geçemez.

Daha da önemlisi; bir faaliyetin hobi, gelenek, kültür veya ata sporu olarak adlandırılması; yaban hayvanlarının özgürlüklerinden mahrum bırakılmasını, avcılığın aracı haline getirilmesini veya öldürülmesini haklı kılamaz.

Hayvanların temel hakları, insanların kişisel zevkleri ve hobileri karşısında pazarlık konusu yapılamaz.

2026 tarihli rapor, 2022’deki işlemi geriye dönük hukuka uygun hale getiremez

Dava konusu işlemler 2022–2023 av dönemine ilişkin. Bakanlığın mahkemeye atmacacılık bağlamında dayanak olarak sunduğu Bern Sözleşmesi raporu ise 2026 tarihli. Üstelik kızılsırtlı örümcek kuşu, Türkiye’nin Bern Sözleşmesi kapsamında çekince koyduğu türler arasında değil.

Bakanlık, 2026 yılında Milli Parklar Kanunu’na “geleneksel avcılık” kavramının eklenmesine ve Bern Sözleşmesi kapsamında ancak Haziran 2026’da sunduğu rapora dayanarak, 2022 yılında tesis edilen işlemi savunmaya çalışıyor. Oysa sonradan yapılan bir yasal düzenleme veya hazırlanan bir rapor, yıllar önce tesis edilmiş bir işlemin hukuki ve bilimsel dayanağını geriye dönük olarak oluşturamaz.

İdari işlemlerin hukuka uygunluğu kural olarak tesis edildikleri tarihteki hukuki ve maddi durum üzerinden değerlendirilir.

Dolayısıyla 2026 yılında hazırlanan bir rapor, 2022’de alınan karar öncesinde bulunması gereken bilimsel değerlendirmeyi, popülasyon analizini veya hukuki gerekçeyi sonradan yaratamaz.

Dahası, Bakanlığın 2026 tarihli kendi raporunda yer verdiği ölüm oranı, 2022’deki işlemi geriye dönük meşrulaştırmak bir yana, uygulamanın koruma altındaki kuşlar üzerindeki sonuçlarını ortaya koyan ve Bakanlığın savunmasını ayrıca sorgulanır hale getiren bir veri niteliğinde.

Doğayı ve hayvanları koruma görevi, “avcılığı koruma” vasfına bürünemez

TVD olarak avcılığa karşı hukuki mücadelemizi yalnızca belirli bir türün kaç bireyinin öldürülebileceğine ilişkin sayısal bir tartışma olarak görmüyoruz. Mücadele ettiğimiz temel sorun, yaban hayvanlarının öldürülebilecek “kota”, yakalanabilecek “limit” veya başka hayvanları yakalamaya yarayan araçlar olarak görülmesi, kullanılması.

Bilimsel veri eksikliği, denetimsizlik, Bakanlığın kendi belgeleri arasındaki çelişkiler ve Bern Sözleşmesi’nin istisna hükümlerinin karşılanmaması ise bu temel hak ihlalinin, mevcut hukuk bakımından da savunulamaz olduğunu ortaya koyuyor.

Doğayı ve yaban hayatını korumakla görevli kurumların görevi, avcılığın ve belirli grupların hobilerinin devamını sağlamak değil; hayvanları ve yaşam alanlarını korumaktır.

Davayı da, Bern Sözleşmesi sürecini de takip edeceğiz

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’na, Bakanlığın temyizini reddederek kızılsırtlı örümcek kuşunu korumaya alan kararın korunması; bizim temyizimizin ise kabul edilerek diğer türler bakımından da dava konusu av kararlarının iptal edilmesi çağrımızı yineliyoruz.

Hukuki mücadelemizi bununla da sınırlı tutmayacağız. Bakanlığın Bern Sözleşmesi kapsamında sunduğu bildirimdeki çelişkileri, ölüm oranını, bilimsel ve hukuki eksiklikleri ve istisna hükümlerinin kullanımını Bern Sözleşmesi’nin ilgili mekanizmaları nezdinde de gündeme getirmek üzere çalışmalarımızı sürdürüyoruz.

Hayvanların yaşamı ve özgürlüğü bir grubun hobisinin, geleneğinin veya avcılık faaliyetinin aracı değildir. Sömürü, bu tanımlarla meşru hale getirilemez.

–

Kapak fotoğrafı: İhlas Haber Ajansı (İHA)

–

Bakanlığın atmacacılık raporu: Koruma altındaki 300 kuş ölüyor yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

İklim krizini tetikleyen ve halk sağlığına zararlı gıdaların reklamlarının kısıtlanmasına yönelik adımlar, Dünya Sağlık Örgütü gibi kurumların uzun süredir hedefinde. Birleşik Krallık hükümeti de sağlıksız gıda reklamlarına kısıtlama getiren yasal düzenlemelerle bu durumu kabul etmiş durumda olmasına rağmen, bu girişimleri hayata geçirmede yetersiz ve isteksiz kalabiliyor. Peki, yerel yönetimler daha sağlıklı ve daha sürdürülebilir gıda sistemleri inşa edilmesine nasıl katkı sağlayabilir?

5 Ağustos’ta PLOS Climate dergisinde yayımlanan araştırma; Sustain örgütünden Fran Bernhardt ve Ruth Westcott’un yanı sıra Newcastle Üniversitesi ve Oxford Üniversitesi’nden araştırmacıların ortak imzasıyla hazırlandı. Çalışma kapsamında İngiltere’deki 317 yerel yönetimin kamusal politika belgeleri sistematik olarak incelendi.

6 Ağustos’ta ise, ilk olarak Oxford Üniversitesi’nin web sitesinde halka ve medyaya yönelik bilgilendirme amacıyla yayımlanan görüş yazısında araştırmacılar; bu yeni bilimsel çalışmadan yola çıkarak İngiltere genelindeki gıda tedariki ve reklam politikalarının rolünü mercek altına aldı, bugüne kadar kat edilen mesafeyi ve atılabilecek yeni adımları tartıştı. Yazı; Prof. Mike Rayner’ın (Oxford Üniversitesi Halk Sağlığı Departmanı), Dr. Jessica Renzella’nın ve Dr. Hannah Forde’un (Oxford Üniversitesi Nuffield Birinci Basamak Sağlık Bilimleri Departmanı) imzasını taşıyor ve çok sayıda güncel araştırmanın, sağlıksız gıda reklamlarının özellikle çocuklar üzerinde yıkıcı etkiye sahip olduğunu vurguluyor.

Merkeziden yerele: Bütçe ve yetki var ama ulusal politika eksik

Birleşik Krallık’taki okullarda, hastanelerde, bakım evlerinde, hapishanelerde, koruma altındaki çocuklara, öğretmenlere, sağlık çalışanlarına ve ordu personeline sunulan yemekler için devlet tarafından dolaylı olarak her yıl 2,4 milyar sterlin (yaklaşık 156 milyon TL) harcanıyor.

Hükümet, “Devlet Gıda ve Catering Alım Standartları” (GBSF) aracılığıyla sağlıklı, sürdürülebilir ve iklim dostu gıda sağlama sorumluluğunu kabul ediyor. Ancak bu standartların acilen baştan aşağı yenilenmesi gerekiyor: Beslenme standartları güncelliğini yitirmiş durumda, çevresel standartların genişletilmesine ihtiyaç var ve bu kuralların takibi ile uygulanmasını sağlayacak denetim mekanizmaları oldukça yetersiz.

İşçi Partisi’nin 2024 Seçim Beyannamesi’nde, kamu sektöründe satın alınan gıdaların yarısının “yerel üreticilerden veya daha yüksek çevre standartlarına sahip sertifikalı kaynaklardan sağlanacağı” sözü verilmişti. Araştırmacılara göre; hükümet kurulduktan sonra bu vaat defalarca tekrarlansa da uygulamada somut bir ilerleme kaydedilmedi.

Merkezi hükümetin yanı sıra; ilçe belediyeleri, büyükşehir belediyeleri ve Londra mahalli idareleri de halk sağlığını ve çevresel sürdürülebilirliği korumakla yükümlü:

• Bu kurumlar, kendi mülklerinde, panolarda, otobüs duraklarında ve toplu taşımada sağlıksız ve iklim düşmanı gıdaların reklamını kısıtlama yetkisine sahip ve bunu yapmak zorundalar.
• Ayrıca belediyeler; toplantılar ve kendi personel yemekhaneleri için gıda satın alırken, yapacakları sözleşmelerle sunulan gıdanın sağlıklı ve sürdürülebilir olmasını şart koşabilirler.

Güncel araştırma, yerel yönetimlerin merkezi hükümetin ötesine geçen hedefler koyduğunu ortaya koyuyor. Bu hedefler arasında menülerde daha fazla bitkisel gıdaya yer verilmesi, yerel üreticilerden alım yapılması ve sertifikalı sürdürülebilir ürünlerin kullanılması yer alıyor. Hatta bazı belediyeler, iklim hedefleri doğrultusunda belirli gıdaların reklamlarını kısıtlama yoluna gidiyor.

