Hobi, turizm ve spor adı altında yürütülen Türkiye çapındaki av katliamlarına karşı verdiğimiz hukuki mücadele 2020’den bu yana aktif olarak sürüyor. Bu bağlamda;

1. “2022-2023 Av Dönemi Merkez Av Komisyonu (MAK) kararının iptali ve yürütmesinin durdurulması;
2. Tarım ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğünün (DKMP) 2022-2023 Av Yılı Av Turizmi Uygulama Talimatının iptal edilmesi ve yürütmenin durdurulması;
3. Tarım ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğünün (DKMP) 2022-2023 Av Yılı Av Turizmi Uygulama Talimatı Ek Kararının iptal edilmesi ve yürütmenin durdurulması;
4. 10.08.2022 tarih ve 31919 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Tarım Orman Bakanlığınca Belirlenen Yaban Hayvanları Listesi kararının iptali ve yürütmenin durdurulması”

talepleri ile 7 Eylül 2022 tarihinde Danıştay’da açtığımız davada, 3,5 sene sonra duruşma günü verildi: 6 Mayıs 2026 Çarşamba günü saat 09:45’te Ankara’daki Danıştay 10. Daire Başkanlığı’nda ilk duruşma görülecek.

Süreç özeti

Hayvan Hakları ve Etiği Derneği ile birlikte açtığımız Danıştay davası ile hem yereldeki hem de Türkiye çapındaki her türlü av faaliyetinin durdurulması ve ilgili kararların iptali için bir kez daha harekete geçmiştik. Aylarca sürüncemede bırakılan davada Danıştay hâlâ yürütmeyi durdurma kararı vermediği için, Türkiye çapında hedefe konulan hayvanlar, iptalini istediğimiz av kararları ve listeleri sebebiyle bu süre içinde öldürülmüştü (Ancak Danıştay davasının yanı sıra, Türkiye’nin farklı illerinde av turizmi odağında eşzamanlı olarak İdare Mahkemelerinde Anadolu yaban koyunu, yaban keçisi ve kızıl geyik gibi türler için açtığımız davaların neredeyse tamamını kazanarak, yerelde bir kısım yaban hayvanın lehine sonuç alabilmiştik).

Bu geçen süreçte; davalı bakanlık tarafından cevap dilekçeleri sunulmuş, iptali istenen karar ve talimatların hukuka uygun olduğu ileri sürülmüştü. Oysa avcılık faaliyetlerinin telafisi imkânsız zararlar doğuracağı açık. Nitekim, önceki yıllarda açtığımız av turizmi ihalelerinin iptali davalarının neredeyse tamamında, farklı illerdeki mahkemeler bakanlığın benzer savunmalarını yetersiz ve tutarsız bularak önce yürütmeyi durdurma (YD), ardından iptal kararları vermişti. Buna rağmen Danıştay, YD’ye gerek olmadığına karar vererek talebimizi reddetti.

18 Ocak 2024’te ise savcı düşüncesi dosyaya sunuldu. Bu görüşte yalnızca belirli tür hayvanlar yönünden alınan kararların hukuka uygun olmadığı belirtilerek, özet olarak şu bilgiler paylaşıldı:

• Bern Sözleşmesi’nin ‘Kesin Koruma Altına Alınan Fauna Türleri’ başlıklı Ek II listesinde yer alan kurt, boz ayı, bağırtlak, kızıl kuyruk bağırtlak ve kızıl sırtlı örümcek kuşunun, Merkez Av Komisyonu kararıyla I numaralı listeye alınarak avlanmasına izin verilmesi hukuka uygun bulunmamıştır.
• Ayrıca, kurt türünün Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde av turizmi kapsamında avlanmasına izin verilebileceğine ilişkin düzenleme de Türkiye’nin taraf olduğu Bern Sözleşmesi hükümlerine aykırılık oluşturduğundan hukuka uyarlık görülmemiştir.

Dosyaya sunulan bu görüşün üzerinden 2,5 sene geçtikten sonra ise duruşma günü verildi. Aynı kararlara karşı açılan Hayvan Hakları ve Etiği Derneği’nin iptal davasında duruşma görülmüş olmasına rağmen, o dosyada da hâlâ karara çıkılmadı.

Dava neden önemli?

Bugün gelinen noktada yürütmenin durdurulması da verilmediği için, av kararlarının üzerinden 3,5 sene sonra görülecek olan duruşmada dava kazanılsa bile, avcılık ve av turizmi adı altında katledilen hayvanları geri getirmek mümkün olmayacak.

Danıştay’ın yıllardır karar almaması ve bakanlığın kopyala-yapıştır usulüyle mahkemelere sunduğu temelsiz savunmalarının dikkate alınması; hayvanların öldürülmesine, hedef dışı türlerin de yıkıcı av faaliyetlerinden etkilenmesine göz yumulması kabul edilemez.

Ancak Dava sonucu, gelecekte alınacak av kararları bakımından belirleyici olabilir. gelecek av kararlarını durdurabilmek adına bu davayı ne pahasına olursa olsun takip etmek ve kazanmak, tüm hayvanlar adına olumlu bir gelişme olacak. Çünkü Hayvanlar ve doğa lehine bir yargı kararı, benzer düzenlemelerin önüne geçilmesi açısından emsal teşkil edebilir.

Diğer taraftan; korunan alanları sermayeye açan Milli Parklar Kanunu’nun Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmesi ve yaban hayvanlarının yasak olan yer ve zamanlarda öldürülmesinin yolunu açacak olan yeni ek madde teklifinin TBMM Tarım Komisyonu’nda kabul edilmesi, bu davanın doğa ve hayvan hakları açısından önemini daha da artırıyor.

Koruma yükümlülüğü yerine ihlallerin artırıldığı bir sömürü düzeninde, tüm gecikmelere ve adalet sistemindeki eksikliklere rağmen sürecin peşini bırakmıyoruz. Barolar ve sivil toplum kuruluşlarıyla birlikte ihlalleri görünür kılmaya, sorumluları teşhir etmeye ve yok etme odaklı politikaları değiştirmek için mücadeleye devam edeceğiz.

Yaşam savunucularını duruşmaya çağırıyoruz

Duruşma, 6 Mayıs 2026 saat 09.45’te Ankara’da Danıştay 10. Daire’de görülecek.

Av. Tuğçe Berber ve Av. Hacer Gizem Karataş ile beraber hazırladığımız, yaban hayat uzmanı Veteriner Hekim Gökçe Coşkun’un uzman görüşlerine yer verdiğimiz bu davanın duruşmasında, Türkiye Vegan Derneği’ni (TVD) Ankara Barosu Hayvan Hakları Merkezi’nden Av. Rıza Güven Taştekin temsil edecek.

Daha önce de söyledik: Geç gelen adalet, adalet değildir. Ama bu, mücadeleden vazgeçmek için bir gerekçe değil. Bu yüzden bu duruşmayı da önemsiyoruz. Hayvanlar ve doğa lehine bir karar alabilmek için sürecin takipçisi olmaya devam ediyoruz.

Tüm yaşam savunucularını duruşma günü; hayvanların, STK’ların ve baroların yalnız olmadığını göstermek için Danıştay’da yaban hayvanlarının yaşam hakkı için dayanışmaya bekliyoruz.

Daha fazla gecikmeden Tarım ve Orman Bakanlığı ile Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından etiğe, ulusal ve uluslararası mevzuata aykırı şekilde yürütülen av katliamına karşı Danıştay’dan adil ve örnek bir karar bekliyoruz. 

Av karşıtı mücadelemiz devam edecek. #AvCinayettir, yasaklanmalıdır!

Bilgilendirme notu: Dava konusu yaban hayvanları

• “Av turizmi” ile hedefe konulan Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler ile ulusal mevzuat uyarınca koruma altında olan, nesli tükenen ve/veya Türkiye’ye endemik olan 200’den fazla Anadolu yaban koyunu, yaban keçisi ve kızıl geyik gibi türler,
• Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği’nın (IUCN) kırmızı listesinde “hassas” statüde listelenen, nesli tehdit altındaki üveyik ve elmabaş patka dahil olmak üzere pek çok kuş türü,
• Bu türlere ek olarak korumadan yoksun bırakılan tilki, çakal, ada tavşanı ve sürek avlarıyla katledilen binlerce yaban domuzu gibi kara memelileri.
• Aynı zamanda yeni Yaban Hayvanları Listesi’nde “Popülasyonu yeterli bir seviyeye ulaştığında avına izin verilebilir” ibaresiyle listelenen ve “Hatay dağceylanı” (Gazella gazella) ve “Urfa ceylanı” (Gazella marica) gibi küresel düzeyde nesli tükenen ve Türkiye’den ayrıntılı envanter çalışması olmaksızın “istilacı tür” sınıfına sokulan Yeşil Papağan ve İskender Papağanı gibi büyük şehirlere yerleşmiş ve doğallaşmış türler de her an yönetmelikler kapsamında öldürülebilir. Nitekim, geçtiğimiz yıllarda Tarım ve Orman Bakanlığı, DKMP ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın yürüttüğü TERİAS Projesi kapsamında AB’den alınan 2 milyon 086 bin euro karşılığında “istilacı tür” kapsamına soktukları yeşil papağanların Ankara, İstanbul ve İzmir’de “eradikasyon” adı altında öldürülmesinin planlandığı ortaya çıkmış, kamuoyunda yoğun tepkilere yol açmıştı.

–

Kapak fotoğrafı: Charles J. Sharp – Sharp Photography, sharpphotography.co.uk (Wikipedia)

Danıştay av iptal davamızda 3,5 yıl sonra kritik duruşma yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Türkiye Vegan Derneği (TVD) olarak, söz konusu kanunun etik, hukuki ve bilimsel açıdan doğurduğu sakıncalar nedeniyle Anayasa Mahkemesi tarafından incelenmesi ve iptal edilmesi gerektiğini düşünüyoruz. Ancak Türkiye’de sivil toplum kuruluşlarının doğrudan Anayasa Mahkemesi’nde iptal davası açma yetkisi bulunmadığı için, yasayı Anayasa Mahkemesi’ne taşıma yetkisine sahip olan ana muhalefet partisi CHP’ye seslenerek muhalefet partilerini harekete geçirmeyi amaçlıyoruz.

Kanunların iptali için başvuru süresi Resmi Gazete’de yayımlanmasının ardından yalnızca 60 gün ile sınırlı. Bu nedenle kamuoyunun desteği, uzman meslek örgütleri, barolar ve sivil toplum kuruluşlarının katılımıyla birlikte büyük önem taşıyor.

