Öncelikle belirtmek isteriz ki, “yumurta tavuğun reglidir” ifadesi biyolojik olarak tam karşılığı olmasa da tavuğun döllenmemiş üreme hücresi olması itibarıyla bu tür bir benzetme ile anılmaktadır. Ancak bu terminolojik benzetme, tartışmanın özünü değiştirmemektedir. Yumurta; endüstrinin tavukların bedeni üzerinde yarattığı ağır biyolojik yükü, yapısal ihlalleri ve bunun etik sonuçlarını ihtiva eden ağır bir hayvansal çıktıdır.

Günümüzde tavuklar, doğal koşullarda yılda yaklaşık 10–20 yumurta bırakan atalarından farklı olarak, genetik seçilim ve yoğun üretim sistemleri nedeniyle yılda 300’ün üzerinde yumurta vermeye zorlanıyor. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) ve Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü (WOAH) gibi uluslararası kurumların da açıkça ortaya koyduğu üzere bu durum hayvanlarda; kemik mineral kaybı, osteoporoz, üreme sistemi hastalıkları ve kronik fizyolojik stres gibi ağır sömürü sonuçları doğuruyor. Hak ihlallerine dayalı bu yıkıcı sistemin insan sağlığı açısından da sağlıklı sonuçlar üretmesi düşünülemez.

Nitekim; kolesterol zengini olan yumurtanın; kalp-damar hastalıkları, tip 2 diyabet ve bağırsak mikrobiyotası aracılığıyla oluşan TMAO gibi mekanizmalar üzerinden sağlık üzerindeki olumsuz etkileri uzun yıllardır tıp literatürünün konusudur. Benzer şekilde balık tüketiminde de deniz ekosistemlerinde giderek artan mikroplastik kirliliği, metilcıva, dioksinler ve PCB gibi kalıcı kimyasal kirleticilerin halk sağlığı üzerindeki ciddi riskleri Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Birleşmiş Milletler Gıda Örgütü (FAO) tarafından açıkça vurgulanmaktadır. Bu gerçekleri dile getirmek bilim karşıtlığı değil; aksine bilimin ortaya koyduğu verileri görünür kılmaktır.

Dünyanın önde gelen beslenme kuruluşlarının da kabul ettiği üzere; hayvanlardan elde edilmiş içerik barındırmayan; lif, vitamin, kalsiyum ve protein açısından zengin; kolesterol ve doymuş yağ içermeyen; meyve, sebze, çerez, tam tahıl ve baklagillerden oluşan dengeli ve zengin bitki bazlı beslenme, yaşamın her döneminde tamamen yeterli ve sağlıklıdır.

Veganlık ise bireysel bir tercih veya beslenme biçimi değil; her şeyden önce hayvan sömürüsünün tamamına karşı hak temelli bir duruştur. İklim kriziyle mücadele, ormansızlaşma ve denizel çölleşmenin önlenmesi, biyolojik çeşitliliğin korunması ve gıda sistemlerinin sürdürülebilirliği açısından da son derece güçlü bilimsel, hukuki ve ekolojik dayanaklara sahip bir yaşam biçimidir.

Ne var ki, yerleşik düzenin ve ekonomik sistemlerin dayattığı alışkanlıklar sorgulandığında, etik dayanaklar ve bilimsel kanıtlar yerine çoğu zaman alay, küçümseme ve itibarsızlaştırma dili tercih edilir. Birey ve toplulukların hedef gösterilmesiyle yeniden üretilen linç kültürü ve yönü değiştirilen dikkat, asıl görünür olması gerekenleri bir kez daha geri plana atar: Hayvanları. Onların haklarını savunanları ise yalnızlaştırmaya ve seslerini bastırmaya çalışır. Ancak bilinmelidir ki hak, adalet ve şefkat çemberini küçültmeye hiçbir örgütlü nefret söyleminin gücü yetmeyecektir.

Hiçbir toplumsal dönüşüm, statüko sorgulanmadan gerçekleşmemiştir. Bu sebeple, asıl ifşa edilmesi ve hesap sorulması gereken; her yıl trilyonlarca hayvanın ve insanın yaşamını etkileyen, yeryüzünün sınırlarını zorlayan mevcut üretim ve tüketim sistemidir.

Hayvanların maruz bırakıldığı sistematik sömürüyü, iklim krizinin görmezden gelinen nedenlerini ve bitki temelli beslenmenin etik temellerini savunmaktan vazgeçmeyeceğiz. Çünkü sessizlik, hiçbir canlıyı korumadı. Değişim ise her zaman gerçeği söylemeye cesaret edenlerle başladı.

Türkiye Vegan Derneği (TVD)

Çok daha fazlası, tvd.org.tr “Neden Vegan” menüsü altında.

Tan Taşçı yalnız değil: Gerçekleri konuşmaktan vazgeçmeyeceğiz yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Yeni karara göre AMA, toplantı ve etkinliklerinde sunulan yiyeceklerle koruyucu ve önleyici sağlık yaklaşımına örnek olmayı hedefliyor. Bu kapsamda, hayvansal içeriklerin kullanımının en aza indirilmesi, bitki temelli seçeneklere daha fazla yer verilmesi teşvik edilecek. Kararın ikinci bölümünde ise, profesyonel etkinliklerde daha sağlıklı beslenme alışkanlıklarının yaygınlaşmasını desteklemek amacıyla, bilimsel verilere dayanan davranış değişikliği yöntemlerinin kullanılmasının teşvik edildiği belirtiliyor.

Sağlıklı ve bitki bazlı beslenme, yalnızca hekimlerin kendi sağlıklarını korumalarına yardımcı olmakla kalmıyor; aynı zamanda doktorların hastalarına önerebilecekleri beslenme modellerini daha yakından tanımalarına da olanak sağlıyor.

Bitki temelli beslenme; kalp sağlığının desteklenmesi, kan basıncının düşürülmesi, diyabet riskinin azaltılması ve sağlıklı vücut ağırlığının korunması gibi birçok faydayla ilişkilendiriliyor.

Sorumlu Tıp İçin Hekimler Komitesi (Physicians Committee for Responsible Medicine – PCRM) tarafından yürütülen araştırmalar da bitki temelli beslenmenin birçok sağlık sorunu açısından diğer beslenme modellerine kıyasla daha etkili sonuçlar sağlayabildiğini ortaya koyuyor. Ayrıca araştırmacılara göre bu beslenme modeli kalori, porsiyon veya karbonhidrat kısıtlamaları gerektirmediği için, uzun vadede daha sürdürülebilir ve kolay olabiliyor.

Meme kanseri riskini azaltan beslenme

Bu karar, AMA’nın son on yılda gıda ve beslenme alanında aldığı kararların devamı niteliğinde. Kuruluş daha önce hastanelerde, okullarda ve gıda yardımı programlarında bitki temelli öğünlerin yaygınlaştırılması çağrısında bulunmuş; bitkisel beslenmenin meme kanseri riskini azaltmadaki rolüne de dikkat çekmişti.

AMA politikaları hayvansal et ve süt ürünlerini, resmi beslenme rehberlerinde zorunlu ve vazgeçilmez gıdalar olarak değil, isteğe bağlı seçenekler olarak değerlendiriliyor.

Web sitelerinde ve basın açıklamalarında uzun süredir “gıda ilaçtır” yaklaşımını benimsediğini belirten AMA, kronik hastalıkların önlenmesi ile yönetilmesine katkı sağlamak amacıyla beslenme eğitimi, bilimsel araştırmalar ve politika çalışmalarını desteklediğini de vurguluyor.

Haziran ayında gerçekleştirilen 2026 AMA Yıllık Toplantısı’nda konuşan AMA’nın önceki dönem başkanı Dr. Bobby Mukkamala, konuyla ilgili yaptığı açıklamada beslenmenin sağlık üzerindeki belirleyici rolüne dikkat çekti: “İyi beslenme, sağlığı iyileştirmek ve hastalıkları önlemek için sahip olduğumuz en güçlü araçlardan biridir. Ne yiyip ne içtiğimiz, birçok kronik hastalığa yakalanma riskimizi doğrudan etkiliyor. Bu nedenle beslenme, hem hastalıkların önlenmesinde hem de uzun vadeli sağlığın korunmasında kritik bir öneme sahip. ‘Gıda ilaçtır’ yaklaşımını benimsemek, bireylerin daha sağlıklı yaşamlar sürmesine ve toplum sağlığının güçlenmesine katkı sağlayabilir.”

AMA’ya göre beslenme, yalnızca tedavi sürecinin bir parçası değil; aynı zamanda kronik hastalıkların ortaya çıkmasını önlemede ve yaşam kalitesini artırmada temel bir sağlık aracı olarak görülmeli.

İnsanın ve gezegenin sağlığına tıp camiasından destek

Kararda atıfta bulunulan ve JAMA Network Open dergisinde yayımlanan bir araştırma da bitki temelli beslenmenin olumlu çevresel etkilerine işaret ediyor. Araştırmaya göre bitki bazlı beslenme modeli, standart Amerikan beslenme düzeniyle karşılaştırıldığında daha düşük sera gazı emisyonları ve daha az enerji tüketimiyle ilişkilendiriliyor.

Karar, uzun süredir sağlık ve gıda politikalarında bitki temelli beslenmenin yer alması ve yaygınlaştırılması için çalışmalar yürüten PCRM tarafından memnuniyetle karşılandı.

Komitenin Başkanı ve Uluslararası İstanbul Vegfest 2020’nin konuklarından Dr. Neal Barnard, kararla ilgili yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı: “Eski bir söz vardır: ‘Hekim, önce kendini iyileştir.’ Bu karar, o sözün bugün hâlâ ne kadar anlamlı olduğunu gösteriyor. Doktorların ve hastalarının sağlığı için bitki temelli beslenmeye destek verdiği için AMA’ya teşekkür ediyoruz.”

–

Kaynak: Vegconomist, PCRM, Center for Nutrition Studies

Amerikan Tabipler Birliği’nden bitki temelli beslenme teşviki yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Bakliyat ulusal beslenme rehberlerinin vazgeçilmezi

Bakliyat, baklagiller (Fabaceae) familyasına ait bitkilerin yenilebilir kuru tohumlarıdır. “Baklagil” terimi bitkinin kendisini ifade ederken, “bakliyat” bu bitkilerden elde edilen kuru tohumları tanımlar. Günlük dilde bu iki kavram sıkça birbirinin yerine kullanılsa da, teknik olarak farklı anlamlara sahip.

Geçmişten bugüne, yaklaşık 10 bin yıldır insan beslenmesinin merkezinde yer alan bu temel gıdalar arasında nohut, mercimek, bakla, barbunya, börülce, bezelye ve fasulye en yaygın tüketilenlerden. Dünyanın dört bir yanında farklı kültürlerin mutfaklarında yer almış olan bu besin; ucuz, besleyici ve doyurucu bir protein kaynağı olarak halen tercih ediliyor, neredeyse tüm mutfaklarda yer alıyor.

Bitkisel protein zenginliğine ek olarak lif, kompleks karbonhidratlar, demir, çinko, folat ve magnezyum gibi önemli mikro besinler de içeriyorlar. Ayrıca bakliyatta bulunan fitokimyasallar, saponinler ve tanenlerin antioksidan ve anti-kanserojen özellikler gösterebildiği aktarılıyor.