Ancak çalışma ciddi boşlukları açığa çıkarıyor: Yazarlar iklim dostu gıda politikaları için, merkezi hükümeti herkesi kapsayan net standartlar, teşvik ve liderlik sunmaya çağırıyor.

İklim Değişikliği Komitesi’nin verilerine göre, yerel yönetimlerin Birleşik Krallık’taki emisyonların yaklaşık üçte biri üzerinde yetkisi veya etkisi bulunuyor. Okullarda ve kamu hizmetlerinde sunulan yemeklerden tarımsal planlamaya, reklamlardan atık yönetimine ve kamusal bilgilendirmeye kadar pek çok alanı belirleme yetkisine sahip olan yerel yönetimler, sürdürülebilir ve sağlıklı bir gıda sistemine geçişte çok kritik bir role sahip.

Yerel düzeyde mevcut durum, kritik eksikler ve öneriler

• Tedarik politikaları: İncelemeye dahil edilen belediyelerden 23’ünün iklim odaklı gıda tedarik politikası yayımladığı görüldü. Yerel üreticilerden alım yapmak en yaygın uygulama (20 belediye) iken; hayvansal “et” ve süt ürünlerini azaltıp daha fazla bitkisel gıdaya yer vermek gibi en yüksek etkiye sahip adımların hâlâ daha az uygulandığı ve okul yemekleri gibi yüksek hacimli alanlar yerine genellikle belediye içi etkinliklerle sınırlı kaldığı tespit edildi. Yerel politikaların çoğunda yer alan “menülerdeki bitki temelli gıda seçeneklerinin artırılması” maddesi; veliler, öğretmenler ve yerel topluluklarla yapılan istişareler sonucunda şekillendi.
• Reklam kısıtlamaları: 5 belediyenin, iklim krizini gerekçe göstererek belirli gıdaların reklamlarını kısıtlayan belgeler yayımladığı saptandı. Bunlardan 2’si, hayvan kaynaklı “et” ve süt ürünleri gibi yüksek karbon ayak izine sahip hayvansalların belediye kontrolündeki kamusal alanlarda reklamının kısıtlanmasını önerdi. Diğer 3’ü ise doğrudan halk sağlığını merkeze alırken, aynı zamanda bu kısıtlamaların iklime sağladığı dolaylı faydaları vurguladı.

Ancak, yerel yönetimlerin dörtte üçü “iklim acil durumu” ilan etmiş olmasına rağmen, kamuya açık bir gıda tedarik veya reklam politikasına sahip olan belediye oranı %10’un altında kaldı.

Araştırmacılar, mevcut potansiyel ile eylem arasındaki bu uçurumu kapatmak için şu önerilerde bulundu:

1. İklim krizini derinleştiren gıdalar için ulusal düzeyde reklam kısıtlaması modeli: Halk sağlığı gerekçeleriyle gıda ve içecek reklamlarını kısıtlayan belediye sayısı artıyor. Çalışma, hem sağlık hem de çevre faktörlerini bir arada ele alan devlet destekli ve bağlayıcı bir aracın geliştirilmesini talep ediyor.
2. Kamu sektöründe kamusal ve bağlayıcı standartlar oluşturulması önerisi: Hükümet, halkın parasının ve kamu kaynaklarının okullarda ve hastanelerde, sağlıklı ve gezegene zarar vermeyen gıdalara harcanmasını sağlayacak yasal düzenleme sözünü henüz tutmadı. Bu standartların yasalaşması, gıda alımındaki keyfi uygulamaların önüne geçecektir.

Ayrıca araştırmacılar, gıda politikalarında konunun sadece beslenme boyutuyla ele alınıp daha geniş kapsamlı çevre ve iklim faktörlerinin dışarıda bırakılmasının, yerel yönetimlerin bu alanda somut adım atma imkanını kısıtladığına dikkat çekiyor.

Araştırmacılar, resmi bir politika yayımlamamış belediyelerin tamamen eylemsiz olduğu anlamı çıkarılmaması gerektiğini de belirtiyor. Ancak şeffaflık, hesap verebilirlik ve diğer belediyelere örnek olması açısından bu kararların kamuoyuyla paylaşılması kritik önem taşıyor.

“Yerel yönetimlerin reklam ve kamu gıda alım politikaları; gıda sistemimiz ile iklim krizi arasındaki bağı kurmak ve somut adımlar atmak için büyük bir fırsat sunuyor.” — Dr. Jessica Renzella, Oxford Üniversitesi Nuffield Birinci Basamak Sağlık Bilimleri Departmanı

“Yerel düzeyde eyleme geçmek için çok heyecan verici bir dönemdeyiz. Araştırmamız, yerel yönetimlerin mevcut politika başarılarının üzerine koyarak sadece ‘sağlıklı’ değil, aynı zamanda ‘sürdürülebilir’ bir gıda sistemini de inşa edebileceklerini açıkça gösteriyor.” — Prof. Dr. Mike Rayner, Oxford Üniversitesi Halk Sağlığı Departmanı

“Çalışmamız, yerel yönetimlerin sağlıklı ve sürdürülebilir gıdayı gündeme alma konusunda attığı ilham verici ilk adımları belgeledi. Bu fikirlerin kâğıt üzerinde kalmayıp somut politikalara dönüştüğünü görmek, gıda sistemimizin nasıl dönüştüğünü anlamak açısından bir sonraki kritik adım olacak.” — Dr. Hannah Forde, Oxford Üniversitesi Nuffield Birinci Basamak Sağlık Bilimleri Departmanı

İklim dostu gıda sistemi: Ek uzman görüşleri

• Ruth Westcott (Sustain İklim ve Doğa Acil Durumu Kampanya Müdürü ve rapor ortak yazarı): “Bu araştırma, belediyelerin beslenme biçimimizin iklim üzerindeki yıkıcı etkilerini azaltmak için yetkilerini kullanma konusunda gerçek bir kararlılığa sahip olduğunu gösteriyor. Şimdi ihtiyacımız olan şey ulusal düzeyde bir liderlik. Hükümetin sorumluluk alması gerekiyor. Merkezi yönetimin, tüm kamu sektörü catering hizmetleri için zorunlu asgari standartlar belirlemesini istiyoruz. Ancak bu şekilde her yurttaş, sürdürülebilir ve sağlıklı gıdaya eşit şekilde erişebilir.”

Fran Bernhardt (Sustain Ticari Belirleyiciler Koordinatörü ve rapor ortak yazarı): “İklim krizinin tetiklediği aşırı hava olayları ve gıda krizleri gündelik hayatımızda gittikçe normalleşirken, iklim değişikliğinin sağlığımıza yönelik büyük bir tehdit oluşturduğu ve en kırılgan grupların en büyük risk altında olduğu tartışmasız bir gerçek. Eğer hükümet gerçekten sağlık ve adalet başlıklarına öncelik veriyorsa, gıda politikalarının kapsamını sadece beslenmeyle sınırlı tutmayıp iklim krizini de eşit derecede merkeze almalıdır. Sağlıklı ve sürdürülebilir gıdaya erişim, nerede yaşarsa yaşasın herkes için en kolay seçenek haline gelmelidir.”

–

Kaynaklar: Oxford University, Sustain, Oxford University Nuffield Department of Primary Care

–

Yeni araştırma: İklim dostu gıda için yerel ve ulusal standartlar şart yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

İspanya’da yetkililer, İber Yarımadası açıklarında yaşayan bir orka grubunun en yaşlı dişisi Toñi’nin yaralanmasıyla ilgili soruşturma başlattı. İspanya Çevre Bakanlığı’na göre Toñi, Cebelitarık Boğazı’nda sırt yüzgecindeki yaralarla görüntülendi. Bakanlık, bu izlerin saçma atan bir silahtan açılmış olabileceği değerlendirmesini paylaştı.

El País gazetesine konuşan bakanlık kaynakları, bazı saçmaların hâlâ yüzgece saplanmış durumda olduğunu ve bunun enfeksiyon riski oluşturduğunu belirtti. Yaralar, orka grubu Portekiz’in Faro kenti açıklarından ayrıldıktan sonra fark edildi. Bu nedenle İspanya, Portekiz makamlarıyla da iletişim kurdu.

Birden fazla saçma tanesi orkanın sırt yüzgecini tamamen delip geçmiş gibi görünüyor. Diğer bazı saçmaların ise hâlâ vücudunda olduğu düşünülüyor. Sırt yüzgeci, yoğun kan damarlarıyla kaplı ve vücut sıcaklığının düzenlenmesinde önemli rol oynuyor. İçeride kalan saçmalar enfeksiyon riskini artırıyor. Toñi’nin yaşı göz önüne alındığında bu enfeksiyonun sepsise (kan zehirlenmesi) kadar ilerleme ihtimali de bulunuyor.

“La abuela” (büyükanne) Toñi’nin yaralarının ortaya çıkmasının ardından WeWhale ile Iberian Orca Guardians (IOG) ekipleri, yaraların sağlık durumu üzerinde bir etkisi olup olmadığını takip etmek için orkayı yakından izlemeye başladı.

Yaklaşık 60 yaşındaki Toñi, İber orka popülasyonunun bilinen en yaşlı bireyi olarak kabul ediliyor.