Doğa koruma hukukunun temel ilkesi açıktır: Korunan alanlarda kullanım istisna, koruma esastır. Ancak yeni düzenleme bu ilkeyi tersine çevirerek Türkiye’nin en hassas ekosistemlerini madencilik, turizm, enerji ve büyük altyapı projeleri için uzun süreli tahsislere açabilecek bir çerçeve oluşturuyor.

Bu durum yalnızca yaban hayvanlarının yaşam alanlarını değil; ormanları, sulak alanları, kıyıları ve bu alanların sağladığı ekolojik dengeyi bir bütün olarak tehdit ediyor.

Üstelik yaban hayvanlarının yaşam alanlarının yatırım baskısına açılması, doğayı ve hayvanları ekonomik kaynak olarak gören anlayışı güçlendirirken, “yasal” ve “kaçak” avcılık ile birlikte düşünüldüğünde, biyoçeşitlilik kaybı karşısında bilimsel ve etik ilkelerle açık bir çelişki yaratıyor.

Türkiye’nin Kasım 2026’da Antalya’da ev sahipliği yapacağı COP31 süreci yaklaşırken, korunan alanların parçalanarak zayıflatılması aynı zamanda ülkenin iklim ve biyoçeşitlilik taahhütleri açısından da ciddi bir sınav niteliği taşıyor.

Milli parkların, korunan alanların ve yaban hayatının korunması için başlatılan imza kampanyasına katılarak ve paylaşarak siz de çağrımızı büyütebilirsiniz.

Kampanyayı imzalamak için: Change.org/MilliParklarKanunu

Kampanya etiketini çağrılarınızda kullanmak için: #MilliParklarKanunuAnayasaMahkemesine

Kapak fotoğrafı: Yedigöller Milli Parkı / Türkiye Ormancılar Derneği (TOD)

–

İmza kampanyası: Milli Parklar Kanunu iptal istemiyle Anayasa Mahkemesi’ne taşınsın yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Türkiye Vegan Derneği (TVD) olarak; TBMM web sitesindeki ilgili haberin ayrıntılarını inceleyerek ve ilgili başlıklara referans vererek, özellikle “av katliamı” olarak ifade ettiğimiz avcılığa ilişkin, kanunun en sorunlu ve riskli yönlerini derledik.

Yeni eklenen “geleneksel avcılık” kalkanı ve caydırıcılıktan uzak para cezaları, koruma ilkelerini ve önceliklerini tersine çeviriyor. Doğa ve hayvan hakları açısından ciddi bir gerilemeye sebep olan bu kanun, habitatları ve hayvanları korumayı değil, avcılığı ve av endüstrisini kurumsal olarak güvence altına alan bir tablo çiziyor. Aynı zamanda avcılık belgeleri için getirilen “ikinci şans” mekanizması da, yasadışı avcılığı adeta teşvik ediyor.

Kanun kabul edildi ama mücadelemiz bitmedi.

Avcılık ve “geleneksel avcılık”

Geleneksel avcılık kılıfı

Kanun, eklenen yeni bir maddeyle, “geleneksel avcılık” sıfatıyla, korunan alanlarda yapılabilecek hayvan katliamını yasal zemine oturtuyor. Düzenleme, korunan alanlarda “kültürel” gerekçelerin arkasına sığınılarak yapılan av katliamını yasal bir statüye taşırken tüm türleri tehdit edebilecek niteliğe sokuluyor. Ancak özellikle endemik ve nesli tehdit altında olan türler için istisnalar yaratabilecek halde çünkü denetim yetkisi, yine av katliamı iznini veren kurumda, yani Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’nde (DKMP).

Nitekim, av turizmine karşı açtığımız ve çoğunu kazandığımız davalarda ve Merkez Av Komisyonu (MAK) kararlarında, koruma altındaki ve/veya endemik türlerin de her yıl av listelerine keyfi şekilde dahil edilip çıkarıldığını gördük. Örneğin; Türkiye’ye endemik ve iç mevzuatta koruma altındaki türlerden biri olan Anadolu yaban koyununun, tıpkı üveyik, elmabaş patka ve daha pek çok tür gibi, çok kısıtlı bir alanda yaşam mücadelesi vermesine ve nesli tükenme tehditi altında olmasına rağmen, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın ve Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’nün (DKMP) izni ve girişimleriyle, Türkiye’den ve dünyadan avcılar ve av şirketleri tarafından binlerce dolar karşılığında av ihalelerine konu edildiği süreçler yaşadık ve yaşamaya devam ediyoruz.

Referans: “Genel Kurulda kabul edilen önergeyle düzenlemeye yeni madde ihdas edildi. Buna göre, Kara Avcılığı Kanunu’na “geleneksel avcılık” ibaresi ekleniyor. Böylece Türkiye’de tarihsel ve kültürel geçmişe sahip, belirli yörelerde sınırlı ölçekte sürdürülen geleneksel avcılık uygulamalarının düzenlemede açıkça belirtilmesi, geleneksel avcılığın açık bir yasal dayanağa kavuşturulması ve idarenin denetim ve düzenleme yetkisinin net bir biçimde açıklanması hedefleniyor. (…) Öte yandan geleneksel avcılığa ilişkin usul ve esasların Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünce belirlenmesi hüküm altına alınıyor. Buna göre, geleneksel avcılığın kapsamının, uygulanabileceği bölgelerin, tür sınırlamalarının, kota ve sürelerin, denetim usullerinin Genel Müdürlükçe belirlenmesi öngörülüyor.”

Kaçak avcılara “ikinci şans”

“Yasadışı” avcılık yaptığı için avcılık belgeleri iptal edilen şahıslar, iki yıl sonra yeniden belge edinmek için başvurabiliyor ve beş yıl içinde bu başvuruyu gerçekleştirme hakkı kendilerine tanınıyor. Para cezasının tahsili ve “belirli şartlar” karşılığında DKMP tarafından ikinci şans verilen bu avcılar, ancak bir kez daha kaçak avcılık yaparken yakalanırsa belgeleri iptal ediliyor.

MAK ve av turizmi kararlarıyla zaten “yasal” hale getirilmiş olan öldürme fiilleri, yaban hayvanlarının yaşam hakkını ihlal edip ekosistemleri zayıflatırken, yasadışı / kaçak avcılık da resmen bu kanunla destekleniyor.

Referans: “Kanunla avcılık belgesi iptal edilen kişilerin yasa dışı avcılığa yönelmesinin engellenmesi hedefleniyor. Buna göre, Kara Avcılığı Kanunu’nda belirtilen idari yaptırıma konu fiilleri tekrar eden avcılık belgesi sahipleri, öngörülen şartları sağlamaları koşuluyla yeniden avcılık belgesi alabilecek. Hüküm kapsamında avcılık belgesi iptal edilenler tarafından 2 yıllık sürenin bitiminde avcılık belgesi alınabilmesi için başvuruda bulunulması halinde, bu düzenleme kapsamında verilen idari para cezalarının ve tazminatın tahsil edilmiş olması ile belirtilen şartların tekrar sağlanması zorunlu olacak. Belge yenilendikten sonra söz konusu fiillerin tekrarlanması halinde, avcılık belgeleri iptal edilecek ve kendilerine bir daha avcılık belgesi verilmeyecek. İdari para cezasını gerektiren fiillerin tekrarını gerçekleştirdiği için avcılık belgesi iptal edilenlere Kanun kapsamında verilen idari para cezaları ile hükmolunan tazminatın tahsil edilmiş olması, son ihlalin gerçekleşmesinden sonra söz konusu cezaya ilişkin fiillerin tekrarlanmaması, avcılık belgesi için gereken şartların sağlanması ile 5 yıl içinde başvuru yapması halinde yeniden avcılık belgesi verilebilecek.”

Göstermelik idari para cezaları

İzinsiz ve yasak yerlerde avlandığı tespit edilebilen şahıslara kesilecek para cezalarında “artışa” gidildiği, bunun da kaçak avcılığı önleme amaçlı olduğu iddia ediliyor. Ancak rakamlar bize bir kez daha aksini söylüyor.

Nitekim, 200 TL ve 350 TL’den en fazla 10 bin ve 15 bin TL sınırına çekilen cezalar, 2026 Türkiye’sinin ekonomik koşullarında etkisiz ve sembolik sayılabilecek düzeyde kalıyor. Modern avcıların kullandığı yüksek maliyetli tüfekler, optikler, arazi araçları ve av turizmi paketleri düşünüldüğünde, yükseltildiği iddia edilen bu cezalar yaptırımdan çok, neredeyse operasyon maliyetinin küçük bir kalemi gibi kalıyor. Bu sözde artış; yaban hayatını ve korunan alanları ciddi şekilde tehdit eden yasadışı avcılık faaliyetlerini engellemek bir yana, kamu kurumlarının bu suça verdiği tepkinin ne kadar düşük bir öncelik olduğunu açıkça ortaya koyuyor.

Üstelik bir adım geriden bakarsak, 2026’ya kadar bu para cezalarının 200 TL ve 350 TL olarak kalmış olması, kamu politikası açısından son derece sorunludur.

Elbette tespit edilebilmesi, uygulanabilmesi ve tahsil edilebilmesi halinde. Çünkü meskun mahalde yapılan avcılık faaliyetleri için dahi jandarma ve/veya polis teşkilatına yapılan birçok şikayette sonuç alınamazken, Türkiye çapında kaçak avcılığın tespitinin ve yaptırımının imkansızlığı daha iyi anlaşılacaktır. Bu nedenle kamuoyuna yansıyan “kaçak av operasyonları” çoğu zaman sistematik bir denetimin değil, münferit ve sembolik müdahalelerin ürünü olarak karşımıza çıkıyor.

Av turizmi dahil, “yasal” avcılık başvuru, eğitim ve belgelendirme süreçlerinde yüksek miktarda para kazanan idare, kaçak avcıların ekipmanlarına ve araçlarına el koyduktan sonra bunları satarak ayrıca ekonomik kazanç sağlıyor. Av katliamının kamu kurumları için bir gelir kapısı olması halihazırda etik ve hukuki bir sorunken, hayvanların binlerce dolar karşılığında öldürülmesi, fakat “yasadışı” avcılığa halen cüzi para cezaları kesilmesi, hatta irdelediğimiz bu yeni kanunla iki yıl sonra kaçak avcılara “öldürmeye devam edebilirsiniz” denmesi, korunduğu iddia edilen öznelerin de yer değiştirmesine sebep oluyor: Gerçekte korunan yaban hayatı değil; av ekonomisi, av turizmi ve bu sistemi ayakta tutan idari mekanizma oluyor.