• Tüm baklagiller yüksek protein ve lif içerir.
• Yağ oranları düşüktür ve kolesterol içermezler.
• Demir, folat ve potasyum açısından güçlü bitkisel kaynaklardır.

Bugün dünya genelinde neredeyse tüm ulusal beslenme rehberleri, baklagillerin düzenli tüketimini öneriyor. Bu rehberler yalnızca bireysel beslenme önerilerinin değil; aynı zamanda gıda, tarım, sağlık ve kamu politikalarının da temelini oluşturuyor.

Bakliyat: Besin değerleri karşılaştırması

Aşağıdaki tablo, pişmiş bakliyatın 100 gramı (yaklaşık ½ su bardağı / 125 mL) için ortalama besin değerlerini gösteriyor. Aynı zamanda, hayvanların beden parçalarından ve salgılarından elde edilen gıdaları tüketmeden, dengeli ve yeterli beslenmenin mümkün olduğunu açıkça ortaya koyuyor.

Kaynak: Canadian Nutrient File & Pulse Canada (2022)

Bakliyat: İklim dostu, sürdürülebilir tarım

Bakliyatın değeri yalnızca besin içeriğiyle sınırlı değil. Aynı zamanda iklim dostu ve onarıcı tarım uygulamaları için de kritik öneme sahipler.

İnsan sağlığı için son derece faydalı olan baklagiller, toprak sağlığı açısından çok değerli. Çünkü bakliyat:

• Toprak mikroorganizmalarını besleyen bileşikler üretir,
• Hasat sonrası toprakta azotça zengin kalıntılar bırakır,
• Azot bağlama özellikleri sayesinde daha az kimyasal gübreye ihtiyaç duyar.

Bu da sera gazı emisyonlarının azalmasına katkı sağlar.

Hayvan sömürüsüne dayalı et ve diğer ürünlerle karşılaştırıldığında, aynı miktarda besin değerini üretmek için çok daha az araziye ve suya ihtiyaç duyarlar. Örneğin; 1 kg mercimek üretmek, 1 kg sığır eti üretimine kıyasla yaklaşık 10 kat daha az su gerektirir.

Ayrıca, sorumlu ve doğayla uyumlu biçimde üretildiklerinde toprağın besin döngüsünü destekler, toprakta besin maddelerinin tutulmasına katkı sağlarlar.

Bu nedenle AB destekli “Smart Protein Projesi” kapsamında incelenen dört üründen üçü bakliyattır: Bakla (fava), mercimek ve nohut. Dördüncü ürün ise, “yalancı tahıl” olarak bilinen kinoa. Proje; Danimarka, İrlanda, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz ve İspanya’daki farklı toprak ve iklim bölgelerinde, organik ve rejeneratif (yenileyici) tarım sistemleriyle bu ürünlerin yetiştirilebilirliğini ve işlenebilirliğini araştırıyor.

Hayvan temelli üretime dayalı tarım modelleri toprağı yoksullaştırıp biyoçeşitliliği yok ederken, bakliyat temelli sistemler toprağı iyileştirir.

Bakliyat, hayvan sömürüsü ve gıda sistemleri

Günümüzde bakliyatın büyük bir bölümü, insanlar için değil; hayvansal üretim için yem olarak kullanılıyor. Bu durum; pestisit kullanımını artıran monokültür tarımı, ekosistem tahribatını ve hayvan sömürüsünü derinleştiriyor.

Oysa bakliyat;

• Doğrudan insan beslenmesi için üretildiğinde gıda güvenliğini güçlendirir,
• Toprağı besler, ekosistemi onarır.

Peki, bu kadar besleyici, erişilebilir ve sürdürülebilir bir seçenek varken, neden hâlâ hayvanların bedenleri ve salgıları ile beslenmeyi normalleştiriyor, bitkisel beslenmeyi marjinalleştiriyoruz?

Neden Dünya Bakliyat Günü?

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, FAO tarafından yürütülen 2016 Uluslararası Bakliyat Yılı’nın başarısının ardından, bakliyatın Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları’na katkısını tanımış ve 10 Şubat’ı Dünya Bakliyat Günü ilan etmiştir.

Bu gün; daha adil ve ekolojik gıda sistemlerine, sağlıklı beslenmeye ve iklim dostu tarıma dikkat çekmek için önemli bir fırsat.

Biliyor muydunuz?

• Baklagiller vitamin ve mineral yoğunluğu yüksek gıdalardır.
• Uzun raf ömürleri sayesinde gıda israfını azaltırlar.
• Çoklu ekim sistemlerinde biyoçeşitliliği artırırlar.
• Toprağa azot bağlayarak verimliliği yükseltirler.
• Kırsal alanda özellikle kadınlar ve gençler için istihdam olanakları yaratırlar.

Etik, ekolojik ve adil çözüm

Bakliyat; beslenme, iklim krizi, gıda adaleti ve hayvan hakları tartışmalarının tam merkezinde yer alıyor.

Vegan olmak ve bitki temelli beslenmek yalnızca etik bir tercih değil; bilimsel, ekolojik ve toplumsal olarak da güçlü bir çözümdür.

10 Şubat Dünya Bakliyat Günü, bu gerçeği yeniden hatırlamak için bir çağrı niteliğinde.

–

Kaynaklar: FAO, Proveg, Alberta Pulse, Oaklins, Vegan FTA

Bakliyat: Doğanın kilerindeki en güçlü gıdalar baklagiller yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Kanser, kontrol dışı çoğalan tek bir anormal hücre olarak başlar. Bu tür hücre grupları, tümör adı verilen kitleler oluşturur ve sağlıklı dokuyu istila ederek sıklıkla vücudun diğer bölgelerine yayılır. Kanserojenler, kanserli hücrelerin gelişimini kolaylaştırmaya yardımcı olan maddelerdir. Yiyeceklerden, havadan ve hatta vücudun içinden gelebilirler. Çoğu kanserojen, vücuda herhangi bir zarar vermeden nötralize edilir, ancak bazen hücrenin genetik materyaline (DNA) saldırıp onu değiştirmeye devam ederler. Göze çarpan bir tümörün gelişmesi yıllar alır. Bu süre zarfında inhibitör olarak bilinen bileşikler anormal hücrelerin büyümesini engelleyebilir. Bitkisel besinlerdeki bazı vitaminlerin inhibitör olduğu bilinmektedir. Öte yandan diyetteki aşırı yağın, anormal hücrelerin hızla büyümesine yardımcı olan bir destekleyici olduğu ortaya konmuştur.

Beslenme ve Kanser

Çok sayıda bilimsel veriye rağmen çoğu insan kansere yakalanma riskini nasıl azaltabileceğinin farkında değildir. 2008 yılında yayınlanan bir araştırmaya göre kanser vakalarının yalnızca %5-10’u genetikle bağlantılıdır; geri kalan %90-95’i ise çevre ve yaşam tarzı faktörlerinden kaynaklanmaktadır ve potansiyel olarak önlenebilirdir. Kanser vakalarının %25 ila 30’u tütün kullanımından, yaklaşık 3 vakadan 1’i ise gıda seçimlerinden kaynaklanmaktadır.

2014 yılında Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri ve Ulusal Kanser Enstitüsü, kırmızı ve işlenmiş et tüketimi, aşırı kilo ve düşük meyve, sebze ve diyet lifi alımı gibi risk faktörleriyle bağlantılı kanser oranlarını ve ölümlerini karşılaştırdı. O yıl Amerika Birleşik Devletleri’nde kanser vakalarının %42’si ve kanser ölümlerinin %45’i aşırı vücut ağırlığı gibi önlenebilir risk faktörleriyle bağlantılıydı. Diyet ve egzersiz gibi kontrolümüz altındaki faktörler kanser sonuçlarından büyük ölçüde sorumludur.

Diyetiniz ne kadar doğal renkliyse, kanserle mücadele eden bileşiklerin bolluğuna sahip olma olasılığı da o kadar yüksektir. Meyve ve sebzelere parlak renklerini veren pigmentler (tatlı patateslerdeki beta-karoten veya domateslerdeki likopen gibi) kanserle savaşmanıza yardımcı olur.

Bitkisel gıdalar ayrıca göğüs ve prostat kanserine yol açabilecek aşırı hormonların giderilmesine yardımcı olan lif içerir. Lif ayrıca sindirim sistemindeki atıkları hızla uzaklaştırır ve bu da kolorektal kanserin önlenmesine yardımcı olur.

Et ve süt ürünlerinden kaçınmak potansiyel risklerden kaçınmanıza olanak tanır. Tavuk ve balık da dahil olmak üzere etin ızgarada pişirilmesi kanserojen madde üretir. Pastırma ve sosisli sandviç gibi kırmızı ve işlenmiş etler kolorektal kansere yol açan zararlı maddeler içerir. Süt ürünleri ise prostat, meme ve yumurtalık kanserleriyle ilişkilendirilmiştir.

Bitki Bazlı Gıdaların Önemi

Sebzelerin çoğu düşük yağ oranı ve yüksek lif oranına sahip olmanın yanı sıra kanserle mücadele eden birçok madde de içermektedir. Araştırmalar meyve ve sebzelere koyu renklerini veren pigment olan karotenoidlerin kanseri önlemeye yardımcı olduğunu göstermiştir.

Koyu yeşil, sarı ve turuncu sebzelerde bulunan beta-karoten, akciğer kanserine karşı korunmaya yardımcı olur ve mesane, ağız, yutak, yemek borusu diğer bölgelerdeki kanserlerin önlenmesine yardımcı olabilir.

Lahana, brokoli, lahana, şalgam, karnabahar ve Brüksel lahanası gibi turpgiller, antikanser aktiviteleri olduğu düşünülen flavonlar ve indoller adı verilen bitki besinlerini içerir.

Turunçgillerde ve birçok sebzede bulunan C vitamini yemek borusu ve mide kanseri riskini azaltabilir. C vitamini, vücutta oluşan kansere neden olan kimyasalları nötralize eden bir antioksidan görevi görür. Ayrıca midede nitratların kansere neden olan nitrozaminlere dönüşmesini de durdurur. C vitamini ve karotenoidlerin meme kanseri riskini azaltmada da özellikle güçlü olduğu bulunmuştur.

Selenyum tam tahıllarda bulunur ve C vitamini ve beta-karoten ile aynı antioksidan etkiye sahiptir. E vitamini de bu etkiye sahiptir. Araştırmacılar bitki bazlı gıdalarda daha fazla bulunan antioksidanların iltihap ve kanserle mücadelede oynadıkları rolü keşfetmeye devam ediyor.

Kanser Hastalarında Bitki Bazlı Beslenmenin Faydaları Nelerdir?

Bitki bazlı beslenme, yüzde elli hayvansal proteinden oluşan tipik Batı diyetini seçerseniz tüketmesi zor olabilecek fitokimyasallar, vitaminler, mineraller ve lifleri beslenmenize ekler.

Amerikan Kanser Araştırma Enstitüsü’ne göre fitokimyasallar;

• Kanser hücresi oluşumuna ve çoğalmasına,

• Bağışıklık hücreleri dahil olmak üzere sağlıklı hücrelerin yeniden üretilmesine,

• Hormonların düzenlenmesine,

• Belirli iltihap türlerinin azaltılmasına yardımcı olan güçlü bir kanserle mücadele bileşenidir.