Kritik tehlike altındaki popülasyon yeni bir tehditle karşı karşıya

İber orkaları, 2020 yılından bu yana teknelerin özellikle dümenleriyle kurdukları sıradışı etkileşimlerle dünya gündemine geliyor. Bu süreçte onlarca teknenin hasar gördüğü, en az dört teknenin ise battığı bildirildi.

Koruma uzmanlarına göre bu olay, İspanya ve Portekiz açıklarındaki İber orkalarının teknelere “saldırdığı” yönündeki yaygın söylentinin bir sonucu olarak gerçekleşmiş olabilecek bir misilleme. Oysa bilim insanlarının gözlemlediği şey farklı.

Deniz memelisi uzmanları, bu davranışların “saldırı” olarak nitelendirilmesine uzun süredir karşı çıkıyor. Araştırmacılara göre bu davranışlar oyun, merak ya da avlanma becerilerini geliştirmeye yönelik bir öğrenme sürecinin parçası olabilir.

Yalnızca az sayıda genç orkanın teknelerin dümenlerine merak ve oyun davranışıyla yöneldiğini, bu davranışın da aile içinde sosyal öğrenmeyle yayılmış olabileceğini gösteriyor. Başka bir deyişle, efsane bilimsel bulgulardan daha hızlı yayılıyor ve ne yazık ki bu durum, hayvanların canına ve kültürüne mal oluyor.

“Bu hayvanların ihtiyacı misilleme değil, korunma”

IOG’nin kurucu ortaklarından Janek Andre, “Toñi’yi tanıyoruz. Birkaç hafta önce onunla birlikteydik ve bu yaralar yoktu.” dedi: Andre, “Toñi’yi, yani ‘büyükanne’yi bu hâlde görmek çok üzücü. Eğer biri ona kasıtlı olarak ateş ettiyse, bu yalnızca tek bir hayvana yönelik ağır bir şiddet eylemi değildir. Aynı zamanda kritik tehlike altındaki bu popülasyonun hayatta kalan bireylerine yönelik bir saldırıdır,” ifadelerini kullandı.

Araştırmacılar, İber orka popülasyonunun uzun süredir çok sayıda tehditle karşı karşıya olduğuna dikkat çekiyor. Yoğun deniz trafiği, besin kıtlığı, yaralanmalar ve kirlilik, bu popülasyonun varlığını tehlikeye atıyor. Bugün sayılarının yalnızca 30 ila 40 birey arasında olduğu tahmin ediliyor.

2023 yılında yayımlanan görüntülerde ise bazı kişilerin, teknelerinin dümenine yönelen orkaları uzaklaştırmak için denize havai fişek attığı görülmüştü. Bu görüntüler, denizcilerden gelen tepkilerin orkalar açısından yeni riskler oluşturduğunu da ortaya koymuştu.

Andre son olarak şu çağrıyı yaptı: “İber orkaları ile tekneler arasındaki etkileşimler hakkında yoğun bir kamuoyu tartışması yaşanıyor. İnsanlar bu davranışlar hakkında ne düşünürse düşünsün, bu hayvanlara ateş etmek hiçbir koşulda kabul edilemez. Bu orkaların ihtiyacı misilleme değil, korunmadır.”

“Büyükanne etkisi”: Yaşlı dişi orkalar neden bu kadar önemli?

Araştırmalar, yaşlı dişi orkaların yalnızca kendi yavrularına değil, tüm grubun hayatta kalmasına katkı sağladığını gösteriyor. Bilim insanlarının “büyükanne etkisi” (grandmother effect) olarak adlandırdığı bu olguya göre, yaşlı dişilerin bulunduğu orka gruplarında bireyler daha sağlıklı kalıyor ve daha uzun yaşıyor.

2019 yılında Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) dergisinde yayımlanan ve yaklaşık 40 yıl süren istatistiksel veriler ile desteklenen bir araştırma, üreme dönemi sona ermiş dişi orkaların torunlarının hayatta kalma olasılığını anlamlı ölçüde artırdığını ortaya koydu. Araştırmaya göre, bir büyükannenin ölümü, onu takip eden iki yıl içinde torunlarının ölüm riskini belirgin şekilde artırıyor. Bu etkinin, artık kendi yavrularına bakmayan yaşlı dişilerde daha da güçlü olduğu görüldü.

Araştırmacılar, bunun nedenlerinden birinin yaşlı dişi orkaların yıllar içinde edindikleri ekolojik bilgi olduğunu düşünüyor. Bu bireyler, özellikle besinin kıt olduğu dönemlerde grubu avın bulunduğu bölgelere yönlendirebiliyor, hareket kararlarında liderlik edebiliyor ve deneyimlerini genç bireylere aktarabiliyor.

Toñi’nin “büyükanne” olarak anılması da yalnızca yaşından kaynaklanmıyor. Orkalar, aile bağlarının güçlü olduğu ve bilgiyi nesilden nesile aktaran topluluklar halinde yaşıyor. Yaşlı dişi orkalar ise grubun deneyim ve hafızasını taşıyan bireyler olarak kabul ediliyor.

Bu nedenle yaşlı bir dişi orkanın kaybı, yalnızca bir bireyin yaşamını yitirmesi anlamına gelmiyor. Aynı zamanda grubun sosyal yapısını, bilgi aktarımını ve gelecekte hayatta kalma şansını da etkileyebiliyor.

Orkalarda da kültür kuşaktan kuşağa aktarılıyor

Orkalar yalnızca genetik miraslarını değil, diğer yunus ve balinaların çoğunda olduğu gibi, davranışlarını da sonraki nesillere aktarıyor. Bilim insanları; avlanma yöntemleri ve hangi avların tercih edildiği, göç rotaları ve sosyal normlar, ses repertuvarı ve farklı gruplara özgü iletişim biçimlerinin sosyal öğrenme yoluyla annelerden yavrulara ve diğer grup üyelerine “kültürel aktarım” yoluyla transfer edildiğini ortaya koyuyor.

Bu nedenle orka toplulukları, yalnızca akrabalık bağlarıyla değil, paylaşılan kültürleriyle de birbirinden ayrılıyor.

Özellikle yerleşik orka topluluklarında yavrular yaşamları boyunca anneleriyle aynı aile grubunda kalıyor. Araştırmalar, her grubun kendine özgü seslenme biçimleri (lehçeleri), avlanma gelenekleri ve sosyal davranış kalıpları geliştirdiğini gösteriyor.

–

Kaynaklar: The Guardian, Independent, King 5 Seattle

Nadir görülen “büyükanne” orka kurşun izleriyle görüntülendi yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Yunuslarda yas ve keder benzeri davranışlar

Araştırmacılar bu davranışı tanımlarken “epimeletic behaviour” kavramını kullanıyor. Bu terim; hasta, yaralı ya da ölmekte olan bir bireye bakım göstermeye, onu desteklemeye ve ölümünden sonra da bedenine yönelik bakım davranışlarının sürdürülmesine verilen bilimsel isim. Geographe Marine Research’ün baş araştırmacısı Capri Jolliffe, yunusların ve yüksek sosyal bilişe sahip birçok hayvanın kayıptan sonra insanların deneyimlediğine benzeyen yas süreçleri yaşayabildiğine dair güçlü bilimsel kanıtlar bulunduğunu söylüyor.

Jolliffe’e göre özellikle yunuslar, yaşamları boyunca az sayıda yavru dünyaya getirdikleri ve her yavruya yoğun ebeveyn ilgisi gösterdikleri için anne ve yavru arasındaki bağları son derece güçlü hayvanlar. Normalde bu davranış üç ila yedi gün sürerken, Fraggle yavrusunu 11 gün boyunca bırakmadı. Araştırmacılar bunun, şimdiye kadar belgelenmiş en uzun vakalardan biri olabileceğini düşünüyor. Ek olarak, Fraggle’da olduğu gibi, yas benzeri davranış gösteren anneler çoğu zaman beslenmeyi bırakıyor.

Bu olay, Fraggle’ın ilk kaybı da değildi. Araştırmacılar, anne yunusun son yedi yıl içinde dünyaya getirdiği dört yavrusunu da kaybettiğini belirtiyor. Bu nedenle bazı bilim insanları, önceki kayıpların da bu son davranışın süresini etkileyip etkilemediğinin araştırılması gerektiğini düşünüyor.

Ayrıca yunuslarda sık sık gözlenen bir davranışa da makalede atıfta bulunuluyor: Süreç boyunca sürü üyelerinin de anneyi yalnız bırakmadığı, diğer yunusların sık sık yanına gelerek onunla birlikte yüzdüğü ve sosyal bağlarını sürdürdüğü aktarılıyor.

Bugüne kadar kaydedilen ölü yavru taşıma vakalarının yaklaşık %75’i anne yunuslara ait.

Rodney Peterson ve Capri Jolliffe’nin ekibi, bu davranışın istisnai olmadığını; bölgede hemen her yıl benzer yas benzeri davranışlar gözlemlediklerini belirtiyor. Jolliffe’nin ifadesiyle, “Yunusların duygusal yaşamlarını hâlâ tam olarak anlayabilmiş değiliz.”