Referans: “Düzenlemeyle Kanun’un izinsiz ve yasak yerlerde avlanmaya yönelik hükmünde yer alan idari para cezalarında artışa gidiliyor. Buna göre, Merkez Av Komisyonunca avlanmanın yasaklandığı avlaklarda avlananlara verilen idari para cezası tutarı 200 liradan 10 bin liraya, özel kanunlarla avlanmanın yasaklandığı sahalar ile “yaban hayatı koruma sahası”, “yaban hayatı geliştirme sahası” ve “üretme istasyonu” olarak tanımlanan saha ve istasyonlarda avlananlara kesilen idari para cezası tutarı ise 350 liradan 15 bin liraya yükseltilecek.”

Av ve “doğa koruma” memurları ile sözde denetim

Kanun, tanımlardaki, “av koruma memurları” ifadesini “av ve doğa koruma memuru” şeklinde değiştiriyor. Bu memurların yanı sıra, saha bekçileri ve gönüllü “fahri av müfettişleri” ile denetimin genişletildiği iddia ediliyor.

Denetim kapasitesi artışı gibi görünen bu maddedeki çelişkiler ise, isminde ve kanunun ilgili maddelerinde gizli: Her şeyden önce ‘av memuru’ ile ‘doğa koruma memuru’ kavramlarının aynı görev tanımında birleştirilmesi, etik düzeyde kavramsal bir çelişki. Pratikte ise; avcılık uygulamalarını denetleyecek memurlar, yasal ve “geleneksel” avcılığı da destekleyen, hatta kaçak avcılara iki yıl sonra yeniden belge verebilecek olan DKMP sistemi içinde görev yapacak. Bu, doğrudan sistem düzeyinde bir çelişki demek.

Referans: “Saha bekçiliğinde sözleşmeli personelin de çalıştırılabilmesine imkan sağlanıyor. Tanımlardaki, “av koruma memurları” ifadesi “av ve doğa koruma memuru” şeklinde değiştiriliyor ve tanımlamada düzenlemeye gidiliyor. (…) Av koruma ve kontrollerinde Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü görevlilerine veya güvenlik güçlerine gönüllü destek sağlamak üzere Genel Müdürlükçe belirlenecek kişilere fahri av müfettişliği’ görev ve unvanı verilebilecek.”

Cumhurbaşkanınca belirlenen silahların verilmesi

“Lüzum görülen” saha çalışanlarına demirbaş olarak verilecek silahların Cumhurbaşkanınca belirleneceği ibaresi de kanunda yer alıyor. Silahların niteliğine ilişkin kararların idari ve teknik değerlendirme süreçlerinden ziyade merkezi bir karar mekanizmasına bağlanması, denetim ve hesap verebilirlik açısından belirsizlik yaratabilir.

Referans: “Orman muhafaza memurları, av ve doğa koruma memurları ve saha bekçilerinden Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünce lüzum görülecek olanlara, Cumhurbaşkanınca belirlenen silahlar demirbaş olarak verilecek.”

–

49-99 yıllık uzun süreli intifa hakları ve korunan alanlarda yapılaşma ile ilgili diğer hayati maddeler ise, topyekûn ekolojik tahribat anlamına geliyor.

Meslek örgütleri ve diğer STK’ların çağrılarını da derlediğimiz aşağıdaki ve bu bağlantıdaki içeriğimizde bu ayrıntıları bulabilir, bahsi geçen STK ve oluşumları takip ederek kıyılardan ormanlara, sulak alanlardan nehirlere kadar, kanunun yıkıcı niteliğine dair daha ayrıntılı bilgi alabilirsiniz.

Milli Parklar Kanunu geçti: Doğa ve hayvan hakları açısından ciddi bir gerileme yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

İklim krizi ve biyoçeşitlilik kaybı nedeniyle koruma statülerinin güçlendirilmesi gereken kritik bir dönemde; milli parklar, kıyılar, nehirler ve orman alanları üzerinde artan kullanım ve yatırım baskısı, ekolojik bütünlüğü ve hayvanların yaşam hakkını doğrudan tehdit ediyor.

Yaban hayatı bugün yalnızca bireysel ihlallerle değil; yasa değişiklikleri, teşvik politikaları, “kalkınma” ve “kamu yararı” adı altında sürdürülen yıkıcı ekolojik müdahalelerle sistematik biçimde baskı altındadır.

Milli Parklar Kanun Teklifi

Yaban hayatı ve yaşam alanları sermayenin tasarrufuna açılıyor

AK Parti tarafından TBMM gündemine getirilen ve Genel Kurul’da oylanan Milli Parklar Kanun Teklifi, koruma rejimini yapısal olarak dönüştürme riski taşıyor.

Teklif:

• Koruma alanlarında karar ve denetim yetkilerini Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü (DKMP) düzeyinde tekelleştirip merkezileştiriyor, bilimsel ve bağımsız denetim mekanizmalarını zayıflatıyor ve koruma-kullanma dengesini kullanım ve “sömürü” lehine genişletiyor.
• Ayrıca korunan alanlarda 49 yıla kadar, uzatma imkânlarıyla 99 yıla varan tahsis ve kullanım modellerinin önünü açıyor.

Bu tür bir düzenleme; milli parkları ve tabiat parklarını fiilen uzun vadeli yatırım alanlarına dönüştürecektir. Aynı zamanda doğanın özel şirketlere ve şahıslara on yıllar sürecek şekilde tahsis edilmesi; ekosistemlerin parçalanmasına, yaban hayvanlarının yaşam alanlarının daralmasına ve kamusal doğal varlıkların sermaye lehine devrine zemin hazırlayacaktır.

Koruma, ekonomik faaliyeti sınırlayan istisnai bir tercih değil, devletin anayasal bir yükümlülüğüdür; ilgili tüm kamu kurumlarının başlıca görev ve sorumluluklarından biridir.

Koruma statüsü taşıyan alanların “kamu yararı”, “kalkınma” ve “sürdürülebilir kullanım” söylemleriyle yapılaşmaya ve yatırım projelerine açılması, koruma hukukunun tersine çevrilmesi anlamına gelir. Ekosistemler parçalandığında yalnızca bir alan kaybedilmez; su döngüsü, türler arası besin zinciri ve ekolojik ilişkiler geri dönülmez biçimde zarar görür.

Kıyılar ve orman alanları

Statü değişiklikleriyle daralan habitatlar

Birinci derece doğal sit alanlarının “sürdürülebilir koruma ve kontrollü kullanım alanı” kategorisine geçirilmesi gibi son dönemdeki güncel uygulamalar, kıyı ekosistemlerini doğrudan etkileyecektir. Bu statü değişiklikleri; deniz canlılarının ve deniz memelilerinin, kıyı kuşlarının ve diğer yaban hayvanlarının yaşam alanlarını daraltmakla kalmıyor, kıyıların kamusal ve ekolojik niteliğini de zayıflatıyor.

Benzer biçimde, orman alanlarının tek bir imzayla, Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle yakın zamanda yine orman vasfından çıkarılması uygulamaları da, habitat bütünlüğünü bozuyor ve yaban hayvanlarını parçalanmış, daralmış alanlara sıkıştırıyor.

Yaşam alanlarının hukuki statüsünde yapılan her olumsuz değişiklik, hayvanların yaşam hakkını doğrudan etkileyen ve politik-ekonomik çıkar zincirindeki sorunlu bir mesele olarak karşımıza çıkıyor.

Yasal avcılık ve kaçak avcılık

Yaban hayatı metalaştırılıyor

Yaban hayvanlarının yaşam hakkı; onları korumakla yükümlü DKMP ile Tarım ve Orman Bakanlığı gibi kamu kurumlarının yönetiminde sürdürülen yasal avcılık politikalarıyla ihlal edilmeye devam ediyor.

Meclis Genel Kurulu gündemindeki Milli Parklar Kanun Teklifi ile kaçak avcılığa ilişkin yaptırımların zayıflatılması da caydırıcılığı azaltıyor, cezasızlığı artırıyor ve koruma anlayışını zedeliyor. Yasadışı avcılık, ilgili maddelerle adeta teşvik ediliyor.

Yaban hayvanlarını sayısal veri, ekonomik değer ve av kaynağı olarak tanımlayan yaklaşım ve politikalar, onları özne olmaktan çıkarıyor. Eğlence, spor ya da turizm geliri gerekçesiyle öldürmeyi meşrulaştıran hiçbir politika, ekolojik denge ve doğa koruma iddiasıyla savunulamaz.

“Kota”, “popülasyon yönetimi” ve “av turizmi” gibi kavramlarla öldürmenin teknik ve idari bir meseleye indirgenmesini kabul etmiyoruz. Çünkü 2020-2023 yılları arasında Türkiye’nin farklı illerindeki av turizmi ihalelerinin ve Merkez Av Komisyonu kararlarının iptali için açtığımız ve neredeyse tamamını kazandığımız seri davalarda da vurguladığımız gibi av cinayettir ve yasaklanmalıdır.

Hayvancılık teşvikleri

İklim, etik ve politika arasındaki çelişki

Geçtiğimiz hafta Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından açıklanan hayvancılık destek ve teşvik programları da iklim hedefleri ve ekolojik bütünlükle açık biçimde çelişiyor.

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) verilerine göre küresel sera gazı emisyonlarının yaklaşık %14–15’i hayvancılık sektöründen kaynaklanıyor. Küresel metan emisyonlarının önemli bir bölümü insan tüketimi için yetiştirilen hayvanlardan ve gübre yönetiminden geliyor. Metan gazı ise, 20 yıllık zaman diliminde karbondioksite kıyasla yaklaşık 80 kat daha yüksek ısı tutma potansiyeline sahip.

Hayvancılık ve hayvansal tüketime dayalı gıda politikaları;

• ormansızlaşma,
• yoğun su kullanımı,
• mera açma ve yem üretimi için habitat tahribatı,
• toprak ve su kirliliği gibi çok boyutlu ekolojik sonuçlar doğuruyor.

Yüksek emisyonlu ve geniş arazi kullanımına dayanan bu gıda sisteminin dünyada ve Türkiye’de hükümetler eliyle teşvik edilmesi, bitki bazlı üretim ve beslenmeye dair farkındalık ve teşvik sağlanmaması, iklim politikalarıyla açık bir çelişki yaratıyor.