Besinleri almanın en iyi yolunun besin takviyelerinden değil, gerçek yiyeceklerden olduğunu unutmayın; bu nedenle bu yiyecekleri öğünlerinize sık sık ekleyin.

Bitki Bazlı Beslenme Kanser Hastaları İçin Güvenli midir?

Bitki bazlı beslenme, kanserli birçok insan için güvenlidir. Ancak kişilerin beslenme ihtiyaçları farklılık gösterebildiği için kanser tedavisi gören kişilerin bitki temelli yaklaşımlarını kendi ihtiyaçlarına göre düzenlemeleri gerekebilir.

İstenmeyen kilo kaybı, çiğneme veya yutma güçlüğü ve şişkinlik, kabızlık veya ishal gibi sindirim sorunları gibi yan etkiler yaşayan kişilerin, bitki bazlı gıdaları daha fazla tüketmek için özel adımlar atması gerekebilir. Örneğin yiyeceklerin daha küçük parçalara bölünmesi gerekebilir veya sebzelerin taze yenmek yerine pişirilmesi gerekebilir.

Kanser tedavisi gören kişilerin belirli yeme sorunlarına çözüm bulmak için yiyecek kısıtlamalarının getirilmesi gerekebilir.

Bitki Bazlı Beslenmeye Nasıl Geçiş Yapabilirim?

Bitki bazlı beslenmeye geçerken için aşağıdaki ipuçlarını kullanabilirsiniz:

Porsiyonları Planlayın: Tabağınızın en az %75’ini meyve, sebze, tam tahıl ve fasulye gibi bitki bazlı gıdalarla doldurun. Yemeklerinizi et veya hayvansal ürünler yerine bitkilere göre planlayın. En fazla besin maddesini almak için renkli sebze ve meyve çeşitlerini seçin.

Protein İçin Bitkilere Yönelin: Hayvansal proteinleri tercih etmek yerine öğünlerinize fasulye, baklagiller, kuruyemişler ve tohumlar gibi daha fazla bitkisel protein eklemeyi deneyin.

İşlenmiş Gıdalara Dikkat Edin: İşlenmiş bitki bazlı gıdaların bazılarında yağ ve kalori içeriğini artırabilecek tuz, yapay renklendiriciler, aromalar, tatlandırıcılar ve hayvansal ürünler gibi büyük miktarda yağ ve koruyucu madde bulunur. İşlenmiş gıdalar da gıda hassasiyeti sorunlarına katkıda bulunabilir. Beslenmenizde işlenmiş gıdalar yerine daha az işlenmiş bitki bazlı gıdalara yer verin.

Kademeli Bir Değişiklik Yapın: Özellikle sindirim sorunlarınız veya gıda hassasiyetiniz varsa, diyetinizde ani bir değişiklik yapmak yerine adım adım bitki bazlı beslenmeye geçmeniz tavsiye edilir.. Bu nedenle bitki bazlı beslenmeye geçiş sürecini planlamanız gerekebilir. Örneğin bitki bazlı beslenmeye geçtiğinizde çiğ salatalar yerine pişmiş sebzelerden başlamanz, küçük porsiyonlarla ilerlemeniz, smoothieler veya çorbalar gibi sindirimi kolay gıdaları tercih etmeniz tavsiye edilir.

Sonuç

Meyveler, sebzeler, tam tahıllar, yağsız proteinler, sağlıklı yağlar ve sıvı alımı, kanser tedavisi gören kişilerde tedaviden alınan olumlu sonuçların artışında ve yan etki yönetimi yapılmasında rol oynar.

Unutmayın, kanserle mücadelede yeri olan bitki bazlı beslenme  aynı zamanda kalp hastalığı, diyabet ve yüksek tansiyon gibi diğer hastalıklara yakalanma riskinizi de azaltabilir.

*Diyetinizde veya yaşam tarzınızda herhangi bir değişiklik yapmadan önce daima doktorlarınız ve beslenme uzmanlarınız ile ihtiyaçlarınıza yönelik olarak konuşun.

Kaynak: LLS & PCRM

Kanserle Mücadelede Bitki Bazlı Beslenmenin Yeri yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Yağda çözünen D vitamini vücutta, kemik oluşumunu ve bağırsaktan kalsiyum ve fosfor emilimini düzenleyen bir hormon gibi davranır. Kemikler ve kan arasındaki kalsiyum değişimini kontrol etmeye yardımcı olur. Bebeklik ve çocukluk döneminde D vitamini eksikliği raşitizm adı verilen kemik deformasyonuna, yetişkinlerde ise osteomalazi adı verilen kemik yumuşamasına neden olur. Ancak D vitaminin tek işlevi kemik sağlığını korumak değildir.

Bugün, D vitamininin insan vücudunda geniş bir görev yelpazesine sahip olduğunu ve bir dizi fizyolojik sürece müdahale ettiğini biliyoruz.  Örneğin bağışıklık sisteminizin iyi çalışması için D vitaminine ihtiyacı vardır. 2011’de yapılan bir araştırma, D vitamini eksikliğinin artan otoimmün sorunlarla ve daha yüksek enfeksiyon geliştirme riskiyle bağlantılı olduğunu göstermektedir. 2013 tarihli bir araştırmaya göre, düşük D vitamini seviyelerine sahip kişiler, sağlıklı vitamin seviyelerine sahip kişilere göre daha büyük bir depresyon riski altında olabilir.

Bununla birlikte D vitamininin kanseri önlemede ve kalp hastalıkları risklerini azaltmada rol oynayabileceğini öne süren bazı kanıtlar bulunuyor ancak bu konuda kesin bir verinin elde edilebilmesi için daha çok araştırmanın yapılması gerekiyor.

D vitamini Eksikliği Endişe Verici Boyutlara Ulaşıyor

D vitamini eksikliği, yaş, cinsiyet, ülke, coğrafi konum veya beslenme uygulamalarına bakılmaksızın tüm dünyada yaygındır. Amerika Birleşik Devletleri, Kanada, Güney Amerika, Avrupa, Avustralya, Orta Doğu, Güney Asya ve Afrika olmak üzere dünyanın her yerinde yapılan geniş ölçekli araştırmalarda sağlıklı bireyler arasında yüksek oranlarda biyokimyasal D vitamini eksikliği veya yetersizliği bildirilmiştir. Şiddetli D vitamini eksikliği en çok Çin, Hindistan, Güney Amerika ve Orta Doğu’da yaygındır.

D vitamini ile güçlendirilmiş gıdalar, bazı sanayileşmiş ülkelerde D vitamininin ana kaynaklarıdır. Ancak bu tür ürünler Hindistan, Güney Amerika ve Ortadoğu gibi düşük ve orta gelirli oranının yüksek olduğu bölgelerde aynı şekilde erişilebilirliğe sahip değildir.

Gıda zenginleştirme programlarının yaygın olmadığı durumlarda kişiler D vitamini için yalnızca güneşe bağımlıdır. Bununla birlikte, kış aylarında ve yüksek enlemlerde (35°’nin üzerinde) yaşayanlarda ciltte D vitamini üretimi en aza indiği için tek başına güneş ışığı güvenilir veya yeterli bir kaynak olarak görülmemektedir.

Güneş ışığını rahatlıkla alan coğrafi bölgelerde olsalar dahi kültürel veya dini sebeplerle vücudun büyük bir bölümünün güneş görmeyecek şekilde örtüldüğü toplumlarda, yaşlılar, çocuklar veya çalışan kişiler gibi günün büyük bir çoğunluğunu kapalı alanlarda geçiren gruplarda, insan yoğunluğunun yüksek olduğu, açık alanlara ve güneş ışığına doğrudan erişimin olmadığı yerleşimşerde D vitamini eksikliği oldukça yaygındır.

Bu arka planla, D vitamini, insan popülasyonunun büyük bir bölümünde eksikliği açısından yüksek risk potansiyeline sahip bir “sorunlu besin” olarak kolayca sınıflandırılabilir.

Yaygın D Vitamini kaynakları

• Mantarlar

Mantarlar, önemli miktarda D vitamini içeren hayvansal olmayan kaynaklardan biridir. Karanlıkta yetiştirilen mantarlar, önemli miktarda D vitamini içermeyebilir. Ancak, büyürken ultraviyole ışığa maruz kalan mantarlar, 100 gram porsiyon başına yaklaşık 450 IU içerebilir.

• Güneş ışığı

Güneş ışığı bir yiyecek olmasa da, veganlar için harika bir D vitamini kaynağıdır. UV indeksi sürekli veya yılın büyük bölümünde 4’ün üzerinde olan coğrafi bölgelerde, vitamini sentezi için koşullar çok daha iyidir. Mevcut coğrafi konumunuza göre pozlama açısının yeterli olup olmadığını tam olarak hesaplayan uygulamalar vardır. Basit bir gölge kuralını da uygulayabilirsiniz – gölgeniz sizden çok daha uzunsa, güneş yeterli açıda değildir ve sentez gerçekleşmez.

Ancak güneşe maruz kalma sürenizi sınırlamaya çalışın. Kontrolsüz bir şekilde güneşe maruz kalmak vücudunuzda başka sorunlara yol açabilir. Güneşte çok fazla zaman geçirmek cildinize zarar verebilir, güneş yanığına neden olabilir ve cilt kanseri riskinizi artırabilir.

• D Vitamini Açısından Güçlendirilmiş Gıdalar
  • Güçlendirilmiş Tahıllar: Birçok kahvaltılık gevrek ve yulaf ezmesi markası D vitamini ile takviye edilmiştir. Güçlendirilmiş tahıllarda bulunan D vitamini miktarı markalar arasında değişebilir. Ancak D vitamini ile takviye edilmiş tahıllar genellikle beslenme bilgilerinde vitamini listeler.
  • Güçlendirilmiş Meyve Suları: Tüm meyve suları D vitamini ile takviye edilmemiştir. Ancak, D vitamini ile güçlendirilmiş meyve sularının ambalajında genellikle bundan bahsedilir.
  • Güçlendirilmiş Bitkisel Sütler: Güçlendirilmiş bitkisel sütler D vitaminin yanı sıra kalsiyum, A vitamini ve B-12 vitamini gibi diğer besinlerle de takviye edilebilir. Ürünlerin hangi vitaminleri hangi miktarlarda barındırdığını ve bunların günlük ihtiyacınızın ne kadarını karşıladığını görmek için ise ürünün etiketini okumanız yeterlidir.

D Vitamini Takviyeleri

İnsan vücudu için oldukça önemi olan D vitamininin popülasyondaki endişe verici eksikliği, çoğumuzu takviye gıda kullanmaya itiyor. Piyasada ise birçok D vitamini takviyesi bulunuyor. Ürünler arasında bir fark yok gibi görünse de aslında tam tersi geçerli. Söz konusu fark aslında D vitamininin türünden (en iyi bilinen formları D2/ergokalsiferol ve D3/kolekalsiferoldür), teknolojik süreçten ve üretimde kullanılan ham maddenin kalitesinden kaynaklanmaktadır.