_{Hayvanlarda yas, keder ve veda benzeri davranışlar oldukça yaygın. Özellikle yunuslarda bu vakanın benzeri oldukça sık görülüyor. İlk video anne yunus Fraggle’ı görüyorsunuz. Diğerlerinde ise; et, süt, yumurta, giyim / moda sektörleri için hayvancılık endüstrisinin yavrularından ve arkadaşlarından ayırdığı milyarlarca inekten ve tavuktan yalnızca bazılarını… Fotoğraf: Geographe Marine Research}

Yunuslara Özgürlük Platformu’nun bir başka vaka üzerinden aktardığı gibi; yunuslarda “‘ölü türdeşlerine bakma, ilgi gösterme ve özenli hareket etme” davranışı aslında pek de şaşırtıcı değil. Hayvanlarda, özellikle de deniz memelilerinde acı, yas tutma ve keder tepkilerine benzeyen davranışların yaygınlığını kanıtlayan pek çok araştırma literatürde mevcut. Hatta Haziran 2018’de Zoology dergisinde yayımlanan bilimsel bir çalışma yunusların bu tür davranışları, diğer setase (yunuslar ve balinalar) türlerine oranla 18 kat daha fazla gösterme eğilimi olduğunu dile getiriyor. Özellikle dişilerin ölü türdeşleriyle ilgilenmesinin altında yatan nedenin korumaya, canlandırmaya ve kurtarmaya çalışma veya yas tutma davranışı olduğu düşünülüyor.”

Mart 2024’te İstanbul Boğazı’nda da benzer bir davranış gözlemlenmişti: Bir yetişkin yunus en az altı gün boyunca, Zeytinburnu ile Yeşilköy sahili arasındaki 7 km’lik bir alanda, hayatını kaybeden yoldaşının yanından ayrılmayarak güçlü sosyal bağları ve yas benzeri tepkileri gözler önüne sermişti. Bu olay, İstanbul Üniversitesi’nden deniz memelisi uzmanları tarafından bilimsel olarak belgelenmişti. Bu çalışmaya göre; refakat eden yunusta, “genellikle ölü bireyin yanında bekleme davranışı sergilediği gözlemlenmiştir. Herhangi bir tekne ile yaklaşıldığında, refakatçinin sırt yüzgecini ölü bireyin yüzgeçlerine iliştirerek sürüklediği veya başıyla iterek ölü bireyi tekneden uzaklaştırdığı görülmüştür.”

Peki, bir anne yunusun acısı milyonları derinden etkilerken, benzer bağlar kuran diğer hayvanların yaşadıkları neden dikkatimizi çekmiyor, neden ana akım basın yayın organlarında haber olmuyor?

Sığırların güçlü aile bağları

Araştırmalar, yakın sosyal bağ kurdukları bireylerden ayrılan sığırların davranışlarında ve fizyolojilerinde belirgin değişiklikler olduğunu gösteriyor. Araştırmacılar bunun olumsuz bir duygusal deneyimle ilişkili olduğunu belirtirken, bu deneyimin doğasını anlamak için daha fazla çalışmaya ihtiyaç olduğunu da vurguluyor.

Bilimsel araştırmaların yanı sıra, hayvanlarla birlikte yaşayan kişilerin uzun süreli gözlemleri ve deneyimleri, sığırların yalnızca sürü halinde yaşayan hayvanlar olmadığını; belirli bireylerle uzun süreli arkadaşlık ilişkileri kurduklarını, sosyal bağlarını yıllarca koruyabildiklerini ve birlikte oldukları bireylerden ayrıldıklarında belirgin stres belirtileri gösterdiklerini ortaya koyuyor. En yakın arkadaşlarıyla birlikte olduklarında kalp atış hızlarının düştüğü ve daha sakin davrandıkları da kanıtlanmış durumda.

Sweet Farm Program Direktörü Carol Messina, yıllardır kurtarılan sığırlarla çalışan biri olarak bunu şöyle anlatıyor: “Tıpkı insanlar gibi onların da sosyal ihtiyaçları var. Arkadaşlarının ilgisine ve sosyal iletişime çok açıklar.”

Messina’ya göre her sürünün kendine özgü bir sosyal yapısı bulunuyor. Bazı bireyler günlerini hep aynı arkadaşlarıyla geçiriyor; hatta geceleri yan yana uyumayı tercih ediyor. Bu sosyal bağlar yalnızca arkadaşlıkla da sınırlı değil. Anne ve yavru arasındaki bağ da son derece güçlü.

Dean Farm Trust’tan Sam Clews, annelerinden ayrılan buzağıların günlerce annelerini aradığını gözlemlediklerini anlatıyor:

“Etleri için yetiştirilmek üzere annelerinden ayrılan yavrular bize geldiklerinde sürekli parmaklarımızı emiyorlardı. Annelerinin yanındaki güven duygusunu yeniden yaşamaya çalışıyorlardı.”

Bilimsel çalışmalar da anne ve yavrunun ayrılmasının hem annede hem de yavruda yoğun stres tepkileri, uzun süreli seslenme davranışları ve davranış değişikliklerine yol açtığını gösteriyor.

Tavuklar da kayıplara duyarlı

Tavuklar çoğu zaman yalnızca yumurta veya “et” üretimiyle ilişkilendiriliyor. Oysa hayvan davranışları üzerine yapılan çalışmalar, onların karmaşık sosyal ilişkiler kurduğunu, yüzden fazla bireyi ayırt edebildiğini, birbirlerinden öğrenebildiğini ve güçlü sosyal hafızaya sahip olduklarını ortaya koyuyor.

Araştırmalar, sürüden bir bireyin kaybının ardından tavukların davranışlarının değişebildiğini gösteriyor.

Bazıları geçici olarak daha sessiz davranabiliyor, yeme ve içmeden kesilebiliyor, ölen bireyin bulunduğu bölgede daha uzun süre kalabiliyor ve sürü içindeki sosyal düzen yeniden oluşana kadar grup dinamiklerinde değişiklikler gözlenebiliyor.

Çıkardıkları seslerin dahi somut bir şekilde değişiklik gösterdiğini aktaran kayıtlar mevcut.

Bristol Üniversitesi’nden hayvan davranışları araştırmacısı Dr. Joanne Edgar, tavukların yalnızca kendi yaşadıklarına değil, diğer bireylerin duygusal durumlarına da tepki verebildiğini gösteren çalışmalarıyla tanınıyor. Edgar’ın araştırmalarında, yavrularının strese girdiğini gören anne tavukların kalp atış hızlarının arttığı, göz sıcaklıklarının yükseldiği ve yavrularına daha fazla koruyucu seslenme davranışı gösterdiği ortaya kondu. Bu bulgular, tavukların başkalarının yaşadığı sıkıntıya fizyolojik düzeyde tepki verebildiğini gösteren ilk deneysel kanıtlar arasında yer alıyor.

Kayıp gönderge ve seçici empati

Yunuslar, inekler ve tavuklar… Yaşam alanları ve biçimleri farklı olsa da bilim, hepsinin güçlü sosyal bağlar kurduğunu; aile bireylerini tanıdığını; arkadaşlık ilişkileri geliştirdiğini ve kayıp, ayrılık ya da stres karşısında davranışsal ve fizyolojik tepkiler verdiğini ortaya koyuyor.

Bir anne yunusun 11 gün boyunca yavrusunu sırtında taşıması dünya gündeminde geniş yer bulurken, her gün annelerinden ayrılan buzağıların ve sürüsünden koparılan tavukların sesleri ve öyküleri neden aynı görünürlüğe sahip değil?

Hayvan davranışları üzerine yapılan araştırmalar, yunusların, sığırların, tavukların ve daha pek çok hayvan türünün güçlü sosyal bağlar kurduğunu; ayrılık ve kayıp karşısında davranışlarının değişebildiğini gösteriyor. Oysa bugün “kayıp gönderge” halini alan yunuslar dışındaki bu hayvanlar, özfarkındalığı son derece yüksek olan, hayal kırıklığı, acı, korku, endişe ve mutluluk gibi pek çok duyguyu yaşayan, meraklı ve merak uyandıran muhteşem hayvanlar. 

Bilim yalnızca hayvanların güçlü sosyal bağlar kurduğunu değil, aynı zamanda insanların da türlere göre seçici empati geliştirdiğini gösteriyor. Psikoloji ve hayvan çalışmaları alanındaki yeni makaleler, yukarıdaki sorumuzun bir kısmına ışık tutuyor ve insanların bu kayıplara gösterdiği empatinin türlere göre büyük ölçüde değiştiğini ortaya koyuyor.

McGrath ve çalışma arkadaşlarının 1000 kişiyle yaptığı araştırmada katılımcıların %90’ı bazı hayvanların ya da tüm hayvanların yas yaşayabileceğine inanırken, %23’ü tüm hayvanların yas yaşayabildiğini ifade etti. Araştırma ayrıca katılımcıların yas duygusunu en çok kedi, köpek, yunus ve fil gibi evcil hayvanlara ve bilişsel kapasitesi yüksek olduğu düşünülen türlere atfettiğini ortaya koydu. “Çiftlik hayvanları” olarak anılan türlere ve korku uyandıran hayvanlara ise belirgin biçimde daha az atfedildiğini gösterdi. Yani et, süt ve yumurta endüstrileri tarafından sömürülen hayvanların, belirgin biçimde daha az yas yaşayabilen hayvanlar olarak değerlendirildiği aktarıldı. Araştırmacılar, özellikle “çiftlik hayvanları” söz konusu olduğunda kamuoyunun bilimsel bulguları yeterince bilmediğine dikkat çekiyor.

