Hayvan hakları mücadelesi; hukuk, sağlık, ekoloji, beslenme, afet yönetimi, iletişim ve akademi gibi birçok farklı alanda bilgi üretimini ve dayanışmayı gerektiriyor. TVD Komiteleri de, hayvan sömürüsüne karşı hak temelli bir yaklaşımı esas alarak bu amaçla, gönüllülük esasına dayanan bu yapıyla hayata geçiyor.

TVD Komiteleri neler?

• Hukuk
• Sağlık
  • İnsan Sağlığı
  • Hayvan Sağlığı
• İklim ve Ekoloji
• Afet ve İlkyardım
• Beslenme
• Öğrenci
• Girişimci
• Basın ve Görsel Medya

Hangi başvurulara açık?

İlgili alanlarda bilgi, deneyim ve eğitim birikimine sahip vegan bireylerin başvurularını bekliyoruz.

TVD Öğrenci Komitesi için ise uzmanlıktan çok; hayvan hakları, vegan menü ve kampüslerde bitki temelli dönüşüm için sorumluluk almaya, inisiyatif göstermeye ve değişim yaratmaya istekli liseli ve üniversitelilerin katılımını önemsiyoruz.

Nasıl çalışacağız?

Tür ayrımcılığına ve hayvan sömürüsüne karşı;

• Kolektif üretim
• Bilimsel yaklaşım
• Etik bütünlük ve tutarlılık
• Acil gündemlerde ve uzun vadede savunuculuk
• Düzenli iletişim ve eşgüdüm ile çalışmayı hedefliyoruz.

Bilgilendirme ve başvuru formu

Komiteler, çalışma ilkeleri ve başvuru sürecine ilişkin tüm ayrıntılar web sitemizde, tvd.org.tr/tvd-komiteleri adresinde.

Katılım sağlayamasanız da, çevrenizde ilgilenebilecek kişilerle çağrımızı paylaşmanız ve iletişim kanallarınızdan duyurmanız bile mücadeleye bu aşamada, şimdiden katkıda bulunacaktır.

Hayvan hakları için TVD Komiteleri kuruyoruz yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Türünün olağanüstü zekâsını ortaya koyan ve ABD’de bir “kişi” hakları davasının (habeas corpus) merkezinde yer alan fil Happy (Mutlu), son haftalarda böbrek ve karaciğer fonksiyonlarındaki gerileme sebebiyle sağlık durumunun hızla kötüleşmesinin ardından 26 Mayıs Salı günü “ötanazi” adı altında öldürüldü.

Yapılan nekropsi sonucunda, 55 yaşındaki Happy’nin, ameliyat edilemeyen büyük rahim tümörleri ve artritle yaşadığı ortaya çıktı.

Yaklaşık bir aydır “yaşam sonu özel bakım hizmeti” kapsamında, fil ahırları çevresinde ve açık alanda gezmesine izin verilen Happy, yarım asırdır Bronx Hayvanat Bahçesi’nde tutsak ediliyordu. Bu hayvan hapishanesi, In Defence of Animals adlı hayvan hakları örgütü tarafından “Kuzey Amerika’daki Filler için En Kötü 10 Hayvanat Bahçesinden biri” seçilmişti.

Happy kimdi, ismi gibi “mutlu” muydu?

Happy bir Asya filiydi. 1971’de Tayland’da doğal yaşam alanında, özgür bir birey olarak dünyaya geldi.

Fakat altı yavru fille beraber yakalanarak sürüsünden koparıldı, ABD’ye nakledildi ve artık faaliyet göstermeyen California’daki Lion Country Safari’ye satıldı. Yavrulara, Pamuk Prenses ve Yedi Cüceler masalındaki cücelerin isimleri verildi. 1977’de işletme sahipleri altı filin tamamını ABD genelindeki sirklere ve hayvanat bahçelerine gönderdi.

Happy ile birlikte Grumpy (Huysuz) adı verilen bir fil daha “elephant extravaganza” adlı bir turistik faaliyetin parçası olarak insanların üzerlerine binip gezmesi için Bronx Hayvanat Bahçesi’ne getirildi. Halat çekme yarışmalarına dahi zorlanan fillerin reklamları, The New York Times ve The New Yorker gibi gazetelerde yayımlanan haberlerle kamuoyuna sunuldu.

2002’de diğer iki fil olan Patty ve Maxine ile aynı ortama yerleştirildi. Happy ve Grumpy’ye saldıran filler, Grumpy’nin yaralanmasına ve yere düşmesine neden oldu. Hayvanat bahçesi daha sonra Happy’yi diğer iki filden ayırdı ve onu, daha sonra karaciğer hastalığı yüzünden ölen bir fil olan Sammie ile eşleştirdi. Maxine adlı fil ise daha sonra yine “ötanazi” adı altında öldürüldü.

Happy, Patty adındaki diğer tutsak fille anlaşamadığı için, son yirmi yıldır bir bariyerle ayrılmış halde tutuluyordu. Birbirlerine dokunup koklayabilseler de fillerin kısıtlı alandaki iletişimleri ve temasları hep insan müdahalesine bağlı kaldı.