D Vitamini Toksisitesi: D vitamini toksisitesi çoğunlukla bilinçsiz bir şekilde takviye almaktan kaynaklanır. Gıdalarda bulunan vitaminin düşük miktarlarının toksik bir seviyeye ulaşması pek olası değildir ve yüksek miktarda güneşe maruz kalma toksisiteye yol açmaz çünkü ciltteki aşırı ısı D3'ün oluşmasını engeller. Bu nedenle D vitamini içeren takviyelerini doktorunuzun gözetiminde izlenmediği sürece almamanız önerilir. Toksisite belirtileri; anoreksiya, kilo kaybı, düzensiz kalp atışı, artan kan kalsiyum seviyeleri nedeniyle kan damarlarının ve dokuların sertleşmesi. Kan damarlarının sertleşmesi potansiyel olarak kalp ve böbreklerde hasara yol açar.

Piyasada hem üretim için kullanılan kaynak hem de kalitesi bakımından farklılık gösteren çok sayıda ürün bulunmaktadır. Ek olarak, birçok ürün tüketici için okunaksız olan bileşenlerin bir listesini içerir. Birçok bileşenden oluşan bu ürünlerin uzun süreli tüketimi sağlık üzerinde olumsuz etkilere neden olabilir. Ayrıca üreticiler, üretim sürecinde kullanılan bazı katkı maddelerini etiket üzerinde belirtmek zorunda olmayabilir. Bu nedenle şüphe uyandıracak kadar düşük fiyat, aşırı uzun raf ömrü veya çarpıcı bir renk/tat güvenlik profili tartışmalı olan katkı maddelerinin içeriğine işaret edebilir. Bu nedenle ortalama bir tüketici için D vitamini takviyesi oldukça karışık bir sağlık problemi haline gelebilir.

Hayvan Kaynaklı D vitamini Takviyeleri

Piyasadaki çoğu ürün için D vitamini üretiminin ortak hammaddesi lanolindir. Lanolin terimi, Latin kökenli – lana (yün) ve oleum (yağ) sözcüklerinin birleşiminden oluşmuştur. Koyunların yağ bezleri yünlerini yağmurdan ve diğer olumsuz çevresel etkilerden korumak için lanolin salgılar. Kırkım sırasında yapağıdan lanolin alınır. Bu nedenle hayvan sömürüsü içermesinin yanı sıra kaynağı gereği lanolinden üretilen takviyeler alerjisi bulunan kişierin tüketimi için de uygun değildir.

Lanolinden Elde Edilen D Vitamini

Koyunlardan alınan yün, parazitleri veya yabancı maddeleri gidermek için önce yüksek sıcaklıktaki suda deterjanla yıkanır. İlk olarak ham lanolin üretilir. Yağ bileşeni daha sonra sabunlaştırma ve ardından santrifüjleme adı verilen bir işlemle yağsız bileşenden ayrılır. Ham kolesterol, özütleyiciler ve çözücüler kullanılarak izole edilir. Daha fazla kimyasal işlemden sonra, cildimizin altındaki provitamin ile kimyasal olarak aynı olan ve D3 vitamini üretmek için güneş ışığı ile etkileşime giren 7-dehidrokolesterol (provitamin D3) üretilir. Son adımda, 7-dehidrokolesterol, takviye üretimine hazır D3 vitamininin nihai kararlı formunu oluşturmak için ışığa maruz bırakılır.

Hayvan Kaynaklı D Vitamininin Tek Sorunu Hayvan Sömürüsü Değil

Meralarda otlayan veya özel yemlerle beslenen koyunlar kimyasal olarak işlenmiş bitkiler aracılığıyla pestisitlere maruz kalırlar. Ayrıca sıkışık alanlarda yaşayan koyunlar düzenli olarak kene ve diğer parazitlere karşı korunmaları için çeşitli kimyasal ilaçlarla dezenfekte edilirler.

Bununla birlikte lanolin doğası gereği yağlı olduğundan, hava ile temas ettiğinde bozulmaya başlayabilir veya oksitlenebilir. Raf ömrünü uzatmak için birçok üretici, sıvı ve katı yağların bozulmasını geciktirmek için lanoline  en yaygın kullanılan sentetik antioksidan olan BHT (butilhidroksitoluen) ekler. BHT’nin yeterli miktarlarda güvenli olduğu düşünülse de, insan adipoz dokusunda eser miktarda kalır ve sağlık üzerindeki etkisine ilişkin bir takım şüpheler vardır: yapılan araştırmalarda maddenin hayvanlar için kanserojen olduğu ortaya çıkmıştır.

Bitkisel D Vitamini Kaynakları

Günümüzde etik, gıdadan tekstile kadar kişilerin bütün ürün seçimlerinde büyük bir rol oynuyor. Eğer vegansanız/vegan olmaya karar verdiyseniz, hayvan sömürüsünün son bulmasını istiyorsanız veya gezegenin sürdürülebilirliğini önemsiyorsanız lanolin özlü ürünlerin önünüzdeki tek seçenek olmadığının bilincinde olmanız çok önemlidir.

Hayvan kaynaklı D vitamini üretiminin tek kaynağı uzun süredir yalnızca mantarlardı. Ancak artık vegan tüketime uygun olan, alglerden elde edilmiş D vitamini takviyeleri üretiliyor. Üstelik alglerden elde edilen D vitamini takviyeleri genel kanının aksine, tıpkı lanolinden üretilen D vitamini takviyeleri gibi, yeterli derecede sindirilerek ihtiyacı tam olarak karşılayabilir.

Kolaylaştırıcı Bilgi: D2 vitamini bitkisel kaynaklardan veya mantarlardan üretildiği için D2 vitamin takviyeleri her zaman veganlar için uygundur, ancak D3 vitamini bir hayvan kaynağından veya likenden elde edilebilir. Bu nedenle D3 vitamin takviyesi içeren bir üründe D3’ün kaynağının hayvan sömürüsü olup olmadığını bilmek önemlidir.

Sonuç

Modern şehir yaşamı veya sağlıksız beslenme nedeniyle dünya genelinde her geçen gün daha fazla insan D vitamini eksikliği yaşıyor ve D vitamini takviyesi kullanmaya başlıyor. Yeterli ve dengeli bir vegan beslenme ile kontrollü bir şekilde güneş ışığına maruz kalarak D vitamini eksikliği yaşama ihtimalinizi minimize edebilirsiniz. Bununla birlikte dengeli ve yeterli beslendiğinizde dahi rutin olarak kan değerleri kontrollerinizi yaptırmanız uzmanlar tarafından tavsiye ediliyor.

Günümüzde birçok kişide olduğu gibi doktorunuz gerekli gördüğü hallerde beslenmenize ek olarak D vitamini takviyesi almanız gerektiğini belirtebilir. Bu durumda bilinçli tüketiciler olarak lanolinden üretilen D vitamini takviyeleri yerine vegan takviyelere yönelmeniz hem hayvanlar hem de kendiniz için en sağlıklı tercih olacaktır.

Kaynaklar: Ncbi, Harvard, Helathline & Trime

D Vitamini Eksikliği Mit mi Gerçek mi? yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Dünya genelinde tahmini olarak 537 milyon yetişkin diyabetle yaşıyor. Araştırmalara göre diyabet hastalarının sayısı ise her geçen gün artıyor. Bu artışa paralel olarak uygun fiyatlı, kolay erişilebilir ve risksiz insüline olan talep de aynı oranda artıyor.

Pennsylvania Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi’nden Profesör Henry Daniell ve ekibi ise diyabet hastalarına yönelik yeni bir buluşa imza attı. Bu buluş yaygınlaşırsa hem sağlık profesyonelleri hem de hastaların hayat kalitesi büyük oranda artacak.

Mevcut Yöntemler Neden Geliştirilmeli?

Diyabetli hastalar için hayati öneme sahip insülin enjeksiyonları hormonun kan dolaşımına hızlı bir şekilde girmesi nedeniyle hipoglisemi (kandaki şeker seviyesinin sağlıklı aralığın altına düşmesi) riskini taşıyor. Bu riski ortadan kaldıran insülin pompaları ise yüksek maliyetleri nedeniyle tüm dünyada yaygınlık gösteremiyor. Bununla birlikte günlük kullanım dozu dışındaki ilaçların dondurulmadan buzdolabında, soğuk zincir devam ettirilerek saklanması gerekliliği elektriğin düzenli olarak bulunmadığı koşullarda hastalara ilaçlarının ulaştırılması konusunda büyük sorunlar yaşanmasına veya ilaçların bozulmasına sebep oluyor.

Yeni Buluş Ne Sunuyor?

Daniell ve ekibi ise mevcut ilaç alternatiflerinin karşılaştığı sorunları ortadan kaldıracak bitki bazlı bir proinsülin tasarladı. Yeni ürün ağızdan alındığı için hipoglisemi riskini en aza indiriyor ve oda sıcaklığında saklanabiliyor. Karmaşık ve yüksek maliyetli ekipmanlara ihtiyaç duyulmadan üretilen bu buluş ile oda sıcaklığında saklanabilirliği nedeiyle raf ömrü oldukça uzun olan daha ekonomik bir alternatif üretilmiş oldu. Üstelik üretilen bu yeni tasarım mevcut insülinlerin aksine hiçbir hayvsan kullanılmadan üretilebilecek.

Bitki bazlı insülin ilaç sektöründeki ‘zorunlu’ hayvan sömürüsüne dur diyebilecek güçlü bir tasarım. Bununla birlikte ilacın bitki bazlı olması hayvanlar kullanılarak üretilen insülinde birlikte bulunmayan üç peptitin de tamamını içeriyor.

Bitki Bazlı İlaçlar Üretmek Mümkün

Bu buluş Daniell’in geliştirdiği tek bitki bazlı alternatif değil. 2015 yılında hemofili hastaları için düşük maliyetli bitkisel bazlı ticari bir ilaç geliştiren Daniell pulmoner arter hipertansiyon, alzheimer, çocuk felci ve diş plağı tedavisi için de bitki bazlı ilaçlar tasarlamıştı. Pandemi döneminde ise Covid-19’ün viral yükünü azaltan bitki bazlı bir çiğneme tableti üretmeyi başarmıştı.

Daniel ve ekibi farklı alanlardaki çalışmalarına devam ederlerken bir yandan da uzun yıllardır yalnızca hayvanlar kullanılarak üretilen ve hayati öneme sahip ilaçların da bitki bazlı alternatiflerinin üretilmesi için sektörün diğer profesyonellerini teşvik ediyorlar.

Ancak yenilikçi bitki bazlı buluşların bile çözmesi gereken büyük bir sorun daha var: hayvan deneyleri. Çalışma yürütülürken hayvan deneylerine başvurulması ise ne yazık ki bu kadar büyük bir buluşun tasarımına gölge düşürüyor. Bu örnek bizlere bitki bazlı ilaçların üretilmesi için talebimizi artırırken bir yandan da ilaçların geliştirilmesi aşamasında hayvan deneylerine başvurulmaması konusunda da talep oluşturmamız gerektiğini birkez daha hatırlatıyor.

İlaç sektörü artan farkındalık ve teknolojik olanaklar nedeniyle her geçen gün hayvan sömürüsünden biraz daha uzaklaşıyor. Yakın gelecekte hayvanlar üzerinde test edilmemiş yalnızca bitki bazlı ilaçların kullanılması ise imkansız değil.