Yapılan çalışmaların bazıları bunu “disenfranchised grief“, yani “toplumsal olarak tanınmayan yas” kavramıyla açıklıyor. Bazı hayvanların ölümü kamusal yasın konusu olurken, diğerlerinin yaşadığı kayıplar ve onlar için hissedilen üzüntü çoğu zaman görünmez kılınıyor. Filozof Kathryn Gillespie ise bazı hayvanların yaşamlarının ve ölümlerinin daha en baştan “yas tutulabilir”, bazılarının ise “yas tutulamaz” (ungrievable) olarak kurgulandığını savunuyor.

Her gün mal, kaynak, stok olarak görülen canlıların yaşadığı milyonlarca benzer ayrılık sessizce geçip giderken, kendimize sormamız gereken sorular belki de şunlar ve daha fazlası:

• Hangi hayvanların hissedebilirliğini görmeye, hangilerininkini görmezden gelmeye neden alıştık?
• Adalet ve empati duygularımızın sınırlarını kim çiziyor?
• Bilim hayvanların hissedebilirliğini her geçen gün daha fazla çalışmayla kanıtlarken, biz neden bunu yalnızca bazı türler için kabul edilebilir görüyoruz?
• Neden bazı acılar medyada manşet olurken, bazıları satır arasında bile geçmiyor?
• Acının ve duyguların türü mü farklı, yoksa bizim onu görme biçimimiz mi?
• Hayvanlar hakkında yeterince şey bilmiyor muyuz; yoksa bildiklerimize rağmen bazılarını görmemeyi mi tercih ediyoruz?

Eğer acı ve duygular türlere göre değişmiyorsa veya farklı şekillerde kendini gösteriyorsa, etik sorumluluğumuz neden değişsin?

–

Kaynaklar:

• ABC News, Geographe Marine Research, BBC, Mercy for Animals, Dr.Lori Marino
• Animal ethical mourning: types of loss and grief in relation to non-human animals
• Witnessing Animal Others: Bearing Witness, Grief, and the Political Function of Emotion
• Public attitudes towards grief in animals
• Animals and Grief: An Exploration of the Emotion and its Measurement in Non-Human Animals

Kapak fotoğrafı: Aaron Burden / Pexels

–

Anne yunus, yas benzeri davranışları ve diğer anneler yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Bir uygulamanın asırlardır yapılıyor olması veya yasalarla koruma altına alınması, onu bugün canlıların özgürlüğünü kısıtlama, onları çeşitli şekillerde kullanıp hobi malzemesi haline getirme noktasında haklı kılmıyor. Gerçek doğa koruma; yaban hayvanlarını ve doğal yaşam alanlarını insan merkezli bir kullanıma tabi tutmak değil, onlara müdahaleyi en aza indirerek habitatlarında özgürce var olmalarını, nesillerini sürdürmelerini sağlamaktan geçiyor.

Atmacacılık pratiğinin temelini oluşturan süreçler, hayvan hakları ve doğa koruma etiği açısından ciddi soru işaretleri barındırıyor. Bunlardan bazılarını paylaşırken, “sezon açılışı” toplantısına dair bilgilendirmemizi de en alta ekliyoruz:

1. Özgürlüğünden alıkoymak ve tutsak etmek “koruma” değildir

Atmacacılık süreci, zincirleme bir insan müdahalesine dayanıyor:

• Topraktan danaburnu böceğinin sabunlu suyla çıkarılması,
• Danaburnu kullanılarak Kızılsırtlı Örümcek Kuşu’nun (Lanius collurio – Gaco) yakalanıp atmaca için canlı tuzak yapılması,
• Gözleri kapatılan örümcek kuşu aracılığıyla Atmaca’nın ağlarla yakalanıp tutsak edilmesi,
• Esaret altına alınan atmacanın bıldırcın avında kullanılması.

Bu süreçte gerek yem yapılan kuşların gerekse atmacaların yaşadığı şiddetli yakalanma stresi, fiziksel yaralanmalar ve ölüm vakalarına ilişkin bakanlık veya uygulayıcılar tarafından kamuoyuna sunulmuş haber içeriği ve veri bulunmuyor.

Oysa bilimsel kaynaklara göre kuşların ağlarla, tuzaklarla yakalanması sırasında yaşadığı aşırı korku, kas yıkımına (rhabdomyolysis) ve ani metabolik felce (capture myopathy) yol açabilir. Bu durum yakalama anında veya salındıktan günler sonra dahi ölümle sonuçlanabilir.

Hatta WWF raporunda belirtildiği üzere; tutsak edilen atmacaların %5 ila %10’unun, yakalanma şoku ve aniden esarete alınmanın yarattığı ağır travma nedeniyle ‘kursak hastalığı’ veya ‘kestane karası’ denilen ölümcül bir rahatsızlığa yakalandığı biliniyor. Siyah dışkılama ve kusmayla seyreden bu durum, yaban canlılarının doğadan koparılırken yaşadığı fiziksel ve psikolojik yıkımın somut bir kanıtıdır.

Şeffaf olmayan ve canlıların hem yakalanma hem canlı tuzak yapılma hem de insana alışmaya zorlanması süreçlerinin hepsinde yoğun korku yaşamasına dayanan bir süreç, “kültür”, “doğa ve hayvan sevgisi” ve “koruma” olarak tanımlanamaz.

2. Esarete ek olarak hayvana eziyet fiili mevcut

Yaban canlılarının tutsak edilmesinin yanı sıra, kuşların hırçınlaşmasını, kaçmasını ve hedef türü sesle uyarmasını önlemek amacıyla geçmişten bu yana uygulanan göz kapaklarının iple dikilmesi (seyrana geçirme), yapıştırıcılarla birleştirilmesi veya gözlerinin bezle kapatılması gibi yöntemler açık bir fiziksel işkence ve hayvana kötü muameledir.

Gazeteci Güven İslamoğlu, 21 Mart 2026’da yaptığı atmacacılık ile ilgili bir paylaşımında şu şekilde süreci aktarıyor: “Ğaço kuşunun yakalıyorlar…. Gözüne yapıştırıcı sürüp kapatıyorlar. Kör olan kuş çırpınıyor. Bu kuşu ağın önüne koyup atmacanın dikkatini çekiyorlar…. Kaç atmacanın da kanadı kolu kırılmıştır bu sebepten… Kültür hikaye , satıyorlar… Araplar gelip alıyor…”

Bir canlının ışıkla ve çevreyle bağını zorla kesmek, ona fiziksel acı çektirmek ve insana boyun eğdirmek, “kültürel terbiye” ve “doğa sevgisi” olarak tanımlanamaz.

Bu durum 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu uyarınca da açık bir eziyet suçudur.

3. “Sezon sonunda doğaya salıyoruz” beyanı şeffaflık ve ekolojik izleme gerektirir

Avcılar ve kamu kurumları sezon sonunda kuşların doğaya salındığını iddia etse de, ortada etik ve hukuki sorunlar dışında, cevap bekleyen başka sorular var:

• Bir sezonda kaç kızılsırtlı örümcek kuşu ve atmaca yakalanıyor ve tutsak ediliyor?
• Bunların kaçı “kışlatılıyor”, alıkonmaya devam ediliyor?
• Kaçı salınıyor ve salınan kaç kuş bağımsız şekilde izleniyor?
• Ağ ile yakalama ve esarete alma aşamalarında kaçı yaralanıyor, kaçı hayatını kaybediyor?

Bilimsel araştırmalar, yaban hayvanlarının geçici de olsa insana alıştırılmasının, elden beslenmesinin ve doğal avlanma, üreme ve yaşama ortamından koparılmasının, salındıktan sonraki hayatta kalma reflekslerini olumsuz etkilediğini ve onları kolay yem haline getirdiğini gösteriyor.

Dahası; saha araştırmaları ve kuş bilimi (ornitoloji) verileri, atmacaları yakalamak için tuzak olarak kullanılan kızılsırtlı örümcek kuşlarının dönemsel olarak nasıl bir ekolojik yıkıma uğratıldığını açıkça gösteriyor:

• Göç rotalarından koparılıyorlar: Kızılsırtlı örümcek kuşları, kışı geçirmek için Afrika’nın Sahel bölgesine göç eden türlerdir. Ancak atmacacıların bu kuşları doğaya saldığı Ekim ortası gibi tarihlerde, kendi türlerinin göç dalgası çoktan sona ermiş oluyor.
• Göç dürtüsünü ve sürüsünü kaybediyorlar: Tutsak edildikleri süre boyunca yoğun strese maruz kalan ve göç zamanını kafeste veya bağ altında geçiren bu kuşlar, doğaya salındıklarında hem sürülerini hem de içsel göç dürtülerini kaybetmiş oluyor.

