TVD olarak beş gündür canlı yayınlardan takip ettiğimiz Uluslararası Balinacılık Komisyonu’nun (IWC) 70. Toplantısı, Avustralya’nın Hobart kentinde 27 Eylül–2 Ekim tarihleri arasında düzenlendi.

Üye devletler arasında tasarı üzerinde konsensus sağlanamamasının ardından, bir metin hazırlama komitesi oluşturulması ve metnin revize edilerek yeniden konsensusa veya oylamaya sunulması gündeme gelmişti. Koruma odaklı sivil toplum örgütleri ve üye devletler arasında devam eden görüşmeler sonucunda, tasarıyı sunan avcılık yanlısı ülkeler metni geri çekti.

Bu sonucu hayvanlar ve okyanuslar için olumlu bulmakla beraber, Güney Atlantik Balina Koruma Alanı önerisinin yeniden reddedilmesi ve Türkiye’nin iki koruma oylamasında çekimser kalması, hayvanların yaşamını, deniz ekosistemlerini ve iklim krizi karşısında gezegenin geleceğini koruma sorumluluğunun yeterince üstlenilmediğini gösteriyor.

“Sürdürülebilir kullanım” adı altında ticari avcılığa dönüş girişimi

Antigua ve Barbuda tarafından sunulan; Palau, Saint Kitts ve Nevis, Saint Lucia ve Togo’nun da desteklediği tasarı, balinaları “stok” ve “kaynak”, avcılığı ise “hasat” olarak tanımlıyor, 1986’dan bu yana yasak olan ticari avcılığın IWC bünyesinde yeniden düzenlenmesine yönelik müzakerelere zemin oluşturmayı amaçlıyordu.

Tasarıya temel itirazımız, hayvanları meta olarak konumlandırması ve öldürülmelerini “sürdürülebilirlik”, “kaynak yönetimi”, “gıda güvenliği” ve “endüstrinin gelişimi” ifadeleriyle kabul edilebilir hâle getirmeye çalışmasıydı.

Geri çekilmesiyle tasarının önerdiği süreç başlatılmadı. Bununla birlikte, önümüzdeki yıllarda av yanlısı devletlerce yeniden gündeme getirilebileceğine dair sinyaller verildi. Dolayısıyla benzer girişimlere karşı moratoryumun uluslararası düzeyde her platformda savunulması gerekliliği devam ediyor.

Güney Atlantik’te koruma alanı önerisi yeniden reddedildi

İlk kez 2001 yılında IWC tarafından değerlendirilen Güney Atlantik Balina Koruma Alanı (SAWS) önerisi, 25 yıl sonra bir kez daha reddedildi. Öneri, 39 “evet”, 18 “hayır” ve 3 “çekimser” oyla, IWC maddelerinde değişiklik yapılması için gereken dörtte üç çoğunluğa ulaşamadı.

Güney Atlantik, balinaların üreme ve yavrulama alanlarını, ayrıca Güney Okyanusu’ndaki beslenme alanlarına uzanan göç yollarını kapsıyor. Tasarı, mevcut Güney Okyanusu Balina Koruma Alanı’yla bağlantılı olarak bu yaşam alanlarında ticari avcılığa karşı kalıcı korumayı güçlendirmeyi amaçlıyordu.

Türkiye, Güney Kore ve Norveç öneriye çekimser oy kullanarak taslağa destek vermezken; Antigua ve Barbuda, Benin, Kamboçya, Fildişi Sahili, Gambiya, Gine, İzlanda, Kiribati, Laos, Moritanya, Fas, Nauru, Palau, São Tomé ve Príncipe, Senegal, Solomon Adaları, Saint Lucia ve Saint Vincent ve Grenadinler “hayır” oyu verdi. Brezilya, bir sonraki toplantıda tasarıyı yeniden sunacağını açıkladı.

IWC’nin geçmiş toplantı kayıtlarında, öneriye karşı çıkan bazı devletler, oluşturulması düşünülen koruma alanı bölgesinde ticari balina avcılığının yasaklanmasının gemi çarpmaları ve iklim değişikliği gibi diğer tehditleri gidermeyeceğini savunmuştu. Balina avcılığını sürdürebilmek için geçtiğimiz yıllarda IWC üyeliğinden çıkan Japonya ise, sözleşmenin balinacılık endüstrisine ilişkin hükümlerini öne sürerek, avcılığı yasaklayan bir koruma alanı oluşturulmasına karşı çıkmıştı.

TVD olarak, başka tehditlerin de bulunmasını ticari avcılığa karşı korumanın reddedilmesi için geçerli bir gerekçe kabul etmiyoruz. Hayvanları ve yaşam alanlarını tehdit eden faaliyetlere karşı birbirini tamamlayan bütüncül önlemler alınmalıdır.

Nesli kritik tehlikedeki yunus ve balinaların korunmasına Türkiye yine çekimser kaldı

Balık hava kesesi ticareti ve bu ticarete yönelik avcılık sırasında nesli kritik tehlikede olan balina ve yunus gibi setase türlerinin ağlara ve balıkçılık ekipmanlarına takılmasıyla ilgili tasarı, 39 “evet”, 4 “hayır” ve 17 “çekimser” oyla kabul edildi.

Antigua ve Barbuda, Benin, Grenada ve Senegaltasarıya hayır oyu verdi. Türkiye ise; Kamboçya, Fildişi Sahili, Gambiya, Hindistan, Güney Kore, Laos, Moritanya, Fas, Nauru, Nikaragua, Norveç, Palau, São Tomé ve Príncipe, Saint Kitts ve Nevis, Saint Lucia ve Saint Vincent ve Grenadinler ile beraber bir kez daha “çekimser” oy kullandı.

Balıkların hava keselerine yönelik ticari talebin tetiklediği avcılık faaliyetleri, doğrudan hedef alınan balıkların yanı sıra ağlara takılan diğer hayvanların da yaşamını ve popülasyonlarını tehdit ediyor.

Bu ticaretin sonuçlarının en ağır örneklerinden biri, yok olma tehlikesi kritik düzeyde olan, yalnızca Meksika’nın Kaliforniya Körfezi’nin kuzeyinde yaşayan bir mutur türü olan vaquita (Phocoena sinus). IWC’nin 2023’te yaklaşık 10 bireyin kaldığını bildirerek yok oluş uyarısı yayımladığı bu tür için, 2025 araştırmasında gözlemlenen farklı bireylerin sayısı 7–10 olarak tahmin edildi.

Totoaba balıklarının hava keselerine yönelik yasadışı ticaretin teşvik ettiği avcılıkta kullanılan galsama ağları, aynı sularda yaşayan vaquitaların da ağlara takılarak ölmesine neden oluyor. Tasarı metni, vaquitanın yanı sıra Irrawaddy yunusu ve çeşitli kıyısal yunus ve mutur türlerini de sayarak, hava kesesi ticaretine bağlı avcılığın hâlihazırda yok olma riski taşıyan popülasyonlar üzerindeki baskısına dikkat çekiyordu.

Kararın kabulü, deniz memelisi ölümlerini önlemeye yönelik uluslararası çalışmaları güçlendirebilecek bir adım. Ancak ticaretin sona erdiği veya hayvanların yaşamının güvence altına alındığı anlamına gelmiyor. Türkiye’nin “çekimser” kalarak açık bir destek vermediği bu kararı değerlendirirken, doğrudan avlanan balıkları da gözeterek, hayvanların ticari birer metaya dönüştürülmesine ve türler arasında yaşam hakkı bakımından hiyerarşi kurulmasına önemle karşı çıkıyoruz.

Gemi çarpmalarına karşı karar kabul edilirken, balıkçılığın zararları yok sayıldı

Balina ve yunus gibi setaselerin gemi çarpmaları nedeniyle yaralanmasını ve ölmesini önlemeye yönelik karar da, konsensusa varılamayınca oylamayla kabul edildi. Türkiye ilk kez bu karara “evet” oyu verdi. Karar, özellikle yüksek riskli bölgelerde gemi rotalarının değiştirilmesi ve hızların düşürülmesi gibi önlemlerin geliştirilmesini, çarpma vakalarının kaydedilmesini ve uluslararası işbirliğinin güçlendirilmesini teşvik ediyor.

Buna karşılık, İsviçre’nin ticari balıkçılık faaliyetleriyle bağlantılı yunus avcılığını incelemeye yönelik ayrı tasarısı geri çekildi. Bu durum, küçük setaselerin korunmasını güçlendirebilecek bir çalışmanın ilerlememesi anlamına geliyor.

Türkiye’nin balina restoranındaki temasları ve çekimser oyları

Türkiye’nin Güney Atlantik’e kıyısı bulunmaması, bu oylamadaki sorumluluğunu azaltmıyordu. IWC gibi uluslararası toplantı ve sözleşmelerde alınan koruma kararları, hayvanların ulusal sınırları aşan yaşam alanlarını ve göç yollarını da ilgilendiriyor.

Toplantı öncesinde Japonya basınına yansıyan ve bizim de kamuoyuyla paylaştığımız diplomatik temaslar, bu şeffaflık ihtiyacını güçlendiriyor. Minato Shimbun ve Suisan Keizai Shimbun gazetelerinin haberlerine göre, Türkiye’nin Japonya Büyükelçisi Oğuzhan Ertuğrul, 6 Temmuz 2026’da Tokyo’da Japonya Balinacılık Birliği ve ticari balinacılık şirketi Kyodo Senpaku yöneticileriyle şirkete ait bir balina eti restoranında bir araya geldi. Haberlerde; görüşmede balinaların “bilimsel kullanımı” ve IWC kararlarının bilimsel kanıtlara dayanması konusunda uzlaşıldığı; büyükelçiye balina eti servis edildiği ve büyükelçinin sunulan yemeklerin tamamını yediği belirtildi.

Bu görüşme, Türkiye’nin oy tercihlerinin diplomatik bir pazarlığın sonucu olduğunu tek başına kanıtlamasa da, avcılık endüstrisiyle kurulan bu yakınlık, hak temelli yaklaşımımızla ve Türkiye’nin IWC’ye katılırken açıkladığı balinaların korunmasına katkı sağlama amacıyla örtüşmüyor.

Tarım ve Orman Bakanlığı’nı, Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü’nü ve Dışişleri Bakanlığı’nı; görüşmede Türkiye adına hangi tutumun aktarıldığını, temasın IWC oylama politikalarına yansıyıp yansımadığını ve iki çekimser oyun gerekçelerini açıklamaya çağırıyoruz.

Türkiye’ye yönelttiğimiz şeffaflık çağrısı, koruma önerilerine karşı çıkan veya çekimser kalan diğer devletler için de geçerlidir.

Balinaların yaşamını koruyacak önlemler, diplomatik ilişkilerde vazgeçilebilir bir gündem olamaz.

IWC’de geçmiş diplomatik pazarlıklar

IWC’nin karar alma süreçleri, geçmişte hayvanların yaşam hakkının ülkelerin ekonomik ve ticari çıkarlarına tabi kılındığı diplomatik manevralara sahne olmuştu.

Örneğin, 1999 yılında dönemin Japonya Balıkçılık Bakan Yardımcısı, Karayip ve Afrika ülkelerine sağlanan balık işleme tesisleri ve ekonomik yardımların, bu ülkelerin IWC’deki desteklerini güvence altına almak amacıyla yapıldığını ifade etmişti. Benzer şekilde, 2001 yılında The Guardian tarafından yayımlanan bir araştırma; Dominika eski Çevre ve Balıkçılık Bakanı’nın, komisyondaki oylamaların ülkelerine sağlanan balıkçılık destekleriyle doğrudan bağlantılı olduğunu belirttiğini ortaya koymuştu.

Japonya her ne kadar komisyondan ayrılmış olsa da; bugün IWC’de moratoryumu delmeye çalışan tasarının imzacıları olan Antigua ve Barbuda gibi diplomatik müttefikleri aracılığıyla, ticari balina avcılığını destekleyen lobicilik faaliyetlerini sürdürmeye devam ediyor.

Balinalar da, balıklar da ticari kaynak değildir

TVD olarak korumayı, hayvanların ekonomik değerine, insanlar için faydasına veya popülasyon büyüklüğüne göre değerlendirmiyoruz. Balinalar, yunuslar ve balıklar, ticari kaynaklar değil, kendi yaşamları olan bireylerdir.

Bu nedenle, “yan av” veya “hedef dışı av” olarak adlandırılan hayvanların yaşamını savunurken doğrudan avlanan balıkları da mücadelemizin kapsamında tutuyoruz. Bu terimler avcılığın hedefini tanımlar; hayvanlar arasında yaşam hakkı bakımından bir ayrımı haklı çıkarmaz.

Bir hayvan popülasyonunun devam edebilmesi, onu oluşturan bireylerin öldürülmesini ve bedenlerinin ticarileştirilmesini etik açıdan meşru kılmaz. Koruma politikaları hayvanların yaşamlarını ve yaşam alanlarını güvence altına almalıdır.