Happy, 2005 yılında fillerinin aynada kendilerini tanıyabildiğini araştırmacılara kanıtlayarak tarihe geçti. “Öz farkındalık” göstergesi olarak tanımlanan bu davranış onu, 2018’de hayvan hakları savunucularının açtığı ve Happy’nin bir “kişi” olarak tanınmasını talep ettiği davanın merkezine taşıdı.

Yıllardır insan harici hayvanların yasal hakları ve bireylikleri için mücadele eden Nonhuman Rights Project (NhRP) davasında, Happy’nin Bronx Hayvanat Bahçesi’nde uygun koşullarda tutulmadığı ve yeterli alana sahip olmadığı savunuldu. Dava New York’un en yüksek mahkemesi tarafından reddedildi. Ancak hukukçular ve aktivistler, Happy’nin yaşamının son yıllarında maruz bırakıldığı koşullara karşı mücadeleyi sürdürdü.

Happy’nin ölümünü büyük bir üzüntüyle duyuran NhRP,

Ömür boyu esaret, stres ve travma

Happy ile birlikte tüm tutsak fillerin ve hayvanların hakları için hukuk mücadelesi veren ve Uluslararası İstanbul Vegfest vegan festivalimizde de konuklarımızdan biri olan Nonhuman Rights Project, o dönem yaptığı açıklamada “Bronx Hayvanat Bahçesi ve Wildlife Conservation Society Happy’yi yüzüstü bıraktı,” dedi.

NhRP’den Christopher Berry, “Wildlife Conservation Society’ye bağlı Bronx Hayvanat Bahçesi, 1977’den bu yana Happy’yi, karmaşık ihtiyaçlarını karşılamayan koşullarda esaret altında tuttu ve 20 yıl boyunca yalnızlaştırdı. Happy, bunun sonucunda ciddi fiziksel ve psikolojik zarar gördü,” dedi ve ekledi:

“Happy başlangıçta arkadaşları Grumpy ve Sammi ile yaşıyordu, fakat onların ölümünden sonra hayvanat bahçesi tarafından yalnızlığa sürüklendi. Hayvanat bahçesinin küçük ve tüm doğal uyaranlardan yoksun bırakılmış alanında, neredeyse tüm yaşamı boyunca kronik stres ve travmaya maruz bırakıldı.”

Tarihe geçen duruşmada müvekkil fil Happy

Mayıs 2022’de ABD’nin New York eyaletindeki Albany şehrinde görülen duruşmada, New York Temyiz Mahkemesi’nde bir ilke imza atılmıştı.

Happy’nin vekilliğini üstlenen NhRP’den avukat Monica Miller ve Elizabeth Stein, Happy’nin insan istismarından uzak olacağı ve yaşamının geri kalanını özgürce sürdürebileceği bir fil barınağına transfer edilebilmesi için Temyiz Mahkemesi’nden bir “habeas corpus” yayımlamasını istedi.

Bu talep ile NhRP’nin temel argümanı; Happy’nin örf ve adet hukukundan gelen “bedensel özgürlük” hakkına sahip olduğuydu. New York’un en yüksek mahkemesinde tartışılan konu, Happy’nin kendisinin bilincinde olan özerk bir varlık olduğu ve bu sebeple bedensel özgürlüğe sahip olması gerektiğiydi.

NhRP; 2018’de başlayan dava süreciyle birlikte, Happy’nin, yasadışı olarak gözaltına alınan kişilerin veya onların adına başka birinin, hapis tutulma nedenini sorabileceği yasal bir süreç olan “habeas corpus” hakkına sahip olduğunu vurguluyordu.

“Özerk ve bilişsel olarak karmaşık bir varlık olan Happy, özgürce yaşamayı hak ediyor. Mahkemenin yasal argümanlarımızı kabul etmesini bekliyoruz. Mahkemenin savunmamızı dikkate almayı kabul etmesi bile, insan olmayan hayvanların hakları için ulusal ve küresel düzeyde mücadele açısından başlı başına önemli bir kilometre taşıdır,” diyordu NhRP Kurucusu ve Başkanı avukat Steven M. Wise.

Yale tarihçisi Jill Lepore da, Happy’nin davasını “21. yüzyılın en önemli hayvan hakları davası” olarak tanımlıyordu.

Ancak Happy’nin özgürlüğü için açılan dava, 14 Haziran 2022’de New York Temyiz Mahkemesi’nin 5’e karşı 2 oyuyla reddedildi. Mahkeme, Happy’nin son derece zeki ve “şefkatle muamele görmeyi hak eden” bir canlı olduğunu kabul etse de, habeas corpus hakkının yalnızca insanlar için geçerli olduğuna hükmederek onun bir fil rehabilitasyon merkezine gönderilmesi talebini reddetti.

Buna rağmen dava, insan olmayan bir hayvanın “bedensel özgürlük” hakkının New York’un en yüksek mahkemesinde tartışıldığı ilk dava olarak tarihe geçti. Karşı oy kullanan yargıçlardan Rowan Wilson ise, “Happy’nin özgürlüğünü talep etme hakkını tanımalıyız. Yalnızca kafese kapatılmak için dünyaya gelmemiş yabani bir hayvan olduğu için değil, başkalarına tanıdığımız haklar toplum olarak kim olduğumuzu belirlediği için,” ifadelerini kullandı.

Happy ayrıca ABD’deki ilk hayvan hakları yasasının kabul edilmesine ve New York’ta fillerin esaret altında tutulmasını yasaklamayı amaçlayan ilk düzenleme girişiminin sunulmasına da ilham vermişti.

