Vegan müzisyen Tan Taşçı’nın katıldığı Hülya Avşar’ın YouTube platformundaki sohbet programında veganlık, yumurta ve balık tüketimine ilişkin yaptığı açıklamalar sonrasında kamuoyunda oluşan tartışmaları dikkatle takip ediyoruz. Türkiye Vegan Derneği (TVD) olarak, bilimsel doğruluğun korunmasını önemsediğimiz kadar, yıllardır görünmez kılınan etik, çevresel, toplumsal adalet ve halk sağlığı sorunlarının kamuoyunda konuşulmasını da son derece önemli, değerli buluyoruz.
Öncelikle belirtmek isteriz ki, “yumurta tavuğun reglidir” ifadesi biyolojik olarak tam karşılığı olmasa da tavuğun döllenmemiş üreme hücresi olması itibarıyla bu tür bir benzetme ile anılmaktadır. Ancak bu terminolojik benzetme, tartışmanın özünü değiştirmemektedir. Yumurta; endüstrinin tavukların bedeni üzerinde yarattığı ağır biyolojik yükü, yapısal ihlalleri ve bunun etik sonuçlarını ihtiva eden ağır bir hayvansal çıktıdır.
Günümüzde tavuklar, doğal koşullarda yılda yaklaşık 10–20 yumurta bırakan atalarından farklı olarak, genetik seçilim ve yoğun üretim sistemleri nedeniyle yılda 300’ün üzerinde yumurta vermeye zorlanıyor. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) ve Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü (WOAH) gibi uluslararası kurumların da açıkça ortaya koyduğu üzere bu durum hayvanlarda; kemik mineral kaybı, osteoporoz, üreme sistemi hastalıkları ve kronik fizyolojik stres gibi ağır sömürü sonuçları doğuruyor. Hak ihlallerine dayalı bu yıkıcı sistemin insan sağlığı açısından da sağlıklı sonuçlar üretmesi düşünülemez.
Nitekim; kolesterol zengini olan yumurtanın; kalp-damar hastalıkları, tip 2 diyabet ve bağırsak mikrobiyotası aracılığıyla oluşan TMAO gibi mekanizmalar üzerinden sağlık üzerindeki olumsuz etkileri uzun yıllardır tıp literatürünün konusudur. Benzer şekilde balık tüketiminde de deniz ekosistemlerinde giderek artan mikroplastik kirliliği, metilcıva, dioksinler ve PCB gibi kalıcı kimyasal kirleticilerin halk sağlığı üzerindeki ciddi riskleri Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Birleşmiş Milletler Gıda Örgütü (FAO) tarafından açıkça vurgulanmaktadır. Bu gerçekleri dile getirmek bilim karşıtlığı değil; aksine bilimin ortaya koyduğu verileri görünür kılmaktır.
Dünyanın önde gelen beslenme kuruluşlarının da kabul ettiği üzere; hayvanlardan elde edilmiş içerik barındırmayan; lif, vitamin, kalsiyum ve protein açısından zengin; kolesterol ve doymuş yağ içermeyen; meyve, sebze, çerez, tam tahıl ve baklagillerden oluşan dengeli ve zengin bitki bazlı beslenme, yaşamın her döneminde tamamen yeterli ve sağlıklıdır.
Veganlık ise bireysel bir tercih veya beslenme biçimi değil; her şeyden önce hayvan sömürüsünün tamamına karşı hak temelli bir duruştur. İklim kriziyle mücadele, ormansızlaşma ve denizel çölleşmenin önlenmesi, biyolojik çeşitliliğin korunması ve gıda sistemlerinin sürdürülebilirliği açısından da son derece güçlü bilimsel, hukuki ve ekolojik dayanaklara sahip bir yaşam biçimidir.
Ne var ki, yerleşik düzenin ve ekonomik sistemlerin dayattığı alışkanlıklar sorgulandığında, etik dayanaklar ve bilimsel kanıtlar yerine çoğu zaman alay, küçümseme ve itibarsızlaştırma dili tercih edilir. Birey ve toplulukların hedef gösterilmesiyle yeniden üretilen linç kültürü ve yönü değiştirilen dikkat, asıl görünür olması gerekenleri bir kez daha geri plana atar: Hayvanları. Onların haklarını savunanları ise yalnızlaştırmaya ve seslerini bastırmaya çalışır. Ancak bilinmelidir ki hak, adalet ve şefkat çemberini küçültmeye hiçbir örgütlü nefret söyleminin gücü yetmeyecektir.
Hiçbir toplumsal dönüşüm, statüko sorgulanmadan gerçekleşmemiştir. Bu sebeple, asıl ifşa edilmesi ve hesap sorulması gereken; her yıl trilyonlarca hayvanın ve insanın yaşamını etkileyen, yeryüzünün sınırlarını zorlayan mevcut üretim ve tüketim sistemidir.
Hayvanların maruz bırakıldığı sistematik sömürüyü, iklim krizinin görmezden gelinen nedenlerini ve bitki temelli beslenmenin etik temellerini savunmaktan vazgeçmeyeceğiz. Çünkü sessizlik, hiçbir canlıyı korumadı. Değişim ise her zaman gerçeği söylemeye cesaret edenlerle başladı.
Türkiye Vegan Derneği (TVD)
Çok daha fazlası, tvd.org.tr “Neden Vegan” menüsü altında.