Hayvanların yaşam hakkını savunmayı ve devletlerin uluslararası karar süreçlerindeki tutumlarını kamuoyuna aktarmayı sürdüreceğiz.

IWC70’e ilişkin önceki çağrımızı, toplantı boyunca yayımladığımız güncellemeleri ve Türkiye Büyükelçisi’nin Japonya’daki balinacılık endüstrisi temsilcileriyle görüşmesine ilişkin Japon basınındaki haberlerin kaynak ve çevirilerini önceki yazımızda bulabilirsiniz.

–

Kapak fotoğrafı: Kyodo/Newscom

–

IWC70: Balina avcılığı tasarısı geri çekilirken Türkiye iki koruma kararında çekimser kaldı yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Geçtiğimiz hafta Manisa’nın Turgutlu ilçesinde, okul yakınında bir silahlı saldırı yaşandı. Saldırıda, 15 yaşındaki çocuğun büyükbabasının evindeki av tüfeğini kullandığı açıklandı. Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin ise, olayın ardından evlerinde ruhsatlı silah bulunan ailelerin bu silahları çocukların erişemeyeceği yerde saklamasını öğütledi.

Peki her geçen gün artan şiddet karşısında asıl düşünmemiz gereken gerçekten bu mu? Özellikle de, küçük yaşta dahi cesaret, iktidar ve gurur nişanesi olarak erkek çocuklarının eline zorla silah tutturulan bir ülkede…

Resmi kanallardan yapılan bu tür açıklamalar, şiddetin kökenine dair asıl sorunu göz ardı etmekle kalmıyor, aynı zamanda ölümcül silahların hayatımızda neden ve nasıl bu kadar yaygın bulunduğu sorusunu yanıtsız bırakıyor. Oysa asıl sorunumuz; yaşam hakkını gasp etmek üzere tasarlanmış bir aletin internetten dahi kolaylıkla edinilebilmesi, şehirlerden köylere kadar her yerde can alması ve gündelik yaşamımızda, evlerde, sokaklarda denetimsizce var olması.

Münferit değil, sistematik

Av tüfeğiyle yapılan son saldırı tekil bir örnek de değil. Yıllardır, özellikle son aylarda art arda basına yansıyan haberler, hayvanların yanı sıra, ateşli silahların kadınların ve çocukların yaşamını da nasıl tehdit ettiğini gösteriyor:

• Kadınların, uzaklaştırma kararlarına rağmen çoğunlukla ayrılmak istedikleri eşleri, sevgilileri ve hiç tanımadıkları erkekler tarafından, genellikle denetimsizce temin edilen av tüfekleriyle evlerinde, arabalarında, iş yerlerinde veya sokak ortasında katledilmesi.
• “Güvenlik” veya “av” bahanesiyle evde tutulan av tüfekleriyle oynayan çocukların birbirlerinin veya aile bireylerinin ölümüne neden olması.
• Okul saldırılarında evdeki av tüfeğini alıp öğrencilere ateş açan çocukların yaşıtlarını hedef alması.
• Babalarıyla “ava çıkan” çocukların yine babaları tarafından yanlışlıkla vurularak öldürülmesi veya yaralanması.

28 Eylül Bireysel Silahsızlanma Günü’nü geride bıraktık ama silahların gölgesi hâlâ üzerimizde.

Türcülük ve erkek egemen şiddet

Asıl sorgulamamız gereken; ölüm saçan bu av tüfeklerinin evlerde çocuklardan nasıl uzak tutulacağından çok, evlerimize nasıl bu kadar kolay girdiği ve gündelik yaşamımızın olağan bir parçası haline geldiği.

TVD olarak avcılığı ve bireysel silahlanmayı, yaşam hakkını ihlal eden ve şiddeti sıradanlaştıran bir düzenin parçaları olarak görüyoruz. Avcılık, insanın kendisinden daha savunmasız durumda olan bir canlının yaşamı üzerinde silahla mutlak baskı kurmasını “hobi”, “spor” veya “gelenek” olarak sunuyor; devlet eliyle, belirli izin ve yönetmeliklerle yasallaştırıyor. Yaban hayvanlarının yaşamına son vermeyi bu tür tanımlarla meşrulaştırmak, öldürücü silahları da birer “spor/hobi ekipmanı” gibi göstermeye, resmileştirmeye yarıyor.

Silahlanma ve avcılık, yüzyıllardır toplumda şiddet üzerinden bir erkeklik inşası ritüeli olarak pompalanırken, türcülük ve erkek egemen tahakküm kültürü, yaşamlar üzerinde mülkiyet ve tasarruf hakkı kuran aynı hiyerarşik güç ve şiddet düzeninde birleşmeye devam ediyor.

Ataerkil sistem kadınları ve çocukları denetim altında tutulabilecek kişiler gibi görürken, türcü düzen hayvanları insanın mülkü ve üzerinde istediği gibi tasarruf edebileceği varlıklar olarak konumlandırıyor.

Bu kültürün araçlarından biri olan av tüfeği de evde, sokakta ve doğada yaşamı hedef alıyor.

Verilerle silahlanmanın boyutu ve ruhsatsız silahlar

Hak temelli örgütlerin verileri, ateşli silahların kadınların ve çocukların yaşamını nasıl elinden aldığını açıkça ortaya koyuyor:

• Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu’nun raporlarına göre, “Ateşli silahlarla işlenen kadın cinayetlerinin oranı son beş yılda istikrarlı ve kesintisiz bir artış gösteriyor. 2021’de kadın cinayetlerinin %48’i ateşli silahlarla işlenirken, bu oran 2022’de %54’e, 2023’te %55’e, 2024’te %56’ya ve 2025’te %58’e yükselmiş durumda.” Bu oranlar ateşli silahların tümünü kapsarken, av tüfeği ve pompalı tüfekler kadınların en sık öldürüldüğü ateşli silah türleri arasında yer alıyor. Ruhsatsız ve kolayca erişilebilen av tüfekleri, ilgili rapor ve haberlerde Türkiye’de kadına yönelik şiddetin en ölümcül araçlarından biri olarak öne çıkıyor.
• Umut Vakfı’nın yıllardır basına yansıyan olayları izleyerek oluşturduğu verilere göre, 2022’nin Ağustos’una kadar “kazayla veya oynarken” başlığı altında izlenen 21 olayda 15 çocuk yaşamını yitirdi, 8 çocuk yaralandı.

Silahların ruhsatsız biçimde dolaşımda olması da ayrı bir sorun: Anadolu Ajansı tarafından paylaşılan İçişleri Bakanlığı verilerine göre; 2025’te yürütülen operasyonlarda 110 bin 104 ruhsatsız silah ele geçirildi. Tabancalardan sonra en yaygın ruhsatsız silah türü %32,4 ile av tüfeği çıktı. 35 bin 724 av tüfeği ibaresi, yaklaşık her üç kişiden birinin ruhsatsız av tüfeği olduğu anlamına geliyor.

Avcılık da, av silahları da yasaklanmalı

Hayvanlara, kadınlara ve çocuklara yönelen; cezasızlık, denetimsizlik ve kurumsal suç ortaklığı sonucu adeta teşvik edilen erkek şiddeti birbirinden kopuk değil. Yaşamı mülk ve hedef haline getiren aynı tahakküm düzeninde birleşiyor. Bu sistematik kayırmanın arkasındaki en önemli faktörlerden biri de, avcılıktan ve av turizmi ihalelerinden beslenen rant düzeni ile silah lobilerinin korunması.

Bir tarafta can almayı normalleştirip diğer tarafta toplumsal barış ve güvenlikten söz edemeyiz.

Yetkililere çağrımızı yineliyoruz: Silahları yalnızca saklamayı öğütleyerek bireysel silahlanmayı olağanlaştırmaktan vazgeçin. Hayvanların en temel haklarını ihlal eden avcılık faaliyetleri yasaklanmalı; av tüfeklerinin satışı ve bulundurulması da sona ermelidir.

Yaşam hakkını savunan herkesi bu çağrıyı paylaşmaya, #AvaDurDe kampanyamızı büyütmeye ve şiddet sarmalına karşı çıkmaya çağırıyoruz.

–

#AvCinayettir

28 Eylül Bireysel Silahsızlanma Günü’nün ardından: Avcılık da, av silahları da yasaklanmalı yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Türkiye Vegan Derneği (TVD) olarak Hayvan Hakları İzleme Komitesi (HAKİM) ile birlikte, 2022–2023 av dönemine ilişkin Merkez Av Komisyonu kararları ve av talimatlarının iptali talebiyle Danıştay’da açtığımız davada hukuki mücadelemiz devam ediyor.

Bu mücadeleyi yalnızca kaç hayvanın öldüğü, kaçının yaralandığı veya avcılığın hangi yöntemlerle gerçekleştirildiği üzerinden yürütmüyoruz. Yaban hayvanlarının insanların hobisi, eğlencesi veya avcılık faaliyetleri için yakalanmasına, özgürlüklerinden mahrum bırakılmasına, kullanılmasına, evcilleştirilmesine ve öldürülmesine karşı, yaşam hakkını esas alan bir hukuk anlayışının yerleşmesi için mücadele ediyoruz.

Hak temelli itirazımızın yanı sıra, dava dosyaları av katliamı ile birlikte atmacacılık uygulamalarının mevcut koruma hukukunun kendi kuralları ve yükümlülükleri bakımından da ciddi çelişkiler ve hukuka aykırılıklar taşıdığını ortaya koyuyor.

Tıpkı daha önce av turizmi kararlarının iptali için açtığımız veya müdahillik başvurusunda bulunduğumuz pek çok davada olduğu gibi…

Avlanacak hayvanların sayısında avcıların beyanları esas alındı

Dosya kapsamında Tarım ve Orman Bakanlığı, daha önce avlanacak hayvanların sayısının avcıların doldurdukları formlar uyarınca belirlendiğini, bizzat kendilerinin sundukları formlar ve savunmalarla ortaya koymuştu.

Ancak Danıştay 10. Daire, bu temelsiz ve haksız savunmayı diğer türler bakımından geçerli kabul ederken, kızılsırtlı örümcek kuşunun (Lanius collurio) atmacacılık bağlamında yakalanıp kullanılmasını hukuka aykırı bularak iptal etmişti. Diğer türlerin avlanmasına ilişkin düzenlemeler ise yürürlükte kalmıştı

Bakanlık, hukuka aykırı bulunan tek düzenlemeyi de temyize taşıdı

Tarım ve Orman Bakanlığı, Danıştay 10. Daire’nin hukuka aykırı bularak iptal ettiği, kesin koruma altındaki kızılsırtlı örümcek kuşuna ilişkin düzenlemeyi temyize taşıdı.

Bakanlık; atmacacılık av faaliyetinin sınırlı bölgelerde ve belirlenen limitler dahilinde gerçekleştirildiğini, kuşların daha sonra canlı olarak doğaya bırakıldığını ve kurallara uymayan atmacacıların sertifikalarının iptal edildiğini ileri sürdü.

Geçtiğimiz günlerde Bakanlığın bu iddialarına ve sonradan sunduğu belgelere karşı ayrıntılı cevabımızı Danıştay’a sunduk. Başvurumuzda, kızılsırtlı örümcek kuşunu koruyan iptal kararının korunmasını; diğer türlere ilişkin dava konusu av kararlarının da iptal edilmesini istedik.

Ölüm ile birlikte esaret, evcilleştirme ve hayvana işkence fiilleri

Kuşların “zarar görmeden doğaya salındığı” iddiasının gerçeği yansıtmadığını avcı beyanları, akademik yayınlar ve belgesel görüntüleriyle mahkemeye sunduk.

Atmacacılıkta kızılsırtlı örümcek kuşu doğadan yakalanıyor, özgürlüğünden mahrum bırakılıyor ve başka bir yabani hayvanı, yani atmacayı yakalayabilmek için canlı araç olarak kullanılıyor. Bir kuşun sonunda canlı olarak doğaya bırakılması; yakalanmasını ve bu süreçte meta haline getirilmesini etik açıdan kabul edilebilir hale getirmiyor.

Atmacacıların kendi anlatımlarında, akademik çalışmalarda ve TRT Belgesel başta olmak üzere uygulamayı gösteren görüntülerde kızılsırtlı örümcek kuşlarının bir çubuğa bağlandığı, elle beslenmeye zorlandığı ve görüşlerinin sınırlandırılması amacıyla gözlerinin üzerine meşin parçalarının UHU, 404 veya Japon yapıştırıcısı gibi maddelerle yapıştırıldığı anlatılıyor.

Ardından kuş, atmacayı yakalayabilmek için canlı tuzak olarak kullanılıyor.

Bir hayvanın yakalanma ve esaret ile devam eden bu süreçten sağ çıktığı iddiası, maruz bırakıldığı muameleyi meşru hale getirmez. Dahası, bir canlının görüş alanını kimyasallarla kapatmak ve onu canlı tuzak olarak kullanmak, açık bir hayvana kötü muamele ve eziyet fiilidir.