Bu gönderiyi Instagram'da gör

Nonhuman Rights Project (NhRP) (@nonhuman.rights.project)'in paylaştığı bir gönderi

Hayvan bireyliği ve “yasal kişi” kavramı

“İnsan Dışı Hayvanlar için Verdiğimiz Hukuki Mücadele” başlıklı konuşmasıyla 2020’de Uluslararası İstanbul Vegfest vegan festivalimizin de konuğu olan, ancak Şubat 2024’te hayatını kaybeden Wise, uzun süredir hayvanların yasal “kişiliğinin” kabulü için mücadele ediyordu. Bunun bir tüzük veya yönetmelik değil, bir örf ve adet hukuku meselesi olduğunu savunan Wise yıllardır hayvan hakları savunucularının farklı duruşmalar ve kampanyalar aracılığıyla; şirketlerin, kitapların ve hatta bir nehrin dahi yasal olarak “kişi” olarak kabul edildiğini, ancak hayvanların bireyliklerinin tanınmadığını vurguluyordu.

“Hayvan refahı” yasalarına göre, bir fili küçük, çorak bir alanda tek başına hapsetmek kabul edilebilir sayılıyor. Oysa filler de tıpkı bizim gibi özgür yaşamak istiyor. Ancak yasal haklarından yoksun bırakıldıkları için özgürlükleri tüm yaşamları boyunca ellerinden alınabiliyor.

Fil Happy’nin durumunda da Wise, Happy’nin “habeas corpus” tarafından korunan özgürlük hakkına sahip olup olmadığını sorguluyordu ve eğer öyleyse, otomatik olarak bir kişi olarak kabul edilmesi gerektiğinin altını çiziyordu.

Nitekim mahkemeye sunduğu dosyada, “Örf ve adet hukuku, anayasa hukukundan ayrıdır; özgürlük ve eşitlik ilkeleri, örf ve adet hukuku tarafından tartışılmaz bir şekilde korunmaktadır” diyordu.

Dava dilekçelerinde habeas corpus prensibine vurgu yapılarak, “Habeas corpus’un temeli otonom varlıkları kanuna aykırı bir biçimde hapsedilmekten kurtarmaktır. Kendi kaderini tayin edebilen otonom bir canlı olan Happy de kanuna aykırı bir biçimde tutulduğu hapisten derhal serbest bırakılmalıdır,” ifadeleri yer alıyor.

Happy’nin temel özgürlük ve fil rehabilitasyon/koruma alanında özgürce yaşama hakkını destekleyen NhRP argümanları; dönüm noktası niteliğindeki örf ve adet hukuku, medeni haklar davaları, fil davranışları ve bilişine dair çürütülememiş bilimsel beyanlar, ABD’den yargı kararları gibi yüzlerce yıllık içtihatı bir araya getiriyor.

Newcastle Üniversitesi Hukuk bölümü öğretim üyesi Josh Jowitt de, “Happy insan olsaydı, mahkemeler onun lehine karar vermekte hiç tereddüt etmezdi ve insanlar da bunu haklı görürdü. Ama onun bir fil olduğunu bildiğimiz için farklı düşünmek için gerçekten de bir nedenimiz var mı?” diye sormuştu.

NhRP, esaret altında tutulan bir şempanze olan Tommy ve Cecilia ile Hercules ve Leo da dahil olmak üzere şempanzeler adına da eyalet temyiz mahkemelerinde geçmişte argümanlar sunmuştu. Bazı yargıçlar bu mücadeleye “sempati duyduklarını” ifade etseler de, mahkemelerin hiçbiri NhRP’nin argümanlarına katılmamıştı.

Ömür boyu esaretin fiziksel ve psikolojik etkileri

Bilim insanları ve yapılan araştırmalar, fillerin özerk hayvanlar olduğunu açıkça ortaya koyuyor: Tıpkı insanlar gibi filler de özgür iradelerini kullanma, günlerini nasıl geçirecekleri ve hayatlarını nasıl yaşayacakları konusunda seçimler yapma kapasitesine sahip bilişsel, duygusal ve sosyal olarak karmaşık varlıklardır.

Happy gibi bir fili, doğal olmayan küçük bir ortamda, özgür iradesini kullanmasının ve doğuştan gelen davranışlarını sergilemesinin engellendiği bir ortamda tek başına yaşamaya zorlamak, fiziksel ve duygusal acıya neden olur.

Fil uzmanı Dr. Joyce Poole’a göre filler, izole ve küçük alanlarda yaşamaya zorlandıklarında pek çok hayvan gibi ciddi fiziksel ve duygusal problemler geliştiriyorlar. Poole, Bronx Hayvanat Bahçesi’nin Happy’nin veya herhangi bir başka filin doğal ihtiyaçlarını hiçbir surette karşılayamayacağını vurguluyor.

Sallanma, daire çizme, ileri ve geri hareket etme, boynunu bükme, kendi kendine zarar verme, aşırı kaşınma, kemirme, kusma ve koprafaji (dışkı tüketme) gibi anormal tekrarlayan davranışlar (ARB), hayvan hapishanelerinin rutini. Filler dahil olmak üzere tutsak edilen pek çok hayvan, bu davranışların en az birini gösteriyor.

