AİHM, “G.K. ve A.S. / İsviçre kararında”, İsviçre’nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin düşünce ve vicdan özgürlüğünü güvence altına alan 9. maddesi ile etkili başvuru hakkını düzenleyen 13. maddesini ihlal ettiğine karar verdi.

Karar, özgürlüğünden yoksun bırakılan veya kamu kurumlarının bakım ve gözetimi altında bulunan veganların uygun bitkisel beslenmeye erişim taleplerinin ciddiyetle değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.

Mahkeme ayrıca devletlerin, veganların taleplerini açık bir hukuki çerçevede değerlendirme ve etik kanaatlerine makul biçimde uyum sağlama yönünde pozitif yükümlülüğe sahip olduğunu vurguladı. Bu yapılırken kamu kurumlarının idari, mali ve pratik koşullarının da gözetilmesi gerektiği, ancak bu gerekçelerin, temel hakların göz ardı edilmesine neden olmaması gerektiği vurgulandı.

Dava konusu neydi?

Dava, İsviçre vatandaşı iki etik veganı konu alıyor. Her iki başvurucu da beslenmeleri tamamen kamu kurumlarının sorumluluğunda olduğu için etik veganlık doğrultusunda uygun bitkisel öğün talep etti. Başvurucular, hayvanların sömürülmesine karşı olduklarını, felsefi ve etik kanaatlerinin türcülük karşıtlığına dayandığını açıkladılar.

Türcülük karşıtlığı, yalnızca farklı bir türe ait oldukları gerekçesiyle insan dışı hayvanların sömürülmesini veya zarar görmesini ahlaken kabul edilemez bulan etik yaklaşımdır.

Dava süreci, bir hayvan hakları aktivistinin Kasım 2018’de doğrudan eylem faaliyetleri nedeniyle gözaltına alınmasının ardından Cenevre’deki Champ-Dollon Cezaevinde yaklaşık 11 ay boyunca tutuklu yargılanmasıyla başladı. Aktivist, tutulduğu süre boyunca beslenme açısından yeterli bir vegan menüye erişemediği gerekçesiyle İsviçre makamlarına karşı dava açtı. Başvurusu, Haziran 2020’de İsviçre Federal Mahkemesi tarafından usul yönünden kabul edilemez bulundu. Bunun üzerine avukatı davayı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne taşıdı.

Bu süreçte, daha önce İsviçre’deki bir psikiyatri hastanesinde kamu gözetimi altında bulunan ve etik veganlığı doğrultusunda uygun vegan beslenmeye erişemediğini belirten ikinci bir başvurucu da davaya katıldı. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi başvuruları birleştirerek birlikte incelemeye aldı.

AİHM ne karar aldı?

Mahkeme, bir kanaatin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamında korunabilmesi için yeterli düzeyde ciddiyet, tutarlılık, bütünlük ve önem taşıması gerektiğini hatırlattı.

AİHM, etik veganlığın bu ölçütleri karşıladığı sonucuna vardı.

Kararda, etik veganlığın yalnızca bir beslenme tercihi olmadığı; insan dışı hayvanların ahlaki statüsüne ilişkin bütüncül bir etik anlayışa dayandığı ve hayvansal içerik barındıran ürünleri tüketmeme tutumunun bu etik kanaatin doğal sonucu olduğu ifade edildi.

Böylece Mahkeme, etik veganlığın düşünce ve vicdan özgürlüğü kapsamında korunan felsefi bir kanaat olduğunu açık biçimde teyit etmiş oldu.

Önceki içtihadı ileri taşıyan karar

AİHM kararı, etik veganlığın hukuki olarak tanınmasına ilişkin giderek güçlenen uluslararası yaklaşımın yeni ve önemli bir halkasını oluşturuyor. Nitekim AİHM, 1993 yılında verdiği bir kararda da veganların hayvan kaynaklı ürünlere ve hayvanlar üzerinde test edilen ürünlere yönelik etik karşı çıkışlarının Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 9. maddesi kapsamında korunabileceğini kabul etmişti.

Yeni kararla birlikte AİHM, bu korumayı özgürlüğünden yoksun bırakılan, hastanede tedavi gören veya beslenmesi tamamen kamu otoritelerine bağlı olan veganları da kapsayacak şekilde açık biçimde genişletmiş oldu.

Mahkeme kararında Avrupa’daki gelişmelere de atıfta bulunarak etik veganlığın farklı ülkelerde giderek daha güçlü hukuki koruma gördüğünü hatırlattı. Kararda öne çıkan örneklerden bazıları şöyle:

• İtalya: Bologna Mahkemesi’nin 2020 tarihli kararı, vegan beslenmeyi düşünce özgürlüğünün bir yansıması olarak değerlendirdi.
• Portekiz: 11/2017 sayılı Kanun ile kamuya ait tüm yemekhanelerde hayvansal ürün içermeyen yemek seçeneği sunulması zorunlu hale getirildi. Bu düzenleme; okullar, üniversiteler, hastaneler, ceza infaz kurumları ve diğer kamu yemekhanelerini kapsıyor.
• Almanya: Münster İdare Mahkemesi’nin 2022 tarihli içtihadında veganlık, etik temellere dayanan meşru bir yaşam biçimi olarak değerlendirildi.
• Birleşik Krallık: 2020 yılında görülen Casamitjana davasında etik veganlığın, Equality Act 2010 kapsamında din veya diğer felsefi kanaatlerle eşdeğer şekilde korunan bir felsefi kanaat olduğuna hükmedildi. AİHM de bu karara gerekçesinde açıkça atıf yaptı.

Bu kararlarla birlikte Avrupa’da giderek güçlenen ortak yaklaşım; etik veganlığın yalnızca bireysel bir beslenme tercihi değil, insan dışı hayvanların sömürülmesine karşı bütünlüklü bir etik kanaat olduğu ve bu nedenle temel haklar kapsamında korunması gerektiği yönünde şekilleniyor.

“Vejetaryen yemek vegan yemek değildir”

AİHM kararının dikkat çekici yönlerinden biri de kamu kurumlarının sunduğu yemeklerin niteliğine ilişkin değerlendirme oldu.

Kararda, vegan başvuruculardan birine vejetaryen yemek verilmesinin yeterli olmadığı belirtildi.

Başvurucu, yemeklerin hayvansal yağlarla hazırlanıp hazırlanmadığını ya da süt, yumurta veya diğer hayvansal içerikler içerip içermediğini bilemediğini ifade etti. Bu nedenle bazı zamanlarda önüne konulan yemekleri hiç tüketemedi.

Mahkeme ayrıca bazı öğünlerin herhangi bir bitkisel protein kaynağı içermediğini ve besin değeri açısından yetersiz olduğunu da kaydetti.

Karar, uygun vegan beslenmenin yalnızca hayvansal içeren ürünlerin çıkarılması anlamına gelmediğini; aynı zamanda beslenme açısından yeterli, dengeli ve açık biçimde tanımlanabilir olması gerektiğini ortaya koyuyor.

Hak ihlali ve manevi tazminat

Mahkeme, İsviçre makamlarının veganların şikâyetlerini gereği gibi incelememesinin temel hak ihlali oluşturduğuna karar verdi.

AİHM, veganların uygun beslenmeye erişim taleplerinin önemsiz görülmesi, görmezden gelinmesi veya etkili biçimde incelenmemesinin kabul edilemez olduğunu açıkça ortaya koydu.

Karar kapsamında mahkeme, başvuruculardan birine 12.000 avro (658 bin TL), diğerine ise 4.000 (219 bin TL) avro manevi tazminat ödenmesine hükmetti. Ayrıca başvuruculardan birine 10.000 avro (548 bin) tutarında yargılama gideri ödenmesine de karar verildi.

Kurumlar bundan sonra ne yapmalı?

Mahkeme kararı, yalnızca İsviçre’deki kamu kurumlarını değil, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne taraf tüm devletlerdeki kamu otoritelerini ilgilendiren önemli ilkeler ortaya koyuyor.

Dolayısıyla karar; Türkiye, Birleşik Krallık, Norveç ve Avrupa Konseyi üyesi diğer ülkeler açısından da önemli bir hukuki referans niteliği taşıyor. Buna göre ceza infaz kurumları, gözaltı merkezleri, psikiyatri klinikleri, hastaneler, bakım kuruluşları ve bireylerin beslenmesinden sorumlu diğer kamu kurumlarının uygulamalarını gözden geçirmesi gerekiyor.