Ayrıca, sezon sonunda serbest bırakıldığı iddia edilen kızılsırtlı örümcek kuşları, bilimsel çalışmalara göre, Ekim ortasına kadar esir tutuldukları için doğal göç takvimlerini ve içsel reflekslerini kaybediyor. Kışı Afrika’nın Sahel bölgesinde geçiren bu tür, türdaşlarının göç dalgası sona erdikten sonra doğaya bırakıldığında yalnızlığa ve mevsimsel koşullara hazırlıksız şekilde ölüme sürükleniyor.

Bakanlığın kendi raporu: Yaklaşık 6.000 kuş, tahmini %5 ölüm

Bunun ötesinde, Bakanlığın kendi verileri “kuşların canlı olarak doğaya bırakıldığı” yönündeki savunmasının da ne kadar eksik olduğunu ortaya koyuyor: Bakanlık mahkemeye sunduğu dilekçede kuşların “zarar verilmeden doğaya canlı bırakıldığını” ileri sürüyor. Oysa Bern Komitesi’ne sunduğu raporda, uygulamaya yaklaşık 6.000 kuşun konu edildiğini ve “tahmini” %5 ölüm oranı bulunduğunu bizzat bildiriyor.

Bu iki veri birlikte değerlendirildiğinde, Bakanlığın kendi tahmini yaklaşık 300 koruma altındaki kuşun ölümüne işaret ediyor. Üstelik bu rakam tahmini bir ölüm oranına dayanıyor. Avcılarca bildirilmeyen veya denetimle tespit edilmeyen ölümlerin bulunup bulunmadığını ve varsa bunların sayısını ortaya koyacak kapsamlı ve şeffaf bir izleme verisi de dosyada yer almıyor.

Bakanlığın kendi raporuna göre bildirimler AVBİS üzerinden, beyana dayalı olarak alınıyor. Buna karşılık sahadaki denetimlerin kapsamını ve etkinliğini ortaya koyan herhangi bir somut veri sunulmuyor. Dolayısıyla bakanlığın “sıkı denetim” iddiası soyut bir beyanın ötesine geçemezken, mevcut veriler denetim mekanizmasındaki ciddi boşlukları gözler önüne seriyor.

Bir hayvanın dahi hobi veya gelenek uğruna yakalanması, kullanılması ve öldürülmesi yaşam hakkı bağlamında kabul edilemezken; Bakanlığın açıkladığı ölüm oranı bu uygulamanın “zararsız” olduğu yönündeki savunmayı kendi verileriyle ayrıca çürütüyor.

Hangi “sıkı denetim”?

Bakanlık savunmasında, uygulamanın denetimli olduğunu ve kurallara uymayanların sertifikalarının iptal edildiğini de ileri sürüyor.

Ancak Bakanlık; kaç kuşun fiilen yakalandığını, kaçının yaralandığını, yakalama ve elde tutma sırasında kaçının öldüğünü, kaçının gerçekten serbest bırakıldığını, bırakılan kuşların akıbetinin izlenip izlenmediğini ve ihlaller nedeniyle kaç lisansın iptal edildiğini ortaya koyan kapsamlı saha kayıtlarını, bilimsel izleme verilerini ve istatistikleri mahkemeye sunabilmiş değil.

Bu eksiklikleri vurgulamamız, yeterli denetim altında böyle bir uygulamayı kabul edilebilir gördüğümüz anlamına gelmiyor.

Aksine Bakanlık, hak temelli olarak karşı çıktığımız bu müdahaleyi mevcut hukuk içinde savunmaya çalışırken, kendi ileri sürdüğü “sıkı denetim” koşulunu dahi somut verilerle ortaya koyamıyor.

Kuş türü için “yabani bitkiler” seçeneği işaretlenmiş

Bakanlığın Bern Sözleşmesi kapsamında yaptığı bildirimdeki bir başka çelişki ise daha da dikkat çekici: Bakanlık, kesin koruma altındaki kızılsırtlı örümcek kuşunun yakalanmasını Bern Sözleşmesi’nin 9. maddesindeki “istisna” hükümlerine dayandırmaya çalışıyor. Ancak Bakanlığın Bern Komitesi’ne sunduğu resmi raporda, kuşun yakalanma gerekçesi olarak “judicious exploitation of certain wild plants in small numbers under certain conditions” seçeneği işaretlenmiş durumda.

Bu terimin Türkçe karşılığı “belirli koşullar altında ve az sayıda bazı yabani bitkilerin ihtiyatlı kullanımı” anlamına geliyor. Kesin koruma altındaki yabani bir türün yakalanmasına izin verilmesini haklı göstermek üzere kullanılan uluslararası bir istisna mekanizmasında Bakanlık, hangi istisna gerekçesine dayandığını form üzerinde dahi doğru ve tutarlı biçimde ortaya koyamıyor. Bu durum, uygulamanın hukuki ve bilimsel dayanaklarının ne ölçüde değerlendirildiğine ilişkin çok daha temel bir sorunu gözler önüne seriyor.

Kesin koruma altındaki yabani bir kuş türünün geleceğini, uluslararası bildirim formunda bitki seçeneğini işaretleyecek kadar tutarsız şekilde ele alan bir idarenin “sıkı denetim yapıyoruz” iddiası bilimsel ve hukuki gerçeklikle bağdaşmıyor.

“İstisna”, koruma ilkesini tersine çeviremez

Kızılsırtlı örümcek kuşu, Türkiye’nin Bern Sözleşmesi’ne taraf olurken çekince koyduğu türler arasında değil. Bakanlık ise kesin koruma rejiminin istisnai olarak aşılmasına imkân veren Bern Sözleşmesi’nin 9. maddesine dayanarak atmacacılık uygulamasını savunmaya çalışıyor.

Sözleşmeye göre Bir istisna hükmü, bir grubun hobi veya gelenek olarak sürdürmek istediği faaliyeti korumak amacıyla genel koruma ilkesini tersine çevirecek biçimde kullanılamaz.

Bern Sözleşmesi’nin 9. maddesi, aynı zamanda istisnanın hayata geçirilebilmesi için “başka hiçbir tatmin edici çözümün bulunmaması” şartını da koşar. Oysa Bakanlık, kızılsırtlı örümcek kuşunun ve atmacanın yakalanmasının neden “zorunlu” olduğunu; koruma rejimine ve canlıların yaşam hakkına müdahale etmeyen alternatiflerin neden değerlendirilmediğini bilimsel ve hukuki açıdan ortaya koyabilmiş değil.

TVD olarak altını bir kez daha çiziyoruz: Atmacacılık, zincirleme bir av faaliyetidir. Bir kültür ve gelenek olarak tanımlanıp yaşatılacaksa, bu ancak hiçbir hayvanın yakalanmadığı, tutsak edilmediği ve öldürülmediği, yani hayvan kullanımının tamamen sona erdirildiği bir biçime dönüşmesiyle mümkün olabilir. İddia edilen atmaca ve kızılsırtlı örümcek kuşu “tutkusunu” geleceğe aktarmanın yolu; yaban hayvanlarını dört duvar arasındaki tüneklerde, sigara dumanıyla dolu kahvehanelerde, bağ altında veya kimyasallarla yapıştırılmış gözlerle esir etmek, insan zulmüne maruz bırakmak olamaz.

21. yüzyılda geleceğe miras bırakmamız gereken tek gelenek, hayvanların doğada özgürce yaşama hakkını savunmak olmalıdır; hayvanları kendi çıkarlarımız için kullanmak değil.

Edebiyatla, müzikle, sözlü tarih çalışmalarıyla, bölgenin bitki ve hayvan zenginliğinin korunmasıyla ve yırtıcı kuşların göç yollarının güvenceye alınmasıyla ancak yerel hafızanın korunmasından, doğayla etik bir bağ kurmaktan ve bu birikimi yaşatmaktan söz edilebilir.

“Hobidaş” terimi ve hangi “kamu yararı”?

Avcıların kendi aralarında ve basın demeçlerinde son derece doğal bir şekilde birbirileri için “hobidaş” ifadesini kullanmaları, bu faaliyetin hobi olarak görüldüğünü net biçimde gösteriyor. Kişisel ilgi alanları veya bir başka canlıyı “öldürme” hırsı, biyoçeşitliliğin ve çevrenin korunmasındaki üstün kamu yararının önüne geçemez.

Daha da önemlisi; bir faaliyetin hobi, gelenek, kültür veya ata sporu olarak adlandırılması; yaban hayvanlarının özgürlüklerinden mahrum bırakılmasını, avcılığın aracı haline getirilmesini veya öldürülmesini haklı kılamaz.

Hayvanların temel hakları, insanların kişisel zevkleri ve hobileri karşısında pazarlık konusu yapılamaz.

2026 tarihli rapor, 2022’deki işlemi geriye dönük hukuka uygun hale getiremez

Dava konusu işlemler 2022–2023 av dönemine ilişkin. Bakanlığın mahkemeye atmacacılık bağlamında dayanak olarak sunduğu Bern Sözleşmesi raporu ise 2026 tarihli. Üstelik kızılsırtlı örümcek kuşu, Türkiye’nin Bern Sözleşmesi kapsamında çekince koyduğu türler arasında değil.

Bakanlık, 2026 yılında Milli Parklar Kanunu’na “geleneksel avcılık” kavramının eklenmesine ve Bern Sözleşmesi kapsamında ancak Haziran 2026’da sunduğu rapora dayanarak, 2022 yılında tesis edilen işlemi savunmaya çalışıyor. Oysa sonradan yapılan bir yasal düzenleme veya hazırlanan bir rapor, yıllar önce tesis edilmiş bir işlemin hukuki ve bilimsel dayanağını geriye dönük olarak oluşturamaz.

İdari işlemlerin hukuka uygunluğu kural olarak tesis edildikleri tarihteki hukuki ve maddi durum üzerinden değerlendirilir.

Dolayısıyla 2026 yılında hazırlanan bir rapor, 2022’de alınan karar öncesinde bulunması gereken bilimsel değerlendirmeyi, popülasyon analizini veya hukuki gerekçeyi sonradan yaratamaz.

Dahası, Bakanlığın 2026 tarihli kendi raporunda yer verdiği ölüm oranı, 2022’deki işlemi geriye dönük meşrulaştırmak bir yana, uygulamanın koruma altındaki kuşlar üzerindeki sonuçlarını ortaya koyan ve Bakanlığın savunmasını ayrıca sorgulanır hale getiren bir veri niteliğinde.

Doğayı ve hayvanları koruma görevi, “avcılığı koruma” vasfına bürünemez

TVD olarak avcılığa karşı hukuki mücadelemizi yalnızca belirli bir türün kaç bireyinin öldürülebileceğine ilişkin sayısal bir tartışma olarak görmüyoruz. Mücadele ettiğimiz temel sorun, yaban hayvanlarının öldürülebilecek “kota”, yakalanabilecek “limit” veya başka hayvanları yakalamaya yarayan araçlar olarak görülmesi, kullanılması.

Bilimsel veri eksikliği, denetimsizlik, Bakanlığın kendi belgeleri arasındaki çelişkiler ve Bern Sözleşmesi’nin istisna hükümlerinin karşılanmaması ise bu temel hak ihlalinin, mevcut hukuk bakımından da savunulamaz olduğunu ortaya koyuyor.

Doğayı ve yaban hayatını korumakla görevli kurumların görevi, avcılığın ve belirli grupların hobilerinin devamını sağlamak değil; hayvanları ve yaşam alanlarını korumaktır.

Davayı da, Bern Sözleşmesi sürecini de takip edeceğiz

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’na, Bakanlığın temyizini reddederek kızılsırtlı örümcek kuşunu korumaya alan kararın korunması; bizim temyizimizin ise kabul edilerek diğer türler bakımından da dava konusu av kararlarının iptal edilmesi çağrımızı yineliyoruz.

Hukuki mücadelemizi bununla da sınırlı tutmayacağız. Bakanlığın Bern Sözleşmesi kapsamında sunduğu bildirimdeki çelişkileri, ölüm oranını, bilimsel ve hukuki eksiklikleri ve istisna hükümlerinin kullanımını Bern Sözleşmesi’nin ilgili mekanizmaları nezdinde de gündeme getirmek üzere çalışmalarımızı sürdürüyoruz.

Hayvanların yaşamı ve özgürlüğü bir grubun hobisinin, geleneğinin veya avcılık faaliyetinin aracı değildir. Sömürü, bu tanımlarla meşru hale getirilemez.

–

Kapak fotoğrafı: İhlas Haber Ajansı (İHA)

Bakanlığın atmacacılık raporu: Koruma altındaki 300 kuş ölüyor yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Bir uygulamanın asırlardır yapılıyor olması veya yasalarla koruma altına alınması, onu bugün canlıların özgürlüğünü kısıtlama, onları çeşitli şekillerde kullanıp hobi malzemesi haline getirme noktasında haklı kılmıyor. Gerçek doğa koruma; yaban hayvanlarını ve doğal yaşam alanlarını insan merkezli bir kullanıma tabi tutmak değil, onlara müdahaleyi en aza indirerek habitatlarında özgürce var olmalarını, nesillerini sürdürmelerini sağlamaktan geçiyor.