Hayvanlara özgürlük ve hukuki emsal umudu

Fil Happy’nin özgürlük davası:

• Fil bilişi ve davranışı konusunda uzmanların, habeas corpus ve hayvan hukuku avukatlarının, felsefe, din ve daha pek çok alanda çalışmaları olan akademisyenlerin desteğini kazandı.
• 2012 yılında Happy’nin esaretten kurtulması için çağrıda bulunan bir Change.org kampanyasına imza attı.
• Sosyal medyada ise hayvan özgürlükçüleri #FreeHappy etiketi altında buluştu.

Free Happy web sitesinde, “İnsan olmayan hayvanlara yönelik haksızlıklara ilişkin yasal statüko binlerce yıldır devam ediyor ve bunu değiştirmek kolay olmayacak. Ancak ısrarlı mücadelemiz ve sizin gibi insanların devam eden desteği ile şimdiden muazzam bir ilerleme kaydettik,” deniliyor.

Happy’ye veda…

–

Kaynaklar: NhRP, New York Post, Yunuslara Özgürlük Platformu

Fotoğraflar: NhRP

* Yazının bir kısmı, NhRP davalarını uzun yıllar takip edip paylaşan Yunuslara Özgürlük Platformu’nun (YÖP) web sitesinden, Mayıs 2022 tarihli Happy hakkındaki yazısından olduğu gibi alınmıştır. Diğer NhRP davaları hakkında daha fazla bilgi için bu bağlantıdan YÖP içeriklerini ziyaret edebilirsiniz.

–

Özgürlük mücadelesi yarıda kaldı: Fil Happy’ye veda yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Geçtiğimiz yıl yine Av Turizmi Uygulama Talimatı ile ava açılan nesli tükenme tehdidi altındaki türler ile ilgili olarak; birçok baro ve sivil toplum kuruluşu av ihalelerinin iptali için dava açmıştı. Bu dosyaların tamamı, her yıl av ihalesi iptali davalarının temyiz incelemesinin karara bağlandığı Danıştay 13. dairesine gönderilmişti.

Her yıl olduğu gibi geçen yıl da Tarım ve Orman Bakanlığının elinde yabanda yaşayan hayvanlara dair somut veri olmadığına ve hayvanların “zararlı” olduğuna dair hiçbir ispat aracı sunamadığına hükmeden Danıştay 13. Dairesi, bu yıl ihalenin iptali yönünde verilen kararları bozdu ve 2022-2023 av sezonu ile ilgili olarak avcılığın nesli tükenme tehdidi altındaki olan hayvanlar bakımından da Türkiye’nin dört bir yanında devam etmesine karar verdi. Dayandığı tek gerekçe ise daha önce uzman görüşü ile çürütülen ve hayvanlarla ilgili Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından Orman Fakültelerindeki öğretim görevlilerine hazırlatılan “hasat raporlarının” birleşiminden oluşan, hiçbir bilimsel yenilik içermeyen karma bir raporun, 5 devlet üniversitesi öğretim görevlisi tarafından onaylanmış olması. Raporun içinde avcılık övülürken, avcılığın ulusal kalkınmaya çok büyük katkısının olduğundan ve büyük bir ekonomik gelir sağladığından da bahsediliyor.

Türkiye Vegan Derneği olarak bu yıl ihalelerin tamamına tekrar dava açtık. Her yıl çok az istisna ile yürütmenin durdurulması kararları dava açtıktan birkaç gün içinde mahkemeler tarafından verilirken, bu yıl birkaç il dışında yürütmenin durdurulması kararı verilmedi, verilenler de Tarım ve Orman Bakanlığının Danıştay’ın kararını sunması ile kaldırıldı. Danıştay’ın bu hukuka, akla, vicdana aykırı kararından anlaşılacağı üzere ise artık tek başına yargıdan olumlu hatta adil bir sonuç beklemememiz gerektiğini çoktan öğrendik. Bu yüzden tepki göstermeniz, sesinizi çıkarmanız çok önemli.

Tarım ve Orman Bakanlığı, kızıl geyik ihalesine yönelik tepkiler neticesinde ihaleleri yapmaktan vazgeçti ancak kura ile kızıl geyikleri avlatmaya devam ettiği gibi, Türkiye’nin dört bir yanında gerek ihaleleri alan av şirketleri, gerek ise yerli avcılara verilen izinler ile hayvan katliamı devam ediyor. Bu yüzden sizden, aşağıda yer alan CİMER metnini kopyalayarak ve “İstek” seçeneğini seçerek Tarım ve Orman Bakanlığına göndermenizi rica ediyoruz.

CİMER Metni

Bir Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olarak devletten beklentim, yaşadığım ülkenin hayvanların ve doğasının korunmasıdır.

2023 yılı Türkiye için deprem, yangınlar ve sel felaketleri ile geçmiş, bunların hepsinden insanlar kadar hayvanlar ve doğa da etkilenmiştir. Buna karşılık nesli tükenme tehdidi altındaki hayvanların öldürülmesini konu alan kotaların av ihaleleri ile şirketlere verilmesi, rant gerekçesi öne sürülerek hayvanların canlarının alınması doğaya geri dönüşü olmayacak zararlar vermektedir. Öncelik yaşam hakkı olmalıdır. İhalelere konu edilen yaban hayatının “öldürme geliri” ülke ekonomisinin bir gelir kaynağı olmamalıdır.