Özellikle şu yükümlülüklerin dikkate alınması bekleniyor:

• Etik veganlığın hukuken korunan bir kanaat olduğu gözetilerek yemek planlamalarının buna uygun biçimde değerlendirilmesi,
• Veganların beslenme taleplerinin ciddiyetle ve saygıyla ele alınması,
• Beslenmeye ilişkin şikâyetler için etkili ve erişilebilir başvuru mekanizmalarının oluşturulması,
• Sunulan vegan öğünlerin beslenme açısından yeterli, dengeli ve tamamen bitkisel içerikli olduğunun açık biçimde güvence altına alınması,
• Kurum personelinin vejetaryen beslenme ile vegan beslenme arasındaki fark konusunda bilgilendirilmesi.

AİHM, İsviçre’nin bu karara uymakla yükümlü olduğunu belirtirken, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarının Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne taraf diğer devletler bakımından da güçlü bir yol gösterici niteliğe sahip olduğunu vurguluyor.

Bu nedenle kararın, farklı ülkelerdeki kamu kurumlarının veganların beslenme hakkına ilişkin politika ve uygulamalarını gözden geçirmesi açısından da önemli bir emsal oluşturması bekleniyor.

Üçüncü tarafların sunduğu kritik görüşler

AİHM davasında Uluslararası Haklar Ağı üyeleri, Vegan Australia ve Criminal Law Research Center of the Free University of Brussels üçüncü taraf olarak Mahkemeye görüş sunma izni aldı.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, üçüncü taraf müdahalelerine yalnızca davanın değerlendirilmesine katkı sağlayacak hukuki veya teknik uzmanlığın gerekli görüldüğü durumlarda izin veriyor.

Sunulan görüşlerde;

• veganlığın etik temelleri,
• etik veganlığın türcülük karşıtı felsefeyle ilişkisi,
• uygun vegan beslenmenin hukuki ve idari boyutu,
• vegan beslenmenin, etik kanaatin günlük yaşamdaki somut ifadesi olduğu ayrıntılı biçimde mahkemeyle paylaşıldı.

Özellikle “vegan beslenme, etiğin günlük yaşamdaki pratiğidir” yaklaşımı, mahkemenin etik veganlığın yalnızca bireysel bir tüketim tercihi olmadığına ilişkin değerlendirmesiyle de örtüşüyor.

AİHM kararının önemi

Bu karar, etik veganlığın Avrupa insan hakları hukuku bakımından korunmasına yönelik şimdiye kadarki en önemli ve ayrıntılı kararlardan biri olarak değerlendiriliyor.

Mahkeme, etik veganlığın yalnızca kişisel bir beslenme tercihi olmadığını; insan dışı hayvanların sömürülmesine karşı bütüncül ve ciddi bir etik kanaati yansıttığını açık biçimde kabul etti.

AİHM kararı aynı zamanda, kamu kurumlarının veganların taleplerini önemsiz görerek görmezden gelemeyeceğini ve veganlara yönelik beslenme uygulamalarında insan hakları standartlarını gözetmesi gerektiğini de açık biçimde ortaya koyuyor. Özgürlüğünden yoksun bırakılan veya yaşamını sürdürebilmek için tamamen kamu kurumlarına bağımlı durumda bulunan kişilerin etik kanaatlerine uygun beslenmeye erişim talepleri, etkili hukuki yollarla değerlendirilmek zorunda.

Mahkeme, kamu otoritelerinin idari veya mali gerekçeleri ileri sürebileceğini kabul etmekle birlikte, bu gerekçelerin hiçbir değerlendirme yapılmamasını haklı gösteremeyeceğini vurguluyor. Devletlerin görevi, bireyin temel hakları ile kurumsal gereklilikler arasında adil bir denge kurmak.

Türkiye’de durum ve TVD olarak mücadelemiz

Türkiye Vegan Derneği (TVD) olarak, ülkemizde de gözaltı süreçlerinde, cezaevlerinde ve kamu kurumlarında özgürlüğünden yoksun bırakılan vegan tutsakların ve yurttaşların yaşadığı hak ihlallerine karşı kararlılıkla mücadele ediyoruz.

Çünkü Türkiye’de de gözaltı merkezleri, ceza infaz kurumları ve diğer kamu kurumlarında bulunan veganların beslenme hakkına ilişkin çeşitli yasal düzenlemeler ve idari yükümlülükler bulunmasına rağmen uygulamada, bitki bazlı öğünlerin veganlara hiç sunulmaması, vejetaryen menülerin vegan seçenek olarak değerlendirilmesi, öğünlerin besin değeri açısından yetersiz olabilmesi veya başvuruların etkili biçimde ve zamanında incelenmemesi gibi sorunlarla karşılaşılabiliyoruz.

Oysa sağlıklı beslenmeye erişim en temel insan haklarından biridir. Kişilerin etik kanaatleri doğrultusunda uygun ve yeterli beslenmeye erişim taleplerinin etkin biçimde değerlendirilmesi ise düşünce ve vicdan özgürlüğünün korunmasının ayrılmaz bir parçasıdır.

Türkiye Vegan Derneği (TVD) olarak bugüne kadar vegan tutsakların beslenme hakkının korunması amacıyla çeşitli resmi başvurular gerçekleştirdik; kamu kurumlarıyla yazışmalar yürüttük ve hak ihlallerinin giderilmesi için hukuki süreçleri takip ettik.

Önümüzdeki dönemde de özellikle gözaltı süreçlerinde mevcut mevzuatın eksiksiz uygulanması, sunulan vegan öğünlerin beslenme açısından yeterli olması ve hak ihlallerinin önlenmesi amacıyla aktivistler, hukukçular ve ilgili uzmanlarla birlikte Adalet Bakanlığı, Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü ve Kamu Denetçiliği Kurumu (KDK) nezdinde çalışmalar yürütmeyi sürdüreceğiz.

Bu kapsamda vegan tutsaklara ilişkin başvuru ve görüşmelerimiz, etik veganlığın hukuki statüsünü ele aldığımız, Jordi Casamitjana ile Dünya Vegan Ayı kapsamında gerçekleştirdiğimiz söyleşi de bu alandaki çalışmalarımızın önemli parçaları.

Aynı zamanda, Portekiz’deki düzenlemenin içeriğiyle benzer şekilde, başta Yükseköğretim Kurulu (YÖK) olmak üzere çeşitli kamu kurumlarına yaptığımız resmi başvurularla üniversite yemekhanelerinde beslenme açısından yeterli ve düzenli vegan menülerin yaygınlaştırılması, Sağlık Bakanlığı ve Milli Savunma Bakanlığı düzeyinde kamu çalışanlarının ve askerlerin vegan beslenme hakkına erişimine ilişkin başvurularımız, örnek menüler ve beslenme dosyalarının sunulması mücadelemizin uzun soluklu ayaklarından bazıları.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin bu son kararı, yıllardır savunduğumuz temel ilkeyi bir kez daha öne çıkarıyor: Etik kanaatleri nedeniyle vegan beslenen kişilerin uygun, yeterli ve tamamen bitkisel öğünlere erişimi; kamu otoritelerinin gözetmesi gereken temel bir hak meselesidir.

Bu AİHM kararı, gelecekte yapacağımız başvuruları güçlendirmenin ötesinde, vegan oluşumlarla yürütmeyi planladığımız mevzuat düzenlemelerine yönelik çalışmalara da katkı sunacak.

Kamu kurumlarının sorumluluğu ve dayanışma çağrısı

İnsan hakları sözleşmelerine taraf olan Türkiye’de de kamu otoritelerini; etik veganların vicdani bütünlüğüne saygı duymaya, ayrımcılığa son vermeye ve AİHM standartlarında besleyici vegan menüleri derhal sağlamaya çağırıyoruz.