Atmacacılık pratiğinin temelini oluşturan süreçler, hayvan hakları ve doğa koruma etiği açısından ciddi soru işaretleri barındırıyor. Bunlardan bazılarını paylaşırken, “sezon açılışı” toplantısına dair bilgilendirmemizi de en alta ekliyoruz:

1. Özgürlüğünden alıkoymak ve tutsak etmek “koruma” değildir

Atmacacılık süreci, zincirleme bir insan müdahalesine dayanıyor:

• Topraktan danaburnu böceğinin sabunlu suyla çıkarılması,
• Danaburnu kullanılarak Kızılsırtlı Örümcek Kuşu’nun (Lanius collurio – Gaco) yakalanıp atmaca için canlı tuzak yapılması,
• Gözleri kapatılan örümcek kuşu aracılığıyla Atmaca’nın ağlarla yakalanıp tutsak edilmesi,
• Esaret altına alınan atmacanın bıldırcın avında kullanılması.

Bu süreçte gerek yem yapılan kuşların gerekse atmacaların yaşadığı şiddetli yakalanma stresi, fiziksel yaralanmalar ve ölüm vakalarına ilişkin bakanlık veya uygulayıcılar tarafından kamuoyuna sunulmuş haber içeriği ve veri bulunmuyor.

Oysa bilimsel kaynaklara göre kuşların ağlarla, tuzaklarla yakalanması sırasında yaşadığı aşırı korku, kas yıkımına (rhabdomyolysis) ve ani metabolik felce (capture myopathy) yol açabilir. Bu durum yakalama anında veya salındıktan günler sonra dahi ölümle sonuçlanabilir.

Hatta WWF raporunda belirtildiği üzere; tutsak edilen atmacaların %5 ila %10’unun, yakalanma şoku ve aniden esarete alınmanın yarattığı ağır travma nedeniyle ‘kursak hastalığı’ veya ‘kestane karası’ denilen ölümcül bir rahatsızlığa yakalandığı biliniyor. Siyah dışkılama ve kusmayla seyreden bu durum, yaban canlılarının doğadan koparılırken yaşadığı fiziksel ve psikolojik yıkımın somut bir kanıtıdır.

Şeffaf olmayan ve canlıların hem yakalanma hem canlı tuzak yapılma hem de insana alışmaya zorlanması süreçlerinin hepsinde yoğun korku yaşamasına dayanan bir süreç, “kültür”, “doğa ve hayvan sevgisi” ve “koruma” olarak tanımlanamaz.

2. Esarete ek olarak hayvana eziyet fiili mevcut

Yaban canlılarının tutsak edilmesinin yanı sıra, kuşların hırçınlaşmasını, kaçmasını ve hedef türü sesle uyarmasını önlemek amacıyla geçmişten bu yana uygulanan göz kapaklarının iple dikilmesi (seyrana geçirme), yapıştırıcılarla birleştirilmesi veya gözlerinin bezle kapatılması gibi yöntemler açık bir fiziksel işkence ve hayvana kötü muameledir.

Gazeteci Güven İslamoğlu, 21 Mart 2026’da yaptığı atmacacılık ile ilgili bir paylaşımında şu şekilde süreci aktarıyor: “Ğaço kuşunun yakalıyorlar…. Gözüne yapıştırıcı sürüp kapatıyorlar. Kör olan kuş çırpınıyor. Bu kuşu ağın önüne koyup atmacanın dikkatini çekiyorlar…. Kaç atmacanın da kanadı kolu kırılmıştır bu sebepten… Kültür hikaye , satıyorlar… Araplar gelip alıyor…”

Bir canlının ışıkla ve çevreyle bağını zorla kesmek, ona fiziksel acı çektirmek ve insana boyun eğdirmek, “kültürel terbiye” ve “doğa sevgisi” olarak tanımlanamaz.

Bu durum 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu uyarınca da açık bir eziyet suçudur.

3. “Sezon sonunda doğaya salıyoruz” beyanı şeffaflık ve ekolojik izleme gerektirir

Avcılar ve kamu kurumları sezon sonunda kuşların doğaya salındığını iddia etse de, ortada etik ve hukuki sorunlar dışında, cevap bekleyen başka sorular var:

• Bir sezonda kaç kızılsırtlı örümcek kuşu ve atmaca yakalanıyor ve tutsak ediliyor?
• Bunların kaçı “kışlatılıyor”, alıkonmaya devam ediliyor?
• Kaçı salınıyor ve salınan kaç kuş bağımsız şekilde izleniyor?
• Ağ ile yakalama ve esarete alma aşamalarında kaçı yaralanıyor, kaçı hayatını kaybediyor?

Bilimsel araştırmalar, yaban hayvanlarının geçici de olsa insana alıştırılmasının, elden beslenmesinin ve doğal avlanma, üreme ve yaşama ortamından koparılmasının, salındıktan sonraki hayatta kalma reflekslerini olumsuz etkilediğini ve onları kolay yem haline getirdiğini gösteriyor.

Dahası; saha araştırmaları ve kuş bilimi (ornitoloji) verileri, atmacaları yakalamak için tuzak olarak kullanılan kızılsırtlı örümcek kuşlarının dönemsel olarak nasıl bir ekolojik yıkıma uğratıldığını açıkça gösteriyor:

• Göç rotalarından koparılıyorlar: Kızılsırtlı örümcek kuşları, kışı geçirmek için Afrika’nın Sahel bölgesine göç eden türlerdir. Ancak atmacacıların bu kuşları doğaya saldığı Ekim ortası gibi tarihlerde, kendi türlerinin göç dalgası çoktan sona ermiş oluyor.
• Göç dürtüsünü ve sürüsünü kaybediyorlar: Tutsak edildikleri süre boyunca yoğun strese maruz kalan ve göç zamanını kafeste veya bağ altında geçiren bu kuşlar, doğaya salındıklarında hem sürülerini hem de içsel göç dürtülerini kaybetmiş oluyor.

Yalnızlığa ve mevsimsel koşullara hazırlıksız şekilde doğada bırakılan bu kuşların büyük bir kısmının kışı sağ atlatamadığı ve ölüme terk edildiği WWF raporunda da aktarılıyor.

“Kuşu ölmeden doğaya salıyoruz” iddiası, onların ekolojik takvimini bozarak aslında onları yavaş ve yalnız bir ölüme sürükleme gerçeğini örtemez.

Şeffaf ve bağımsız verilerle desteklenmeyen beyanlar ise, DKMP ve Tarım ve Orman Bakanlığı gibi yetkili kurumlarca doğa koruma politikası oluşturamaz. Milli Parklar Kanunu’nda yapıldığı üzere, TBMM tarafından yasal zemine oturtulamaz.

4. Atmacacılık bir avcılık faaliyetidir

Atmaca derneklerince basın açıklamalarında dile getirilen “Atmacacılık avcılık değildir” iddiası mevcut mevzuat ve uygulamalarla örtüşmüyor. Tarım ve Orman Bakanlığı düzenlemelerinde ve Merkez Av Komisyonu tarafından açıkça belirtildiği üzere atmacalar, bıldırcın avlanması amacıyla eğitiliyor ve kullanılıyor.

Bir canlıyı başka bir canlıyı öldürmek üzere eğitmek ve av aracı haline getirmek doğrudan avcılık faaliyetidir.

5. Yabanıl türler evcil hayvanlarla kıyaslanamaz

Süreç içerisinde sıkça dile getirilen “Evdeki kedi ve köpeklerden ne farkı var?” argümanı bilimsel olarak geçersiz.

Kedi ve köpekler, binlerce yıllık evcilleşme süreci (domestication) sonucu insanla birlikte yaşamaya ve sosyal bağ kurmaya biyolojik olarak uyum sağlamış türler. Atmaca ve kızılsırtlı örümcek juşu ise yabanıl yırtıcılardır.

Yabani bir hayvanın doğadan koparılarak insana alıştırılması, gözlerinin kapatılması, yapıştırılması ve dikilmesi, “atmaca kahvesi” gibi kalabalık ortamlara sokularak “ehlileştirilmesi” bir şefkat veya koruma yöntemi değil; canlı üzerinde baskı oluşturma ve egemenlik kurma yöntemidir.

Atmacacılığı “gelenek” olarak görenlere çağrımızdır:

Eğer bu kuşları gerçekten seviyorsanız; onları yakalayarak ve ayağına bağ vurarak değil; göç yollarını, Karadeniz’in el değmemiş ormanlarını ve yaşam alanlarını koruyarak yaşatabilirsiniz.

Bir kültür, canlıların esareti ve sömürüsü üzerine kurulamaz. 21. yüzyılda doğa sevgisinin ölçüsü, doğaya ve canlılara hakim olmak değil; onların özgürce yaşamasına saygı duymaktır.

Danıştay’a, STK’lara, meslek örgütlerine, akademisyenlere, siyasilere ve aktivistlere çağrımızdır:

Kızılsırtlı örümcek kuşu (Gaco) ve yaban hayatı üzerindeki bu sömürü zinciri, sınırlı bir avcılık meselesi değil; doğa koruma politikalarının ve hayvan haklarının sınavıdır.

Sezon açılış toplantısındaki halka açık beyanlardan gördüğümüz kadarıyla:

• Koruma statüsüne itiraz: Dernek temsilcilerinin “Maalesef kızıl sırtlı örümcek kuşu koruma altında” beyanı, doğa koruma kanunlarına bakış açısını gösteriyor.
• Bakanlığa ve sözleşmelere baskı: Bern Sözleşmesi Ek-II listesinde yer alan türün koruma statüsünün düşürülmesi için “Genel Müdürlüğümüze gerekli baskıları yaptık” beyanıyla kamu idaresi üzerinde kurulan sivil baskı açıkça itiraf ediliyor.
• Kamu kurumu, siyasiler ve avcı işbirliği iddiası: Doğa Koruma ve Milli Parklar’ın (DKMP) ve siyasi parti grup başkanlarının Danıştay’daki iptal kararına karşı “bizim yanımızdalar” iddiası, kamu idaresinin doğayı koruma tarafsızlığına gölge düşürüyor.

Bu nedenle buradan tüm sivil toplum kuruluşlarına (STK), ekolog ve biyologlara, akademisyenlere, kuş gözlemcilerine ve fotoğrafçılarına, veteriner hekim odalarına, barolara, siyasi parti temsilcilerine ve yaşam hakkı savunucularına çağrıda bulunuyoruz:

• Bilimsel verileri ve etik dayanakları görünür kılın; bu bilgileri hem kamuoyuyla hem de ulusal ve uluslararası düzeyde yetkili kurumlarla, sözleşmenin yürütücüleriyle paylaşın.
• Lobi çalışmalarına karşı ortak tutum alın; avcı derneklerinin ve yerel yönetimlerin, kızılsırtlı örümcek kuşunun uluslararası koruma statüsünü düşürmek ve Bern Sözleşmesi istisnalarından faydalanmak adına yürüttüğü girişimlere karşı durun.
• Hukuki kazanımlara sahip çıkın: HAKİM ile ortak yasal mücadelemiz sonucu, Danıştay 10. Dairesi’nin Bern Sözleşmesi ve Anayasa m. 90 çerçevesinde verdiği, kızılsırtlı örümcek kuşunun avlanamayacağına dair emsal kararın sahada da uygulanması için denetim mekanizmalarını zorlayın.

Biyologları, ekologları, kuş gözlemcilerini, doğa koruma alanında çalışan tüm kurumları ve yaşamdan yana olan herkesi bu süreci yakından takip etmeye davet ediyoruz.

Kamu kurumlarını ve yargıyı da; avcı lobilerinin baskılarına değil, Anayasa’nın 90. maddesi ve taraf olduğumuz Bern Sözleşmesi doğrultusunda doğanın ve yaban hayatının yanında durmaya davet ediyoruz.

Çünkü gerçek koruma; canlıları tutsak ederek değil, yaşatarak ve özgür bırakarak olur.

Atmacacılık “sezonu” açılış toplantısından ilginç ve çarpıcı açıklamalar

“Av sezonu”nun açılmasıyla birlikte gerçekleştirilen ve atmacacılık dernekleri tarafından kamuoyuna açık şekilde düzenlenip paylaşılan toplantının görüntüleri, konunun sıradan bir “gelenek” tartışması olmadığını, koruma politikaları ve kamu kurumlarının yükümlülüğü açısından ciddi boyutlara ulaştığını gösteriyor.