İçerisinde ölüm barındıran hiçbir faaliyet; spor, hobi ya da eğlence olarak nitelenemez.

Doğal yaşam içerisinde giderek genişleyen insan faaliyetleri, doğal afet ve salgınlar, yasal ve kaçak avcıların oluşturduğu tehdit ve buna karşılık hızla azalan yaban hayvanı popülasyonu ile bozulan doğal denge göz önünde bulundurularak, av ihalelerinin bir an önce iptal edilmesi ve avcılığın durdurulmasını talep ediyorum.

Gereğini bilgilerinize arz ederim.

CİMER metnine ek olarak change.org adresindeki #AvaDurDe Kampanyasını imzalayarak yaban hayatın korunması için verdiğimiz mücadeleye destek olabilirsiniz.

Yaban Hayatın Korunması İçin Dayanışma Çağrısı yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

2022-2023 yılı Av Turizmi Talimatı, Ek Kararı ve Merkez Av Komisyonu kararlarının açıklanmasının hemen ardından, son üç yıldır yaptığımız gibi bu yıl da Vegan Derneği Türkiye olarak harekete geçerek hem farklı illerde farklı türlerin öldürülmesine yol açan yereldeki av turizmi ihalelerine karşı hem de tüm türleri kapsayan av faaliyetlerinin durdurulması için Türkiye çapında hukuki mücadeleye giriştik.

Geçtiğimiz yıl Konya’da Anadolu yaban koyunları ve yaban keçileri, Bolu’da kızıl geyikler ve Adana dahil diğer beş ilde yaban keçilerinin yaşam hakkını savunmak için dava açmış, 2021-2022 av turizmi sezonunda bu bölgelerdeki av ihalelerinin iptalini sağlamıştık. Ankara Barosu ve İzmir Barosu tarafından Türkiye çapındaki tüm av faaliyetlerinin iptalinin talep edildiği davaya da müdahillik başvurusunda bulunmuştuk.

Türkiye çapında tüm av kararlarının iptali talebimiz: Danıştay davası

Bu yıl da Türkiye çapında yürütmenin acilen durdurulmasını ve avcılığı düzenleyen mevcut karar ve talimatların iptalini istediğimiz Danıştay’daki davamızı, Eylül 2022’de Tarım ve Orman Bakanlığı’na karşı Hayvan Hakları İzleme Komitesi ile birlikte açtık. Avukat Tuğçe Berber ve Avukat Hacer Gizem Karataş ile üzerinde çalıştığımız bu davada aynı zamanda bakanlık tarafından çıkarılan ve hangi kriterlere dayandığı dahi belli olmayan yeni Yaban Hayvanları Listesi’nin iptalini de talep ettik.

Yaklaşık beş aydır sürüncemede bırakılan davada Danıştay hâlâ yürütmeyi durdurma kararı vermediği için Türkiye çapında aşağıdaki hayvan türleri ve çok daha fazlası, iptalini istediğimiz av kararları ve listeleri sebebiyle bu süre içinde öldürüldü ve öldürülmeye devam ediyor:

• “Av turizmi” ile hedefe konulan Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler ile ulusal mevzuat uyarınca koruma altında olan, nesli tükenen ve/veya Türkiye’ye endemik olan 200’den fazla Anadolu yaban koyunu, yaban keçisi ve kızıl geyik gibi türler,
• Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği’nın (IUCN) kırmızı listesinde “hassas” statüde listelenen, nesli tehdit altındaki üveyik ve elmabaş patka dahil olmak üzere pek çok kuş türü,
• Bu türlere ek olarak korumadan yoksun bırakılan tilki, çakal, ada tavşanı ve sürek avlarıyla katledilen binlerce yaban domuzu gibi kara memelileri.

Aynı zamanda yeni Yaban Hayvanları Listesi’nde “Popülasyonu yeterli bir seviyeye ulaştığında avına izin verilebilir” ibaresiyle listelenen ve “Hatay dağceylanı” (Gazella gazella) ve “Urfa ceylanı” (Gazella marica) gibi küresel düzeyde nesli tükenen ve Türkiye’den ayrıntılı envanter çalışması olmaksızın “istilacı tür” sınıfına sokulan Yeşil Papağan ve İskender Papağanı gibi büyük şehirlere yerleşmiş ve doğallaşmış türler de her an yönetmelikler kapsamında öldürülebilir. Nitekim, geçtiğimiz yıl Tarım ve Orman Bakanlığı, DKMP ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın yürüttüğü TERİAS Projesi kapsamında AB’den alınan 2 milyon 086 bin euro karşılığında “istilacı tür” kapsamına soktukları yeşil papağanların Ankara, İstanbul ve İzmir’de “eradikasyon” adı altında öldürülmesinin planlandığı ortaya çıkmış, kamuoyunda yoğun tepkilere yol açmıştı.