Bunun ötesinde, hayvanların sistematik sömürüsüne dayanan bir üretim modelinin kamu kaynaklarıyla desteklenmesi etik ve politik açıdan da sorunlu.

Antalya COP31 süreci

Ekolojik tutarsızlık

Türkiye’nin Antalya’da ev sahipliği yapacağı COP31 süreci yaklaşırken, iklim diplomasisi ile iç politika uygulamaları arasında da tutarlılık bekliyoruz.

Korunan alanların yatırım baskısına açılması, orman statülerinin değiştirilmesi ve hayvancılık gibi yüksek emisyonlu sektörlerin teşvik edilmesi; iklim müzakerelerinde verilen mesajlarla örtüşmüyor.

İklim krizi yalnızca karbon hesabına indirgenemez.

• Ormanların, nehirlerin, sulak alanların, kıyıların ve milli parkların bütüncül biçimde korunması zorunludur.
• Yaban hayatı ve korunması “tür bazlı” değil, “habitat bütünlüğü” temelinde ele alınmalıdır.
• Hayvanlar ekonomik kaynak değil, yaşam hakkına sahip bireyler olarak tanınmalıdır.
• Koruma statülerini zayıflatan, yaşam alanlarını daraltan ve hayvanları metalaştıran politikalar terk edilmeli; ekolojik bütünlüğü, hayvanların yaşam hakkını ve anayasal çevre hakkını esas alan gerçek bir koruma yaklaşımı benimsenmelidir.
• İklim krizinin en temel sebeplerinden biri olan hayvancılık ve hayvan tüketimi değil, etik bitki bazlı üretim ve tüketim gibi etik ve adil gıda sistemleri inşa edilip teşvik edilmelidir.

3 Mart Dünya Yaban Hayatı Günü’nde çağrımız net:

Hayvanları, yaşam alanlarını ve ekosistem bütünlüğünü yatırım ve sömürü politikalarına karşı koruyan; bireylerin ve toplumun anayasal çevre hakkını ve türler arası adaleti esas alan gerçek bir koruma rejimi derhal hayata geçirilmelidir.

–

3 Mart Dünya Yaban Hayatı Günü’nde güncel etik ve ekolojik sorunlar yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Çevre Kanunu ile ilgili Milli Parklar Kanun Teklifi; milli parkları, tabiat parklarını, sulak alanları ve tabiatı koruma alanlarını Turizmi Teşvik Kanunu kapsamına alıyor. Otel ve turistik işletmelerin önü açılıyor. Koruma alanları, yatırım ve ekonomik çıkar alanlarına çevriliyor.

Milli park ve tabiat parklarında özel kişi ve şirketlere turistik tesis izni verilebilecek. İntifa hakkı 49 yıl, bazı durumlarda 99 yıla kadar çıkabilecek.

Bir ekosistem için 99 yıl, neredeyse geri dönülmez bir müdahale ve sömürü süresi demek.

Yol inşaatı, elektrik hatları, petrol-doğalgaz boru hatları, trafo, su ve atık su tesisleri yatırımlarına izin verilebilecek.

Bunlar;
• Habitat parçalanması
• Yaban hayatı koridorlarının kesilmesi
• Gürültü ve ışık kirliliği
• Ekolojik dengenin bozulması anlamına geliyor.

Kaçak avcılığa “fiili af” çıkıyor

AKP milletvekillerinin imzasıyla gündeme getirilen, Çevre Kanunu ile bağlantılı Milli Parklar Kanun Teklifi’ne göre; kaçak avcılık yapanların avcılık belgeleri artık kalıcı olarak iptal edilmeyecek. İki yıl sonra yeniden hayvan katledebilecekler. Yasal avcılık ve av turizmi halihazırda cinayet iken, kaçak avcılığın da devlet eliyle teşviki kabul edilemez.

Düzenlemeden etkilenebilecek alanlar:

• 50 milli park

• 274 tabiat parkı

• 136 sulak alan

• 85 yaban hayatı geliştirme sahası olarak belirtiliyor.

Bunlar yatırım arazisi değil; binlerce bitki ve hayvan türünün yaşam alanı.

Koruma kılıfıyla;
• Ticarileştirme
• Uzun süreli kullanım devri
• Yapılaşma
• Zayıflatılmış yaptırımlar getiriliyor.

Magma Dergisi’nde 23 Şubat’ta yayımlanan içerikte Tartışmalı Maddeler başlığı altında bu başlıklara dair ek bilgiler bulabilirsiniz.

Bu gönderiyi Instagram'da gör

Vegan Derneği Türkiye (@tvd.org.tr)'in paylaştığı bir gönderi

Türkiye Ormancılar Derneği: Kanun teklifi geri çekilsin

BirGün gazetesinde yer alan habere göre, Türkiye Ormancılar Derneği de açıklama yaparak kritik noktalara dikkat çekti ve kanun teklifinin geri çekilmesi çağrısında bulundu. Dernek açıklamasında; “Milli Parklar Kanunu’nda değişiklik öngören teklif, ülkemizin en değerli doğal alanlarını korumak yerine, bu alanları turizm, enerji, madencilik ve ticari faaliyetlere açan bir anlayışla hazırlanmıştır,” denildi.

Özellikle av katliamına yönelik bilgilendirmelerinde atıfta bulundukları teklif gerekçesi düzenlemenin ardındaki ticari yaklaşımı da gözler önüne seriyor: Teklif gerekçesinde yer alan ‘av kaynaklarının milli ekonomiye faydalı olacak şekilde değerlendirilmesi’ ifadesi, canlı yaşamını ekonomik bir meta olarak gören sakıncalı bir anlayışı yansıtmaktadır.

Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği: Milli parklar ranta açılamaz

BirGün gazetesinde yer alan bir başka güncel habere göre, Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği de açıklama yaptı. Haberde öne çıkan başlık ve alıntılar şu şekilde:

TBMM’de görüşülen teklif ile Milli Parklar Kanunu’nun yanı sıra 175 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ve Kara Avcılığı Kanunu’nda da değişiklik yapılmasının öngörüldüğünü belirten Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği Başkanı Salih Usta, bazı idari yaptırımların Doğa Koruma ve Milli Paklar Genel Müdürlüğü’ne (DKMP) devredildiğini, kurumun idari ve mali açıdan “güçlendirilmiş” gibi gösterilse de döner sermayeli ve kâr odaklı bir yapıya dönüştürüldüğünü söyledi.

Usta, açıklamasında söz konusu teklif ile korunan alanların koruma statüsünün düşürüldüğünü, milli parklar ve tabiatı koruma alanlarında yapılaşmanın önünün açıldığını belirterek, kurumun aslı görev ve yetkilerinin özelleştirildiğini söyledi.

“Korunan alanlar yatırım ve işletme mantığıyla yönetilemez. Doğa koruma bir kamu hizmetidir, ticari faaliyet değildir” diyen Usta, teklifin kamu yararı ilkesinden uzak olduğunu ifade etti.

Milli parkların büyük bölümünün “orman” sayılan alanlardan oluştuğunu belirten Usta, orman alanlarında imar planı yapılmasının Anayasa’ya ve 6831 sayılı Orman Kanunu’na aykırı olduğunu vurguladı. Buna rağmen korunan alanlarda imar planı yapılmasına olanak tanıyan düzenlemelerin yer aldığını kaydetti.

Tasarıyla kamu arazileri üzerinde özel şirketler lehine çeşitli kullanım haklarının tesis edilmesinin önünün açıldığını belirten Usta, bunun özelleştirme anlamına geldiğini söyledi: Usta “Birilerinin zenginliğine zenginlik katmayı amaçlayan bu düzenlemelerin ne kamu yararıyla ne de doğa korumayla ilgisi vardır. Bu, kamu varlıklarının peşkeş çekilmesidir” diye konuştu.

Teklifte Kara Avcılığı Kanunu’na ilişkin değişikliklere de dikkat çeken Usta, mevcut yasaya göre kaçak avcılık gibi fiillerin tekrarı halinde avcılık belgelerinin süresiz iptal edildiğini anımsattı. Yeni düzenleme yasalaşırsa, belgesi süresiz iptal edilenlerin iki yıl sonra yeniden belge alabileceğini belirtti. “Suça ‘kabahat’ diyerek caydırıcılığı ortadan kaldıran bir anlayış, yaban hayatını koruyamaz” diyen Usta, düzenlemenin kaçak avcılığı teşvik edeceğini savundu.

İklim Adaleti Koalisyonu: Milli parklara müdahale edilemez

İklim Adaleti Koalisyonu tarafından 23 Şubat’ta yapılan açıklama 12 farklı ekoloji ve doğa koruma örgütünün imzasıyla kanun teklifinin geri çekilmesi gerektiğinin altını çizerken, koruma statülerinin zayıflatılmasını değil, aksine güçlendirilmesi gerektiğini vurguluyor:

“Milli parklar; biyolojik çeşitliliğin, su varlıklarının, orman ekosistemlerinin ve doğal–kültürel peyzajın bütüncül olarak korunduğu alanlardır. Bu alanların varlık gerekçesi, doğayı ekonomik değer üzerinden değil, yaşam üretme kapasitesi ve ekolojik işleyişi üzerinden tanımaktan kaynaklanır.

Bu bağlamda milli parklar; turizm yatırımlarına açılacak alanlar, ticari işletmelerle parçalanacak mekânlar, enerji ve madencilik projelerine tahsis edilecek sahalar, altyapı ve yapılaşma rezervleri, kamu-özel işbirliği modeliyle işletilecek ticari kompleksler, “ekoturizm” söylemi altında kalıcı yapılaşmanın meşrulaştırılacağı bölgeler olarak ele alınamaz. Su havzaları, yaban hayatı koridorları ve karbon yutakları üzerindeki baskı, ekosistem bütünlüğünü geri dönülmez biçimde zayıflatır.”

Bursa Su Kolektifi: Yasa teklifi Genel Kurul gündeminden çekilmelidir

Bursa Su Kolektifi, 23 Şubat’ta DKMP 2. Bölge Müdürlüğü önünde yaptıkları basın açıklamasında kanun teklifinin ekosistem ve hayvanlar için ne tür tehlikeler barındırdığını madde madde anlatırken akademisyenler, meslek örgütleri ve halkın tüm itirazlarına rağmen Uludağ Milli Parkı’nın yakın zamanda benzer politikalarla nasıl talan edildiğini aktardı:

“Geçen hafta mecliste görüşülmeye başlanan Milli Parklar Kanun Değişikliği Teklifinde, milli parklarda koruma niteliğini derin ölçüde bozacak maddeler bulunmaktadır. Birçok ülkede bir dal bile kırsanız cezalandırılırsınız. Bu teklif dünyada gittikçe alt sıralara düşen Türkiye’nin en güçlü korunması gereken milli parkları, tabiat parklarını vahşi kapitalizme talanına açan açık beyanıdır. (…)

Milli parklar, 24 yıllık AKP iktidarının maden, enerji ve inşaat temelli ekonomisine karşı hep ayak bağı olarak görüldü. Gelibolu ile Kapadokya Tarihi ve Kültürel Milli Parkları Alan Başkanlığına devredildi.