Yakını gözaltında, tutuklu, hükümlü ya da kamu gözetimi altındaki bir sağlık kurumunda bulunan veganların ailelerine, avukatlarına ve dayanışma ağlarına ise çağrımızı yineliyoruz:

• Etik veganlığa uygun beslenme taleplerinin karşılanmaması, yalnızca vejetaryen seçenek sunulması, öğünlerin besin değeri açısından yetersiz olması veya bu taleplerin dikkate alınmaması gibi durumlarla karşılaşmanız halinde siz de başvuru yapabilir, ek destek gerekmesi durumunda bizimle tvd@tvd.org.tr e-mail adresi üzerinden iletişime geçebilirsiniz.
• TVD olarak her başvuruyu yürürlükteki mevzuat çerçevesinde değerlendiriyor; gerekli durumlarda ilgili kurumlara resmi başvurular yapıyor, dilekçe süreçlerine destek oluyor ve hak ihlallerinin giderilmesi için savunuculuk faaliyetleri yürütüyoruz.
• Hiç kimse etik kanaatleri nedeniyle uygun ve yeterli beslenmeye erişimden mahrum bırakılamaz. Bu nedenle vegan tutsakların ve kamu gözetimi altında bulunan veganların haklarının korunması için dayanışmayı büyütmeye ve gerekli hukuki girişimleri sürdürmeye devam edeceğiz.

–

Kaynaklar: AİHM, Redefine.Food, The Vegan Society, Vegan FTA, The Guardian

Kapak fotoğrafı: Shox Art / Pexels

AİHM emsal kararı: Etik veganlık korunan bir kanaat yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

NATO Zirvesi sürecinde çok sayıda gözaltı ve tutuklamanın kamuoyunun gündeminde olduğu Haziran ve Temmuz ayı boyunca, farklı gözaltı ve ceza infaz süreçlerinde vegan aktivistlerin beslenme hakkına ilişkin gelişmeleri yakından takip ettik. Kamuoyuna yansıyan bilgiler ve tarafımıza iletilen başvurular doğrultusunda ilgili kurumlara resmi başvurularımızı ilettik, hak ihlallerinin giderilmesi için harekete geçtik.

İstanbul’dan sonra Ankara’dan ihlal bilgisi ulaştı

İlk olarak, İstanbul’da gözaltına alınan vegan aktivist Medyâ Meral Geylâni hakkında sosyal medyada yapılan duyurunun ardından harekete geçerek avukatı ve arkadaşlarıyla iletişim kurduk, İstanbul Emniyet Müdürlüğü’ne resmi başvurumuzu hazırladık ve Vatan Emniyet Müdürlüğü’ne bizzat gittik. Aynı zamanda Medyâ’nın paketli vegan gıdaya erişiminin sağlanabilmesi için de girişimlerde bulunduk. Süreç devam ederken Medyâ’nın serbest bırakıldığı bilgisi geldi.

Kısa süre sonra, bu kez Ankara’da tutuklu bulunan ekoloji ve hayvan hakları aktivistleri Medine Açıkgöz ve Cemre Doğru’nun beslenme haklarına ilişkin sorunlar tarafımıza ulaştı. Güncel bilgilerin ekibimizle paylaşılmasının hemen ardından ilgili ceza infaz kurumlarına resmi başvurularımızı farklı yollardan aynı gün ilettik ve süreci takip etmeye başladık.

25 Haziran’dan itibaren Ankara’da tutuklu bulunan ekoloji ve hayvan hakları aktivistleri Medine Açıkgöz ve Cemre Doğru’nun vegan yemek haklarına ilişkin olarak aktivistler tarafından 26 Haziran’da bilgilendirildik.

30 Haziran’da güncel bilgilerin tarafımıza ulaştırılmasının hemen ardından, aynı gün öğleden sonra ilgili ceza infaz kurumlarına resmi başvurularımızı ve taleplerimizi hem e-posta hem de taahhütlü posta yoluyla ilettik.

Başvurularımızda özellikle mevcut mevzuatta vegan bireyler için bitki bazlı beslenmenin açıkça düzenlenmiş olmasına rağmen uygulamanın gerçekleştirilmemesinin hukuki sorumluluk doğurabilecek nitelikte olduğunu vurguladık. Nitekim, Hükümlü ve Tutuklular ile Ceza İnfaz Kurumları Personelinin İaşe Yönetmeliği’nin 9. maddesi uyarınca; “inancı gereği veya vegan, vejetaryen türü özel bir beslenme şekline sahip hükümlü ve tutukluların talepleri iaşe miktarı ile sınırlı kalmak üzere karşılanır.” Bu hüküm bir tavsiye değil, ceza infaz kurumları açısından bağlayıcı bir yükümlülüktür.

Veganlık tek başına bir beslenme biçimi değil; etik ve vicdani bir duruş, bir yaşam biçimidir. Dolayısıyla bitki temelli beslenme hakkına erişimin sağlanması, insan onuruna uygun muamelenin ve insan haklarının ayrılmaz bir parçasıdır.

Veganların beslenme hakkı engellenemez

4 Temmuz’da avukatlardan edindiğimiz bilgiye göre; Medine Açıkgöz ve Cemre Doğru’nun yanı sıra ceza infaz kurumundaki diğer vegan aktivistlere de 1-2 gündür vegan yemek verilmeye başlandığı bilgisini aldık. Avukatların aktardığına göre bu uygulama yaklaşık 12-16 vegan mahpusu da kapsıyor.

Avukatlar ve ekoloji / hayvan hakları aktivistleri ile birlikte tüm süreçleri takip ederken bir kez daha hatırlatıyoruz: Beslenme hakkı bir lütuf değil, açık bir yasal yükümlülüktür.

Özgürlüğünden yoksun bırakılan hiç kimse temel haklarından da yoksun bırakılamaz. Gözaltında ya da ceza infaz kurumlarında bulunan veganların bitki temelli beslenme hakkının eksiksiz biçimde sağlanması, hem yürürlükteki mevzuatın hem de insan hakları standartlarının gereğidir.

Cezaevinde veya gözaltında bitkisel beslenme hakkına erişimi engellenen vegan mahpuslar, avukatları ya da yakınları bizimle iletişime geçebilir. Gerekli idari ve hukuki başvuru süreçlerini değerlendirmek ve hak ihlallerinin giderilmesi için birlikte hareket etmek üzere dayanışmayı sürdürmeye devam edeceğiz.

Vegan aktivistlerin beslenme hakkına ilişkin güncelleme yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Konuyla ilgili bilgi almak ve destek sağlayabilmek amacıyla Medyâ’nın avukatı ve arkadaşlarıyla iletişime geçtik. Bizimle paylaşılan bilgilere göre, Medyâ gözaltına alındığı andan itibaren vegan olduğunu kolluk görevlilerine bildirmesine rağmen ilk 24 saat boyunca vegan beslenmesine uygun gıdaya erişememiş ve yalnızca ekmek tüketmek zorunda kalmıştır. Daha sonraki süreçte sınırlı ölçüde vegan gıdaya erişim sağlandığı belirtilse de, kişinin temel ihtiyaçlarının zamanında ve yeterli biçimde karşılanmaması ciddi bir hak ihlali durumuna işaret etmektedir.

Tutuklu ve hükümlülerin yanı sıra gözaltındaki kişilerin de beslenme hakları, anayasal ve uluslararası hukuk normlarıyla güvence altındadır. Bir kişinin gözaltında bulunması, en temel ihtiyaçlarından mahrum bırakılmasını meşru kılmaz. Tam tersine, özgürlüğünden mahrum bırakılan kişilerin beslenme, sağlık ve yaşam koşullarına ilişkin sorumluluk tamamen kamu otoritelerine aittir. İnsan onuruna uygun muamele ilkesi, herkes için ve her koşulda geçerlidir.

Veganlık bir beslenme biçimi değil, etik bir yaşam biçimidir. Bu tercihin gözaltı koşullarında yok sayılması, kişinin vicdani ve etik değerlerine saygı gösterilmemesi anlamına gelmektedir. Gözaltındaki kişilerin dini, vicdani veya etik nedenlerle benimsedikleri beslenme biçimlerine uygun gıdaya erişebilmeleri temel bir haktır.

Vegan beslenme hakkı için harekete geçtik

Türkiye Vegan Derneği (TVD) olarak Medyâ’nın gözaltı süreci hakkında ayrıntılı bilgi talep ettik ve vegan beslenme hakkının eksiksiz şekilde sağlanması için İstanbul Emniyet Müdürlüğü’ne resmi bir başvuru hazırladık.