Son üç yıldır yerelde İdare Mahkemeleri’nde bizim tarafımızdan ve diğer STK’larca açılan ihale iptali davalarının neredeyse tamamında bakanlığın av faaliyetlerini haklı çıkarmak amacıyla sunduğu tüm savunmalar yetersiz ve tutarsız bulunmuş olmasına rağmen, Danıştay’ın av sezonu bitene kadar aylarca karar almaması, bakanlığın kopyala-yapıştır usulüyle mahkemelere sunduğu temelsiz savunmalarının dikkate alınması ve açılan davaların sonuçsuz bırakılarak hayvanların öldürülmesine, hedef dışı türlerin de yıkıcı av faaliyetlerinden etkilenmesine göz yumulması kabul edilemez.

Daha fazla gecikmeden Tarım ve Orman Bakanlığı ile Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından etiğe, ulusal ve uluslararası mevzuata aykırı şekilde yürütülen av katliamına karşı Danıştay’dan adil ve örnek bir karar bekliyoruz. Karar çıkmadığı her gün onlarca hayvan avcılar tarafından katlediliyor.

Yerelde av turizmi ihalelerin iptali için müdahillik başvurularımız: İdare Mahkemeleri

Geçtiğimiz yıllarda olduğu gibi bu yıl da maddi imkansızlıklar sebebiyle 20’den fazla av ihalesinin tamamına dava açamadığımız için, farklı illerdeki av ihalelerinin iptali için ihalelerin açıldığı bölgelerde faaliyet gösteren hayvan hakları örgütleri ve barolar ile bir kez daha irtibata geçtik ve daha önce hazırladığımız dava dilekçeleri, uzman görüşleri ve hayvanlar lehine alınan emsal kararları paylaşarak yerelde farklı türler için harekete geçmelerine yardımcı olmaya çalıştık.

Çoğunlukla öldürülmesi planlanan hayvan sayısının en yüksek olduğu ve STK desteğine daha fazla ihtiyaç olabilecek bölgeleri gözeterek, ulaşabildiğimiz baro ve dernekler tarafından açılan bazı davalara da müdahillik başvuruları yaptık. Hayvanların, STK’ların ve baroların yalnız olmadığını göstermek için davalara katılma taleplerimizi İdare Mahkemelerine ilettik.

1. Bursa – Kızıl geyik: İnegöl Devlet Avlağı’nda öldürülmesi planlanan 1 kızıl geyiğin yaşam hakkı adına Bursa Barosu Hayvan Hakları Komisyonu tarafından Avukat Nilay Parlar aracılığıyla Bursa 1. İdare Mahkemesi’nde açılan davaya müdahillik başvurusunda bulunduk. Başvurumuzun kabul edildiği davanın nihai kararında savunmalarımız haklı bulundu ve av ihalesi iptal edildi.
2. Van – Yaban keçisi: Çepkenli Genel Avlağı’nda öldürülmesi planlanan 1 yaban keçisinin yaşam hakkı adına Van Barosu tarafından Avukat Erdal Temizaltın aracılığıyla Van 3. İdare Mahkemesi’nde açılan davaya müdahillik başvurusunda bulunduk. Başvurumuzun kabul edildiği davada yürütmeyi durdurma kararı, bakanlıktan istenen savunma sonrasına bırakıldığı için hedefteki yaban keçisi halen risk altında; bu süre içinde öldürülmüş olma ihtimali de var.
3. Hatay – Yaban keçisi: İskenderun Arsuz YHGS’de öldürülmesi planlanan 7 yaban keçisinin yaşam hakkı adına Hayvanları Koruma Vakfı adına Avukat Gülçin Yapıcı tarafından Hatay 1. İdare Mahkemesi’nde açılan davada müdahillik başvurumuz kabul edildi. Ara kararında yürütmeyi durdurma vererek avın gerçekleşmesine geçici süreyle engel olan mahkeme, 22 Aralık 2022’de yapılan duruşmadan sonra hayvanlar lehine olacak şekilde av ihalesinin iptaline karar verdi.
4. Giresun – Yaban keçisi: Çamoluk ve Üçköprü Devlet Avlakları ile Şebinkarahisar Genel Avlağı’nda öldürülmesi planlanan 5 yaban keçisinin yaşam hakkı adına Avukat Gülçin Yapıcı tarafından açılan davaya müdahillik başvurusu yaptık. Ancak Rize İdare Mahkemesi yürütmeyi durdurma kararı vermediği için hayvanların öldürülmesine göz yumuldu.
5. Afyonkarahisar – Kızıl geyik: Afyonkarahisar, Kütahya, Denizli ve Eskişehir’deki devlet avlaklarında öldürülmesi planlanan 20 kızıl geyiğin yaşam hakkı adına Avukat Gülçin Yapıcı tarafından açılan davaya müdahillik başvurusu yaptık. Başvurumuzun temelsiz gerekçelerle reddedildiği davada hayvanlar için olumlu bir ara karar çıktı ve mahkeme yürütmeyi durdurma verdi. Bu sayede dava sonuçlanıncaya kadar geyiklerin öldürülmesine engel olunmuş oldu. 19 Aralık 2022’ye verilen duruşma tarihi ise iptal edildi. Yeni duruşma tarihi henüz belli değil, taraflara tebliğ edilmedi. European A.Ş. adlı av şirketinin davalı bakanlık yanında müdahillik sunduğu ve bakanlığın buna itiraz etmediği de görüldü.