Milli Parklar Kanunu’na aykırı yüzlerce proje bizzat Tarım ve Orman Bakanlığı’na yaptırılarak kendi varlığına ihanet eden Bakanlık durumuna düşürüldü. Uludağ Milli Parkında turizm, yapılaşma yöndeki projelere Bursa Barosu ve akademik odalarca açılan onlarca davada bu ihanet belgelenerek projelerin çoğu iptal edildi. Uludağ Milli Parkı %16’sı olan 2100 hektarı, tüm karşı duruşa rağmen 2023’te kanunla Uludağ Alan Başkanlığı’nın rant projelerine terk edildi.

Milli Parklara Dokunma!
basın açıklamamızı bugün Bursa Doğa Koruma Milli Parklar Müdürlüğü önünde gerçekleştirdik

Milli parklar varlığımızın sigortasıdır.

MİLLİ.PARKLARI TALANA, SERMAYEYE AÇAN TEKLİFİ MECLİS GÜNDEMİNDEN DERHAL GERİ ÇEKİN

Basın açıklaması metni görsellerde pic.twitter.com/K8qpb8ifzM

— Bursa Su Kolektifi (@BKolektifi) February 23, 2026

İstanbul Barosu Çevre, Kent ve İmar Hukuku Komisyonu: Anayasa’ya ve doğa koruma ilkelerine aykırı

İstanbul Barosu’nun ilgili komisyonunun ise, 17 Ekim 2025 tarihinde yayımladığı “Milli Parklar Kanunu ve Bazı Kanunlar İle 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair 10.10.2025 Tarih 2/3308 Sayılı Kanun Teklifine İlişkin İnceleme” başlıklı yazısında, aşağıdaki başlıkları öne çıkararak kanun teklifinin Anayasa’ya ve doğa koruma ilkelerine aykırı olduğunu vurguladığı, kanun teklifinin TBMM Genel Kurulu’ndan geçmemesi için çağrı yaptığı görülüyor:

• Teklif’in gerekçesinde doğayı gerçek anlamda korumaktan çok, tabiat alanlarını kontrol altına almayı ve turizm ile ekonomik getiriye açmayı hedefleyen bir dil kullanılmaktadır.
• Teklif’te korunan alanlara dair izin süreçleri özel kişi ve şirketler lehine yeniden düzenlenmektedir.
• Kanun Teklifi, 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu’nda yaban hayatının korunmasını zayıflatan değişiklikler öngörmektedir.
• Teklif; 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun yanı sıra 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu ve 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu’nda düzenlenen geniş kapsamlı görev, denetim ve yetkilerin Bakanlıklardan alınıp Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğüne devrini öngörmektedir.

“Sonuç olarak 15.10.2025 tarihi itibarıyla Tarım, Orman ve Köyişleri Komisyonu tarafından onaylanarak önümüzdeki günlerde TBMM Genel Kurulu’nda tartışılacak Teklif’in yasalaşması halinde; tarım alanlarımızda, kıyılarımızda, ormanlarımızda, derelerimizde günden güne artan tahribatla birlikte milli ve milletlerarası düzeyde değerlere sahip milli park, tabiat parkı, tabiat anıtı, tabiatı koruma alanları ve yaban hayatı koruma bölgelerindeki tahribatlar hız kazanacak, buna ilişkin denetim ise zayıflayacaktır.

Teklif’in özü itibarıyla kamuoyunda “Süper İzin Yasası” olarak bilinen 7554 Sayılı Kanun doğrultusunda, bir nevi mezkur kanunla öngörülen düzeni tamamlayıcı bir anlayışla hazırlandığı açıktır.

İdare’ye -Anayasa’nın 63. maddesi gereği- yüklenen “tabiat varlıklarının ve değerlerinin korunmasını sağlamak ve bu amaçla destekleyici ve teşvik edici tedbirleri almak” yükümlülüklere aykırı işlem ve eylemlerde bulunma imkanı tanıyan bu Teklif’in TBMM Genel Kurulu’ndan geçmemesi için yurttaşlarımızı, sivil toplum kuruluşlarını, meslek örgütlerini ve meslektaşlarımızı dayanışmaya çağırıyor, yasa koyucuları Anayasa’ya ve doğa koruma ilkelerine aykırı Teklif’i reddetmeye davet ediyoruz.”

Bu yasanın ormanda yeri yok!
Milli Parklarda talanın ilk 5 maddesi Meclis’ten geçti. Hassas alanlarda turistik yapılaşmanın ve özel şirketlere devrin önü açıldı, işletme süresi 99 yıla çıktı… @aysenbaloglu çizdi.https://t.co/7V4iNN8eRr pic.twitter.com/lkiVSFIH2P

— Muzır Yayın (@muzirorg) February 23, 2026

Çevre Kanunu değil, rant düzenlemesi

Doğa yatırım alanı, yaban hayatı gelir kalemi değildir.

Lütfen siz de Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’nü (DKMP), siyasi partileri, Çevre ve Tarım bakanlıkları ile milletvekillerini paylaşımlarınızda etiketleyin. Bu düzenlemeye onay vermediğinizi açıkça yazın, tepkinizi gösterin. #MilliParklarKanunTeklifiGeriÇekilsin

Bu gönderiyi Instagram'da gör

Vegan Derneği Türkiye (@tvd.org.tr)'in paylaştığı bir gönderi

–

Kaynak: Bianet, Anka Haber Ajansı, BirGün, T24, BursaPort, Magma, TBMM

Güncellemeler: Sivil toplum kuruluşlarından gelen her yeni açıklama ve eylem ile birlikte bu içeriği güncelliyoruz.
Oluşturma:
19.02.2026

Güncellemeler:
1. 12.03.2026 06:19
2. 24.02.2026 – 11:15
3. 21.02.2026 – 00:40

TBMM izniyle 99 yıllığına talan: Milli Parklar kanun teklifi ve Çevre Kanunu değişikliği yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Erzincan İdare Mahkemesi’nin, açtığımız tüm av ihalelerinin iptaline ilişkin davalar arasında, dava sonuçlanıncaya kadar yürütmenin durdurulması kararı veren tek mahkeme olması sebebiyle de katledilmek istenen 8 hayvanın avcılardan kurtulduğunu ve dağlarda özgürce yaşamlarına devam ettiklerini umut ediyoruz.

Avcılık tamamen yasaklanana ve tüm türler özgürleşene kadar mücadeleye devam edeceğiz.

Davayı Kazandık: Erzincan’da Av İhalesinin İptaline Karar Verildi yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

2023-2024 av sezonunun başlamasıyla nesli tükenme tehdidi altındaki türleri kapsayan av ihalelerinin tamamına Türkiye Vegan Derneği olarak dava açtık. Av Turizmi adı altında yapılan ve gerçekte hayvanların hukuksuzca yaşamlarını kaybedeceği üzerinden derhal yürütmenin durdurulması ve nihai olarak da ihalelerin iptalini istedik. 

HER YIL OLAN TEKRARLANDI

Danıştay 13. Dairesi, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın elinde yabanda yaşayan hayvanlara dair somut veri olmadığına hükmederek, geçtiğimiz yıl ihaleleri iptali yönünde verilen kararların hepsini bozmuş ve 2022-2023 av sezonu ile ilgili olarak avın her yerde devam etmesine karar vermişti. Bu her yıl bu şekilde tekrarlanıyor!

DAYANAK ÇÜRÜTÜLDÜ AMA..

Danıştay’ın dayandığı tek gerekçe, 31.05.2022 yılına ait ve daha önce uzman görüşü ile çürütülen bir rapora dayanıyor. Öğretim üyelerinin “hasat raporlarının” birleşiminden oluşan ancak güncel bilimsel bilgi içermeyen bu karma rapor, 5 kişilik “bilim kurulunca” onaylanması nedeniyle dayanak olarak alınıyor. Yaban hayatı memelilerinde uzmanlığı olmayan bu kurulun hazırladığı raporda avcılık övülürken, ulusal kalkınmaya çok büyük katkısının olduğundan ve büyük bir ekonomik gelir sağladığından da bahsediliyor.

SAVUNMAMIZ SAĞLAM

Açtığımız dava dosyalarının tamamında iki sağlam dayanağımız var: İlki Uzman Veteriner Hekim Gökçe Coşkun tarafından avcılığın bilimsel olarak savunulmasının mümkün olmadığının anlatıldığı uzman görüşü. İkincisi ise Prof. Dr. Ferhat Matur tarafından hazırlanan ve Danıştay’ın dayandığı raporu onaylayan kurul üyelerinin yabanda yaşayan memeliler ile ilgili olarak uzman görüşü verebilecek yetkinliklerinin olmadığına dair rapor.  Bu savunmamız Türkiye’nin dört bir yanındaki avukatlar tarafından takip edildi. 

KAYBETTİRİLİYORUZ

2023-2024 av ihalelerine yönelik açtığımız davalarda, Erzincan İdare Mahkemesi dışında hiçbir mahkeme yürütmenin durdurulması yönünde karar vermedi. Bunun sonucu olarak avlanmaları yaşam hakkına da hukuka da aykırı olan yaban hayvanları “av turizmi” adı altında öldürüldü. 

Geçtiğimiz yıl, Adıyaman, Konya, Muğla, Van, Erzurum ve Rize’de görülen davalar, bilimsel veya hukuki olarak hiçbir geçerliliği olmayan bu rapor üzerinden Danıştay’ın görüşü nedeniyle reddedildi. Rize ve Konya dosyalarında temyiz yoluna başvuruldu.

KARARLILIKLA SAVUNUYORUZ

Hukuki mücadeleyi sürdürüyoruz. Önce Danıştay’a, ardından gerekirse Anayasa Mahkemesine başvurularımızı gerçekleştireceğiz. Ancak geçirdiğimiz süreçler bize gösterdi ki; yargının güncel bilimsel bilgileri esas alarak yaban hayatı üzerinde kısa sürede olumlu ve adil bir sonuç vereceği beklentisinde kalmamalıyız. Av lobisinin öldürme hırsının bilimsel geçerliliği baskılaması ve kamuda güç göstermesi yaban hayatının aleyhine işliyor.