Yalnızlığa ve mevsimsel koşullara hazırlıksız şekilde doğada bırakılan bu kuşların büyük bir kısmının kışı sağ atlatamadığı ve ölüme terk edildiği WWF raporunda da aktarılıyor.

“Kuşu ölmeden doğaya salıyoruz” iddiası, onların ekolojik takvimini bozarak aslında onları yavaş ve yalnız bir ölüme sürükleme gerçeğini örtemez.

Şeffaf ve bağımsız verilerle desteklenmeyen beyanlar ise, DKMP ve Tarım ve Orman Bakanlığı gibi yetkili kurumlarca doğa koruma politikası oluşturamaz. Milli Parklar Kanunu’nda yapıldığı üzere, TBMM tarafından yasal zemine oturtulamaz.

4. Atmacacılık bir avcılık faaliyetidir

Atmaca derneklerince basın açıklamalarında dile getirilen “Atmacacılık avcılık değildir” iddiası mevcut mevzuat ve uygulamalarla örtüşmüyor. Tarım ve Orman Bakanlığı düzenlemelerinde ve Merkez Av Komisyonu tarafından açıkça belirtildiği üzere atmacalar, bıldırcın avlanması amacıyla eğitiliyor ve kullanılıyor.

Bir canlıyı başka bir canlıyı öldürmek üzere eğitmek ve av aracı haline getirmek doğrudan avcılık faaliyetidir.

5. Yabanıl türler evcil hayvanlarla kıyaslanamaz

Süreç içerisinde sıkça dile getirilen “Evdeki kedi ve köpeklerden ne farkı var?” argümanı bilimsel olarak geçersiz.

Kedi ve köpekler, binlerce yıllık evcilleşme süreci (domestication) sonucu insanla birlikte yaşamaya ve sosyal bağ kurmaya biyolojik olarak uyum sağlamış türler. Atmaca ve kızılsırtlı örümcek juşu ise yabanıl yırtıcılardır.

Yabani bir hayvanın doğadan koparılarak insana alıştırılması, gözlerinin kapatılması, yapıştırılması ve dikilmesi, “atmaca kahvesi” gibi kalabalık ortamlara sokularak “ehlileştirilmesi” bir şefkat veya koruma yöntemi değil; canlı üzerinde baskı oluşturma ve egemenlik kurma yöntemidir.

Atmacacılığı “gelenek” olarak görenlere çağrımızdır:

Eğer bu kuşları gerçekten seviyorsanız; onları yakalayarak ve ayağına bağ vurarak değil; göç yollarını, Karadeniz’in el değmemiş ormanlarını ve yaşam alanlarını koruyarak yaşatabilirsiniz.

Bir kültür, canlıların esareti ve sömürüsü üzerine kurulamaz. 21. yüzyılda doğa sevgisinin ölçüsü, doğaya ve canlılara hakim olmak değil; onların özgürce yaşamasına saygı duymaktır.

Danıştay’a, STK’lara, meslek örgütlerine, akademisyenlere, siyasilere ve aktivistlere çağrımızdır:

Kızılsırtlı örümcek kuşu (Gaco) ve yaban hayatı üzerindeki bu sömürü zinciri, sınırlı bir avcılık meselesi değil; doğa koruma politikalarının ve hayvan haklarının sınavıdır.

Sezon açılış toplantısındaki halka açık beyanlardan gördüğümüz kadarıyla:

• Koruma statüsüne itiraz: Dernek temsilcilerinin “Maalesef kızıl sırtlı örümcek kuşu koruma altında” beyanı, doğa koruma kanunlarına bakış açısını gösteriyor.
• Bakanlığa ve sözleşmelere baskı: Bern Sözleşmesi Ek-II listesinde yer alan türün koruma statüsünün düşürülmesi için “Genel Müdürlüğümüze gerekli baskıları yaptık” beyanıyla kamu idaresi üzerinde kurulan sivil baskı açıkça itiraf ediliyor.
• Kamu kurumu, siyasiler ve avcı işbirliği iddiası: Doğa Koruma ve Milli Parklar’ın (DKMP) ve siyasi parti grup başkanlarının Danıştay’daki iptal kararına karşı “bizim yanımızdalar” iddiası, kamu idaresinin doğayı koruma tarafsızlığına gölge düşürüyor.

Bu nedenle buradan tüm sivil toplum kuruluşlarına (STK), ekolog ve biyologlara, akademisyenlere, kuş gözlemcilerine ve fotoğrafçılarına, veteriner hekim odalarına, barolara, siyasi parti temsilcilerine ve yaşam hakkı savunucularına çağrıda bulunuyoruz:

• Bilimsel verileri ve etik dayanakları görünür kılın; bu bilgileri hem kamuoyuyla hem de ulusal ve uluslararası düzeyde yetkili kurumlarla, sözleşmenin yürütücüleriyle paylaşın.
• Lobi çalışmalarına karşı ortak tutum alın; avcı derneklerinin ve yerel yönetimlerin, kızılsırtlı örümcek kuşunun uluslararası koruma statüsünü düşürmek ve Bern Sözleşmesi istisnalarından faydalanmak adına yürüttüğü girişimlere karşı durun.
• Hukuki kazanımlara sahip çıkın: HAKİM ile ortak yasal mücadelemiz sonucu, Danıştay 10. Dairesi’nin Bern Sözleşmesi ve Anayasa m. 90 çerçevesinde verdiği, kızılsırtlı örümcek kuşunun avlanamayacağına dair emsal kararın sahada da uygulanması için denetim mekanizmalarını zorlayın.

Biyologları, ekologları, kuş gözlemcilerini, doğa koruma alanında çalışan tüm kurumları ve yaşamdan yana olan herkesi bu süreci yakından takip etmeye davet ediyoruz.

Kamu kurumlarını ve yargıyı da; avcı lobilerinin baskılarına değil, Anayasa’nın 90. maddesi ve taraf olduğumuz Bern Sözleşmesi doğrultusunda doğanın ve yaban hayatının yanında durmaya davet ediyoruz.

Çünkü gerçek koruma; canlıları tutsak ederek değil, yaşatarak ve özgür bırakarak olur.

Atmacacılık “sezonu” açılış toplantısından ilginç ve çarpıcı açıklamalar

“Av sezonu”nun açılmasıyla birlikte gerçekleştirilen ve atmacacılık dernekleri tarafından kamuoyuna açık şekilde düzenlenip paylaşılan toplantının görüntüleri, konunun sıradan bir “gelenek” tartışması olmadığını, koruma politikaları ve kamu kurumlarının yükümlülüğü açısından ciddi boyutlara ulaştığını gösteriyor.

Kamuoyuna açık toplantıda sarf edilen özellikle şu ifadeler durumun vahametini özetliyor:

• “Maalesef kızıl sırtlı örümcek kuşu koruma altında.”
• “Bern Sözleşmesi’nde de koruma altından çıkarılması için Genel Müdürlüğümüze gerekli baskıları yaptık.”
• “Hukuki anlamda bizim avukatlarımızla Milli Parklar’ın [DKMP] avukatı istişare halinde birlikte savunma verdiler, verecekler.”
• “İlk yasak çıktığında Rize’ye bizi davet ettiler [DKMP].”
• “Bu keyfi bize çok gördüler”
• “Biz avcılar seçkin insanlarız. Toplumda gezen %80’in böyle bir [sağlık] raporu yoktur.

Bu açıklamalar; hayvanların, daha da özelinde uluslararası sözleşmelerle koruma altındaki türlerin geleceğinin nasıl lobi faaliyetlerine konu edildiğini ve kamu kurumlarının doğayı koruma yükümlülüğünün nasıl esnetilmek istendiğini açıkça ortaya koyuyor.

Toplantıda ve atmacacılıkla ilgili sosyal medya paylaşımlarımız sonrasında, Türkiye Vegan Derneği (TVD) olarak biz ve Hayvan Hakları ve Etiği Derneği gibi davayı açan STK’lar ve vegan yaşam hakkı savunucuları da aşağılayıcı ifadelerle hedef alındı.

• “Bu veganlar denilen yaratıklar, ben yaratık diyorum, kusura bakmayın. Belki yaratıktan daha öte. Çünkü bu insanlar et yemez, peynir yemez, süt içmez, hiçbir şey yapmaz. Bunu yiyenlere de karışır. Et süt yemedikleri için de otomatik olarak beyinleri küçülmeye başlamış, küçük düşünmeye başladılar. Şimdi bunun bu küçük düşünmelerini koskoca yani bir yargıtay, danıştay, yahu yahu arkadaş kim veriyor bir bakın.”

Ancak biliyoruz ki, doğa koruma mücadelesi hakaretle değil; bilim, hukuk ve canlı hakkı zemininde yürütülür.