Kaynak: Penn Today

Bitki Bazlı İnsülin Üretildi yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Almanya, Ulusal Beslenme Stratejisi’nin bir parçası olarak bitki bazlı gıdaları benimsiyor.

Geçtiğimiz günlerde sunulan “Federal Hükümetin Beslenme Stratejisine Doğru” başlıklı rapor, hükümetin ulusal strateji için önerdiği temel başlıkların ana hatlarını çiziyor ve okullar, huzurevleri ve hastaneler gibi devlet tarafından işletilen tesislerde sağlıklı, iklim ve hayvan dostu, sürdürülebilir beslenme için bir örnek oluşturma ihtiyacını vurguluyor.

Alman hükümeti bu strateji belgesiyle, erken eğitim ve erişilebilirliğe odaklanan girişimlerle gıda sisteminde dönüşümü sağlayacak, “herkes için iyi, sağlıklı ve kapsayıcı” bir beslenme stratejisi oluşturmayı hedefliyor.

İklim krizine karşı, halk sağlığı için

Strateji belgesi, beslenme kaynaklı hastalıkları azaltmaya ve daha iyi beslenmeyi teşvik etmeye yardımcı olmak için bitki bazlı gıdaları benimsemeyi ilke ediniyor.

Aynı zamanda Almanya’nın iklim krizi karşısında geliştirdiği politikalarının bir ayağı işlevini görüyor: “Beslenme, kendini gerçekleştirmenin bir yolu veya bir kültürün ve hayata karşı tutumun bir parçası olabilir. Nasıl ve ne yediğimizin de geniş kapsamlı etkileri var: Almanya’da ve dünya çapında çevre, biyolojik çeşitlilik, iklim ve hayvan dostlarımız üzerinde, tarım ve gıda endüstrisi üzerinde ve dolayısıyla sağlığımız ve esenliğimiz üzerinde.”

Almanya’nın tarım ve gıda sistemleri, sera gazı emisyonlarının yaklaşık dörtte birinden sorumlu olduğu için hükümet, 2045 yılına kadar karbon nötr olma hedefine ulaşmaya yardımcı olmak için gıdanın nasıl üretildiğini yeniden masaya yatırıyor.

2030 yılına kadar ülke, tarımsal ürünlerinin yüzde 30’unun organik tarımdan gelmesini ve her sektörde gıda israfını yarı yarıya azaltmayı hedefliyor. Oluşturulan yeni strateji belgesi, bu hedeflere ulaşmak için mevsimlik ve bölgesel olarak yetiştirilen, bitki bazlı gıdaları teşvik etmeyi odağına alıyor. Aynı zamanda bu gıdaları en savunmasız topluluklar dahil olmak üzere ülkedeki herkes için erişilebilir ve cazip kılmak için sosyal medya gibi mevcut tüm kaynakları kullanmayı planlıyor.

Raporda, “Gıda sisteminin tamamının bitki bazlı beslenmeye doğru evrilmesi, gıda sektörü bazında ulusal ve uluslararası iklim, biyolojik çeşitlilik ve sürdürülebilirlik hedeflerimize ulaşmak için en önemli ayar vidasıdır,” deniyor.

Almanya Ulusal Beslenme Stratejisi’nin 2023’ün sonunda tamamlanması ve 2025’te uygulamaya başlanması bekleniyor.

Bitkisel beslenmede öncü

Ulusal strateji, Almanya’da bitki bazlı beslenmeyi daha da normalleştirmeye yardımcı olsa da, ülke bu açıdan şimdiden farklı şekillerde ilerleme kaydetmiş durumda. Vegan hizmet uygulaması HappyCow’a göre ülkenin başkenti Berlin 2022’de, şehir merkezine 10 km mesafedeki 100 vegan restoranıyla bir dönüm noktasına ulaştı.

Ayrıca 2021’de Berlin’deki dört büyük üniversite, sera gazı emisyonlarını azaltmak için ortak bir çabayla şehir genelindeki 34 üniversite kantininde sunulan tüm “etlerin” yaklaşık yüzde 96’sını ortadan kaldırmak için önemli bir girişimde bulunmuştu. 2019’da da Berlin Teknik Üniversitesi’nde tamamı vegan gıdalardan oluşan şehrin ilk vegan üniversite kantini Veggie 2.0 açılmıştı.

Almanya’daki vegan nüfusunun genel olarak ortalamanın üzerinde olduğu biliniyor. En son tahminlere göre ülkedeki vegan sayısı, 2016’dan bu yana ikiye katlanarak nüfusun yaklaşık yüzde 3,2’sine (veya 2,6 milyon Alman) tekabül ettiği tahmin ediliyor.

Kaynak: Vegnews

Kapak fotoğrafı: Berlin-Vegan

Alman hükümeti iklim kriziyle mücadele ve halk sağlığı için bitki bazlı beslenmeye geçişi destekliyor yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Uluslararası vegan ve vejetaryen ürün ve hizmet etiketleme kuruluşu V-Label, devam eden küresel büyüme ve genişlemenin bir parçası olarak yeni yılın ilk günlerinde güncellenen logolarını tanıttı.

Avrupa’dan dünyaya yayılarak 4 bin 300’den fazla markayı lisanslayan ve 50 bini aşkın ürüne vegan / vejetaryen sertifikası veren V-Label, yenilenen logolarıyla vegan ve vejetaryen ürünler arasındaki ayrımı tüketiciler için kolaylaştırmayı hedefledi.

Yenilenen vegan logosu sarı arka planı ile öne çıkarken vejetaryen logosu da artık yeşil bir arka plana sahip. Ayrıca logolarda metin daha fazla dikkat çekecek şekilde güncellendi.

View this post on Instagram

A post shared by V-Label Türkiye (@vlabelturkiye)

Geçiş dönemi iki yıl sürecek

V-Label, piyasada çok sayıda sertifikalı ürün bulunması nedeniyle değişikliklerin tüm öğelere yansımasının iki yılı bulabileceğine inanıyor ve uzun geçiş döneminin, eski logolu ambalajların israf edilmesini önleyeceğini umuyor.

V-Label Türkiye’den yapılan açıklamaya göre; “Önlenebilir atık üretiminden kaçınmak istediğimiz için mevcut logo kullanıcısı firmalara eski etiketlere sahip ürünleri geri çekmesi ve eş zamanlı olarak logoları yenilemesi şartı koymuyoruz. Mevcut etiketlerin kullanım süresinin dolması ve yenilenen ambalajlarda kullanımı ve benimsenmesi için iki yıllık bir süre öngörüyoruz. Yeni lisanslanacak ürünlere ise yalnızca yenilenen tasarımımızla ambalaj onayı verilecek.”

Vegan sertifikası

Çok sayıda çalışma artık vegan sertifikasının tüketici davranışında önemli rol oynadığını ortaya koyuyor.

The Vegan Society tarafından 2020’de yapılan araştırma, veganların %95’inden fazlasının aktif olarak bu logoları aradığını ve bu rakamın yiyecek ve içecek için %99’a çıktığını ortaya koydu.

ProVeg International tarafından geçen yıl yapılan bir araştırma da, Birleşik Krallık’ta veya AB’de “vegan” ve “bitki bazlı” terimlerinin resmi bir yasal tanımı olmaması sebebiyle vegan sertifikasının tüketiciler için önemli olduğunu gösterdi.

Vegan ve vejetaryen ürünlerin yaygın, popüler ve kolayca tanınabilir olduğu bir dünya için çalıştıklarını belirten V-Label’in kurucusu Renato Pichler, “Yeni pazarlara açılmak bizi çok mutlu ediyor. V-Label, dünya çapında kâr amacı gütmeyen 30’dan fazla kuruluşa, V-Label’in küresel vizyonuyla uyumlu olan faaliyetleri finanse etmelerini sağlayacak şekilde kaynak yaratmaya yardımcı oluyor,” dedi.

V-Label’ın araştırmasına göre, görünür ve anlaşılabilir etiketleme sistemi sayesinde dünya nüfusunun üçte birinden fazlası V-Label’i biliyor. Anketlere göre; ilkeleriyle uyumlu beslenme tercihlerine göre ürün arayan her 10 kişiden 7’si V-Label etiketli ürünleri daha sağlıklı buluyor ve %57’si bu etiketlere daha çok güveniyor. Tüketiciler, V-Label ile çeşitli bitki bazlı seçenekleri keşfederek emisyonlarını, sularını ve ormansızlaşma ayak izlerini azaltabilir.

View this post on Instagram

A post shared by V-Label Türkiye (@vlabelturkiye)

Kaynak: V-Label, Vegconomist

V-Label vegan ve vejetaryen ürün etiketleri güncellendi yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Türkiye dahil 14 Avrupa ülkesinde yapılan, vegan ürün pazarının dinamiklerini, karşılaşılan engelleri ve fırsatları inceleyen V-Label ve FMCG Gurus’un yeni pazar araştırması, Türkiye’de ve Avrupa’da hayvan hakları, iklim değişikliği ve sağlık ekseninde değişen beslenme alışkanlıklarına, insanların hangi motivasyonlarla ne tür ürünlere yöneldiğine ve bunu yaparken hangi kriterlere dikkat ettiklerine ışık tutuyor.

Son yıllarda yapılan araştırmalar sayesinde dünya çapındaki veganların sayısının 79 milyona ulaştığı, vegan yaşam felsefesi ve pratiklerine yönelik ilginin de dünya çapında katlanarak arttığı, bu merakın 2014’ten 2020’ye kadar Hollanda’da yüzde 645’e, Yunanistan’da yüzde 590’a, Türkiye’de yüzde 395’e yükseldiği biliniyor. Ayrıca bu artışla paralel olarak vegan ürün pazarının büyüklüğünün 2025’e kadar 22 milyar dolar olacağı tahmininde bulunuluyor.

V-Label Türkiye temsilcisi Ebru Arıman, 2022 araştırmasını ve son yıllarda elde edilen verileri değerlendirerek “Her geçen yıl katlanarak artan bitki temelli ürün çeşitliliği ve tüketici beklentilerindeki hızlı yükseliş, büyüyen pazardaki rekabete paralel olarak inovasyonu ve beraberinde ürün kalitesindeki artışı tetiklerken, hem fiyat/kalite dengesi hem de pazar büyüklüğü açısından iyi bir gelişim gösteriyor,” diyor.

Vegan yaşam felsefesine dair artan etik farkındalığın ve vegan tüketicilerin sayısındaki artışın, bitkisel ürünleri de zincirleme bir etkiyle artırdığını belirten Arıman, “Bununla birlikte, tüm bu öngörülere zıt yönde geliştirilen yerel politikalarla, geçtiğimiz yıl ülkemizde vegan peynir üretimi ve satışına getirilen benzersiz yasaklarla hem üreticilerin hem de tüketicilerin yaşadığı mağduriyete yönelik Tarım ve Orman Bakanlığı’nın bir an önce bu yanlıştan dönerek ilgili yasağı kaldırması, kapsamlı bir vegan gıda yönetmeliği çıkararak dünya çapındaki gelişmelerle küresel rekabetin  gerisinde kalmaması ve hak ihlallerine son vermesi gerekir” diye ekliyor.