HEP BİRLİKTE SAVUNMA HATTINI GENİŞLETELİM

Toplumsal adalet duygumuz incindiğinde verilen tepkiler üzerine hukuk yollarının yeniden görüldüğünü hep birlikte yaşıyoruz.

Nesli tükenen yaban hayvanlarımızın “av turizmi” “adı altında öldürülmesini kesinlikle toplumumuz onaylamamakta. O yüzden hepimiz Danıştay tarafındaki bu gelişmeleri bilinir kılalım ve bununla da kalmayalım:

Yaban hayvanlarının yaşamlarının ihalelerle satılığa çıkarılmasına HAYIR hattına çevremizdeki sivil toplumu, siyasetçileri, gazetecileri, sanatçıları çağıralım.

Sözlerimiz, toplumsal isteklerimiz, elbette kamuda ve hukukta yankı bulacaktır.

ERZİNCAN’dan ADIYAMAN’a

KONYA’dan MUĞLA’ya

VAN’dan ERZURUM’a, RİZE’ye

Bu illerimizin memleketlileri, hemşehrileri, Erzincan, Adıyaman, Konya, Muğla, Van, Erzurum ve Rize’nin yerel yönetimleri, yerel basını, sivil toplumu, yerel kamu görevlileri ve yerel siyasetçileri… desteğe gelin. Doğa ile şehir hayatının arasına sıkışmış yaban hayatının sesi olalım, birlikte yaşatalım!

#AvaDurDe #AvCinayettir #AvcılıkYasaklansın

ERZİNCAN’dan ADIYAMAN’a, KONYA’dan MUĞLA’ya VAN’dan ERZURUM’a, RİZE’ye… AV DAVALARININ DURUMU yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

2022-2023 yılı Av Turizmi Talimatı, Ek Kararı ve Merkez Av Komisyonu kararlarının açıklanmasının hemen ardından, son üç yıldır yaptığımız gibi bu yıl da Vegan Derneği Türkiye olarak harekete geçerek hem farklı illerde farklı türlerin öldürülmesine yol açan yereldeki av turizmi ihalelerine karşı hem de tüm türleri kapsayan av faaliyetlerinin durdurulması için Türkiye çapında hukuki mücadeleye giriştik.

Geçtiğimiz yıl Konya’da Anadolu yaban koyunları ve yaban keçileri, Bolu’da kızıl geyikler ve Adana dahil diğer beş ilde yaban keçilerinin yaşam hakkını savunmak için dava açmış, 2021-2022 av turizmi sezonunda bu bölgelerdeki av ihalelerinin iptalini sağlamıştık. Ankara Barosu ve İzmir Barosu tarafından Türkiye çapındaki tüm av faaliyetlerinin iptalinin talep edildiği davaya da müdahillik başvurusunda bulunmuştuk.

Türkiye çapında tüm av kararlarının iptali talebimiz: Danıştay davası

Bu yıl da Türkiye çapında yürütmenin acilen durdurulmasını ve avcılığı düzenleyen mevcut karar ve talimatların iptalini istediğimiz Danıştay’daki davamızı, Eylül 2022’de Tarım ve Orman Bakanlığı’na karşı Hayvan Hakları İzleme Komitesi ile birlikte açtık. Avukat Tuğçe Berber ve Avukat Hacer Gizem Karataş ile üzerinde çalıştığımız bu davada aynı zamanda bakanlık tarafından çıkarılan ve hangi kriterlere dayandığı dahi belli olmayan yeni Yaban Hayvanları Listesi’nin iptalini de talep ettik.

Yaklaşık beş aydır sürüncemede bırakılan davada Danıştay hâlâ yürütmeyi durdurma kararı vermediği için Türkiye çapında aşağıdaki hayvan türleri ve çok daha fazlası, iptalini istediğimiz av kararları ve listeleri sebebiyle bu süre içinde öldürüldü ve öldürülmeye devam ediyor:

• “Av turizmi” ile hedefe konulan Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler ile ulusal mevzuat uyarınca koruma altında olan, nesli tükenen ve/veya Türkiye’ye endemik olan 200’den fazla Anadolu yaban koyunu, yaban keçisi ve kızıl geyik gibi türler,
• Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği’nın (IUCN) kırmızı listesinde “hassas” statüde listelenen, nesli tehdit altındaki üveyik ve elmabaş patka dahil olmak üzere pek çok kuş türü,
• Bu türlere ek olarak korumadan yoksun bırakılan tilki, çakal, ada tavşanı ve sürek avlarıyla katledilen binlerce yaban domuzu gibi kara memelileri.

Aynı zamanda yeni Yaban Hayvanları Listesi’nde “Popülasyonu yeterli bir seviyeye ulaştığında avına izin verilebilir” ibaresiyle listelenen ve “Hatay dağceylanı” (Gazella gazella) ve “Urfa ceylanı” (Gazella marica) gibi küresel düzeyde nesli tükenen ve Türkiye’den ayrıntılı envanter çalışması olmaksızın “istilacı tür” sınıfına sokulan Yeşil Papağan ve İskender Papağanı gibi büyük şehirlere yerleşmiş ve doğallaşmış türler de her an yönetmelikler kapsamında öldürülebilir. Nitekim, geçtiğimiz yıl Tarım ve Orman Bakanlığı, DKMP ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın yürüttüğü TERİAS Projesi kapsamında AB’den alınan 2 milyon 086 bin euro karşılığında “istilacı tür” kapsamına soktukları yeşil papağanların Ankara, İstanbul ve İzmir’de “eradikasyon” adı altında öldürülmesinin planlandığı ortaya çıkmış, kamuoyunda yoğun tepkilere yol açmıştı.

Son üç yıldır yerelde İdare Mahkemeleri’nde bizim tarafımızdan ve diğer STK’larca açılan ihale iptali davalarının neredeyse tamamında bakanlığın av faaliyetlerini haklı çıkarmak amacıyla sunduğu tüm savunmalar yetersiz ve tutarsız bulunmuş olmasına rağmen, Danıştay’ın av sezonu bitene kadar aylarca karar almaması, bakanlığın kopyala-yapıştır usulüyle mahkemelere sunduğu temelsiz savunmalarının dikkate alınması ve açılan davaların sonuçsuz bırakılarak hayvanların öldürülmesine, hedef dışı türlerin de yıkıcı av faaliyetlerinden etkilenmesine göz yumulması kabul edilemez.

Daha fazla gecikmeden Tarım ve Orman Bakanlığı ile Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından etiğe, ulusal ve uluslararası mevzuata aykırı şekilde yürütülen av katliamına karşı Danıştay’dan adil ve örnek bir karar bekliyoruz. Karar çıkmadığı her gün onlarca hayvan avcılar tarafından katlediliyor.

Yerelde av turizmi ihalelerin iptali için müdahillik başvurularımız: İdare Mahkemeleri

Geçtiğimiz yıllarda olduğu gibi bu yıl da maddi imkansızlıklar sebebiyle 20’den fazla av ihalesinin tamamına dava açamadığımız için, farklı illerdeki av ihalelerinin iptali için ihalelerin açıldığı bölgelerde faaliyet gösteren hayvan hakları örgütleri ve barolar ile bir kez daha irtibata geçtik ve daha önce hazırladığımız dava dilekçeleri, uzman görüşleri ve hayvanlar lehine alınan emsal kararları paylaşarak yerelde farklı türler için harekete geçmelerine yardımcı olmaya çalıştık.

Çoğunlukla öldürülmesi planlanan hayvan sayısının en yüksek olduğu ve STK desteğine daha fazla ihtiyaç olabilecek bölgeleri gözeterek, ulaşabildiğimiz baro ve dernekler tarafından açılan bazı davalara da müdahillik başvuruları yaptık. Hayvanların, STK’ların ve baroların yalnız olmadığını göstermek için davalara katılma taleplerimizi İdare Mahkemelerine ilettik.

1. Bursa – Kızıl geyik: İnegöl Devlet Avlağı’nda öldürülmesi planlanan 1 kızıl geyiğin yaşam hakkı adına Bursa Barosu Hayvan Hakları Komisyonu tarafından Avukat Nilay Parlar aracılığıyla Bursa 1. İdare Mahkemesi’nde açılan davaya müdahillik başvurusunda bulunduk. Başvurumuzun kabul edildiği davanın nihai kararında savunmalarımız haklı bulundu ve av ihalesi iptal edildi.
2. Van – Yaban keçisi: Çepkenli Genel Avlağı’nda öldürülmesi planlanan 1 yaban keçisinin yaşam hakkı adına Van Barosu tarafından Avukat Erdal Temizaltın aracılığıyla Van 3. İdare Mahkemesi’nde açılan davaya müdahillik başvurusunda bulunduk. Başvurumuzun kabul edildiği davada yürütmeyi durdurma kararı, bakanlıktan istenen savunma sonrasına bırakıldığı için hedefteki yaban keçisi halen risk altında; bu süre içinde öldürülmüş olma ihtimali de var.
3. Hatay – Yaban keçisi: İskenderun Arsuz YHGS’de öldürülmesi planlanan 7 yaban keçisinin yaşam hakkı adına Hayvanları Koruma Vakfı adına Avukat Gülçin Yapıcı tarafından Hatay 1. İdare Mahkemesi’nde açılan davada müdahillik başvurumuz kabul edildi. Ara kararında yürütmeyi durdurma vererek avın gerçekleşmesine geçici süreyle engel olan mahkeme, 22 Aralık 2022’de yapılan duruşmadan sonra hayvanlar lehine olacak şekilde av ihalesinin iptaline karar verdi.
4. Giresun – Yaban keçisi: Çamoluk ve Üçköprü Devlet Avlakları ile Şebinkarahisar Genel Avlağı’nda öldürülmesi planlanan 5 yaban keçisinin yaşam hakkı adına Avukat Gülçin Yapıcı tarafından açılan davaya müdahillik başvurusu yaptık. Ancak Rize İdare Mahkemesi yürütmeyi durdurma kararı vermediği için hayvanların öldürülmesine göz yumuldu.
5. Afyonkarahisar – Kızıl geyik: Afyonkarahisar, Kütahya, Denizli ve Eskişehir’deki devlet avlaklarında öldürülmesi planlanan 20 kızıl geyiğin yaşam hakkı adına Avukat Gülçin Yapıcı tarafından açılan davaya müdahillik başvurusu yaptık. Başvurumuzun temelsiz gerekçelerle reddedildiği davada hayvanlar için olumlu bir ara karar çıktı ve mahkeme yürütmeyi durdurma verdi. Bu sayede dava sonuçlanıncaya kadar geyiklerin öldürülmesine engel olunmuş oldu. 19 Aralık 2022’ye verilen duruşma tarihi ise iptal edildi. Yeni duruşma tarihi henüz belli değil, taraflara tebliğ edilmedi. European A.Ş. adlı av şirketinin davalı bakanlık yanında müdahillik sunduğu ve bakanlığın buna itiraz etmediği de görüldü.