–

Kaynaklar:

• Adverse Effects of Capture and Handling Little Bustard
• Capture Myopathy in Little Bustards after Trapping and Marking
• Capture myopathy in wild birds: clinical information, a systematic review
• Ornithological Society Of The Middle East The Caucasus And Central Asia
• Avrupa Konseyi web sitesi
• https://wwftr.awsassets.panda.org/downloads/2017_wwf_falconry_in_ne_turkey_lr.pdf
• https://www.facebook.com/watch/live/?ref=watch_permalink&v=2069031670369199 (Atmacacılık sezon açılışı toplantısı – Hüseyin Uzunhasanoğlu Facebook canlı yayını)

Kapak fotoğrafı: WWF

Atmacacılık “sezonu” açılış toplantısından çarpıcı açıklamalar yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

AİHM, “G.K. ve A.S. / İsviçre kararında”, İsviçre’nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin düşünce ve vicdan özgürlüğünü güvence altına alan 9. maddesi ile etkili başvuru hakkını düzenleyen 13. maddesini ihlal ettiğine karar verdi.

Karar, özgürlüğünden yoksun bırakılan veya kamu kurumlarının bakım ve gözetimi altında bulunan veganların uygun bitkisel beslenmeye erişim taleplerinin ciddiyetle değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.

Mahkeme ayrıca devletlerin, veganların taleplerini açık bir hukuki çerçevede değerlendirme ve etik kanaatlerine makul biçimde uyum sağlama yönünde pozitif yükümlülüğe sahip olduğunu vurguladı. Bu yapılırken kamu kurumlarının idari, mali ve pratik koşullarının da gözetilmesi gerektiği, ancak bu gerekçelerin, temel hakların göz ardı edilmesine neden olmaması gerektiği vurgulandı.

Dava konusu neydi?

Dava, İsviçre vatandaşı iki etik veganı konu alıyor. Her iki başvurucu da beslenmeleri tamamen kamu kurumlarının sorumluluğunda olduğu için etik veganlık doğrultusunda uygun bitkisel öğün talep etti. Başvurucular, hayvanların sömürülmesine karşı olduklarını, felsefi ve etik kanaatlerinin türcülük karşıtlığına dayandığını açıkladılar.

Türcülük karşıtlığı, yalnızca farklı bir türe ait oldukları gerekçesiyle insan dışı hayvanların sömürülmesini veya zarar görmesini ahlaken kabul edilemez bulan etik yaklaşımdır.

Dava süreci, bir hayvan hakları aktivistinin Kasım 2018’de doğrudan eylem faaliyetleri nedeniyle gözaltına alınmasının ardından Cenevre’deki Champ-Dollon Cezaevinde yaklaşık 11 ay boyunca tutuklu yargılanmasıyla başladı. Aktivist, tutulduğu süre boyunca beslenme açısından yeterli bir vegan menüye erişemediği gerekçesiyle İsviçre makamlarına karşı dava açtı. Başvurusu, Haziran 2020’de İsviçre Federal Mahkemesi tarafından usul yönünden kabul edilemez bulundu. Bunun üzerine avukatı davayı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne taşıdı.

Bu süreçte, daha önce İsviçre’deki bir psikiyatri hastanesinde kamu gözetimi altında bulunan ve etik veganlığı doğrultusunda uygun vegan beslenmeye erişemediğini belirten ikinci bir başvurucu da davaya katıldı. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi başvuruları birleştirerek birlikte incelemeye aldı.

AİHM ne karar aldı?

Mahkeme, bir kanaatin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamında korunabilmesi için yeterli düzeyde ciddiyet, tutarlılık, bütünlük ve önem taşıması gerektiğini hatırlattı.

AİHM, etik veganlığın bu ölçütleri karşıladığı sonucuna vardı.

Kararda, etik veganlığın yalnızca bir beslenme tercihi olmadığı; insan dışı hayvanların ahlaki statüsüne ilişkin bütüncül bir etik anlayışa dayandığı ve hayvansal içerik barındıran ürünleri tüketmeme tutumunun bu etik kanaatin doğal sonucu olduğu ifade edildi.

Böylece Mahkeme, etik veganlığın düşünce ve vicdan özgürlüğü kapsamında korunan felsefi bir kanaat olduğunu açık biçimde teyit etmiş oldu.

Önceki içtihadı ileri taşıyan karar

AİHM kararı, etik veganlığın hukuki olarak tanınmasına ilişkin giderek güçlenen uluslararası yaklaşımın yeni ve önemli bir halkasını oluşturuyor. Nitekim AİHM, 1993 yılında verdiği bir kararda da veganların hayvan kaynaklı ürünlere ve hayvanlar üzerinde test edilen ürünlere yönelik etik karşı çıkışlarının Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 9. maddesi kapsamında korunabileceğini kabul etmişti.

Yeni kararla birlikte AİHM, bu korumayı özgürlüğünden yoksun bırakılan, hastanede tedavi gören veya beslenmesi tamamen kamu otoritelerine bağlı olan veganları da kapsayacak şekilde açık biçimde genişletmiş oldu.

Mahkeme kararında Avrupa’daki gelişmelere de atıfta bulunarak etik veganlığın farklı ülkelerde giderek daha güçlü hukuki koruma gördüğünü hatırlattı. Kararda öne çıkan örneklerden bazıları şöyle:

• İtalya: Bologna Mahkemesi’nin 2020 tarihli kararı, vegan beslenmeyi düşünce özgürlüğünün bir yansıması olarak değerlendirdi.
• Portekiz: 11/2017 sayılı Kanun ile kamuya ait tüm yemekhanelerde hayvansal ürün içermeyen yemek seçeneği sunulması zorunlu hale getirildi. Bu düzenleme; okullar, üniversiteler, hastaneler, ceza infaz kurumları ve diğer kamu yemekhanelerini kapsıyor.
• Almanya: Münster İdare Mahkemesi’nin 2022 tarihli içtihadında veganlık, etik temellere dayanan meşru bir yaşam biçimi olarak değerlendirildi.
• Birleşik Krallık: 2020 yılında görülen Casamitjana davasında etik veganlığın, Equality Act 2010 kapsamında din veya diğer felsefi kanaatlerle eşdeğer şekilde korunan bir felsefi kanaat olduğuna hükmedildi. AİHM de bu karara gerekçesinde açıkça atıf yaptı.

Bu kararlarla birlikte Avrupa’da giderek güçlenen ortak yaklaşım; etik veganlığın yalnızca bireysel bir beslenme tercihi değil, insan dışı hayvanların sömürülmesine karşı bütünlüklü bir etik kanaat olduğu ve bu nedenle temel haklar kapsamında korunması gerektiği yönünde şekilleniyor.

“Vejetaryen yemek vegan yemek değildir”

AİHM kararının dikkat çekici yönlerinden biri de kamu kurumlarının sunduğu yemeklerin niteliğine ilişkin değerlendirme oldu.

Kararda, vegan başvuruculardan birine vejetaryen yemek verilmesinin yeterli olmadığı belirtildi.

Başvurucu, yemeklerin hayvansal yağlarla hazırlanıp hazırlanmadığını ya da süt, yumurta veya diğer hayvansal içerikler içerip içermediğini bilemediğini ifade etti. Bu nedenle bazı zamanlarda önüne konulan yemekleri hiç tüketemedi.

Mahkeme ayrıca bazı öğünlerin herhangi bir bitkisel protein kaynağı içermediğini ve besin değeri açısından yetersiz olduğunu da kaydetti.

Karar, uygun vegan beslenmenin yalnızca hayvansal içeren ürünlerin çıkarılması anlamına gelmediğini; aynı zamanda beslenme açısından yeterli, dengeli ve açık biçimde tanımlanabilir olması gerektiğini ortaya koyuyor.

Hak ihlali ve manevi tazminat

Mahkeme, İsviçre makamlarının veganların şikâyetlerini gereği gibi incelememesinin temel hak ihlali oluşturduğuna karar verdi.

AİHM, veganların uygun beslenmeye erişim taleplerinin önemsiz görülmesi, görmezden gelinmesi veya etkili biçimde incelenmemesinin kabul edilemez olduğunu açıkça ortaya koydu.

Karar kapsamında mahkeme, başvuruculardan birine 12.000 avro (658 bin TL), diğerine ise 4.000 (219 bin TL) avro manevi tazminat ödenmesine hükmetti. Ayrıca başvuruculardan birine 10.000 avro (548 bin) tutarında yargılama gideri ödenmesine de karar verildi.

Kurumlar bundan sonra ne yapmalı?

Mahkeme kararı, yalnızca İsviçre’deki kamu kurumlarını değil, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne taraf tüm devletlerdeki kamu otoritelerini ilgilendiren önemli ilkeler ortaya koyuyor.

Dolayısıyla karar; Türkiye, Birleşik Krallık, Norveç ve Avrupa Konseyi üyesi diğer ülkeler açısından da önemli bir hukuki referans niteliği taşıyor. Buna göre ceza infaz kurumları, gözaltı merkezleri, psikiyatri klinikleri, hastaneler, bakım kuruluşları ve bireylerin beslenmesinden sorumlu diğer kamu kurumlarının uygulamalarını gözden geçirmesi gerekiyor.