TVD olarak açtığımız ve katıldığımız davalar dışında; Hayvan Hakları ve Etiği Derneği, Mersin Barosu, Ankara Barosu, Antalya Barosu, Bursa Barosu, Hayvanları Koruma Vakfı ve Haydiko gibi pek çok hayvan hakları örgütü ve baro tarafından takip edilen Konya, Kastamonu, Erzincan, Kayseri, Ankara, Isparta ve Muğla’daki avlakları kapsayan av ihaleleri ve davalar da mevcut.

Bu dosyaların bazılarında yürütmeyi durdurma kararları verilmişken, bazılarında henüz bakanlık tarafından savunmanın bile gönderilmediği görülüyor. Bazılarında ise, “ihalenin yapılmamış olmaması” gerekçe gösterilerek dava açılmasının engellendiği ve dosyaların kapatıldığı anlaşılıyor.

Tüm davalarda bir an önce yürütmeyi durdurma ve iptal kararlarının verilmesini, bazı bölgelerde bazı türler için Mart sonuna kadar sürecek av faaliyetlerinin acilen durdurulmasını istiyoruz.

Av karşıtı mücadelemiz devam edecek. #AvCinayettir, yasaklanmalıdır!

Kapak fotoğrafı: Nathan Anderson / Unsplash

2022-2023 av karşıtı davalarda son durum yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Gıda ve su güvenliğini denetleyen bir kuruluş olan Zürih Kanton Laboratuvarı Mayıs 2021’de, Planted Foods şirketinin vegan ürünleri için “et”, “tavuk” veya “domuz” gibi isimler kullanmasına son vermesini istemişti. Sansürleme girişiminde, etiketlerde hayvan türü isimlerinin kullanılmasının tüketicileri yanılttığı iddia edilmişti.

Aralık 2022’de bu talimatı bozan İdare Mahkemesi nihai kararında, ürünlerin üzerindeki “vegan” sözcüğünün ve ambalajdaki “V” simgesinin müşteriler için kafa karıştırıcı olmadığını, ürünlerin hayvan kaynaklı olmadığını belirttiğini ifade etti. “Tavuk” gibi sözcüklerin kullanımının da, gıda yasasının gerektirdiği yeterli bilgiyi sağlayarak tüketiciye ürünün kullanım amacını gösterdiğini söyledi.

Ayrıca mahkeme, güncel bir tüketici anketinin “halkın ürünleri, et ikamesi olan bitki bazlı gıdalar olarak gördüğünü” açıkça ortaya koyduğunu söyledi.

Tüketici anketinden çıkan sonuç da aynı: “Yanıltıcı” değil

2021’de gelen talimatın ardından Planted Foods, tüketici davranışını ölçmek için konuyla ilgili bir anket yaptı. 777 kişinin katıldığı ankette tüketicilerin %93’ü “Planted Chicken” adıyla piyasaya sürülen ürünün vegan bir ürün olduğunu anladığını ifade etti.

Farklı araştırmalar da benzer sonuçlar elde etti. Küresel gıda farkındalığı kuruluşu ProVeg International’ın Kasım 2022’de hazırladığı ayrıntılı rapor da, Birleşik Krallık’taki tüketicilerin %80’inin vegan, vejetaryen veya bitki bazlı olarak etiketlenen ürünleri ayırt edebildiğini ve bu ürünlerin “açıkça” hayvan kaynaklı et içermediğini düşündüklerini ortaya koydu. Ankete katılanların %96,4’ü de söz konusu ürünü bilinçli olarak seçtiklerini belirtti.

Sansüre ve gıda etiketleme yasaklarına karşı mücadele

Vegan ürün pazarının genişlemesi, dünya çapında paketli bitkisel ürünlerin etiketleme ve isimlendirmesine yönelik yeni ve haksız kısıtlamaları da beraberinde getirmişti.

Dünyada eşi benzeri olmayan Türkiye’deki vegan peynir yasaklarına karşı yasal mücadelemiz sürerken, Fransa’da bitki bazlı et ürünlerinde “sosis, pastırma ve biftek” gibi kelimelerin kullanılmasına getirilen yasak Temmuz 2022’de Danıştay kararıyla bozulmuş, bu ifadelerin tüketiciler için yanıltıcı olmadığı kararına varılmıştı.

ABD’de vegan peynir üreticisi Miyoko Schinner da, hayvansal süt içermeyen ürünlerinde “peynir”, “süt” ve “tereyağı” gibi sözcükleri engellemeye yönelik benzer girişimler nedeniyle Kaliforniya Gıda ve Tarım Bakanlığı’na karşı açtığı davayı kazanmıştı.

Kaynak: Green Queen, Vegan Food and Living

Kapak fotoğrafı: LikeMeat / Unsplash

İsviçre Mahkemesi: Vegan et etiketleri iddiaların aksine tüketiciler için “yanıltıcı” değil yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Konya başta olmak üzere Türkiye’nin dört bir yanında eylemleri tetikleyen, baro ve STK’ların adalet için harekete geçtiği Konya barınağındaki köpek katliamı davasında ilk duruşma 3 Ocak Salı günü görüldü. 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’nda karşılığı hapis cezası olması gerekirken, köpeği kürekle öldüren ve sürükleyen sanıklar için tahliye kararı çıktı. Sadece iki sanığın tutuksuz yargılanacağı davaya müdahil olmak isteyen STK’ların ve baroların başvuruları ise reddedildi. Duruşma 20 Ocak’a ertelenirken, Konya Cumhuriyet Başsavcılığı sanıkların tahliyesine itiraz etti.