Başvurumuzu elden iletmek ve Medyâ’nın paketli vegan gıdaya erişiminin sağlanabilmesi için girişimde bulunmak üzere İstanbul Vatan Emniyet Müdürlüğü’ne gittik. Ancak hem başvurumuzun hem de bu talebimizin avukatı aracılığıyla iletilmesi gerektiği tarafımıza bildirildi.

Bunun üzerine hazırladığımız başvuruyu avukatına ilettik. Medyâ’nın vegan gıdaya erişiminin sağlanması ve benzer hak ihlallerinin önlenmesi için süreci yakından takip etmeye devam ediyoruz.

Başvurumuzda;

• İstanbul Vatan Emniyet Müdürlüğü’nde gözaltında tutulan Medyâ Meral Geylâni’nin insan onuruna, sağlık hakkına ve vicdani duruşuna uygun şekilde vegan beslenme hakkının derhal ve eksiksiz olarak sağlanmasını,
• Gözaltı süresi boyunca ve sevk edileceği adli mercilerdeki bekleme süreçlerinde kendisine sunulacak öğünlerin vegan kriterlere uygun olarak düzenlenmesini,
• İlk 24 saatte yaşanan hak ihlali iddialarının incelenmesini ve benzer durumların tekrar yaşanmaması için gerekli önlemlerin alınmasını ivedilikle talep ettik.

Yetkilileri, vegan aktivist Medyâ Meral Geylâni’nin bitki bazlı beslenme talebini gecikmeksizin karşılamaya ve gözaltı koşullarının insan hakları standartlarına uygun şekilde yürütülmesini sağlamaya çağırıyoruz.

Temel haklar, yalnızca özgürlükte olanlar için değil; gözaltında, tutuklu ya da hükümlü olanlar dahil herkes için geçerlidir.

Vegan aktivist Medyâ’nın beslenme hakkı acilen sağlanmalıdır yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Yeni karara göre AMA, toplantı ve etkinliklerinde sunulan yiyeceklerle koruyucu ve önleyici sağlık yaklaşımına örnek olmayı hedefliyor. Bu kapsamda, hayvansal içeriklerin kullanımının en aza indirilmesi, bitki temelli seçeneklere daha fazla yer verilmesi teşvik edilecek. Kararın ikinci bölümünde ise, profesyonel etkinliklerde daha sağlıklı beslenme alışkanlıklarının yaygınlaşmasını desteklemek amacıyla, bilimsel verilere dayanan davranış değişikliği yöntemlerinin kullanılmasının teşvik edildiği belirtiliyor.

Sağlıklı ve bitki bazlı beslenme, yalnızca hekimlerin kendi sağlıklarını korumalarına yardımcı olmakla kalmıyor; aynı zamanda doktorların hastalarına önerebilecekleri beslenme modellerini daha yakından tanımalarına da olanak sağlıyor.

Bitki temelli beslenme; kalp sağlığının desteklenmesi, kan basıncının düşürülmesi, diyabet riskinin azaltılması ve sağlıklı vücut ağırlığının korunması gibi birçok faydayla ilişkilendiriliyor.

Sorumlu Tıp İçin Hekimler Komitesi (Physicians Committee for Responsible Medicine – PCRM) tarafından yürütülen araştırmalar da bitki temelli beslenmenin birçok sağlık sorunu açısından diğer beslenme modellerine kıyasla daha etkili sonuçlar sağlayabildiğini ortaya koyuyor. Ayrıca araştırmacılara göre bu beslenme modeli kalori, porsiyon veya karbonhidrat kısıtlamaları gerektirmediği için, uzun vadede daha sürdürülebilir ve kolay olabiliyor.

Meme kanseri riskini azaltan beslenme

Bu karar, AMA’nın son on yılda gıda ve beslenme alanında aldığı kararların devamı niteliğinde. Kuruluş daha önce hastanelerde, okullarda ve gıda yardımı programlarında bitki temelli öğünlerin yaygınlaştırılması çağrısında bulunmuş; bitkisel beslenmenin meme kanseri riskini azaltmadaki rolüne de dikkat çekmişti.

AMA politikaları hayvansal et ve süt ürünlerini, resmi beslenme rehberlerinde zorunlu ve vazgeçilmez gıdalar olarak değil, isteğe bağlı seçenekler olarak değerlendiriliyor.

Web sitelerinde ve basın açıklamalarında uzun süredir “gıda ilaçtır” yaklaşımını benimsediğini belirten AMA, kronik hastalıkların önlenmesi ile yönetilmesine katkı sağlamak amacıyla beslenme eğitimi, bilimsel araştırmalar ve politika çalışmalarını desteklediğini de vurguluyor.

Haziran ayında gerçekleştirilen 2026 AMA Yıllık Toplantısı’nda konuşan AMA’nın önceki dönem başkanı Dr. Bobby Mukkamala, konuyla ilgili yaptığı açıklamada beslenmenin sağlık üzerindeki belirleyici rolüne dikkat çekti: “İyi beslenme, sağlığı iyileştirmek ve hastalıkları önlemek için sahip olduğumuz en güçlü araçlardan biridir. Ne yiyip ne içtiğimiz, birçok kronik hastalığa yakalanma riskimizi doğrudan etkiliyor. Bu nedenle beslenme, hem hastalıkların önlenmesinde hem de uzun vadeli sağlığın korunmasında kritik bir öneme sahip. ‘Gıda ilaçtır’ yaklaşımını benimsemek, bireylerin daha sağlıklı yaşamlar sürmesine ve toplum sağlığının güçlenmesine katkı sağlayabilir.”

AMA’ya göre beslenme, yalnızca tedavi sürecinin bir parçası değil; aynı zamanda kronik hastalıkların ortaya çıkmasını önlemede ve yaşam kalitesini artırmada temel bir sağlık aracı olarak görülmeli.

İnsanın ve gezegenin sağlığına tıp camiasından destek

Kararda atıfta bulunulan ve JAMA Network Open dergisinde yayımlanan bir araştırma da bitki temelli beslenmenin olumlu çevresel etkilerine işaret ediyor. Araştırmaya göre bitki bazlı beslenme modeli, standart Amerikan beslenme düzeniyle karşılaştırıldığında daha düşük sera gazı emisyonları ve daha az enerji tüketimiyle ilişkilendiriliyor.

Karar, uzun süredir sağlık ve gıda politikalarında bitki temelli beslenmenin yer alması ve yaygınlaştırılması için çalışmalar yürüten PCRM tarafından memnuniyetle karşılandı.

Komitenin Başkanı ve Uluslararası İstanbul Vegfest 2020’nin konuklarından Dr. Neal Barnard, kararla ilgili yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı: “Eski bir söz vardır: ‘Hekim, önce kendini iyileştir.’ Bu karar, o sözün bugün hâlâ ne kadar anlamlı olduğunu gösteriyor. Doktorların ve hastalarının sağlığı için bitki temelli beslenmeye destek verdiği için AMA’ya teşekkür ediyoruz.”

–

Kaynak: Vegconomist, PCRM, Center for Nutrition Studies

Amerikan Tabipler Birliği’nden bitki temelli beslenme teşviki yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Hayvan hakları mücadelesi; hukuk, sağlık, ekoloji, beslenme, afet yönetimi, iletişim ve akademi gibi birçok farklı alanda bilgi üretimini ve dayanışmayı gerektiriyor. TVD Komiteleri de, hayvan sömürüsüne karşı hak temelli bir yaklaşımı esas alarak bu amaçla, gönüllülük esasına dayanan bu yapıyla hayata geçiyor.

TVD Komiteleri neler?

• Hukuk
• Sağlık
  • İnsan Sağlığı
  • Hayvan Sağlığı
• İklim ve Ekoloji
• Afet ve İlkyardım
• Beslenme
• Öğrenci
• Girişimci
• Basın ve Görsel Medya

Hangi başvurulara açık?

İlgili alanlarda bilgi, deneyim ve eğitim birikimine sahip vegan bireylerin başvurularını bekliyoruz.

TVD Öğrenci Komitesi için ise uzmanlıktan çok; hayvan hakları, vegan menü ve kampüslerde bitki temelli dönüşüm için sorumluluk almaya, inisiyatif göstermeye ve değişim yaratmaya istekli liseli ve üniversitelilerin katılımını önemsiyoruz.