Özellikle şu yükümlülüklerin dikkate alınması bekleniyor:

• Etik veganlığın hukuken korunan bir kanaat olduğu gözetilerek yemek planlamalarının buna uygun biçimde değerlendirilmesi,
• Veganların beslenme taleplerinin ciddiyetle ve saygıyla ele alınması,
• Beslenmeye ilişkin şikâyetler için etkili ve erişilebilir başvuru mekanizmalarının oluşturulması,
• Sunulan vegan öğünlerin beslenme açısından yeterli, dengeli ve tamamen bitkisel içerikli olduğunun açık biçimde güvence altına alınması,
• Kurum personelinin vejetaryen beslenme ile vegan beslenme arasındaki fark konusunda bilgilendirilmesi.

AİHM, İsviçre’nin bu karara uymakla yükümlü olduğunu belirtirken, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarının Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne taraf diğer devletler bakımından da güçlü bir yol gösterici niteliğe sahip olduğunu vurguluyor.

Bu nedenle kararın, farklı ülkelerdeki kamu kurumlarının veganların beslenme hakkına ilişkin politika ve uygulamalarını gözden geçirmesi açısından da önemli bir emsal oluşturması bekleniyor.

Üçüncü tarafların sunduğu kritik görüşler

AİHM davasında Uluslararası Haklar Ağı üyeleri, Vegan Australia ve Criminal Law Research Center of the Free University of Brussels üçüncü taraf olarak Mahkemeye görüş sunma izni aldı.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, üçüncü taraf müdahalelerine yalnızca davanın değerlendirilmesine katkı sağlayacak hukuki veya teknik uzmanlığın gerekli görüldüğü durumlarda izin veriyor.

Sunulan görüşlerde;

• veganlığın etik temelleri,
• etik veganlığın türcülük karşıtı felsefeyle ilişkisi,
• uygun vegan beslenmenin hukuki ve idari boyutu,
• vegan beslenmenin, etik kanaatin günlük yaşamdaki somut ifadesi olduğu ayrıntılı biçimde mahkemeyle paylaşıldı.

Özellikle “vegan beslenme, etiğin günlük yaşamdaki pratiğidir” yaklaşımı, mahkemenin etik veganlığın yalnızca bireysel bir tüketim tercihi olmadığına ilişkin değerlendirmesiyle de örtüşüyor.

AİHM kararının önemi

Bu karar, etik veganlığın Avrupa insan hakları hukuku bakımından korunmasına yönelik şimdiye kadarki en önemli ve ayrıntılı kararlardan biri olarak değerlendiriliyor.

Mahkeme, etik veganlığın yalnızca kişisel bir beslenme tercihi olmadığını; insan dışı hayvanların sömürülmesine karşı bütüncül ve ciddi bir etik kanaati yansıttığını açık biçimde kabul etti.

AİHM kararı aynı zamanda, kamu kurumlarının veganların taleplerini önemsiz görerek görmezden gelemeyeceğini ve veganlara yönelik beslenme uygulamalarında insan hakları standartlarını gözetmesi gerektiğini de açık biçimde ortaya koyuyor. Özgürlüğünden yoksun bırakılan veya yaşamını sürdürebilmek için tamamen kamu kurumlarına bağımlı durumda bulunan kişilerin etik kanaatlerine uygun beslenmeye erişim talepleri, etkili hukuki yollarla değerlendirilmek zorunda.

Mahkeme, kamu otoritelerinin idari veya mali gerekçeleri ileri sürebileceğini kabul etmekle birlikte, bu gerekçelerin hiçbir değerlendirme yapılmamasını haklı gösteremeyeceğini vurguluyor. Devletlerin görevi, bireyin temel hakları ile kurumsal gereklilikler arasında adil bir denge kurmak.

Türkiye’de durum ve TVD olarak mücadelemiz

Türkiye Vegan Derneği (TVD) olarak, ülkemizde de gözaltı süreçlerinde, cezaevlerinde ve kamu kurumlarında özgürlüğünden yoksun bırakılan vegan tutsakların ve yurttaşların yaşadığı hak ihlallerine karşı kararlılıkla mücadele ediyoruz.

Çünkü Türkiye’de de gözaltı merkezleri, ceza infaz kurumları ve diğer kamu kurumlarında bulunan veganların beslenme hakkına ilişkin çeşitli yasal düzenlemeler ve idari yükümlülükler bulunmasına rağmen uygulamada, bitki bazlı öğünlerin veganlara hiç sunulmaması, vejetaryen menülerin vegan seçenek olarak değerlendirilmesi, öğünlerin besin değeri açısından yetersiz olabilmesi veya başvuruların etkili biçimde ve zamanında incelenmemesi gibi sorunlarla karşılaşılabiliyoruz.

Oysa sağlıklı beslenmeye erişim en temel insan haklarından biridir. Kişilerin etik kanaatleri doğrultusunda uygun ve yeterli beslenmeye erişim taleplerinin etkin biçimde değerlendirilmesi ise düşünce ve vicdan özgürlüğünün korunmasının ayrılmaz bir parçasıdır.

Türkiye Vegan Derneği (TVD) olarak bugüne kadar vegan tutsakların beslenme hakkının korunması amacıyla çeşitli resmi başvurular gerçekleştirdik; kamu kurumlarıyla yazışmalar yürüttük ve hak ihlallerinin giderilmesi için hukuki süreçleri takip ettik.

Önümüzdeki dönemde de özellikle gözaltı süreçlerinde mevcut mevzuatın eksiksiz uygulanması, sunulan vegan öğünlerin beslenme açısından yeterli olması ve hak ihlallerinin önlenmesi amacıyla aktivistler, hukukçular ve ilgili uzmanlarla birlikte Adalet Bakanlığı, Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü ve Kamu Denetçiliği Kurumu (KDK) nezdinde çalışmalar yürütmeyi sürdüreceğiz.

Bu kapsamda vegan tutsaklara ilişkin başvuru ve görüşmelerimiz, etik veganlığın hukuki statüsünü ele aldığımız, Jordi Casamitjana ile Dünya Vegan Ayı kapsamında gerçekleştirdiğimiz söyleşi de bu alandaki çalışmalarımızın önemli parçaları.

Aynı zamanda, Portekiz’deki düzenlemenin içeriğiyle benzer şekilde, başta Yükseköğretim Kurulu (YÖK) olmak üzere çeşitli kamu kurumlarına yaptığımız resmi başvurularla üniversite yemekhanelerinde beslenme açısından yeterli ve düzenli vegan menülerin yaygınlaştırılması, Sağlık Bakanlığı ve Milli Savunma Bakanlığı düzeyinde kamu çalışanlarının ve askerlerin vegan beslenme hakkına erişimine ilişkin başvurularımız, örnek menüler ve beslenme dosyalarının sunulması mücadelemizin uzun soluklu ayaklarından bazıları.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin bu son kararı, yıllardır savunduğumuz temel ilkeyi bir kez daha öne çıkarıyor: Etik kanaatleri nedeniyle vegan beslenen kişilerin uygun, yeterli ve tamamen bitkisel öğünlere erişimi; kamu otoritelerinin gözetmesi gereken temel bir hak meselesidir.

Bu AİHM kararı, gelecekte yapacağımız başvuruları güçlendirmenin ötesinde, vegan oluşumlarla yürütmeyi planladığımız mevzuat düzenlemelerine yönelik çalışmalara da katkı sunacak.

Kamu kurumlarının sorumluluğu ve dayanışma çağrısı

İnsan hakları sözleşmelerine taraf olan Türkiye’de de kamu otoritelerini; etik veganların vicdani bütünlüğüne saygı duymaya, ayrımcılığa son vermeye ve AİHM standartlarında besleyici vegan menüleri derhal sağlamaya çağırıyoruz.

Yakını gözaltında, tutuklu, hükümlü ya da kamu gözetimi altındaki bir sağlık kurumunda bulunan veganların ailelerine, avukatlarına ve dayanışma ağlarına ise çağrımızı yineliyoruz:

• Etik veganlığa uygun beslenme taleplerinin karşılanmaması, yalnızca vejetaryen seçenek sunulması, öğünlerin besin değeri açısından yetersiz olması veya bu taleplerin dikkate alınmaması gibi durumlarla karşılaşmanız halinde siz de başvuru yapabilir, ek destek gerekmesi durumunda bizimle tvd@tvd.org.tr e-mail adresi üzerinden iletişime geçebilirsiniz.
• TVD olarak her başvuruyu yürürlükteki mevzuat çerçevesinde değerlendiriyor; gerekli durumlarda ilgili kurumlara resmi başvurular yapıyor, dilekçe süreçlerine destek oluyor ve hak ihlallerinin giderilmesi için savunuculuk faaliyetleri yürütüyoruz.
• Hiç kimse etik kanaatleri nedeniyle uygun ve yeterli beslenmeye erişimden mahrum bırakılamaz. Bu nedenle vegan tutsakların ve kamu gözetimi altında bulunan veganların haklarının korunması için dayanışmayı büyütmeye ve gerekli hukuki girişimleri sürdürmeye devam edeceğiz.

–

Kaynaklar: AİHM, Redefine.Food, The Vegan Society, Vegan FTA, The Guardian

Kapak fotoğrafı: Shox Art / Pexels

AİHM emsal kararı: Etik veganlık korunan bir kanaat yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.