TVD olarak açtığımız ve katıldığımız davalar dışında; Hayvan Hakları ve Etiği Derneği, Mersin Barosu, Ankara Barosu, Antalya Barosu, Bursa Barosu, Hayvanları Koruma Vakfı ve Haydiko gibi pek çok hayvan hakları örgütü ve baro tarafından takip edilen Konya, Kastamonu, Erzincan, Kayseri, Ankara, Isparta ve Muğla’daki avlakları kapsayan av ihaleleri ve davalar da mevcut.

Bu dosyaların bazılarında yürütmeyi durdurma kararları verilmişken, bazılarında henüz bakanlık tarafından savunmanın bile gönderilmediği görülüyor. Bazılarında ise, “ihalenin yapılmamış olmaması” gerekçe gösterilerek dava açılmasının engellendiği ve dosyaların kapatıldığı anlaşılıyor.

Tüm davalarda bir an önce yürütmeyi durdurma ve iptal kararlarının verilmesini, bazı bölgelerde bazı türler için Mart sonuna kadar sürecek av faaliyetlerinin acilen durdurulmasını istiyoruz.

Av karşıtı mücadelemiz devam edecek. #AvCinayettir, yasaklanmalıdır!

Kapak fotoğrafı: Nathan Anderson / Unsplash

2022-2023 av karşıtı davalarda son durum yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

28 Ocak Cuma, İstanbul – Ulusal ve uluslararası düzeyde koruma altında olan kızıl geyiklerin yaşam hakkı için Vegan Derneği Türkiye (TVD) tarafından Tarım ve Orman Bakanlığı’na karşı 19 Ekim’de açılan davanın duruşma tarihi belli oldu.

Daha önce bakanlık tarafından mahkemeye gönderilen ve avın gerekliliğini savunan dilekçeler ile uzman görüşlerini bilimsel yönden yetersiz ve çelişkili bularak yürütmenin durdurulması kararı veren Bolu İdare Mahkemesi, 4 Mart Cuma günü saat 14:25’e Bolu Adliyesi’nde (Aşağısoku Mahallesi Yıldırım Beyazıd Caddesi No:2 Merkez) duruşma tarihi ve saati verdi.

Mahkeme aynı zamanda:

• Duruşmaya kadar olan süre içerisinde, “hukuka aykırılığı açık olan dava konusu işlemin; uygulanması halinde telafisi güç zararlar doğabileceğinden itiraz yolu kapalı olmak üzere” yürütmenin durdurulması kararının devamına hükmetti; böylece yargılama sonuçlanana kadar hayvanların avlanmasına getirilen yasak da devam etmiş olacak.
• Avın devam etmesi için verilen itiraz dilekçelerinde, hayvan hakları derneklerinin herhangi bir menfaati ve dava açma ehliyeti olmadığını iddia ederek “ehliyet yönünden” davanın ve müdahilliklerin reddini talep eden, süre aşımı sebebiyle de dava açılamayacağı iddiasıyla bakanlık ile birlikte davaya itiraz eden av şirketi TorosAltay Turizm’in açıklamalarına itibar edilemeyeceği kanaatine vardı; gerekçelerini sundu.
• Hayvan Hakları ve Etiği Derneği’nin ve Hayvanlara Adalet Derneği’nin de davacı yanında (TVD), TorosAltay Turizm adlı av organizasyon şirketinin davalı idarenin yanında (Tarım ve Orman Bakanlığı) davaya katılma başvurularını kabul etti.

4 Mart Cuma günü görülecek duruşmada, yakın zamanda Konya ve Karaman’da açtıkları av karşıtı davada olduğu gibi, nihai kararın hayvanlar lehine çıkması için #AvCinayettir etiketiyle sosyal medyadan son gelişmeyi duyuran TVD, Bolu’daki yaşam savunucularına bir arada olma ve duruşma gününde Bolu İdare Mahkemesi’nde buluşma çağrısı yaptı.

Ne olmuştu?

TVD, Ekim 2021’de, Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan 2021-2022 Av Yılı Av Turizmi Uygulama Talimatı çerçevesinde Bolu’da avlanması planlanan 15 kızıl geyiğin öldürülmesine engel olmak için Bolu İdare Mahkemesi’nde bakanlığa dava açmıştı. Bolu’nun Mudurnu Sırçalı, Kıbrısçık, Seben Merkez ve Seben Taşlıyayla bölgelerinde koruma altındaki 15 kızıl geyiğin “avlattırılması işi” ihalesinin etiğe ve hukuka aykırılık teşkil etmesi sebebiyle yürütmenin acilen durdurulmasını ve iptalini talep etmişti.

Kasım ayı başında verdiği yürütmeyi durdurma kararında, av ihalelerini açan bakanlıktan “dava konusu işlemin hukuki ve maddi” gerekçelerine dair ayrıntılı rapor isteyen Bolu İdare Mahkemesi, TVD’nin gönderdiği ikinci savunmanın da ardından bakanlığın etüt-envanter raporlarını yetersiz bulmuş, çelişkiler ve eksiklikler sebebiyle yürütmeyi durdurma kararının devamına hükmetmişti.

Bakanlıktan bir kez daha “ihtilafa yer vermeyecek şekilde açıkça belirtilerek” yaş, cinsiyet gibi popülasyona dair ayrıntılı ön etüt çalışmalarına, envanter kriterleri ve tekniklerine dair ayrıntılı bilgi talep eden mahkeme, bu sayede 15 kızıl geyiğin öldürülmesini bir süre daha engelleyen karara imza atmıştı.

Kızıl geyiklerin “zararlı” olduğu ve av faaliyetlerinin “koruyucu veteriner hekimlik uygulaması” olarak değerlendirilmesi gerektiği iddiasıyla hayvanların avcılarca öldürülmesini savunan bakanlık, mahkemeye sunduğu “uzman” görüşlerini Isparta Üniversitesi Orman Fakültesi Yaban Hayatı Ekolojisi ve Yönetimi bölümünden Dr. Öğretim Üyesi Yasin Ünal’ın, Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Yaban Hayatı Ekolojisi ve Yönetimi bölümünden Doç. Dr. Akif Keten’in ve İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Orman Fakültesi Orman Entomolojisi ve Koruma Anabilim Dalı’ndan Dr. Öğretim Üyesi Vedat Beşkardeş’ten almıştı.

Bakanlıkça hazırlanan ihale kapsamında geyiklerin yaşam hakkı, birey başına en az 9.300 TL, en fazla 14.800 TL’den satışa çıkarılmıştı.

Konya ve Karaman av ihalesi geçen hafta iptal edilmişti

Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Konya ve Karaman illerini kapsayan av ihalesine karşı Vegan Derneği’nin 24 Kasım’da açtığı davada nihai karar yakın zamanda hayvanlar lehine olmuştu.

Konya Bölge İdare Mahkemesi, yaklaşık iki ay süren davanın 17 Ocak’ta Konya’da yapılan duruşmasında, bakanlığın savunmasını yine yetersiz bularak, dünya çapında yalnızca Türkiye’de görülen ve nesli tükenen Anadolu yaban koyunlarının ve yine nesli tükenme tehlikesi altında olan yaban keçilerinin avlanması için açılan ihalenin iptaline hükmetmişti. Nihai karar ile avcıların hedefindeki iki türün 2021-2022 “av sezonu” boyunca Konya ve Karaman illerinde avcılar ve av şirketleri tarafından öldürülmesi engellenmişti.

Kapak fotoğrafı: Diana Parkhouse / Unsplash

Bolu’daki kızıl geyiklerin yaşam hakkı için duruşmaya yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Bilim insanları; geyik örneklerinde gözlemlenen çok yüksek pozitiflik oranının sebebini avcılık faaliyetlerine ve geyiklerin doğal hareketliliğinin avcılıkla bozulmasına bağlıyor. Aynı zamanda kamu arazilerinde artan insan varlığı, kış aylarında geyikler için sınırlı besin kaynakları ve insanlar arasındaki yüksek enfeksiyon yükünün de buna katkıda bulunmuş olabileceğini vurguluyor.

23 Kasım 2021 – Iowa’nın hem yabani hem de esaret altındaki ak kuyruklu geyik popülasyonunun yüzde 80’inden fazlasında, Kasım 2020’nin sonu ile 2021’in Ocak ayı arasında SARS-CoV-2 tespit edildi. Bilim insanlarını şaşırtan bulgunun kaynağı, henüz hakem denetimi sürecinde olan bilimsel makalelerin ön baskısını yapan bioRxiv adlı sitede yayımlanan bilimsel bir araştırma.

İnsanlarda COVID-19’a sebep olan SARS-CoV-2, Eylül 2020 ile Ocak 2021 arasında Iowa’da örneklenen ak kuyruklu geyiklerin üçte birinde tespit edildi. Araştırmacılara göre bu durum, muhtemelen birden fazla insandan geyiğe yayılma ve geyikten geyiğe bulaşma olaylarından kaynaklandı.

Pozitif örneklerin yüzdesi çalışma boyunca artarken, alınan 283 örnekten üçte birinde virüs görüldü.

Makalenin yazarlarından Pennsylvania Eyalet Üniversitesi Veterinerlik ve Biyomedikal Bilimler Klinik Profesörü Suresh Kuchipudi, kendisiyle yapılan röportajda “Çalışmamız; 2020 ve 2021 kış aylarında insan popülasyonlarında görülen pandemi ile dikkatimiz dağılmışken, geyikler arasında bir SARS-CoV-2 salgınının sessizce yayıldığını fark edemediğimizi açıkça gösteriyor,” diyor.

Virüs değişime uğrayıp geyiklerden insanlara sıçrayabilir mi?

Disney’in Bambi filmi sayesinde dünya çapında hemen tanınan ak kuyruklu geyik, ülkenin en bilinen ve popüler geyik türlerinden biri.