Kamuoyuna açık toplantıda sarf edilen özellikle şu ifadeler durumun vahametini özetliyor:

• “Maalesef kızıl sırtlı örümcek kuşu koruma altında.”
• “Bern Sözleşmesi’nde de koruma altından çıkarılması için Genel Müdürlüğümüze gerekli baskıları yaptık.”
• “Hukuki anlamda bizim avukatlarımızla Milli Parklar’ın [DKMP] avukatı istişare halinde birlikte savunma verdiler, verecekler.”
• “İlk yasak çıktığında Rize’ye bizi davet ettiler [DKMP].”
• “Bu keyfi bize çok gördüler”
• “Biz avcılar seçkin insanlarız. Toplumda gezen %80’in böyle bir [sağlık] raporu yoktur.

Bu açıklamalar; hayvanların, daha da özelinde uluslararası sözleşmelerle koruma altındaki türlerin geleceğinin nasıl lobi faaliyetlerine konu edildiğini ve kamu kurumlarının doğayı koruma yükümlülüğünün nasıl esnetilmek istendiğini açıkça ortaya koyuyor.

Toplantıda ve atmacacılıkla ilgili sosyal medya paylaşımlarımız sonrasında, Türkiye Vegan Derneği (TVD) olarak biz ve Hayvan Hakları ve Etiği Derneği gibi davayı açan STK’lar ve vegan yaşam hakkı savunucuları da aşağılayıcı ifadelerle hedef alındı.

• “Bu veganlar denilen yaratıklar, ben yaratık diyorum, kusura bakmayın. Belki yaratıktan daha öte. Çünkü bu insanlar et yemez, peynir yemez, süt içmez, hiçbir şey yapmaz. Bunu yiyenlere de karışır. Et süt yemedikleri için de otomatik olarak beyinleri küçülmeye başlamış, küçük düşünmeye başladılar. Şimdi bunun bu küçük düşünmelerini koskoca yani bir yargıtay, danıştay, yahu yahu arkadaş kim veriyor bir bakın.”

Ancak biliyoruz ki, doğa koruma mücadelesi hakaretle değil; bilim, hukuk ve canlı hakkı zemininde yürütülür.

–

Kaynaklar:

• Adverse Effects of Capture and Handling Little Bustard
• Capture Myopathy in Little Bustards after Trapping and Marking
• Capture myopathy in wild birds: clinical information, a systematic review
• Ornithological Society Of The Middle East The Caucasus And Central Asia
• Avrupa Konseyi web sitesi
• https://wwftr.awsassets.panda.org/downloads/2017_wwf_falconry_in_ne_turkey_lr.pdf
• https://www.facebook.com/watch/live/?ref=watch_permalink&v=2069031670369199 (Atmacacılık sezon açılışı toplantısı – Hüseyin Uzunhasanoğlu Facebook canlı yayını)

–

Kapak fotoğrafı: WWF

–

Atmacacılık “sezonu” açılış toplantısından çarpıcı açıklamalar yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

AİHM, “G.K. ve A.S. / İsviçre kararında”, İsviçre’nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin düşünce ve vicdan özgürlüğünü güvence altına alan 9. maddesi ile etkili başvuru hakkını düzenleyen 13. maddesini ihlal ettiğine karar verdi.

Karar, özgürlüğünden yoksun bırakılan veya kamu kurumlarının bakım ve gözetimi altında bulunan veganların uygun bitkisel beslenmeye erişim taleplerinin ciddiyetle değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.

Mahkeme ayrıca devletlerin, veganların taleplerini açık bir hukuki çerçevede değerlendirme ve etik kanaatlerine makul biçimde uyum sağlama yönünde pozitif yükümlülüğe sahip olduğunu vurguladı. Bu yapılırken kamu kurumlarının idari, mali ve pratik koşullarının da gözetilmesi gerektiği, ancak bu gerekçelerin, temel hakların göz ardı edilmesine neden olmaması gerektiği vurgulandı.

Dava konusu neydi?

Dava, İsviçre vatandaşı iki etik veganı konu alıyor. Her iki başvurucu da beslenmeleri tamamen kamu kurumlarının sorumluluğunda olduğu için etik veganlık doğrultusunda uygun bitkisel öğün talep etti. Başvurucular, hayvanların sömürülmesine karşı olduklarını, felsefi ve etik kanaatlerinin türcülük karşıtlığına dayandığını açıkladılar.

Türcülük karşıtlığı, yalnızca farklı bir türe ait oldukları gerekçesiyle insan dışı hayvanların sömürülmesini veya zarar görmesini ahlaken kabul edilemez bulan etik yaklaşımdır.

Dava süreci, bir hayvan hakları aktivistinin Kasım 2018’de doğrudan eylem faaliyetleri nedeniyle gözaltına alınmasının ardından Cenevre’deki Champ-Dollon Cezaevinde yaklaşık 11 ay boyunca tutuklu yargılanmasıyla başladı. Aktivist, tutulduğu süre boyunca beslenme açısından yeterli bir vegan menüye erişemediği gerekçesiyle İsviçre makamlarına karşı dava açtı. Başvurusu, Haziran 2020’de İsviçre Federal Mahkemesi tarafından usul yönünden kabul edilemez bulundu. Bunun üzerine avukatı davayı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne taşıdı.

Bu süreçte, daha önce İsviçre’deki bir psikiyatri hastanesinde kamu gözetimi altında bulunan ve etik veganlığı doğrultusunda uygun vegan beslenmeye erişemediğini belirten ikinci bir başvurucu da davaya katıldı. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi başvuruları birleştirerek birlikte incelemeye aldı.

AİHM ne karar aldı?

Mahkeme, bir kanaatin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamında korunabilmesi için yeterli düzeyde ciddiyet, tutarlılık, bütünlük ve önem taşıması gerektiğini hatırlattı.

AİHM, etik veganlığın bu ölçütleri karşıladığı sonucuna vardı.

Kararda, etik veganlığın yalnızca bir beslenme tercihi olmadığı; insan dışı hayvanların ahlaki statüsüne ilişkin bütüncül bir etik anlayışa dayandığı ve hayvansal içerik barındıran ürünleri tüketmeme tutumunun bu etik kanaatin doğal sonucu olduğu ifade edildi.

Böylece Mahkeme, etik veganlığın düşünce ve vicdan özgürlüğü kapsamında korunan felsefi bir kanaat olduğunu açık biçimde teyit etmiş oldu.

Önceki içtihadı ileri taşıyan karar

AİHM kararı, etik veganlığın hukuki olarak tanınmasına ilişkin giderek güçlenen uluslararası yaklaşımın yeni ve önemli bir halkasını oluşturuyor. Nitekim AİHM, 1993 yılında verdiği bir kararda da veganların hayvan kaynaklı ürünlere ve hayvanlar üzerinde test edilen ürünlere yönelik etik karşı çıkışlarının Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 9. maddesi kapsamında korunabileceğini kabul etmişti.

Yeni kararla birlikte AİHM, bu korumayı özgürlüğünden yoksun bırakılan, hastanede tedavi gören veya beslenmesi tamamen kamu otoritelerine bağlı olan veganları da kapsayacak şekilde açık biçimde genişletmiş oldu.

Mahkeme kararında Avrupa’daki gelişmelere de atıfta bulunarak etik veganlığın farklı ülkelerde giderek daha güçlü hukuki koruma gördüğünü hatırlattı. Kararda öne çıkan örneklerden bazıları şöyle:

• İtalya: Bologna Mahkemesi’nin 2020 tarihli kararı, vegan beslenmeyi düşünce özgürlüğünün bir yansıması olarak değerlendirdi.
• Portekiz: 11/2017 sayılı Kanun ile kamuya ait tüm yemekhanelerde hayvansal ürün içermeyen yemek seçeneği sunulması zorunlu hale getirildi. Bu düzenleme; okullar, üniversiteler, hastaneler, ceza infaz kurumları ve diğer kamu yemekhanelerini kapsıyor.
• Almanya: Münster İdare Mahkemesi’nin 2022 tarihli içtihadında veganlık, etik temellere dayanan meşru bir yaşam biçimi olarak değerlendirildi.
• Birleşik Krallık: 2020 yılında görülen Casamitjana davasında etik veganlığın, Equality Act 2010 kapsamında din veya diğer felsefi kanaatlerle eşdeğer şekilde korunan bir felsefi kanaat olduğuna hükmedildi. AİHM de bu karara gerekçesinde açıkça atıf yaptı.

Bu kararlarla birlikte Avrupa’da giderek güçlenen ortak yaklaşım; etik veganlığın yalnızca bireysel bir beslenme tercihi değil, insan dışı hayvanların sömürülmesine karşı bütünlüklü bir etik kanaat olduğu ve bu nedenle temel haklar kapsamında korunması gerektiği yönünde şekilleniyor.

“Vejetaryen yemek vegan yemek değildir”

AİHM kararının dikkat çekici yönlerinden biri de kamu kurumlarının sunduğu yemeklerin niteliğine ilişkin değerlendirme oldu.

Kararda, vegan başvuruculardan birine vejetaryen yemek verilmesinin yeterli olmadığı belirtildi.

Başvurucu, yemeklerin hayvansal yağlarla hazırlanıp hazırlanmadığını ya da süt, yumurta veya diğer hayvansal içerikler içerip içermediğini bilemediğini ifade etti. Bu nedenle bazı zamanlarda önüne konulan yemekleri hiç tüketemedi.

Mahkeme ayrıca bazı öğünlerin herhangi bir bitkisel protein kaynağı içermediğini ve besin değeri açısından yetersiz olduğunu da kaydetti.

Karar, uygun vegan beslenmenin yalnızca hayvansal içeren ürünlerin çıkarılması anlamına gelmediğini; aynı zamanda beslenme açısından yeterli, dengeli ve açık biçimde tanımlanabilir olması gerektiğini ortaya koyuyor.

Hak ihlali ve manevi tazminat

Mahkeme, İsviçre makamlarının veganların şikâyetlerini gereği gibi incelememesinin temel hak ihlali oluşturduğuna karar verdi.

AİHM, veganların uygun beslenmeye erişim taleplerinin önemsiz görülmesi, görmezden gelinmesi veya etkili biçimde incelenmemesinin kabul edilemez olduğunu açıkça ortaya koydu.

Karar kapsamında mahkeme, başvuruculardan birine 12.000 avro (658 bin TL), diğerine ise 4.000 (219 bin TL) avro manevi tazminat ödenmesine hükmetti. Ayrıca başvuruculardan birine 10.000 avro (548 bin) tutarında yargılama gideri ödenmesine de karar verildi.

Kurumlar bundan sonra ne yapmalı?

Mahkeme kararı, yalnızca İsviçre’deki kamu kurumlarını değil, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne taraf tüm devletlerdeki kamu otoritelerini ilgilendiren önemli ilkeler ortaya koyuyor.

Dolayısıyla karar; Türkiye, Birleşik Krallık, Norveç ve Avrupa Konseyi üyesi diğer ülkeler açısından da önemli bir hukuki referans niteliği taşıyor. Buna göre ceza infaz kurumları, gözaltı merkezleri, psikiyatri klinikleri, hastaneler, bakım kuruluşları ve bireylerin beslenmesinden sorumlu diğer kamu kurumlarının uygulamalarını gözden geçirmesi gerekiyor.

Özellikle şu yükümlülüklerin dikkate alınması bekleniyor:

• Etik veganlığın hukuken korunan bir kanaat olduğu gözetilerek yemek planlamalarının buna uygun biçimde değerlendirilmesi,
• Veganların beslenme taleplerinin ciddiyetle ve saygıyla ele alınması,
• Beslenmeye ilişkin şikâyetler için etkili ve erişilebilir başvuru mekanizmalarının oluşturulması,
• Sunulan vegan öğünlerin beslenme açısından yeterli, dengeli ve tamamen bitkisel içerikli olduğunun açık biçimde güvence altına alınması,
• Kurum personelinin vejetaryen beslenme ile vegan beslenme arasındaki fark konusunda bilgilendirilmesi.

AİHM, İsviçre’nin bu karara uymakla yükümlü olduğunu belirtirken, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarının Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne taraf diğer devletler bakımından da güçlü bir yol gösterici niteliğe sahip olduğunu vurguluyor.

Bu nedenle kararın, farklı ülkelerdeki kamu kurumlarının veganların beslenme hakkına ilişkin politika ve uygulamalarını gözden geçirmesi açısından da önemli bir emsal oluşturması bekleniyor.

Üçüncü tarafların sunduğu kritik görüşler

AİHM davasında Uluslararası Haklar Ağı üyeleri, Vegan Australia ve Criminal Law Research Center of the Free University of Brussels üçüncü taraf olarak Mahkemeye görüş sunma izni aldı.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, üçüncü taraf müdahalelerine yalnızca davanın değerlendirilmesine katkı sağlayacak hukuki veya teknik uzmanlığın gerekli görüldüğü durumlarda izin veriyor.

Sunulan görüşlerde;

• veganlığın etik temelleri,
• etik veganlığın türcülük karşıtı felsefeyle ilişkisi,
• uygun vegan beslenmenin hukuki ve idari boyutu,
• vegan beslenmenin, etik kanaatin günlük yaşamdaki somut ifadesi olduğu ayrıntılı biçimde mahkemeyle paylaşıldı.