Türkiye’de öne çıkan veriler: Her 1000 kişiden 30’u vegan

2022 araştırmasına göre; Ege, Karadeniz, Marmara ve İç Anadolu ağırlıklı olmak üzere yedi bölgede yürütülen araştırmanın Türkiye ayağında, anket katılımcılarının yüzde 52’si düzenli olarak hayvansal et tüketmediğini veya hiç tüketmediklerini belirtiyor. Bu grubun yüzde 21’i son 12 ay içinde, yüzde 39’u ise çok daha uzun süre önce hayvansal et tüketmeyi tamamen bıraktığını beyan ediyor.

“Düzenli et tükettiğini” söyleyenlerin yüzde 38’i de hayvan kaynaklı eti tamamen bırakmak istediğini belirtiyor.

Tüketicilerin yüzde 18’i, hayvan kaynaklı süt ve süt ürünlerini hiç tüketmediğini beyan ederken, yüzde 45’i de hayvan kaynaklı süt ve süt ürünlerine alternatif olarak üretilen piyasadaki bitki bazlı içecek ve gıdaları satın aldığını beyan ediyor.

Türkiye’deki tüketicilerin yüzde 28’inin beslenme biçimini fleksitaryen olarak tanımladığı, yüzde 20’sinin vejetaryen, yüzde 3’ünün vegan ve yüzde 1’inin de pesketaryen (*) olarak ifade ettiği görülüyor.

Türkiye’de hayvan ve hayvansal tüketiminden kaçınma eğiliminde başlıca motivasyonlar ise sırasıyla çevresel kaygılar, sağlık, güvenilirlik ve hayvan hakları. 

Tüketicilerin üçte ikisi hayvansal eti bırakmayı düşünüyor

2022’de yükselişte olan bitki bazlı et endüstrisi güçlenmeye devam ediyor. Bitkisel ikame ürünlere yönelik tutum ve davranışlar ışığında elde edilen son tahminlere göre bu endüstri, önümüzdeki üç yıl boyunca yüzde 9 büyüyecek.

Her ülkede 1000’er kişilik örneklem ile tamamlanan araştırma, Avrupa’da her geçen gün daha fazla tüketicinin, hayvan kaynaklı gıda tüketmekten kaçınarak bitkisel beslenmeye yöneldiğini, beslenme düzenlerine sebze, meyve, bakliyat, tahıl, kabuklu yemiş ve tohumlardan oluşan bitki bazlı ürünleri giderek daha fazla dahil ettiğini ortaya koyuyor.

Avrupa ülkelerindeki tüketicilerin hayvan kaynaklı etten uzaklaşmaya başladığını gösteren verilerden biri, düzenli olarak hayvansal et tükettiğini belirtenlerin neredeyse üçte ikisinin, önümüzdeki 12 ay içinde hayvansal et tüketiminden uzaklaşmaya çalıştığını veya bunu düşündüğünü söylemesi.

Nitekim, Avrupa’daki tüketicilerin yüzde 33’ü bitki bazlı et ürünlerini, yüzde 47’si de bitkisel süt ve süt ürünlerini beslenmelerine dahil ettiklerini söylüyor.

Zulümsüz vegan et: “Çevre ve sağlık için iyi”

Bitki bazlı et tüketenlerin 2020 ve 2022 oranlarına bakıldığında, yüzde 30 ila 40 civarında bir artış görülüyor.

Araştırmaya göre tüketici eğilimini bu yönde tetikleyen başlıca temel faktörler çevre, sürdürülebilirlik ve sağlık. Avrupa’daki tüketicilerin yüzde 83’ü bitkisel etin gezegen ve çevre için daha iyi olduğunu, yüzde 82’si de daha sağlıklı olduğunu belirtiyor. Türkiye’de çevre duyarlığı açısından oran neredeyse aynı olmasına rağmen, bitki bazlı et ikamelerinin daha sağlıklı olduğunu düşünenlerin oranı daha düşük (yüzde 74).

Vegan ürün üreticilerinin besin değerlerini öne çıkarması ve hayvan zulmü içermeyen ürünlerinin aynı zamanda çevre dostu olduğunu vurgulamasının bu açıdan önemli olduğunu vurgulayan Arıman, sağlık açısından değerlendirmede Türkiye ve Avrupa arasındaki görüş farkının, ağırlıklı olarak Türkiye’deki ilgili kamu kurumları, sağlık profesyonelleri, diyetisyenler ve medya tarafından yapılan eksik ve hatalı bilgilendirmeden kaynaklanabileceğini belirtiyor.

Genel hatlarıyla bu sonuç, Arıman’a göre son yıllarda tüketicilerin uzun süreli sağlıklı yaşama daha fazla önem verdiklerini ve sürdürülebilirlik, sağlık ve esenlik arasında bağlantı kurduklarını gösteriyor. Ancak vegan yaşam felsefesinin temelini oluşturan hayvan hak ve özgürlüklerine dair endişenin, katılan tüm tüketiciler için öncelikli ilk dört sebep arasında yer bulmasına rağmen geri planda kaldığına dikkat çekiyor. Nitekim hayvan haklarına duyarlılık motivasyonuyla bitkisel et yediğini belirtenlerin oranı Avrupa’da yüzde 59 iken Türkiye’de daha yüksek farkındalık ile yüzde 66. 

Etiketler okunuyor: Tüketiciler daha bilinçli

Tüketiciler ürün etiketlerini kontrol ederken, ürünlerin sağlıklı olup olmadığına bakıyor; çevreye ve insan sağlığına zararlı olduğu bilinen yapay ve kimyasal bileşenler içermediğinden emin olmak istiyor. Avrupa’daki tüketicilerin yüzde 74’ü, yiyecek ve içeceklerin yüzde 100 doğal olmasının önemli olduğunu söylüyor.

Tüketicilerin dörtte üçünden fazlası da, bitki bazlı ürünlerin tanıdık ve iyi bilinen malzemelerle yapılması gerektiğini belirtiyor. Aynı şey bitkisel et ürünleri için de geçerli: Bitki bazlı et yiyen tüketicilerin yüzde 69’u, bu ürünlerin doğal yollarla formüle edilmiş olmasının ve yüzde 79’u da bu ürünlerin tanıdık veya iyi bilinen malzemelerle yapılmasının önemli olduğunu düşünüyor.

Tüketicilerin sağlık endişelileriyle bağlantılı olan ve güvenilirliği öne çıkaran bu davranış, artık bireylerin ne yedikleri konusunda daha bilinçli ve temkinli hale geldiklerini gösteriyor. Nitekim Avrupa’daki tüketicilerin yüzde 68’i bitki bazlı yiyecek ve içecek satın alırken içerik listelerini düzenli olarak kontrol ettiklerini belirtiyor.

Ürün etiketleri üzerinde içeriğe yönelik netlik arayan vegan tüketiciler için ayırt edici sembollerin başından gelen V-Label uluslararası etiketinin Türkiye’deki tüketiciler için ne ile ilişkilendirildiği sorulduğunda ise, tüketicilerin yüzde 79’u “Hayvansal bazlı bileşenlerden arındırılmış” yanıtı veriyor.

Arıman, “Buna göre markalar tüketici beklentilerine paralel olarak doğal ve güvenilir içeriklere yönelmeli ve ürün etiketlerinde mümkün olduğunca anlaşılır, net ifadeler kullanarak şeffaf olmalı,” diyor ve ekliyor: “Bazı bitkisel gıda markalarının iletişim stratejilerini planlarken kullandıkları; ürüne ait çevresel etki değerlendirmesi ve hayvansal muadiline göre çevresel etki mukayesesi, besleyicilik ve sağlığa etkilerini şeffaf biçimde ortaya koyan iletişim dili, araştırmaya göre, tüketici davranışını etkileyen kritik unsurlar.”  

Tüketici ve üreticide teori pratiğe karşı

Tüketiciler beslenme ve yaşam tarzı alışkanlıklarının gezegen üzerindeki etkisine dair her geçen gün daha fazla farkındalık kazansa da uygulamada zafiyet görülebiliyor. Örneğin, önümüzdeki 12 ay içinde hayvan kaynaklı et tüketiminden uzaklaşmak isteyen kişilerin yüzde 79’u, bunun nedeni olarak çevresel kaygıları beyan etse de, sağlık ve çevre endişeleri ne olursa olsun, tüketicilerin zevklerinden taviz verme konusunda isteksiz olduğu görülüyor.

Araştırma sonuçlarına göre markalar “çevre dostu” olduklarını iddia ettiklerinde tüketiciler genellikle buna şüpheyle yaklaşıyor. Bir ürünün sürdürülebilirliği konusunda tüketiciyi ikna etmek için şirketlerin çoğunlukla “yeşil yıkama” (green washing) stratejilerini kullandıkları düşünülüyor.

Arıman, “Bu nedenle bir ürünün çevre dostu olduğunu iddia etmek artık yeterli değil; markalar iddialarını desteklemek için yeterli kanıt sunmalı, bütünsel tutarlılık ve şeffaflık göstermeli, iş yapma biçimlerini buna göre tasarlayıp değiştirmeli” diyor. 

Tat, doku ve görünümde benzerlik beklentisi

Araştırmaya göre herhangi bir bitki bazlı ürün için en önemli faktörlerden biri, ikame edilmesi amaçlanan ürüne mümkün olduğunca benzer olması. Bu nedenle yanıtlar göz önüne alındığında; tüketiciler için ürünün tadı, dokusu ve görünümünün sağlık veya çevre gibi diğer faktörler kadar önemli olduğu görülüyor. Araştırmaya göre tüketicilerin yüzde 82’si için lezzet, doku ve görünümden daha önemli.

Yenilikçi ürün ve üreticilerin önü açık

Araştırma, yenilikçi ürün geliştirmek isteyen markalar için pazar potansiyelinin büyük olduğunu gösteriyor. Halihazırda hayvan kaynaklı et yerine geçen ürünleri satın alan Avrupa’daki tüketicilerin dörtte biri bu ürünlerden yeteri kadar memnun olmadığını söylüyor. Bunun başlıca iki sebebi var: Tüketiciler yüzde 69 ile ürün yelpazesinde eksiklik olduğunu veya yeterli marka bulunmadığını, yüzde 59 ile tavuk, balık, vb. yerine geçecek farklı bitkisel ürün türlerinin bulunmadığını belirtiyor.

Arıman’a göre bu veriler; halihazırda yaygınlaşmış bitki bazlı et ürünlerinden uzaklaşan, hayvan ve hayvansal tüketiminden kaçınan kişilere yönelik farklı alternatifler sunan  üreticiler açısından pazarda bir boşluk olduğunu gösteriyor.

Ancak araştırmada; fasulye, nohut, bakla gibi ürünlerden yapılan bitkisel etlere alternatif olarak laboratuvarlarda hayvan hücresinden üretilen kültür etinin popüler olmadığı, Avrupa ülkelerindeki tüketicilerin yalnızca yüzde 21’inin laboratuvar üretimi kültür etlerini denemeye istekli olduğu görülüyor. Bu da tüketicilerin yüzde 100 doğal ürünlere verdiği önemi bir kez daha vurguluyor.

“Lezzet ve görünüm iyileştirilmeli, fiyat yelpazesi genişlemeli”

Bitki bazlı protein içeren ürünler pek çok açıdan avantajlı ve faydalı olsa da, tüketicilerin baskın duygu ve düşüncesi henüz bu yönde değil. Tüketicilerin yüzde 50’sinden fazlası lezzet, fiyat ve görünüm açısından bitki bazlı proteinin daha az cazip olduğunu belirtiyor.