Nasıl çalışacağız?

Tür ayrımcılığına ve hayvan sömürüsüne karşı;

• Kolektif üretim
• Bilimsel yaklaşım
• Etik bütünlük ve tutarlılık
• Acil gündemlerde ve uzun vadede savunuculuk
• Düzenli iletişim ve eşgüdüm ile çalışmayı hedefliyoruz.

Bilgilendirme ve başvuru formu

Komiteler, çalışma ilkeleri ve başvuru sürecine ilişkin tüm ayrıntılar web sitemizde, tvd.org.tr/tvd-komiteleri adresinde.

Katılım sağlayamasanız da, çevrenizde ilgilenebilecek kişilerle çağrımızı paylaşmanız ve iletişim kanallarınızdan duyurmanız bile mücadeleye bu aşamada, şimdiden katkıda bulunacaktır.

Hayvan hakları için TVD Komiteleri kuruyoruz yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

1- Geçtiğimiz sene vegan öğrencilerin sağlıklı, dengeli ve yeterli beslenme haklarının tanınmasına ve gerekli düzenlemelerin Türkiye çapındaki üniversiteleri kapsayacak şekilde yapılmasına ilişkin taleplerimizin reddi sonucunda vekil avukatımız Av.Tuğçe Berber aracılığıyla Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Başkanlığı’na dava açtık.

2- Açtığımız davayı mahkeme, “başvuruların her üniversite özelinde yapılması gerektiği” gerekçesiyle reddetti.

3- Bu durumun her üniversitede farklı uygulamalara sebep olduğu, öğrenciler arası fırsat eşitliğini bozduğu, hukuka aykırı bu kararın YÖK mevzuatına da aykırı olduğu gerekçeleriyle bir üst mahkemeye  başvurumuzu gerçekleştirdik.

4- Ankara Bölge İdare Mahkemesi tarafından başvurumuz reddedildi.

5- Tüm yargılama sürecinde gerçekleşen ihlallerin tespiti amacıyla bu defa en üst mahkeme olan Anayasa Mahkemesi’ne başvurumuzu gerçekleştirdik.

“Vegan öğrencilerin ülke genelinde vegan beslenmeye uygun menü çıkarılması taleplerinin Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi tarafından güvence altına alındığı ortadadır. Bu talep ilkesel bir vicdani bakış açısının gereği olarak ortaya çıkmaktadır. Nitekim bu durum hem Anayasa Mahkemesi hem Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarıyla da kabul görmüştür.”

Anayasa Mahkemesine başvurumuzda belirttiğimiz üzere YÖK’ün ülke genelinde vegan menülerin zorunlu ve düzenli kılınmasını sağlayacak düzenlemeyi hayata geçirmediği sürece vegan öğrencilerin Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile korunan vicdan hürriyeti, maddi ve manevi bütünlüğün korunması gibi hakları ihlal edilmiş olacağı açıktır.

“Sadece vegan yaşam biçimi ve etik tutumu benimsemeleri sebebiyle navegan bireylere sunulan imkanlardan vegan bireylerin faydalanamıyor oluşu açıkça ayrımcılık yasağının da bir ihlalidir.”

YÖK’ün ülke genelinde üniversitelerin beslenme sistemlerinde düzenleme yetkisi bulunmasına rağmen her üniversite özelinde başvurular yapılmasına yönlendirmesi, üniversiteler arası farklı uygulamalara sebep olarak aynı zamanda vegan öğrencilerin vegan olmayan öğrencilerin imkanlarına erişememesi anlamına da gelmektedir. İdarenin bütün işlemlerde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun hareket etme zorunluluğunun bulunduğundan hareketle bu durum ayrımcılık yasağının da ihlal edildiğini düşündürmektedir.

Hali hazırda birçok üniversitede devam eden mağduriyetler doğrultusunda  yaşanan ihlalelere karşı verilen temel hak mücadelesine sonuna kadar destek olmaya devam edeceğimizi kamuoyuna bildiririz.

Vegan Menü Kampanyalarına Destek Olmak İçin Tıklayın

Anayasa Mahkemesi’ne Başvurduk yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

İş yerlerinizi vegan dostu yapabilmek için aşağıdaki önerilerden yararlanabilirsiniz.

● Sabırlı Olun

Özellikle büyük kuruluşlarda değişim yaratmak zaman alır. Bu nedenle ilk denemenizde olumlu sonuç alamazsanız pes etmeyin ve mücadeleye devam edin.

● Dinlemek İçin Zaman Ayırın

Beslenme hassas bir konudur ve beslenme alışkanlıklarını değiştirmek birçok kişi için zorlayıcı olabilir. Bu nedenle iş arkadaşlarınızın endişelerini dinlemek için zaman ayırın, suçlayıcı veya yargılayıcı olmayın. İnsanları vegan beslenme konusunda motive etmek her zaman mümkün olmayabilir ancak barışçıl ve olumlu bir dil kullanarak, size yöneltilen soruları içtenlikle cevaplayarak en azından önyargı oluşturmalarına engel olabilirsiniz.

Sağlıklı bir iletişim kurduğunuzda birçok kişinin bitkisel beslenmeye açık olduğunu ancak bunu nasıl yapacağını bilmediğini göreceksiniz. Bu durumda kişileri farklı alanlarda mücadele eden aktivist oluşumlara, yemek tarifleri bulabilecekleri platformlara veya ihtiyaç duydukları konularda vegan meslek profesyonellerine yönlendirebilirsiniz.

● Vegan Atıştırmalıklarınızı Paylaşın

Vegan gıdaların lezzetsiz, pahalı, erişilmesi zor veya mevcut damak tadıyla uyuşmayan gıdalar olduğuna dair bir önyargı ile karşılaşmış olabilirsiniz. Ancak ilgi çekici vegan yemeklerin veya atıştırmalıkların gücünden yararlanarak iş arkadaşlarınızı bitkisel gıdaları denemeye teşvik etmek mümkündür. İçinde hayvan sömürüsü olmayan, lezzetli ve sağlıklı atıştırmalıklarınızı paylaşmak aynı zamanda sağlam bir iletişim zemininin oluşturulmasını da kolaylaştırır.

● Yaratıcı ve Eğlenceli Yolları Denemekten Çekinmeyin

Kuruluşunuzu ve iş arkadaşlarınızı teşvik etmek için özel etkinlikler düzenleyebilirsiniz. Örneğin veganlığa karşı önyargılı bir ortamdaysanız ‘Vegan Pazartesi’, ‘Vegan Pizza Günü’, ‘Vegan Piknik’ gibi basit ve uygulanabilir konseptlerle vegan olmayan kişilerin de vegan gıdalara olan ilgisini artırabilirsiniz.

Bitkisel beslenmeyi uzun veya kısa süreler boyunca tecrübe etmelerini sağlamak için eğlenceli meydan okumalardan yararlanabilirsiniz.

● İletişim Kurun

Yemekhane veya kantini her gün ziyaret etmek, vegan gıda sunulduğunda sözlü ve yazılı olarak olumlu bildirimde bulunmak veya vegan gıda sunulmadığında olumsuz bildirimlerde bulunmak sizin bu konuda ne kadar ciddi olduğunuzu gösterecektir.

Aşçılar ve yemek ekibiyle tanışıp iletişim kurarak eleştirilerinizi veya takdirlerinizi doğrudan sunmak ilgilerini çekebilir ve vegan gıda sunma konusundaki motivasyonlarını artırabilir.

● İstikrarlı Bir Şekilde Geri Bildirimler Sunun

Yemekhane ve kantin ekiplerine vegan gıdalara olan talebi gösteren geri bildirimleri sağlamak etkili bir yol olabilir. Bununla birlikte ilgili birimlere veganlığın beslenme biçiminden ziyade bir felsefe ve yaşam biçimi olduğunu anlatmanız, yeterli vegan yiyecek seçeneği sunmamanın bir tür ayrımcılık olduğunu hatırlatmanız gerekebilir.