Özellikle “vegan beslenme, etiğin günlük yaşamdaki pratiğidir” yaklaşımı, mahkemenin etik veganlığın yalnızca bireysel bir tüketim tercihi olmadığına ilişkin değerlendirmesiyle de örtüşüyor.

AİHM kararının önemi

Bu karar, etik veganlığın Avrupa insan hakları hukuku bakımından korunmasına yönelik şimdiye kadarki en önemli ve ayrıntılı kararlardan biri olarak değerlendiriliyor.

Mahkeme, etik veganlığın yalnızca kişisel bir beslenme tercihi olmadığını; insan dışı hayvanların sömürülmesine karşı bütüncül ve ciddi bir etik kanaati yansıttığını açık biçimde kabul etti.

AİHM kararı aynı zamanda, kamu kurumlarının veganların taleplerini önemsiz görerek görmezden gelemeyeceğini ve veganlara yönelik beslenme uygulamalarında insan hakları standartlarını gözetmesi gerektiğini de açık biçimde ortaya koyuyor. Özgürlüğünden yoksun bırakılan veya yaşamını sürdürebilmek için tamamen kamu kurumlarına bağımlı durumda bulunan kişilerin etik kanaatlerine uygun beslenmeye erişim talepleri, etkili hukuki yollarla değerlendirilmek zorunda.

Mahkeme, kamu otoritelerinin idari veya mali gerekçeleri ileri sürebileceğini kabul etmekle birlikte, bu gerekçelerin hiçbir değerlendirme yapılmamasını haklı gösteremeyeceğini vurguluyor. Devletlerin görevi, bireyin temel hakları ile kurumsal gereklilikler arasında adil bir denge kurmak.

Türkiye’de durum ve TVD olarak mücadelemiz

Türkiye Vegan Derneği (TVD) olarak, ülkemizde de gözaltı süreçlerinde, cezaevlerinde ve kamu kurumlarında özgürlüğünden yoksun bırakılan vegan tutsakların ve yurttaşların yaşadığı hak ihlallerine karşı kararlılıkla mücadele ediyoruz.

Çünkü Türkiye’de de gözaltı merkezleri, ceza infaz kurumları ve diğer kamu kurumlarında bulunan veganların beslenme hakkına ilişkin çeşitli yasal düzenlemeler ve idari yükümlülükler bulunmasına rağmen uygulamada, bitki bazlı öğünlerin veganlara hiç sunulmaması, vejetaryen menülerin vegan seçenek olarak değerlendirilmesi, öğünlerin besin değeri açısından yetersiz olabilmesi veya başvuruların etkili biçimde ve zamanında incelenmemesi gibi sorunlarla karşılaşılabiliyoruz.

Oysa sağlıklı beslenmeye erişim en temel insan haklarından biridir. Kişilerin etik kanaatleri doğrultusunda uygun ve yeterli beslenmeye erişim taleplerinin etkin biçimde değerlendirilmesi ise düşünce ve vicdan özgürlüğünün korunmasının ayrılmaz bir parçasıdır.

Türkiye Vegan Derneği (TVD) olarak bugüne kadar vegan tutsakların beslenme hakkının korunması amacıyla çeşitli resmi başvurular gerçekleştirdik; kamu kurumlarıyla yazışmalar yürüttük ve hak ihlallerinin giderilmesi için hukuki süreçleri takip ettik.

Önümüzdeki dönemde de özellikle gözaltı süreçlerinde mevcut mevzuatın eksiksiz uygulanması, sunulan vegan öğünlerin beslenme açısından yeterli olması ve hak ihlallerinin önlenmesi amacıyla aktivistler, hukukçular ve ilgili uzmanlarla birlikte Adalet Bakanlığı, Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü ve Kamu Denetçiliği Kurumu (KDK) nezdinde çalışmalar yürütmeyi sürdüreceğiz.

Bu kapsamda vegan tutsaklara ilişkin başvuru ve görüşmelerimiz, etik veganlığın hukuki statüsünü ele aldığımız, Jordi Casamitjana ile Dünya Vegan Ayı kapsamında gerçekleştirdiğimiz söyleşi de bu alandaki çalışmalarımızın önemli parçaları.

Aynı zamanda, Portekiz’deki düzenlemenin içeriğiyle benzer şekilde, başta Yükseköğretim Kurulu (YÖK) olmak üzere çeşitli kamu kurumlarına yaptığımız resmi başvurularla üniversite yemekhanelerinde beslenme açısından yeterli ve düzenli vegan menülerin yaygınlaştırılması, Sağlık Bakanlığı ve Milli Savunma Bakanlığı düzeyinde kamu çalışanlarının ve askerlerin vegan beslenme hakkına erişimine ilişkin başvurularımız, örnek menüler ve beslenme dosyalarının sunulması mücadelemizin uzun soluklu ayaklarından bazıları.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin bu son kararı, yıllardır savunduğumuz temel ilkeyi bir kez daha öne çıkarıyor: Etik kanaatleri nedeniyle vegan beslenen kişilerin uygun, yeterli ve tamamen bitkisel öğünlere erişimi; kamu otoritelerinin gözetmesi gereken temel bir hak meselesidir.

Bu AİHM kararı, gelecekte yapacağımız başvuruları güçlendirmenin ötesinde, vegan oluşumlarla yürütmeyi planladığımız mevzuat düzenlemelerine yönelik çalışmalara da katkı sunacak.

Kamu kurumlarının sorumluluğu ve dayanışma çağrısı

İnsan hakları sözleşmelerine taraf olan Türkiye’de de kamu otoritelerini; etik veganların vicdani bütünlüğüne saygı duymaya, ayrımcılığa son vermeye ve AİHM standartlarında besleyici vegan menüleri derhal sağlamaya çağırıyoruz.

Yakını gözaltında, tutuklu, hükümlü ya da kamu gözetimi altındaki bir sağlık kurumunda bulunan veganların ailelerine, avukatlarına ve dayanışma ağlarına ise çağrımızı yineliyoruz:

• Etik veganlığa uygun beslenme taleplerinin karşılanmaması, yalnızca vejetaryen seçenek sunulması, öğünlerin besin değeri açısından yetersiz olması veya bu taleplerin dikkate alınmaması gibi durumlarla karşılaşmanız halinde siz de başvuru yapabilir, ek destek gerekmesi durumunda bizimle tvd@tvd.org.tr e-mail adresi üzerinden iletişime geçebilirsiniz.
• TVD olarak her başvuruyu yürürlükteki mevzuat çerçevesinde değerlendiriyor; gerekli durumlarda ilgili kurumlara resmi başvurular yapıyor, dilekçe süreçlerine destek oluyor ve hak ihlallerinin giderilmesi için savunuculuk faaliyetleri yürütüyoruz.
• Hiç kimse etik kanaatleri nedeniyle uygun ve yeterli beslenmeye erişimden mahrum bırakılamaz. Bu nedenle vegan tutsakların ve kamu gözetimi altında bulunan veganların haklarının korunması için dayanışmayı büyütmeye ve gerekli hukuki girişimleri sürdürmeye devam edeceğiz.

–

Kaynaklar: AİHM, Redefine.Food, The Vegan Society, Vegan FTA, The Guardian

Kapak fotoğrafı: Shox Art / Pexels

AİHM emsal kararı: Etik veganlık korunan bir kanaat yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

NATO Zirvesi sürecinde çok sayıda gözaltı ve tutuklamanın kamuoyunun gündeminde olduğu Haziran ve Temmuz ayı boyunca, farklı gözaltı ve ceza infaz süreçlerinde vegan aktivistlerin beslenme hakkına ilişkin gelişmeleri yakından takip ettik. Kamuoyuna yansıyan bilgiler ve tarafımıza iletilen başvurular doğrultusunda ilgili kurumlara resmi başvurularımızı ilettik, hak ihlallerinin giderilmesi için harekete geçtik.

İstanbul’dan sonra Ankara’dan ihlal bilgisi ulaştı

İlk olarak, İstanbul’da gözaltına alınan vegan aktivist Medyâ Meral Geylâni hakkında sosyal medyada yapılan duyurunun ardından harekete geçerek avukatı ve arkadaşlarıyla iletişim kurduk, İstanbul Emniyet Müdürlüğü’ne resmi başvurumuzu hazırladık ve Vatan Emniyet Müdürlüğü’ne bizzat gittik. Aynı zamanda Medyâ’nın paketli vegan gıdaya erişiminin sağlanabilmesi için de girişimlerde bulunduk. Süreç devam ederken Medyâ’nın serbest bırakıldığı bilgisi geldi.

Kısa süre sonra, bu kez Ankara’da tutuklu bulunan ekoloji ve hayvan hakları aktivistleri Medine Açıkgöz ve Cemre Doğru’nun beslenme haklarına ilişkin sorunlar tarafımıza ulaştı. Güncel bilgilerin ekibimizle paylaşılmasının hemen ardından ilgili ceza infaz kurumlarına resmi başvurularımızı farklı yollardan aynı gün ilettik ve süreci takip etmeye başladık.

25 Haziran’dan itibaren Ankara’da tutuklu bulunan ekoloji ve hayvan hakları aktivistleri Medine Açıkgöz ve Cemre Doğru’nun vegan yemek haklarına ilişkin olarak aktivistler tarafından 26 Haziran’da bilgilendirildik.

30 Haziran’da güncel bilgilerin tarafımıza ulaştırılmasının hemen ardından, aynı gün öğleden sonra ilgili ceza infaz kurumlarına resmi başvurularımızı ve taleplerimizi hem e-posta hem de taahhütlü posta yoluyla ilettik.

Başvurularımızda özellikle mevcut mevzuatta vegan bireyler için bitki bazlı beslenmenin açıkça düzenlenmiş olmasına rağmen uygulamanın gerçekleştirilmemesinin hukuki sorumluluk doğurabilecek nitelikte olduğunu vurguladık. Nitekim, Hükümlü ve Tutuklular ile Ceza İnfaz Kurumları Personelinin İaşe Yönetmeliği’nin 9. maddesi uyarınca; “inancı gereği veya vegan, vejetaryen türü özel bir beslenme şekline sahip hükümlü ve tutukluların talepleri iaşe miktarı ile sınırlı kalmak üzere karşılanır.” Bu hüküm bir tavsiye değil, ceza infaz kurumları açısından bağlayıcı bir yükümlülüktür.

Veganlık tek başına bir beslenme biçimi değil; etik ve vicdani bir duruş, bir yaşam biçimidir. Dolayısıyla bitki temelli beslenme hakkına erişimin sağlanması, insan onuruna uygun muamelenin ve insan haklarının ayrılmaz bir parçasıdır.

Veganların beslenme hakkı engellenemez

4 Temmuz’da avukatlardan edindiğimiz bilgiye göre; Medine Açıkgöz ve Cemre Doğru’nun yanı sıra ceza infaz kurumundaki diğer vegan aktivistlere de 1-2 gündür vegan yemek verilmeye başlandığı bilgisini aldık. Avukatların aktardığına göre bu uygulama yaklaşık 12-16 vegan mahpusu da kapsıyor.

Avukatlar ve ekoloji / hayvan hakları aktivistleri ile birlikte tüm süreçleri takip ederken bir kez daha hatırlatıyoruz: Beslenme hakkı bir lütuf değil, açık bir yasal yükümlülüktür.

Özgürlüğünden yoksun bırakılan hiç kimse temel haklarından da yoksun bırakılamaz. Gözaltında ya da ceza infaz kurumlarında bulunan veganların bitki temelli beslenme hakkının eksiksiz biçimde sağlanması, hem yürürlükteki mevzuatın hem de insan hakları standartlarının gereğidir.

Cezaevinde veya gözaltında bitkisel beslenme hakkına erişimi engellenen vegan mahpuslar, avukatları ya da yakınları bizimle iletişime geçebilir. Gerekli idari ve hukuki başvuru süreçlerini değerlendirmek ve hak ihlallerinin giderilmesi için birlikte hareket etmek üzere dayanışmayı sürdürmeye devam edeceğiz.

Vegan aktivistlerin beslenme hakkına ilişkin güncelleme yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Ormanlar dev bloklar halinde sermayenin çkarları için yok edilirken, hayvanların yaşam alanları her geçen gün daha fazla daraltılıyor.

Madencilik, inşaat, turizm ve altyapı gibi rant projeleri doğal ve ekili alanları paramparça ederken, vahşi ve plansız sulama uygulamaları su krizini derinleştiriyor.

Ama sıra hesap vermeye geldiğinde “suçlu” hep hayvanlar ilan ediliyor. Senaryo ise hep aynı: Dün köpekler ve yaban hayvanları; bugün “yılkı” atları.

Önüne “başıboş” etiketi yapıştırılan her canlı, önce “sorun” ilan ediliyor, sonra hedefe dönüştürülüyor.