“Tüketicilerin beklentileri ışığında gerekli iyileştirmeleri hayata geçirme açısından gıda üreticilerine önemli bir sorumluluk düşüyor,” diyen Arıman, tüketicilerin bahsi geçen sebeplerle bitkisel ürünleri tercih etmemesinin, vegan gıda pazarı önünde bir engel oluşturduğunu, vegan markaların benzer tat, görünüm ve tüm gelir grupları için uygun fiyat seçenekleri ve ürün çeşitliliği üzerinde daha çok çalışmasının önemli olduğunu vurguluyor.

Bununla birlikte Arıman paketli vegan ürünler dışında, meyve, sebze, bakliyat, tohum ve tahıllardan oluşan bütünsel bitkisel beslenmenin hayvan kaynaklı tüketim ile kıyaslanamayacak kadar ucuz olduğunun da altını çiziyor.

Besin profilleri ve format çeşitliliği: Olgunlaşmış pazarda yasaklar kalkmalı

Araştırma sonuçları; piyasaya yeni çıkan bitki temelli ürünlerin artık yalnızca hayvan kaynaklı et ve süt ürünlerinin tat ve dokusunu taklit etmediğini, aynı zamanda içerik tedarikçileri ve ürün geliştiricilerin de artmasıyla birlikte, besin profillerinin de her geçen gün geliştirildiğini gösteriyor. Eskiden çoğunlukla bitkisel protein kaynağı olarak soya ve buğday kullanılırken, günümüzde farklı bakliyat, tohum, kabuklu yemiş ve tahıllar ürünlerin besin değerlerini artırmak ve zenginleştirmek için kullanılıyor.

Bu çeşitliliği fark etmeye başlayan üretici ve ürün geliştiriciler, bitki bazlı ürünlere ilginin artmasıyla farklı formatlar için de pazar oluşturmaya başladı. Bir zamanlar soya sütünün hakim olduğu bitki bazlı süt sektörü, artık bademden pirince, fındıktan yulafa ve hindistan cevizine kadar çok çeşitli bitkisel süt, peynir ve yoğurt seçenekleri sunuyor.

Arıman, “Avrupa’daki tüketicilerin neredeyse yarısı bitkisel süt ürünlerine yöneldiklerini belirtiyor. Bunun en önemli nedeni olarak da bitkisellerin hayvansallara göre daha sağlıklı olduğu beyan ediliyor,” diyor.

Arıman’a göre “Bu sonuç, bitkisel süt ürünlerinin küresel düzeyde niş olmaktan çıkarak artık yerleşmiş ve olgun bir pazara sahip olduğunun da  göstergesi. Bitki bazlı süt ve süt ürünlerine yönelik artan tüketici güveni ve inancıyla birlikte markaların önünde alışılagelmiş hayvan kaynaklı süt, tereyağı, peynir ve yoğurt kategorilerinin dışına çıkma fırsatı var. Ancak Türkiye’de vegan peynir üretimi ve satışının yasalarca engellenmiş olması, vegan ürünlerin ithalat ve ihracatında yaşanan sıkıntılara çözüm getirilmemesi ve vegan gıda yönetmeliği konusundaki boşluğun doldurulmasına yönelik yeterince hızlı hareket edilmemesi,  üreticilerimizin küresel pazardaki fırsatlardan yeterince istifade edebilmesi , varlığı, gelişimi ve rekabet edebilirliği açısından çok kritik engel teşkil ediyor.”

Bitkisel protein: Vegan et, tavuk, balık ve türevleri

Sağlık ile ilişkilendirildiği için halihazırda bitki bazlı balık ikamesi pazar payının da büyümesi bekleniyor. Avrupa’da her 3 tüketiciden 1’i bitkisel et yediğini belirtirken tavuk, balık ve deniz canlıları yerine bunların bitkisel alternatiflerini halen oldukça eksik ve yetersiz bulduklarını belirtiyor. Bu durum, sunulan ürün yelpazesinde genişlemeye yer olduğunu gösteriyor.

Bitki bazlı et alternatifleri kategorisinde ise, Avrupa’da vegan biftek, burger, kıyma, sosis, tavuk ve balık gibi seçenekler çoğalıyor ve farklı profillerdeki tüketiciler tarafından tercih ediliyor.

Bitki bazlı ürünler artış gösterirken tüketiciler de bu ürünlerin protein oranlarına dikkat ediyor. Örneğin, Avrupa’daki tüketicilerin yüzde 60’ı bitki bazlı süt ürünleri satın alırken protein içeriğine bakıyor. Bitki bazlı ürünlerde önemli bir bileşen olan protein, çeşitli sağlık yararları ile yalnızca veganlara değil artık birçok kişiye hitap ediyor. Oysa daha önceki araştırmalarda hayvan ve hayvansal içermeyen alternatifler, vegan ve vejetaryenler için tamamen ayrı bir ürün kategorisi oluşturuyordu.

Türkiye ayağı: Ek pazar verileri

Bitkisel süt ve süt ürünleri tüketimi

• Tüketicilerin yüzde 18’i hayvan kaynaklı süt ve süt ürünleri tüketmiyor. Bu kişilerin motivasyonları; yüzde 70’lik bir oranla “çevresel (ekolojik) kaygılar”, yüzde 61 ile hayvan kaynaklı süt ve süt ürünlerinin “yüksek şeker oranına sahip olması” ve yüzde 56 ile hayvan kaynaklı sütün “sağlıklı olmaması”. Hayvan haklarına yönelik endişe yüzde 47. 
• Tüketicilerin yüzde 45’i hayvan kaynaklı süt ve süt ürünlerine alternatif olarak üretilen bitki bazlı içecek ve gıdaları beslenmesine dahil ediyor. Bu kişiler ağırlıklı olarak vegan süt, vegan ezme/sürmelik ürünler, vegan besleyici içecekler ve vegan peynir satın alıyor. Bitki bazlı süt ve süt ürünlerini tüketme sebepleri ise, yüzde 78’lik bir oranla “çevre için daha iyi olması”. Tat ve sağlık motivasyonları ise ikinci ve üçüncü sırada yer alıyor. En çok soya, badem ve pirinç tadındaki ürünlerin içindekiler listesinde yer alması bekleniyor.
• Bitki bazlı süt ve süt ürünlerini tüketmediğini söyleyenler, yüzde 43’lük bir oranla bu ürünleri yine de aile bireyleri için satın aldığını belirtiyor. 18 yaş altındaki aile bireyleri için bu ürünleri satın alanların başlıca motivasyonu, yüzde 71’lik bir oranla ürünlerin “besleyici olması” ve “aile bireylerinin bu ürünleri tüketmesi”.
• Bitkisel süt ve süt ürünü satın aldığını söyleyenler, yüzde 84’lük bir oranla ürünün tadına dikkat ederken yüzde 79’u ürünün sağlık ile ilgili beyanına ve faydalarına, yüzde 74’ü sürdürülebilirlik beyanına, yüzde 65’i içerik ve besleyicilik etiketine ve yüzde 64’ü de fiyatına önem veriyor. 

Bitki bazlı et tüketimi

• Tüketicilerin yüzde 43’ü bitki bazlı eti beslenmesine dahil ediyor. Temel motivasyonları ise; yüzde 82 ile bitki bazlı etlerin “çevre için daha iyi olması” ve yüzde 74 ile “daha sağlıklı ve güvenilir” olması. Hayvan haklarına yönelik endişeler yüzde 66 oranında.
• Bu kişiler en çok dana, tavuk, hindi ve balık yerine geçecek alternatifleri cazip buluyor.
• Mevcut bitki bazlı et ürünlerini yetersiz bulanlar ise, yüzde 63’lük bir oran ile en çok ürün ve marka çeşitliliği olmamasından yakınıyor.
• Türkiye’de protein, en çok merak edilen ve dikkat edilen besin değerleri arasında olmasına rağmen son 24 saatte ne kadar protein aldığını bilenlerin oranı yalnızca yüzde 23 ile sınırlı.

(*) TANIMLAR:

Fleksitaryen: Ağırlıklı olarak vejetaryen beslenen, fakat hayvan kaynaklı et dahil olmak üzere süt, süt ürünleri, yumurta, bal gibi hayvansalları zaman zaman tüketen kişi.

Vejetaryen: Hayvan kaynaklı et tüketmeyen, fakat süt, süt ürünleri, yumurta, bal gibi hayvansalları kısmen/tamamen tüketen kişi.

Vegan: Hayvan kaynaklı et, süt, yumurta, bal gibi her türlü hayvansalı beslenmesinden tamamen çıkaran, hayvanların giyecek veya başka bir amaçla sömürülmeleri, zulmedilmeleri veya öldürülmelerini reddeden kişi.

Pesketaryen: Balık dışındaki diğer hayvanları tüketmeyen kişi.

PDF olarak indir

Kapak fotoğrafı: LikeMeat / Unsplash

Bitkisel beslenme ve vegan ürün tüketimi Türkiye ve Avrupa’da yükselişte yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

1200’den fazla hayvanı esaret altında tutan İngiltere Hampshire’daki Marwell Hayvanat Bahçesi’nde, “avian influenza” (AI) olarak bilinen kuş gribi salgınının ardından açıklanmayan sayıda penguen öldü.

Hayvanat bahçesinden yapılan açıklamada bazı penguenlerde kuş gribi testinin pozitif çıktığı, kuşların hastalık sebebiyle hayatını kaybettiği belirtildi.

Antarktika’ya özgü bu kuşların virüs sebebiyle ölmesine ve bulaşı engellemek için çeşitli önlemler alınmasına rağmen hayvanat bahçesi hâlâ ziyaretçilere açık.

Virüsün oldukça bulaşıcı olan H5N1 türü Çevre, Gıda ve Köy İşleri Bakanlığı (DEFRA) tarafından bölgede doğrulandı. Başka enfeksiyonların izini sürmek için hayvanat bahçesinin çevresinde 3 km’lik bir yarıçapı kapsayan alanda da izleme bölgesi oluşturuldu.

Birleşik Krallık genelinde kuş sürüsü olan şahısların hayvanları iç mekanlara sokma talimatı verildi. Potansiyel olarak enfekte olmuş yabani kuşlarla teması sınırlamak amacıyla alındığı belirtilen bu önlem hayvanat bahçesinde de uygulanarak, örneğin flamingoların çok daha stresli olacağı üstü kapalı bir bölümüne taşınmasına sebep oldu.

Kuş gribinin görüldüğü tek hayvanat bahçesi burası değil. Denver, Hattiesburg ve Nebraska gibi ABD’deki hayvanat bahçelerinde Almanya’nın Berlin, Greifswald, Karlsruhe, Rostock, ve Heidelberg şehirlerindeki hayvanat bahçelerinde de salgın görülmüş durumda.

Ömür boyu doğal ortamlarından, ailelerinden uzaklaştırılan, kronik stres ve çaresizlik sonucu fiziksel ve psikolojik zarar gören tutsak hayvanların halihazırda yaşadığı sorunlara ve hak ihlallerine salgın ile birlikte bir yenisi ekleniyor.