● Diğer Kuruluşların Kaydettiği İlerlemeyi Vurgulayın

Diğer büyük kuruluşlarda kaydedilen ilerlemeyi anlatmak, vegan menü sunmanın ulaşılmaz bir seçenek olmadığına ikna etme konusunda oldukça etkili olabilir. Büyük kuruluşların sunduğu gıdaların ahlaki ve çevresel etkilerinin sorumluluklarını üstlenmeleri gerektiğini diğer örnekler üzerinden anlatabilirsiniz.

● Vegan Gıdaların Daha Ekonomik Olduğunu Gündeme Getirin

Birçok kuruluş vegan seçeneklere yeterli talep olmamasından, yüksek ekonomik maliyetten ve gıda israfından endişe duyabilir. Ancak Oxford Üniversitesi’nin yaptığı bir araştırmaya göre vegan beslenmenin gıda harcamalarını üçte bir oranında azaltabileceğini ortaya konmuştur. Ayrıca hayvan kaynaklı gıdalara göre daha uzun ömürlü bitkisel alternatiflerin büyük bir kısmı daha uzun süre saklanabilir veya soğutucu gerekmeden oda sıcaklığında depolanabilir.

Bununla birlikte kuruluşlar genellikle vegan gıdaların kısa vadede ekonomik maliyetini göz önüne alıyor olsa da vegan olmayan gıdaların yaşam hakkı, karbon ayak izi ve su tüketimi konusunda gezegene maliyeti çok daha yüksek. Bu nedenle vegan gıdaların ekonomik anlamda daha avantajlı olabileceğini anlatırken bir yandan da maliyetin tek boyutlu olmadığını açıklamanız fayda sağlayabilir.

● Kuruluşunuzu Fırsatlardan Haberdar Edin

Birçok uluslararası vegan organizasyon iş yerlerini daha fazla vegan seçenek sunmaya teşvik etmek için projeler gerçekleştiriyor ve fon desteği sağlıyor. Bu organizasyonları kurumunuz ile paylaşarak onları motive edebilirsiniz.

Unutmayın, Birlikte Daha Güçlüyüz

Sizinle aynı kuruluşta bulunan ve vegan dostu bir ortamın yaratılmasını isteyen veganlar veya bitkisel beslenmeyi tercih eden kişiler ile iletişimde olmak, birlikte mücadele etmek daha hızlı sonuç almanızı sağlayacaktır.

Bununla birlikte iş yerinizde değişim talep edenlerin yalnızca çalışma arkadaşlarınız olmadığını unutmayın. Vegan doktorların çalıştığı hastanelerde vegan hastalar, vegan öğretmenlerin olduğu okullarda vegan öğrenciler en temel hakları için mücadele ediyor. Kendi kuruluşunuzdaki veya başka bir kuruluştaki vegan oluşumlara destek vermekten ve iletişime geçmekten çekinmeyin.

Bütün pozitif çabanıza ve diğer iş arkadaşlarınızın taleplerine karşın iş yerinizde vegan menü sunulması konusunda somut bir adım atılmadıysa bizimle iletişime geçin. Temel haklarınızdan biri olan beslenme talebinizin karşılanası konusunda birlikte çalışma yürütebiliriz.

Kaynak: Dr. Ishani Rao’nun veganfoodandliving.com adresinde yayınlanan tecrübelerinden yararlanılmıştır.

Vegan Dostu İş Yerini Oluşturmak İçin Öneriler yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

İklim krizinin etkilerini azaltmak için şirketler ve işletmeler de sürdürülebilirlik taahhütlerinde bulunmaya başladı. Çoğunlukla bu taahhütler “yeşil yıkama” (greenwashing) yaklaşımına sahip olsa da bazı şirketlerin somut verilerle değişim sağladığını görebiliyoruz. Bunlardan biri de LinkedIn’in San Francisco ofisinde gıda hizmeti şirketi Sodexo ile birlikte oluşturduğu bir pilot program.

Daha sürdürülebilir bir kurumsal yemek ve toplu beslenme anlayışı için yola çıkan şirket, gıda hizmeti de dahil olmak üzere çalışma alanının tüm ayaklarında çevreye daha duyarlı uygulamalar geliştirerek ve yenilikçi yaklaşımlar benimseyerek, 2030 yılına kadar karbon sıfır hedefine ulaşmayı amaçlıyor. Benzer şekilde, yılda yaklaşık 75 milyon tüketiciye hizmet veren küresel gıda hizmeti sağlayıcısı Sodexo da, daha iklim dostu, bitki bazlı gıdalara geçiş yaparak karbon emisyonlarını 2025 yılına kadar yüzde 34 oranında azaltmayı hedefliyor.

LinkedIn bu hedefler doğrultusunda ilerleme kaydetmek için, bitki bazlı beslenmeyi teşvik eden ve gıda programları geliştiren kuruluş Greener By Default (GDB) ile ortaklık kurdu.

Geçen yıl GDB, LinkedIn’in San Francisco ofisinde, çalışanların iklim dostu seçimler yapmasına yardımcı olabilecek çeşitli stratejilere odaklanan bir programı aşamalı olarak uygulamaya koydu.

Hayvan bazlı yemeklerden daha çok bitki bazlı yemeklerin sunulması, yulaf sütünü kahve salonunda varsayılan yapmak, karbon açısından yoğun hayvanal “etlerin” servisini haftada bir sadece ana yemekle sınırlandırmak, vegan unlu mamullerin sayısını artırmak ve yemeklerin “vegan” veya “etsiz” gibi nitelikler yerine içeriklerine göre tanımlanmasını sağlamak bu stratejilerden bazılarıydı.

Peki, LinkedIn çalışanları bu değişikliği memnuniyetle karşıladı mı? Şirketler ciddi bir fark görmediklerini söylüyorlar.

LinkedIn bitki bazlı beslenme sistemine geçişi nasıl yaptı?

Menü analizi: GBD’de Kurumsal Destek Direktörü Katie Cantrell, şirketinin gıda hizmetindeki normları hayvan bazlı seçeneklerden bitki bazlı seçeneklere dönüştürmek için çalıştığını ve aynı zamanda tüketicilere bol miktarda seçenek sunduklarını açıklıyor. Süreç, servis edilen yemek türlerini ve nasıl sunulduğunu belirlemek için kapsamlı bir menü analizi ile başlıyor.

LinkedIn’de menüler başlangıçta beş hayvan bazlı ana yemek ve üç bitki bazlı seçenekten oluşuyordu. Özellikle ikincisi, veganlar ve vejetaryenler için ayrı bir istasyonda servis edilirken, diğerleri genel istasyondaki yemekleri seçmeye devam etti.

Servis analizi: Cantrell “Odak noktamız, omnivorların bitki bazlı gıdaları seçmesini daha kolay, daha cazip ve sosyal olarak daha kabul edilebilir hale getirmek. Bunun için bütünsel bir yaklaşım benimseyerek yiyeceklerin nasıl sunulduğuna bakıyoruz ve ardından omnivorların gitmeye alışkın olduğu istasyonlarda yavaş yavaş daha fazla sebze seçeneği sunmaya başlıyoruz,” dedi.

Anketler: Pilot uygulama sırasında GBD ekibi, ayrıca geçiş sürecini değerlendirmek için kapsamlı anketler yoluyla memnuniyeti inceledi: “Daha fazla vegan seçenek eklemeye devam ettik ve çeşitliliğe değer veren insanlardan daha olumlu geri bildirimler almaya başladık. Bu, sağlıklı seçimler yapmayı da kolaylaştırdı ve biz de bu şekilde ilerlemeye devam ettik.”

Üç aylık pilot uygulamanın sonunda, sunulan hayvan bazlı ana yemeklerin sayısı beşten üçe düşürüldü. Yulaf sütü, LinkedIn’in kahve barında standart hale getirildi.

Daha da önemlisi, beslenme memnuniyeti tüm aşamalarda çoğunlukla sabit kalırken karbon ayak izi pilot program boyunca büyük ölçüde düştü. Şirketin varsayılan olarak yulaf sütüne geçmesi, LinkedIn’in San Francisco ofisinde sunulan sütün karbon etkisini sadece üç ay içinde yarıya indirdi.

Cantrell, “Pilot uygulama olmadan servis edilecek tüm ‘et’in karbon ayak izi 14.000 kilogram CO2 eşdeğerinde. Bu da Dünya’nın çevresini arabayla dolaşmak çok daha fazla” dedi.