Yine, doğayı ve üreticileri çıkmaza sürükleyen politikaları sorgulamamamız istendiği için, bir avuç özgür atın yaşamını tehdit eden içerikler, belirli medya kuruluşları tarafından yaygınlaştırılıp çoğaltılıyor.

Hiçbir gerekçe, bir türün hedef haline getirilmesini meşrulaştıramaz.

Bugün, 5 Haziran Dünya Çevre Günü’nde siz de insan merkezli bir dünyada yaşam mücadelesi veren hayvanları değil, doğayı ve üreticileri çıkmaza sürükleyen gerçek failleri sorgulayın.

Ortak yaşamı savunun.

Bu gönderiyi Instagram'da gör

Vegan Derneği Türkiye (@tvd.org.tr)'in paylaştığı bir gönderi

–

İmza kampanyası başlatıldı

Ayvacık’ta özgür gezen ve Kaz Dağları ekosisteminin bir parçası haline gelmiş olan yılkı atlarına dokunulmaması için, yetkililerle yerelde yapılan görüşmelere ek olarak, 15 Haziran’da Kuzey Ege Ortak Yaşam Derneği tarafından imza kampanyası başlatıldı: change.org/atlaradokunma

“Bu atlar kendi kendilerine ortaya çıkmadılar. Birçoğu yıllarca ulaşımda, yük taşımacılığında, tarımsal faaliyetlerde ve çeşitli ekonomik işlerde kullanıldı, ihtiyaç kalmadığında doğaya bırakıldı. Şimdi ise insan eliyle yaratılmış bir durumun bedeli yine bu hayvanlara ödetilmek isteniyor.”

“Bizler yaşamı savunuyoruz. Dün insan faydası için kullanılan, bugün ise turistik bir simge olarak pazarlanan atların; ekonomik bir sorun olarak görüldükleri anda yaşam haklarının tartışmaya açılmasını kabul etmiyoruz. Ayvacık’ta yaşayan ‘yılkı atları’nın hedef gösterilmesine karşı çıkıyor; kamuoyunu, sorunun gerçek nedenlerini görmeye, adil ve şiddetsiz çözüm yollarını desteklemeye çağırıyoruz.

Kazdağları’nın yılkı atlarına dokunmayın. Özgür yaşayan hayvanların yaşam hakkına saygı gösterin.”

Lütfen siz de bu bağlantıya tıklayarak Change.org sitesinden imzalayın, çevrenizle paylaşın.

Yaşam savunucularından çağrılar

Patidio, 11 Haziran’da yayımladığı “Ayvacık’taki yılkı atları hedefte” başlıklı haberinde, TVD olarak yaptığımız açıklamaya da yer verirken, Kuzey Ege Ortak Yaşam Derneği’nin yereldeki süreç takibine ve haberlerin gerçek olmadığına dair beyanlarına değindi.

Aşağıda özetini paylaştığımız haberin tamamını bu bağlantıdan okuyabilirsiniz.

“Çanakkale’nin Ayvacık ilçesine bağlı Kocaköy’de bir çiftçi geçtiğimiz günlerde medyaya bölgedeki yılkı atlarını şikayet etti. Atların hayvanların yemini yediğini, sularını içtiğini ve tarlalara zarar verdiğini söyleyen çiftçi, atlardan bahsederken ‘başıboş’ ifadesini kullandı ve yaşadıkları soruna çözüm bulunmasını istedi.

Kuzey Ege Ortak Yaşam Derneği Başkanı Feryal Baran, yılkı atlarının oldukça ürkek hayvanlar olduğunu, insanlı bölgeye yaklaşmaktan korktuğunu belirterek söz konusu haberlerin gerçeği yansıtmadığını söyledi.

Baran ayrıca, şu an sorun olarak bahsedilen yılkı atlarının geçmişte çalıştırılıp sonrasına köşeye atılan hayvanlar olduğunu, bu atların Kapadokya’da olduğu gibi kültürel ve turizm açısından bir değer olarak görülmesi gerektiğini söyledi.”

Şimdi de özgür atlar hedefte: “Başıboş yılkı atları” yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Somaliland’dan Birleşik Arap Emirlikleri’ne canlı hayvan taşıyan bir gemi, geçtiğimiz hafta kaynağı ve sebebi henüz bilinmeyen saldırıya uğradı. Haberlere göre taşıt, Umman’ın kuzey kıyısındaki Limah açıklarında saat 03.30 sularında, drone veya füze olduğu düşünülen tanımlanamayan patlayıcı bir cismin hedefi oldu.

Gemi alev aldıktan bir süre sonra battı. Yetkililer, gemide bulunan 14 Hintli mürettebatın Umman makamları tarafından sağ olarak kurtarıldığını açıkladı. Ancak gemide kapatılmış ve üst üste yığılmış halde tutulan hayvanlar ise kurtulamadı.

Hayvanlar için herhangi bir kurtarma girişiminde bulunulduğuna dair bilgi de basında yer almadı.

“Çatışma ve savaş bölgelerine hayvan gönderilmesin”

Olay, hem hayvanlar hem de insanlar açısından Hürmüz Boğazı ve yakınlarındaki deniz güvenliği risklerini yeniden görünür kılarken; hayvanların savaş ve çatışma bölgelerine gönderilmesine yönelik itirazların ne kadar haklı ve kritik olduğunu bir kez daha ortaya koydu.

Binlerce hayvan; İsrail, Lübnan ve Suudi Arabistan gibi aktif çatışma bölgelerine taşınmaya devam ediyor. Hayvan koruma örgütleri, hem insanlar hem de hayvanlar açısından büyük riskler barındıran bu tehlikeli taşıma rotalarının askıya alınması için Avrupa Komisyonu’na çağrıda bulunuyor. Ancak kurumlar şimdiye dek bu çağrıları görmezden geldi. Şimdi ise yurttaşlar da bu çağrıya ses vermeye davet ediliyor.

Roket saldırıları ve hava bombardımanlarına maruz kalmak. Panik içindeki çalışanlar tarafından kötü muamele görmek ya da terk edilmek. Küçük ve sıkışık araçların içinde, kaosun ortasında kendi başlarına bırakılmak… Çatışmaların öngörülemez doğası nedeniyle bu ülkelerdeki büyük limanlarda kısa sürede kaos ortamı oluşabiliyor; bu durum hem hayvanların hem de gemi çalışanlarının yaşamını tehlikeye atıyor.

Savaş bölgelerine yapılan canlı hayvan taşımacılığının sonuçları yalnızca limanlarda yaşananlarla sınırlı değil. Çatışmalar nedeniyle limanların kapanması sıkça yaşanıyor ve bu durum hayvanların haftalar boyunca denizde mahsur kalmasına yol açabiliyor. Yiyecek ve su tükenebiliyor, koşullar giderek daha zorlu hale geliyor; uzun süre denizde kalan hayvanlarda yaralanma ve hastalıklar daha yaygın görülüyor.

Aralarında Eurogroup for Animals, Animal Welfare Foundation, Project 1882, FOUR PAWS, Essere Animali, Ethical Farming Ireland, Compassion in World Farming ve Animal Welfare Observatory’nin de bulunduğu onlarca hayvan koruma örgütü, uzun süredir Avrupa Komisyonu’na ve karar vericilere açık mektuplar göndererek, görmezden gelinemeyecek riskler nedeniyle hayvanların savaş bölgelerine taşınmasının durdurulmasını talep ediyor.

Ancak şu ana kadar Avrupa Birliği genelinde bu sevkiyatların askıya alınmasına yönelik bir adım atılmadı. Yalnızca Almanya’nın Niedersachsen eyaleti, “taşınan hayvanların güvenliğinin artık yeterli biçimde garanti edilememesi” gerekçesiyle savaş bölgelerine hayvan gönderimini yasakladı. Avrupa kurumlarının da benzer adımlar atması için çağrılar sürüyor.

Canlı hayvan ticaretinin görünmeyen gerçekleri

Canlı hayvan ticareti ve taşımacılığı; yangın, batma, susuzluk, şiddet, hastalık, aşırı sıcaklık, açlık ve çatışma bölgeleri gibi sayısız risk barındırıyor. Bu yolculuklarda hiçbir kaçış imkânına sahip olmayan hayvanlar süreç boyunca tarifsiz acılar çekiyor, hayatını kaybediyor: Bazıları yolda, geri kalanı da nihai varış noktası olan mezbahalarda…

Gemilerdeki bu can kayıpları münferit olmadığı gibi, sıradan bir “kaza” olarak da görülemez. Bu ölümler, hayvanların metalaştırıldığı bir ekonomik ve politik kurgunun kaçınılmaz sonucu. Bu görüntülere sebep olan ise hayvan kullanımına dayalı gıda sistemi ve sistemin dayatması olan günlük alışkanlıklarımız.

Bu sarsıcı olay, uluslararası canlı hayvan ithalatının “iyi” koşullarda sürdürülmesini değil, Avustralya, Yeni Zelanda ve İngiltere’de olduğu gibi, bir an önce yasaklanması gerektiğini bir kez daha ortaya koydu.

Hiçbir hayvan, şirketlerin ekonomik kazancı ve bireylerin gündelik alışkanlıkları uğruna köleliğe, böylesi korkunç yolculuklara ve sonlara maruz bırakılamaz.

Hayvan haklarının ve uluslararası sözleşmelerin ihlal edildiği bu zulmün ve köle ticaretinin acilen yasaklanması için bir kez daha TBMM’ye çağrı yaparken, bireysel düzeyde hayatımızdan hayvan tüketimini ve kullanımını tamamen çıkartmak için bu yazıyı okuyan herkese sesleniyoruz. Çünkü bu, birbiriyle bağlantılı ölümcül bir zincir.

Süreç boyunca Şartların iyileştirilmesi ve geçici taşımacılık yasakları acilen uygulanması gereken adımlar olmakla birlikte, hayvanlar için ve yaşam haklarının etik ve yasal düzeyde tanınması için yeterli değil. Sistematik şiddet Zincirini kırmak ve hayvan sömürüsünün her çeşidine son vererek vegan olmak elimizde.

Lütfen bu zulme daha fazla destek olmayın, çağrımıza katılın.

Ayrıca We Animals Media fotomuhabirleri tarafından hazırlanan kısa belgeseli mutlaka izlemenizi öneriyoruz. Türkiye Vegan Derneği (TVD) olarak üstlendiğimiz Türkçe çevirisi ve altyazısıyla videoya YouTube kanalımızdan erişebilirsiniz. Ayrıca Haberler web sitemizde arama kutusuna “canlı hayvan ticareti” yazarak konuya dair daha fazla içerik ve bilgiye erişebilirsiniz.

–

Kaynaklar: Maritime Executive, India Today, Eurogroup for Animals

Kapak fotoğrafı: We Animals Media

4 bin hayvan denizde yanarak ve boğularak hayatını kaybetti yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Türkiye Vegan Derneği (TVD) olarak, söz konusu kanunun etik, hukuki ve bilimsel açıdan doğurduğu sakıncalar nedeniyle Anayasa Mahkemesi tarafından incelenmesi ve iptal edilmesi gerektiğini düşünüyoruz. Ancak Türkiye’de sivil toplum kuruluşlarının doğrudan Anayasa Mahkemesi’nde iptal davası açma yetkisi bulunmadığı için, yasayı Anayasa Mahkemesi’ne taşıma yetkisine sahip olan ana muhalefet partisi CHP’ye seslenerek muhalefet partilerini harekete geçirmeyi amaçlıyoruz.

Kanunların iptali için başvuru süresi Resmi Gazete’de yayımlanmasının ardından yalnızca 60 gün ile sınırlı. Bu nedenle kamuoyunun desteği, uzman meslek örgütleri, barolar ve sivil toplum kuruluşlarının katılımıyla birlikte büyük önem taşıyor.

Doğa koruma hukukunun temel ilkesi açıktır: Korunan alanlarda kullanım istisna, koruma esastır. Ancak yeni düzenleme bu ilkeyi tersine çevirerek Türkiye’nin en hassas ekosistemlerini madencilik, turizm, enerji ve büyük altyapı projeleri için uzun süreli tahsislere açabilecek bir çerçeve oluşturuyor.

Bu durum yalnızca yaban hayvanlarının yaşam alanlarını değil; ormanları, sulak alanları, kıyıları ve bu alanların sağladığı ekolojik dengeyi bir bütün olarak tehdit ediyor.

Üstelik yaban hayvanlarının yaşam alanlarının yatırım baskısına açılması, doğayı ve hayvanları ekonomik kaynak olarak gören anlayışı güçlendirirken, “yasal” ve “kaçak” avcılık ile birlikte düşünüldüğünde, biyoçeşitlilik kaybı karşısında bilimsel ve etik ilkelerle açık bir çelişki yaratıyor.

Türkiye’nin Kasım 2026’da Antalya’da ev sahipliği yapacağı COP31 süreci yaklaşırken, korunan alanların parçalanarak zayıflatılması aynı zamanda ülkenin iklim ve biyoçeşitlilik taahhütleri açısından da ciddi bir sınav niteliği taşıyor.