ABD’de yaşayan yaklaşık 25 milyon ak kuyruklu geyik popülasyonunun önemli bir kısmının SARS-CoV-2’ye karşı savunmasız olduğunun ortaya çıkması, şimdi koronavirüsün evrim geçirmiş bir versiyonunun insanlara geri sıçrama potansiyeli olup olmadığı hakkında kritik soruları da gündeme getiriyor.

Bu da, bir hayvandan insana geçtiği düşünülen COVID-19’un ortadan kalkmama olasılığını artırıyor. Böyle bir durumda da virüs, ya endemik bir boyuta taşınabilir ya da soğuk algınlığı ve grip gibi düzenli bir hal alabilir.

Üç farklı geyik türü virüse karşı savunmasız

Yüzlerce geyiğin baş ve boyun bölgesinde bulunan lenf bezlerini aktif enfeksiyon açısından test etme fikri yoktan var olmadı.

Her şeyden önce bu örnekler Iowa Doğal Kaynaklar Departmanı tarafından rutin bir şekilde, eyalet çapındaki geyikler arasında yaygın görülen Kronik Zayıflama Hastalığı (chronic wasting disease) gözetim programının bir parçası olarak zaten toplanıyordu. Ancak belki daha da önemlisi, önceki çalışmalar geyiklerin SARS-CoV-2’ye yakalanma riskinin yüksek olduğunu zaten ortaya koymuştu.

Bu riskin yüksek olmasının sebebi; 2020’de Proceedings of the National Academy of Sciences‘ta yayımlanan bir araştırmaya göre, bazı hayvanlardaki anjiyotensin dönüştürücü enzim 2 (ACE2) reseptörünün, SARS-CoV-2 ile özellikle iyi bağlanması. Koronavirüs, insanlarda ve diğer primatlarda ACE2 reseptörüne saldırma konusunda oldukça becerikli.

Ancak bu çalışmayı yürüten araştırmacılar, ak kuyruklu geyikler de dahil olmak üzere üç farklı geyik türünün özellikle virüse karşı savunmasız olduğunu görünce şaşırdı.

İnsanlardan geyiğe birden fazla yayılma vakası olduğu tahmin ediliyor

Güncel çalışmada yer almamış olan Wisconsin Üniversitesi Madison Veterinerlik Okulu’nda epidemiyoloji profesörü olan Tony Goldberg, “İnsanlar bu yüzden geyiklere de dikkat etmeye başladı. Çünkü bilim camiası bu hayvanların virüse duyarlı olacağını öngörmüştü,” diyor.

Bu yıl yapılan bir başka çalışma, ak kuyruklu geyiklerin virüsü birbirine iletebildiğini ve bu geyiklerin ABD popülasyonunun büyük bir bölümünün zaten SARS-CoV-2’ye karşı antikor geliştirdiğini gösterdi. Ancak antikorların varlığı koronavirüse dolaylı maruz kalmanın göstergesi olsa da, aslında geyiğin aktif olarak enfekte olduğunu kanıtlamadı.

En geçerli kanıt ise Kuchipudi ve Penn State’deki diğer araştırmacılar tarafından yürütülen son genom dizilimi oldu. Bu dizilim, ak kuyruklu geyiklerde SARS-CoV-2’nin bulunduğunu gösterdi. Fakat Pennsylvania Eyalet Üniversitesi’nde mikrobiyoloji ve bulaşıcı hastalıklar profesörü ve en son çalışmanın ortak yazarı olan Vivek Kapur, bu dizilimin aynı zamanda hayvanlarda bulunan ilgili virüs varyant gruplarının, o tarihlerde Iowalılarda görülenlerle yakından eşleştiğini de gösterdiğini söylüyor.

Kapur’a göre, gözlemledikleri genetik varyasyon kalıpları, insanlardan geyiğe birden fazla bağımsız yayılma vakasının gerçekleştiğini kuvvetle düşündürüyor.

İnsan faaliyetleri geyikler arasındaki enfeksiyon yüküne sebep olabilir

Kuchipudi, “Kamu arazilerinde daha fazla insan olması, kış aylarında geyikler için sınırlı gıda kaynakları, geyik hareketliliğinin avcılık sebebiyle bozulması ve insanlar arasındaki yüksek enfeksiyon yükünün tümü, geyik örneklerinde gözlemlediğimiz çok yüksek pozitiflik oranına katkıda bulunmuş olabilir,” diyor.

Geyik örnekleri arasındaki en yüksek pozitiflik oranı, hem Iowa’daki av sezonu ile hem de eyalette yaşayan insanlar arasındaki en yüksek enfeksiyon oranı ile aynı zamana denk geldi. Geyik örneklerinin yüzde 80’inden fazlası, Kasım ayı sonundan Ocak ayına kadar pozitif çıktı.

Goldberg, “Bunun nasıl meydana geldiğini bilmiyoruz çünkü insanların bir geyiğin hemen iki metre dibinde nefes alıp vermesi alışılmadık bir şey gibi görünüyor” diyor.

“Cansız nesnelerin kontaminasyonu (kirlenmesi, virüsle teması) aracılığıyla gerçekleşmiş olabilir. Yani örneğin; COVID’im ve geyik avlıyorum veya ormanda yürüyorum. O sırada yere güçlü bir şekilde hapşırarak balgam çıkarttım, sümkürdüm. Bu bir yaprağın üzerine denk geldi. Birkaç saat sonra bir geyik gelip onu koklamışsa, bu bulaşmaya sebep olmuş yarayabilir.”

Goldberg, araştırmacıların kontamine atık sular gibi diğer bulaşma yolları hakkında da değerlendirmelerde bulunduklarını belirtiyor.

Virüs yeni ortama tutunabilir: İnsana ve diğer yaban hayvanlarına geçebilir

Ek olarak virüsün, geyiğin sunduğu yeni ortama muhtemelen yapışacağını ve diğer uzmanların da bu görüşü paylaştığını söylüyor: “Geyikler arasında ne kadar hızlı bir şekilde yayıldığı, hatta herhangi bir semptom göstermeden ilerlediği ve genellikle kalıcı güce sahip bir virüsün göstergesi olarak geyiklerin lenf düğümlerinde görüldüğü gerçeği hesap edildiğinde, bu virüs yakın zamanda yok olmayacak.”

Geyik şimdilik asemptomatik gibi görünse de araştırmacılar, koronavirüsün geyikten geyiğe geçerken gelişip değişmeye devam edebileceğinden endişe ediyor. sonunda insanlara çok daha öldürücü ve doğal (ve aşılanmış) bağışıklığımızdan kaçan bir şey olarak geri dönebileceğinden korkuyor.

Ek olarak, geyiklerle etkileşime giren diğer yaban hayvanlarının da risk altında olduğu vurgulanıyor: “Geyik artık bu virüs için bilinen ikinci serbest yaşayan rezervuar konakçısı olarak tanımlandığından, ak kuyruklu geyikler ile birlikte diğer geyik türleri, fare ve kokarca gibi virüse duyarlı olabilecek diğer hayvanlara ilişkin kapsamlı ve düzenli SARS-CoV-2 izleme çalışmalarının yapılması gerekir. Çalışmalarımız bu acil ihtiyacın altını çiziyor,” diyor Kapur.

Danimarka’daki tutsak vizonlar COVID-19 şüphesiyle öldürülmüştü

Epidemiyolojide rezervuarlar, bulaşıcı bir patojenin hayatta kaldığı ve geliştiği popülasyonlar veya ortamlar olarak tanımlanır. Örneğin; vizonların virüse duyarlı olduğunu, geçen yılın sonlarında Danimarka’da faaliyet gösteren 200’den fazla kürk çiftliğinde tutulan 12 milyondan fazla vizon COVID-19 sebebiyle öldürüldüğünde keşfettik. Yabani vizon da Kuzey Amerika’nın çoğunda yaygın olan bir tür. Ancak şimdiye kadar yalnızca bir bireyin enfekte olduğu bilgisine ulaşılmış durumda.

COVID-19’un birçok memeli tarafından başka türlere taşındığı biliniyor. ABD Bronx Hayvanat Bahçesi’ndeki kaplan ve aslanlar gibi dünyanın farklı bölgelerindeki hayvanat bahçelerinde tutsak edilen bazı hayvanların virüsten etkilenip hastalandığı da pandemi boyunca ortaya çıkmıştı.

Sonuç olarak, koronavirüs için ne kadar fazla hayvan rezervuarı olursa, daha zararlı bir şeye dönüşmesi için o kadar fazla fırsatı olur. Goldberg, önümüzdeki altı ay içinde araştırmacıların ABD geyik popülasyonunda SARS-CoV-2’nin nerelere yayıldığı konusunda çok daha net bir fikre sahip olmasını bekliyor.

SARS-CoV-2 için strateji değişimi: Veba ve kuduz örnekleri

Şimdiye kadar virüsün geyiklerden insanlara bulaşabileceğine dair somut bir kanıt yok. Ancak bu risk endişe kaynağı olmaya devam ediyor. Çünkü elimizde, hayvanlardan insanlara geçen bulaşıcı hastalıklara dair sayısız kanıt var.

Örneğin; ABD’de her yıl birkaç kişi enfekte olmuş çayır köpeklerinden (bir tür yer sincabı, praire dog) vebaya yakalanıyor. Ancak Ulusal Yaban Hayatı Sağlığı Merkezi, yuvaların yanına fıstık ezmesi aromalı, aşı yüklü yemler dağıtarak yedi eyalette dört tür çayır köpeğinde vebadan kaynaklanan ölümleri başarılı bir şekilde azalttı. Bilim insanları UV ışığı altında çayır köpeklerinin saç ve bıyıklarının rengini değiştiren zararsız bir boya kullandılar. Böylece hayvanların yaklaşık yüzde 70’inin yemi aldığını belirleyebildiler.

Benzer çabalar kuduzla mücadelede de görüldü. Örneğin; bu yılın başlarında Kuzey Carolina’nın bazı bölgelerinde, rakun popülasyonlarındaki hastalığı azaltmak amacıyla, ağızdan kuduz aşısı içeren 500 binden fazla yem uçaklardan atıldı.

Yaban hayatı aşılamak için teknolojiler mevcut olmasına rağmen, bu çabalar genellikle zor ve pahalı bulunuyor. Şu ana kadar ise ak kuyruklu geyik ve yeni koronavirüs için böyle bir plan yok.

Kaynaklar: Discover Magazine, CBS News

Kapak fotoğrafı: Skyler Ewing / Pexels

Geyikler koronavirüs taşıyabiliyor: Peki bu, pandemi için ne anlama geliyor? yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.