Etkin bir atık sisteminin uygulanmasıyla birlikte genel olarak menü değişikliği, LinkedIn’in San Francisco ofisinde ortaya çıkan mutfak israfını azaltmasına da yardımcı oldu.

Bitki bazlı menü değişimi

Şef Alicia Jenish-McCarron, LinkedIn’in San Francisco ofisinde her gün yaklaşık 400 ila 800 kişiye ücretsiz kahvaltı ve öğle yemeği servisi yapıyor. Jenish-McCarron, kendisinin ve ekibinin pilot program boyunca geliştirdiği yemeklerin çok beğenildiğini çünkü hayvan bazlı “et” yerine tofu eklemenin ötesinde farklı seçenekler sunduklarını, tarifler için zaman ayırdıklarını söylüyor.

Ekip geçişi kolaylaştırmak için tarifleri çoğunlukla vegan olacak şekilde değiştirdi. Peynir yerine rendelenmiş tofu ile doldurulmuş kabak, sebze güveçleri ve havuç kroketleri gibi lezzetli yemekler sunuldu.

Şef Jenish-McCarron, “Pilot program ile olumsuz yorumlardan çok ‘Kendimi çok sağlıklı hissediyorum’, ‘Bütün sebze seçeneklerini seviyorum’ diyen olumlu ve faydalı yorumlar aldık. Gerçekten olağanüstüydü,” dedi.

Pilot uygulama sona erse bile ekip, sunulan hayvan kökenli gıda miktarını daha da azaltmak için seçenekleri iyileştirmeye ve artırmaya devam ediyor. Örneğin, programı kalıcı potansiyele sahip devam eden bir girişim olarak gören Jenish-McCarron, pasta şefinin vegan tatlılar yapmakta usta olduğunu ve bir yemeği hayvansal yoğurt ile tamamlamak yerine vegan hindistancevizi yoğurdu eklediğini söylüyor.

İşletme ve kurumlar LinkedIn’den neler öğrenebilir?

GBD’nin LinkedIn ile çalışması, daha önce akademik ortamlarda kullanılan böyle bir programın kurumsal ve toplu beslenmenin uygulandığı yemekhanelerde daha büyük ölçekte nasıl etkili olabileceğini gösterdi.

Cantrell, “LinkedIn gibi büyük ve saygın bir şirkette bu stratejileri uygulamaya koyabilmek gerçekten muazzamdı. Çoğu büyük şirket bir şeyi ilk deneyen olmak istemez. Bu yüzden onlarla çalışmaktan gerçekten heyecan duyduk,” dedi.

Artık bu programın etkinliği LinkedIn’de kanıtlandığına göre şirketler ve kurumlar, çalışanlarının beslenme ihtiyaçlarını karşılarken sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmak için büyük bir adım atabilir, çalışanlarına daha etik, iklim dostu ve sağlıklı beslenme imkanı sunabilir.

Kaynak: Vegnews

LinkedIn’in San Francisco ofisi yüzde 65 oranında bitki bazlı menüye geçti yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Yazı: Kami Erdem – Üniveg İletişim Sorumlusu

Vegan Öğrenci Toplulukları film ve belgesel gösterimleri yaptı; piknikler, söyleşiler, atölyeler, konferanslar gibi etkinlikler düzenledi. Bu etkinliklerde alanında uzman olan kişilerin yaptığı sunumlar ile vegan olmayan öğrencilere hayvan hakları anlatıldı ve “Vegan ol!” çağrısı yapıldı. Veganlığın iklim ve sağlık alanlarındaki getirileri aktarıldı. Vegan yaşam pratikleri paylaşıldı.

Vegan Öğrenci Toplulukları arası dayanışma ve iletişimi sağlamak amacıyla Üniversiteli Vegan Öğrenci Platformu Üniveg kuruldu. 15 Eylül’de tüzüğü kabul edilerek çalışmalarına başlayan Üniveg’in içindeki dayanışma birkaç ayda hızla büyüdü. 2023’e girerken Üniveg 26 farklı şehirde 72 Üniversite’de 100’den fazla temsilcinin aracılığı ile kampüslerde Vegan Hareketi birleştirmeye ve güçlendirmeye devam ediyor.

2022 gündeminde en çok yer edinen konulardan biri de vegan öğrencilerin kampüste vegan yemeğe erişimi oldu. Birçok üniversitede yemekhanelerde vegan yemek menüsü çıkmaya başladı. Halihazırda vegan yemek sunulan üniversitelerde vegan yemek menüleri öğrencilerin talepleri doğrultusunda daha besleyici ve daha yeterli olması için geliştirildi. Yemek menülerindeki hayvansal ürünler içeren yemekler etiketlendi ve öğrenciler bilgilendirmeye başlandı.

Birçok üniversite vegan öğrencilerin vegan yemek talepleri hakkında sağduyulu davranmasına rağmen bir o kadar üniversite yönetimi de vegan öğrencilerin en temel ihtiyaçlarından biri olan beslenme hakkı taleplerini yok saydı ve geçiştirdi. Tüm üniversitelerde vegan yemeklerin erişilebilir ve kalıcı olması ve vegan öğrencilerin temel anayasal hakları olan beslenme hakkının sağlanması için Türkiye Vegan Derneği (TVD) YÖK’e dava açtı. Açılan davaya destek için ülke geneli vegan öğrenci topluluklarının Üniveg içinde başlattığı “Tüm Üniversitelerde Kalıcı Vegan Menü İstiyoruz” isimli kampanya 4000’den fazla imza topladı.

Üniveg ile iletişime geçmek için Instagram ve Twitter‘dan mesaj atabilirsiniz.

Gelecek nesillerin şekillendiği, aydınlanmanın en çok gerçekleştiği yerlerden biri olan üniversitelerdeki Vegan Öğrenci Topluluklarının 2022’deki en çarpıcı gelişmelerinden bazılarını aşağıdaki gibi derledik.

Şubat

Yıldız Teknik Üniversitesi’nde Vegan Menü çıkmaya başladı.

View this post on Instagram

A post shared by YTÜ Vegan Topluluğu (@ytuvvt)

Mart

MEF Üniversitesi Vegan Kulübü ilk Vegan partiyi organize etti.

View this post on Instagram

A post shared by Vegan Kılavuz (@mefvegan)

Nisan

Boğaziçi Üniversitesi Vegan Birim’in organize ettiği Vegan Zirve’ye 600 öğrenci katıldı.

View this post on Instagram

A post shared by Boğaziçi Vegan (@bogazicivegan)

Mayıs

MEF Üniversitesi’nde Türkiye’de ilk defa bir dans festivalinde görevliler, dansçılar ve seyirciler olmak üzere herkes vegan beslendi.

View this post on Instagram

A post shared by Vegan Kılavuz (@mefvegan)

Eylül

Üniveg Üniversiteli Vegan Öğrenci Platformu önerilen tüzüğü kabul edilerek kuruldu.

View this post on Instagram

A post shared by Univeg (@univeg.tr)

İstanbul Teknik Üniversitesi Vegan Kulübü kuruldu.

View this post on Instagram

A post shared by İTÜ Vegan Kulübü (@ituveg)

Marmara Üniversitesi Vegan Kulübü kuruldu.

View this post on Instagram

A post shared by MÜVEG (@marmaravegan)

Ekim

İstanbul Aydın Üniversitesi Psikoloji Kulübünde Vegan Birim kuruldu.

View this post on Instagram

A post shared by IAU Psikoloji Kulübü (@iaupsikolojikulubu)

Univeg’teki Vegan Toplulukları temsilcileri, Türkiye Vegan Derneği’nin organize ettiği Uluslararası İstanbul Vegfest’te “Kampüste Vegan Mücadele” isimli panelde konuştu.

View this post on Instagram

A post shared by International Istanbul VegFest (@vegfestist)

Kasım

Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Vegan Topluluğu kuruldu.

View this post on Instagram

A post shared by Vegan Baykuş (@veganbaykus)

Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Vegan Kulübü ‘’Cow’’ (2021) filmini gösterdi.

View this post on Instagram

A post shared by ODTÜ SİNEMA TOPLULUĞU (@odtusitop)

Sabancı Üniversitesi yemekhanesindeki vegan yemekler etiketlenerek kolayca görülmesi sağlandı.