Hayvan hapishaneleri olarak varolan hayvanat bahçeleri, “önleyici uygulama” adı altında kuşları öldürmeye devam ederken, halk ve hayvan sağlığı açısından insan dahil diğer memelileri de bulaş riski ile tehlikeye atıyor. Artan salgınlar, başta hayvan hakları ve etiği olmak üzere hayvanat bahçelerinin yasaklanıp kapatılması için pek çok sebepten biri olarak karşımıza çıkıyor.

Salgın toplu katliamları beraberinde getiriyor

İngiltere tarihinde yaşanan en yıkıcı kuş gribinden etkilenen yalnızca penguenler değil. Geçen ay Birleşik Krallık’taki “serbest gezinen” (!) hindilerin yarısının hastalık salgınları nedeniyle ya öldüğü ya da katledildiği bildirildi. Bu, 600 binden fazla kuşa eşit, fakat aynı zamanda buzdağının görünen kısmı.

DEFRA, Ekim ayından bu yana çeşitli türlerden 2,3 milyondan fazla kuşun enfeksiyon veya önleyici amaçlarla öldürüldüğünü doğruladı. Ayrıca, 1 Ekim’den bu yana Birleşik Krallık’ta 140 doğrulanmış H5N1 kuş gribi vakası olduğunu da ortaya koydu.

Mevcut kuş gribi salgını, Birleşik Krallık tarihinin en kötüsü olarak biliniyor. İnsanlara bulaşma riski henüz düşük. Ancak Çin’de toplam 5 kişide virüs tespit edildi. Avrupa’da mesleki olarak kuşlarla temaslı kişilerde hastalığın ortaya çıkma ve bulaşma riski ise “düşük ila orta” seviyede değerlendirildi.

Avrupa geneline baktığımızda; Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi tarafından yayımlanan rapora göre, 2021-2022 verileri Avrupa kıtasında bugüne kadar görülen en büyük kuş gribi salgınının yaşandığını gösterdi. Portekiz’den Norveç’in kuzeyine ve Ukrayna’ya kadar tüm kıtada 37 ülkede kuş gribi vakaları görüldü.

Kuş gribi salgını nedeniyle 2 bin 500’e yakın tavuk, ördek ve hindi, 47,7 milyon kuş ile 3 bin 500 yabani kuş öldürüldü.

Avrupa’nın kuzeybatı kıyılarında kuş gribi nedeniyle yüksek sayılarda deniz kuşu ölümleri kaydedildi. Özellikle Haziran-Ağustos 2022 döneminde yabani kuşlarda daha önce kaydedilmemiş sayılarda vaka tespit edildiği, bu nedenle evcil kuşlarda da vakaların arttığı belirtildi.

ABD’de ise, 2022’nin başından bu yana 46 eyalette 49 milyondan fazla kuş ya kuş gribi virüsü enfeksiyonu sonucu öldü ya da enfekte kuşlara maruz kalmaları nedeniyle öldürüldü. Bu sayı, 2015 yılında meydana gelen en büyük kuş gribi salgınından etkilenen 21 eyaletteki 50,5 milyon kuşa yaklaşmış durumda.

Komşu Bulgaristan’da ve Asya’da da görüldü

Türkiye’de henüz kuş gribi salgını olduğuna dair herhangi bir resmi açıklama yapılmamış olmasına rağmen, komşu Bulgaristan’da salgının görülmesi hayvanlar ve insanlar için riskin oldukça yüksek olduğunu gösteriyor.

Bulgaristan yetkilileri Ekim ayında, ülkenin güneyindeki bir endüstriyel yumurta çiftliğinde yaklaşık 19 bin tavuğun toplu halde öldürüleceğini açıklamıştı. Ulusal Gıda Güvenliği Ajansı da, bunun Haskovo şehri yakınlarındaki Krivo Pole köyündeki çiftlikte son üç yılda üçüncü salgın olduğunu bildirdi.

Kuş gribi genellikle ilkbahar ve sonbahar mevsimlerinde görülüyor. Ancak son salgın yaz mevsimi boyunca da sürdü. Avrupa Gıda Güvenliği Ajansı (EFSA), Ekim ayında yaptığı açıklamada hastalığın yaz mevsiminde görülmeye devam etmesinin gelecek sezonlarda yayılması riskini artırdığını söylemişti.

Salgın Asya’da da yayılıyor. Kuş gribinin bu sene yeniden görüldüğü Güney Kore’de Kasım’da Seul yakınında 155 bin kuşun yetiştirildiği bir çiftlikte kuş gribine rastlandığı bildirilmiş, bölge karantina altına alındıktan sonra hayvanlarının tamamının öldürüleceği açıklanmıştı.

Kuş gribi nasıl yayılıyor, türler arası yıkıcı etkileri ne oluyor?

Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü’ne (WOAH – OIE) göre kuş gribinin yayılmasına neden olan başlıca faktörler sırasıyla küreselleşme ve uluslararası hayvan ticareti, hayvancılık ve hayvan yetiştiriciliği, canlı hayvan pazarları ve yabani kuş göçleri.

Kuşlarda AI virüsleri dışkı ve solunum salgılarıyla saçılıyor. Özellikle dışkı veya virüsle kontamine olmuş besin ve su yoluyla, enfekte kuşların salgılarıyla doğrudan temas yoluyla yayılabiliyor. AI virüsleri, düşük sıcaklıklarda uzun süre hayatta kalma yetenekleri ve dirençli doğaları nedeniyle çiftlik ekipmanları aracılığıyla taşınabilir ve çiftlikten çiftliğe kolayca yayılabilir.

Özellikle çiftliklerde hayvanlarla yakın temas halinde çalışanlar ve avcılar, kuş gribine yakalanma ve bulaştırma riski en yüksek olan insan grubu arasında yer alıyor.

Şiddetli ölüm oranları ile kuş gribi, hem gıda amaçlı tutsak edilen tavuk, hindi ve ördek gibi hayvanların hem de yabani kuşların sağlığını büyük ölçüde etkiliyor. Çoğunlukla hastalığın vektörleri olarak kabul edilen, hatta nesli tükenmekte olan türler de dahil olmak üzere yabani kuşlar da kitleler halinde yaşamını yitirebiliyor.

Salgının yaban hayatı üzerindeki olumsuz sonuçları, potansiyel olarak ekosistemlerin biyolojik çeşitliliği üzerinde yıkıcı bir etkiye yol açabiliyor.

Örneğin; Güney Afrika’da soyu tehlike altında olan bir penguen kolonisi Ağustos ortasından Ekim başına kadar yaklaşık 30 üyesini kuş gribi nedeniyle yitirdi. Bir kısmı hastalık sebebiyle ölürken, bazıları da önlem olarak öldürüldü.

Uzmanlar yiyecek bulamamaktan habitat tahribatına ve okyanus ekosisteminin çöküşüne kadar farklı stres faktörlerine maruz kalan hayvanların, salgın sebebiyle yaşam sınırına itilebileceğinden endişe ediyor.

2019’daki kuş gribi salgınında Namibia kıyılarındaki üç farklı adada yaşayan ve nesli tükenen 500 penguen de salgın sebebiyle hayatını kaybetmiş ve öldürülmüştü.

Ayrıca kuş gribi tür bariyerini aşarak fare, gelincik, domuz, kaplan, kedi, köpek ve at gibi memelileri de enfekte edebiliyor.

Boğularak katledilen hayvanlar

Halihazırda yumurta ve “et” üretim çiftliklerinde ıstırap dolu kısacık yaşamlar süren tavuk, hindi ve ördek gibi kuşlar salgın riski karşısında toplu halde öldürülüyor. Bir kerede düşük maliyetle çok sayıda hayvanı öldürebilen yöntemlerden biri olarak kullanılan uygulama havalandırmanın kapatılması ve içeriye 40 derecenin üzerinde ısı pompalanması.

Bu yılın Haziran ayında, ABD’de öldürülen 38 milyon kuşun yaklaşık yüzde 73’ünün “mevcut olan en insanlık dışı yolla” öldürüldüğü bildirildi.

İşçiler, havalandırmanın kapatılmasını “hayvanları diri diri kızartmak” olarak tanımlıyor. Kuzey Carolina Üniversitesi’ne göre kuşların ölmesinin 1,5 saat kadar sürebiliyor.

Havalandırma sistemlerinin devreden çıkarılması ve hiçbir boşluk kalmayacak şekilde havalandırma deliklerinin kapatılması ile nefessiz bırakılan hayvanlar, içeriye pompalanan yüksek sıcaklık ile hayvanların kalabalık olarak tutulduğu alanlarda nemle birlikte adeta haşlanarak boğularak ölmelerine neden oluyor.

Bu yönteme, Amerikan Veteriner Hekimler Birliği (AVMA) tarafından “popülasyonu azaltmak için kısıtlı koşullarda izin veriliyor.” Bu yılın Nisan ayında, Iowa’daki bir yumurta çiftliğinde bir kuşun hastalığa yakalanmasının ardından bu yöntemle 5,3 milyon kuş öldürüldü.

Hayvancılık endüstrisince ağırlıklı olarak tavuk ve hindilerin toplu halde katledilmesinde kullanılan su bazlı köpük yönteminde ise tıraş köpüğü kıvamındaki dev köpük kütleleri hayvanların üzerini tamamen kaplayacak şekilde içeri yığılıyor. Binlerce hayvanın korku içinde boğularak ölmesi bu yöntemle 15 dakikayı buluyor.

COVID-19 pandemisi sırasında binlerce mezbaha çalışanı hastalığa yakalanmış ve işi bırakmıştı. Bu da mezbahaların belirli aralıklarla kapanmasına ve tesislerin öldürülen hayvanları “işleme” kapasitelerini büyük oranda azaltmalarına yol açmıştı. “Et”, süt ve yumurta üretim çiftliklerindeki hayvanlar ise zincirleme bir etki olarak şirketler ve tesis sahiplerine göre “fazlalık” olarak görülmeye, tesislerde “sıkışıklık” yaratmaya ve hayatta kaldıkları her geçen gün “maddi yük” olmaya başlamıştı. Hayvancılık sisteminin tüm aşamalarını etkileyen bu “yığılma” ise, salgın sürecinde kolaylıkla gözden çıkarılan bu hayvanların toplu halde öldürülmelerine neden olmuştu.

Vegan olarak son vermek elimizde

Hayvancılık endüstrisi hissedebilen bu duyarlı canlılara halihazırda akıl almaz işkenceler uygularken, salgın ve pandemilerde risk yaratan veya “pazar değeri kalmayan” hayvanlara ek zulüm uygulamaya devam ediyor. Bildiğimiz tek şey yöntemin farklı, sonucun aynı olduğu: Hayvanlar yine zorla ölüme sürükleniyor. Sadece daha fazla ve daha uzun süreli acı çekerek…

Hayvancılık, hayvan üretimi ve tüketimi salgınların ve pandemilerin en büyük nedenlerinden biri. Vegan olmak; hissedebilen canlıların yaşam hakkı, sağlığınız ve gezegenin geleceği için yapabileceğimiz en basit ve en iyi şey.

Kaynak: Plantbased News, Euronews, WOAH, BBC Türkçe, Reuters

Kapak fotoğrafı: Nikolina Mickovska / Unsplash

Hayvanat bahçesinde tutsak edilen penguenler de kuş gribinden öldü yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.