Milli parkların, korunan alanların ve yaban hayatının korunması için başlatılan imza kampanyasına katılarak ve paylaşarak siz de çağrımızı büyütebilirsiniz.

Kampanyayı imzalamak için: Change.org/MilliParklarKanunu

Kampanya etiketini çağrılarınızda kullanmak için: #MilliParklarKanunuAnayasaMahkemesine

Kapak fotoğrafı: Yedigöller Milli Parkı / Türkiye Ormancılar Derneği (TOD)

–

İmza kampanyası: Milli Parklar Kanunu iptal istemiyle Anayasa Mahkemesi’ne taşınsın yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Türkiye Vegan Derneği (TVD) olarak; TBMM web sitesindeki ilgili haberin ayrıntılarını inceleyerek ve ilgili başlıklara referans vererek, özellikle “av katliamı” olarak ifade ettiğimiz avcılığa ilişkin, kanunun en sorunlu ve riskli yönlerini derledik.

Yeni eklenen “geleneksel avcılık” kalkanı ve caydırıcılıktan uzak para cezaları, koruma ilkelerini ve önceliklerini tersine çeviriyor. Doğa ve hayvan hakları açısından ciddi bir gerilemeye sebep olan bu kanun, habitatları ve hayvanları korumayı değil, avcılığı ve av endüstrisini kurumsal olarak güvence altına alan bir tablo çiziyor. Aynı zamanda avcılık belgeleri için getirilen “ikinci şans” mekanizması da, yasadışı avcılığı adeta teşvik ediyor.

Kanun kabul edildi ama mücadelemiz bitmedi.

Avcılık ve “geleneksel avcılık”

Geleneksel avcılık kılıfı

Kanun, eklenen yeni bir maddeyle, “geleneksel avcılık” sıfatıyla, korunan alanlarda yapılabilecek hayvan katliamını yasal zemine oturtuyor. Düzenleme, korunan alanlarda “kültürel” gerekçelerin arkasına sığınılarak yapılan av katliamını yasal bir statüye taşırken tüm türleri tehdit edebilecek niteliğe sokuluyor. Ancak özellikle endemik ve nesli tehdit altında olan türler için istisnalar yaratabilecek halde çünkü denetim yetkisi, yine av katliamı iznini veren kurumda, yani Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’nde (DKMP).

Nitekim, av turizmine karşı açtığımız ve çoğunu kazandığımız davalarda ve Merkez Av Komisyonu (MAK) kararlarında, koruma altındaki ve/veya endemik türlerin de her yıl av listelerine keyfi şekilde dahil edilip çıkarıldığını gördük. Örneğin; Türkiye’ye endemik ve iç mevzuatta koruma altındaki türlerden biri olan Anadolu yaban koyununun, tıpkı üveyik, elmabaş patka ve daha pek çok tür gibi, çok kısıtlı bir alanda yaşam mücadelesi vermesine ve nesli tükenme tehditi altında olmasına rağmen, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın ve Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’nün (DKMP) izni ve girişimleriyle, Türkiye’den ve dünyadan avcılar ve av şirketleri tarafından binlerce dolar karşılığında av ihalelerine konu edildiği süreçler yaşadık ve yaşamaya devam ediyoruz.

Referans: “Genel Kurulda kabul edilen önergeyle düzenlemeye yeni madde ihdas edildi. Buna göre, Kara Avcılığı Kanunu’na “geleneksel avcılık” ibaresi ekleniyor. Böylece Türkiye’de tarihsel ve kültürel geçmişe sahip, belirli yörelerde sınırlı ölçekte sürdürülen geleneksel avcılık uygulamalarının düzenlemede açıkça belirtilmesi, geleneksel avcılığın açık bir yasal dayanağa kavuşturulması ve idarenin denetim ve düzenleme yetkisinin net bir biçimde açıklanması hedefleniyor. (…) Öte yandan geleneksel avcılığa ilişkin usul ve esasların Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünce belirlenmesi hüküm altına alınıyor. Buna göre, geleneksel avcılığın kapsamının, uygulanabileceği bölgelerin, tür sınırlamalarının, kota ve sürelerin, denetim usullerinin Genel Müdürlükçe belirlenmesi öngörülüyor.”

Kaçak avcılara “ikinci şans”

“Yasadışı” avcılık yaptığı için avcılık belgeleri iptal edilen şahıslar, iki yıl sonra yeniden belge edinmek için başvurabiliyor ve beş yıl içinde bu başvuruyu gerçekleştirme hakkı kendilerine tanınıyor. Para cezasının tahsili ve “belirli şartlar” karşılığında DKMP tarafından ikinci şans verilen bu avcılar, ancak bir kez daha kaçak avcılık yaparken yakalanırsa belgeleri iptal ediliyor.

MAK ve av turizmi kararlarıyla zaten “yasal” hale getirilmiş olan öldürme fiilleri, yaban hayvanlarının yaşam hakkını ihlal edip ekosistemleri zayıflatırken, yasadışı / kaçak avcılık da resmen bu kanunla destekleniyor.

Referans: “Kanunla avcılık belgesi iptal edilen kişilerin yasa dışı avcılığa yönelmesinin engellenmesi hedefleniyor. Buna göre, Kara Avcılığı Kanunu’nda belirtilen idari yaptırıma konu fiilleri tekrar eden avcılık belgesi sahipleri, öngörülen şartları sağlamaları koşuluyla yeniden avcılık belgesi alabilecek. Hüküm kapsamında avcılık belgesi iptal edilenler tarafından 2 yıllık sürenin bitiminde avcılık belgesi alınabilmesi için başvuruda bulunulması halinde, bu düzenleme kapsamında verilen idari para cezalarının ve tazminatın tahsil edilmiş olması ile belirtilen şartların tekrar sağlanması zorunlu olacak. Belge yenilendikten sonra söz konusu fiillerin tekrarlanması halinde, avcılık belgeleri iptal edilecek ve kendilerine bir daha avcılık belgesi verilmeyecek. İdari para cezasını gerektiren fiillerin tekrarını gerçekleştirdiği için avcılık belgesi iptal edilenlere Kanun kapsamında verilen idari para cezaları ile hükmolunan tazminatın tahsil edilmiş olması, son ihlalin gerçekleşmesinden sonra söz konusu cezaya ilişkin fiillerin tekrarlanmaması, avcılık belgesi için gereken şartların sağlanması ile 5 yıl içinde başvuru yapması halinde yeniden avcılık belgesi verilebilecek.”

Göstermelik idari para cezaları

İzinsiz ve yasak yerlerde avlandığı tespit edilebilen şahıslara kesilecek para cezalarında “artışa” gidildiği, bunun da kaçak avcılığı önleme amaçlı olduğu iddia ediliyor. Ancak rakamlar bize bir kez daha aksini söylüyor.

Nitekim, 200 TL ve 350 TL’den en fazla 10 bin ve 15 bin TL sınırına çekilen cezalar, 2026 Türkiye’sinin ekonomik koşullarında etkisiz ve sembolik sayılabilecek düzeyde kalıyor. Modern avcıların kullandığı yüksek maliyetli tüfekler, optikler, arazi araçları ve av turizmi paketleri düşünüldüğünde, yükseltildiği iddia edilen bu cezalar yaptırımdan çok, neredeyse operasyon maliyetinin küçük bir kalemi gibi kalıyor. Bu sözde artış; yaban hayatını ve korunan alanları ciddi şekilde tehdit eden yasadışı avcılık faaliyetlerini engellemek bir yana, kamu kurumlarının bu suça verdiği tepkinin ne kadar düşük bir öncelik olduğunu açıkça ortaya koyuyor.

Üstelik bir adım geriden bakarsak, 2026’ya kadar bu para cezalarının 200 TL ve 350 TL olarak kalmış olması, kamu politikası açısından son derece sorunludur.

Elbette tespit edilebilmesi, uygulanabilmesi ve tahsil edilebilmesi halinde. Çünkü meskun mahalde yapılan avcılık faaliyetleri için dahi jandarma ve/veya polis teşkilatına yapılan birçok şikayette sonuç alınamazken, Türkiye çapında kaçak avcılığın tespitinin ve yaptırımının imkansızlığı daha iyi anlaşılacaktır. Bu nedenle kamuoyuna yansıyan “kaçak av operasyonları” çoğu zaman sistematik bir denetimin değil, münferit ve sembolik müdahalelerin ürünü olarak karşımıza çıkıyor.

Av turizmi dahil, “yasal” avcılık başvuru, eğitim ve belgelendirme süreçlerinde yüksek miktarda para kazanan idare, kaçak avcıların ekipmanlarına ve araçlarına el koyduktan sonra bunları satarak ayrıca ekonomik kazanç sağlıyor. Av katliamının kamu kurumları için bir gelir kapısı olması halihazırda etik ve hukuki bir sorunken, hayvanların binlerce dolar karşılığında öldürülmesi, fakat “yasadışı” avcılığa halen cüzi para cezaları kesilmesi, hatta irdelediğimiz bu yeni kanunla iki yıl sonra kaçak avcılara “öldürmeye devam edebilirsiniz” denmesi, korunduğu iddia edilen öznelerin de yer değiştirmesine sebep oluyor: Gerçekte korunan yaban hayatı değil; av ekonomisi, av turizmi ve bu sistemi ayakta tutan idari mekanizma oluyor.

Referans: “Düzenlemeyle Kanun’un izinsiz ve yasak yerlerde avlanmaya yönelik hükmünde yer alan idari para cezalarında artışa gidiliyor. Buna göre, Merkez Av Komisyonunca avlanmanın yasaklandığı avlaklarda avlananlara verilen idari para cezası tutarı 200 liradan 10 bin liraya, özel kanunlarla avlanmanın yasaklandığı sahalar ile “yaban hayatı koruma sahası”, “yaban hayatı geliştirme sahası” ve “üretme istasyonu” olarak tanımlanan saha ve istasyonlarda avlananlara kesilen idari para cezası tutarı ise 350 liradan 15 bin liraya yükseltilecek.”

Av ve “doğa koruma” memurları ile sözde denetim

Kanun, tanımlardaki, “av koruma memurları” ifadesini “av ve doğa koruma memuru” şeklinde değiştiriyor. Bu memurların yanı sıra, saha bekçileri ve gönüllü “fahri av müfettişleri” ile denetimin genişletildiği iddia ediliyor.

Denetim kapasitesi artışı gibi görünen bu maddedeki çelişkiler ise, isminde ve kanunun ilgili maddelerinde gizli: Her şeyden önce ‘av memuru’ ile ‘doğa koruma memuru’ kavramlarının aynı görev tanımında birleştirilmesi, etik düzeyde kavramsal bir çelişki. Pratikte ise; avcılık uygulamalarını denetleyecek memurlar, yasal ve “geleneksel” avcılığı da destekleyen, hatta kaçak avcılara iki yıl sonra yeniden belge verebilecek olan DKMP sistemi içinde görev yapacak. Bu, doğrudan sistem düzeyinde bir çelişki demek.

Referans: “Saha bekçiliğinde sözleşmeli personelin de çalıştırılabilmesine imkan sağlanıyor. Tanımlardaki, “av koruma memurları” ifadesi “av ve doğa koruma memuru” şeklinde değiştiriliyor ve tanımlamada düzenlemeye gidiliyor. (…) Av koruma ve kontrollerinde Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü görevlilerine veya güvenlik güçlerine gönüllü destek sağlamak üzere Genel Müdürlükçe belirlenecek kişilere fahri av müfettişliği’ görev ve unvanı verilebilecek.”

Cumhurbaşkanınca belirlenen silahların verilmesi

“Lüzum görülen” saha çalışanlarına demirbaş olarak verilecek silahların Cumhurbaşkanınca belirleneceği ibaresi de kanunda yer alıyor. Silahların niteliğine ilişkin kararların idari ve teknik değerlendirme süreçlerinden ziyade merkezi bir karar mekanizmasına bağlanması, denetim ve hesap verebilirlik açısından belirsizlik yaratabilir.

Referans: “Orman muhafaza memurları, av ve doğa koruma memurları ve saha bekçilerinden Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünce lüzum görülecek olanlara, Cumhurbaşkanınca belirlenen silahlar demirbaş olarak verilecek.”

–

49-99 yıllık uzun süreli intifa hakları ve korunan alanlarda yapılaşma ile ilgili diğer hayati maddeler ise, topyekûn ekolojik tahribat anlamına geliyor.

Meslek örgütleri ve diğer STK’ların çağrılarını da derlediğimiz aşağıdaki ve bu bağlantıdaki içeriğimizde bu ayrıntıları bulabilir, bahsi geçen STK ve oluşumları takip ederek kıyılardan ormanlara, sulak alanlardan nehirlere kadar, kanunun yıkıcı niteliğine dair daha ayrıntılı bilgi alabilirsiniz.

Milli Parklar Kanunu geçti: Doğa ve hayvan hakları açısından ciddi bir gerileme yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.