View this post on Instagram

A post shared by Vegansa (@vegansabanci)

Marmara Üniversitesi’nin 3 kampüsünde Vegan Yemek Menüsü sunulmaya başladı.

View this post on Instagram

A post shared by MÜVEG (@marmaravegan)

Koç Üniversitesi’nde vegan yemek menüsü her gün en az bir proteinli yemek olacak şekilde iyileştirildi ve çeşitlendirildi.

View this post on Instagram

A post shared by KU Veganism (@kuveganism)

Üniveg Türkiye Vegan Derneği’nin organize ettiği Dünya Vegan Günü etkinliğinde stand açtı.

View this post on Instagram

A post shared by Univeg (@univeg.tr)

İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Okja Filmini gösterdi.

View this post on Instagram

A post shared by İTÜ Vegan Kulübü (@ituveg)

Univeg organizasyonu ile 20 kişilik öğrenci grubu Hayvan Hakları İzleme Komitesi’nden 26-27 Ekim tarihinde Hayvan Hakları Aktivistleri için Proje Yazma ve Hukuk atölyeleri aldı.

Aralık

Koç Üniversitesi Kampüs içindeki vegan seçenekler artırıldı ve listelendi.

View this post on Instagram

A post shared by KU Veganism (@kuveganism)

1,5 yıldır mücadelesini sürdüren Hacettepe Üniversiteli vegan öğrenciler Vegan Menü hakkını kazandı.

View this post on Instagram

A post shared by Hacettepe Vegan (@hacettepeliveganlar)

Marmara Üniversitesi Vegan Kulübünün organize ettiği Vegan Konferans’a 150 öğrenci katıldı.

View this post on Instagram

A post shared by MÜVEG (@marmaravegan)

Türk Alman Üniversitesi’nde vegan yemek menüsü sunulmaya başladı.

View this post on Instagram

A post shared by Türk Alman Üniversitesi Vegan Topluluğu (@tau.veg)

Özyeğin Üniversitesi Vegan Kulübünün kahvaltı etkinliğinde üniversitenin öğretim görevlileri ile birlikte öğrenciler bir araya geldi.

View this post on Instagram

A post shared by ÖzÜ Yoga & Well-being Club (@ozuyogawellbeing)

Boğaziçi Üniversitesi Vegan Birim okuma grubunun ilk toplantısını gerçekleştirdi.

View this post on Instagram

A post shared by Boğaziçi Vegan (@bogazicivegan)

Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Vegan Kulübü Organize ettiği kermesten elde ettiği gelirin bir kısmıyla kütüphaneye Hayvan Yemek, Hayvan Deneyleri, Vegan Olma Rehberi kitaplarını bağışladı.

View this post on Instagram

A post shared by ODTÜ Vegan (@odtuvegan)

2022’de vegan öğrenci hareketliliği yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

New York City’deki (NYC) 11 hastanenin tamamı artık otomatik olarak vegan yemekler sunacak. Bu uygulama; beslenme değişikliğine yönelik çalışmalar yapan ve kâr amacı gütmeyen The Better Food Foundation’ın New York City Health + Hospitals ve New York Belediye Başkanlığı ile yaptığı işbirliğinin ardından başladı.

Vakıf, sağlık kuruluşlarının karbon emisyonlarını azaltmalarına, gıda maliyetlerini düşürmelerine ve hastaların sağlığını iyileştirmelerine yardımcı olmayı amaçlıyor.

Uygulamaya göre talep edenler için “et” seçenekleri yine mevcut olacak, ancak hastaneler her öğün için varsayılan menü olarak bitki bazlı yemekler sunacak.

Hastaların tercihi de vegan yemekler

Vakıf tarafından yapılan açıklamaya göre ilk izlenimler olumlu görünüyor. Hastaların sadece yüzde biri vejetaryen veya vegan olarak kendini tanımlasa da ve “et”, süt, süt ürünleri gibi seçenekler mevcut olsa da, hastaların yarısından fazlasının vegan yemekleri seçtiği, yüzde 95’inin de seçimlerinden memnun oldukları belirtiliyor.

“NYC hastaneleri için sağlık birincil endişe olsa da, bu değişiklik hayvanlara ve çevreye de fayda sağlıyor. Sadece 6 ayda, hastaneler yeni menüleri aracılığıyla şimdiden 150 binden fazla bitki bazlı yemek servis etti ve uygulama akşam yemeklerini de kapsadıkça, bir yıl boyunca yaklaşık 800 bin kadar bitki bazlı menü sunulmuş olacak”.

Yapılan hesaplamalara göre; ortalama nüfusa sahip bir şehir varsayılan olarak bitki bazlı yemekler sunarak NYC’yi örnek alırsa, gıda ile ilgili emisyonlarını yüzde 40 oranında ve su ayak izini de yüzde 24 oranında azaltabilir.

Kamu kurumlarında vegan yemekler: “Sosyal adalet meselesi”

Beyaz olmayan insanların* laktoz intoleransı, diyabet ve kalp hastalığı geliştirme riskinin “yüksek ihtimal” olduğunu vurgulayan vakıf, vegan menülerin varsayılan yemek olarak sunulmasının insan sağlığına fayda sağlamasının yanı sıra bunun bir “sosyal adalet meselesi” olduğunu da vurguluyor.

“Hastane, okul gibi kamu kurumları aracılığıyla sağlıklı bitki bazlı gıdalara erişim sadece bir sağlık sorunu değildir. Bu bir sosyal adalet meselesidir.”

%100 vegan menü kampanyaları

New York dışında farklı ülkelerdeki sağlık uzmanları da hastanelerde daha fazla bitki bazlı yemek sunulması için kampanyalar yürütüyor.

Bu yılın başlarında bir grup doktor İskoçya’da Devlet Sağlık Hizmetleri’ne (NHS) açık bir mektup yazdı ve hastalara daha fazla vegan yemek sunmalarını talep etti. Sağlık çalışanlarının kaleme aldığı mektupta, hastalara “et” verilmesi “akciğer bakım ünitesinde sigara dağıtmaya” benzetildi.

Mektupta ayrıca “Yüzde 100 vegan menülere geçilmesi halinde NHS İskoçya, hastaların sağlığını iyileştirmeye, maliyetleri düşürmeye, hayvanların acı çekmesini önlemeye ve net sıfır karbon emisyonuna ulaşma taahhüdünü yerine getirmeye yardımcı olacaktır,” denildi.

Hayvan üretimi ve tüketiminin gerçek maliyeti

Hayvan üretimi ve tüketimi, bir yılda balıklar dahil trilyonlarca hayvanın öldürülmesine sebep olurken, iklim değişikliğinin de önde gelen sebeplerinden biri olarak gezegeni yok oluşa sürüklüyor.

Ancak tüm bunlara ek olarak hayvanların ve hayvansalların tüketilmesi, insan sağlığının bozulmasının da en önemli nedenlerinden biri olarak görülüyor.

İşlenmiş “et” (sucuk, pastırma, jambon ve salam gibi), Dünya Sağlık Örgütü tarafından birinci grup kanserojen olarak sınıflandırılıyor. “Kırmızı et” yüksek kalp hastalığı riski ile ilişkilendirilirken, hayvansal süt ve süt ürünlerinin de prostat kanseri gibi hastalık risklerinin artışıyla bağlantılı olduğu biliniyor.

Sorumlu Tıp Doktorları Komitesi (PCRM), İngiliz Diyetetik Derneği ve Amerikan Beslenme ve Diyetetik Akademisi gibi pek çok sağlık kuruluşu tarafından bebek, çocuk ve yetişkinler dahil her yaştan bireye tavsiye edilen bitkisel beslenmenin insan sağlığına faydaları ve çeşitli (kronik) hastalıkları önlemedeki başarısı üzerine daha fazla bilgi almak isterseniz, bilimsel / akademik çalışmaların ayrıntılarını kaynaklarıyla birlikte web sitemizde ​Neden Vegan ​→​ ​​Sağlık / Beslenme başlığı altında bulabilirsiniz.

Kaynak: Plantbased News, Better Food Foundation

Kapak fotoğrafı: Elena Leya / Unsplash

Vegan menü, New York’taki tüm şehir hastanelerinde standart hale getirildi yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.