Türkiye’de Barınak Gerçekleri

Konya Büyükşehir Belediyesi Sokak Hayvanları Bakım ve Rehabilitasyon Merkezi’nde yaşanan katliam bir istisna veya münferit bir olay değil.

Türkiye’deki 1390 belediyenin sadece 237’sinin hayvan barınağı bulunuyor.

Neredeyse tamamı Konya Büyükşehir Belediyesi Sokak Hayvanları Bakım ve Rehabilitasyon Merkezi ile benzer halde; tecrit, toplama ve ölüm kampı olarak işlev görüyor. Söz konusu barınaklarda gerçekleşen birçok suç belgelenemediği gibi belgelenen suçlarda dahi yetkililer adli işlem uygulamıyor.

Konya Büyükşehir Belediyesi Sokak Hayvanları Bakım ve Rehabilitasyon Merkezi’nde çekilen videolarda görüleceği gibi barınaklarda hayvan zulmü oldukça yaygın ve sıradan bir uygulama. Videolarda, barınaktaki kişilerin şiddeti engellemeye çalışmadıkları, hayvan zulmünü umursamadıkları görülüyor. Videodaki diğer köpekler ise şiddete uğrayan, yerlerde sürüklenen köpekleri sıralarını bekler gibi korku içinde izliyor.

Türkiye’de 5199 Sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’na göre “barınaklar” “geçici rehabilitasyon, bakım ve bakım evleri” olarak işlev görmeli. Yani sokakta yaşayan tüm hayvanların dikkatli bir şekilde toplanması, sistematik olarak aşılanması ve kısırlaştırılması, daha sonra belediyeler tarafından alındıkları yere geri getirilmesi gerekir.

Ancak aksine; belediyeler kedi ve köpekleri toplu halde toplayıp insanlardan uzaklaştırarak dağlara ve ormanlara, otoyol kenarlarına ve çöplüklere atarak insanların ilgi, sevgi ve bakımından uzakta ölmelerine neden oluyorlar.

“Barınaklara” alınanlar ise genellikle evlerine geri gönderilmiyor; karanlık, sağlıksız ve kalabalık hücrelerde tutuluyor, idrar ve dışkıları içinde, düzenli yemek ve su bulamadıkları ortamlarda diğer köpeklerle birlikte yaşamaya zorlanıyorlar.

Türkiye’deki hayvan rehabilitasyon merkezlerinde de sözde “öldürmeme politikası” var. Oysa gerçek bunun tam tersi. Konya Büyükşehir Belediyesi Sokak Hayvanları Bakım ve Rehabilitasyon Merkezi bunun sadece bir örneği.

Barınaktaki hayvanların çoğu barınak çalışanları tarafından maruz bırakıldıkları açlık, viral hastalıklar, hipotermi, yanlış tedavi ve hayvan istismarı nedeniyle uzun yaşayamıyor veya doğrudan öldürülüyor. İstisnasız, barınağa giren sağlıklı hayvanlar bile barınak koşulları nedeniyle hastalanıyor.

Söz konusu mevzuat 2004 yılından beri yürürlükte olmasına rağmen, belediyelerin çoğu ve Türkiye genelindeki rehabilitasyon merkezlerinin durumlarını düzenli olarak araştırmaktan sorumlu kurum olan Tarım ve Orman Bakanlığı yasal olarak bağlayıcı sorumluluklarını yerine getirmiyor.

Belediyeler yıllardır düzenli aşı, tedavi ve kısırlaştırma yapmadan, petshopları ve hayvan ticaretini yasaklamadan ve barınaklardan sahiplendirmeyi sistematik olarak yıllarca teşvik etmeden, atıldıkları çöplüklerde ve ormanlarda hayatta kalmaya çalışan ve sonunda acı içinde ölen bir köpek popülasyonu oluşturmaya devam ediyor.

Nitekim; köpeklerin toplanılarak küçük bir alanda bırakıldığı ve sonrasında ormana doğru genişletilerek tüm köpeklerin hapsedileceği bir yere dönüşen Konya Büyükşehir Belediyesi Sokak Hayvanları Bakım ve Rehabilitasyon Merkezi, daha önce “pilot projelerden” biri olarak tanıtılmış, örnek gösterilmişti.

Tıpkı benzer görüntülerin sosyal medyada paylaşılmaya devam ettiği ve eylemlerin sürdüğü İstanbul’daki Beykoz ve Ümraniye barınakları gibi… Ya da hayvanların açlıktan birbirini yediği Elazığ barınağı, Ankara’daki Mamak ve Gölbaşı, Erzurum, Sivas ve daha pek çok il ve ilçedeki tecrit merkezleri gibi…

View this post on Instagram

A post shared by Kısırlaştırma Başkanı #YaşatmakiçinKısırlaştır (@dokuzolmaz)

Hapis cezası? Sadece “kağıt üzerinde”

Tıpkı Konya örneğinde olduğu gibi, medyada ve sosyal medyada büyük bir halk tepkisi olmadıkça, yetkililer hayvan zulmüne karşı genellikle harekete geçmiyor.

Bunun nedeni, kısmen de olsa, Hayvanları Koruma Yasası’nda yapılan son değişiklikler ve hayvan hakları aktivistlerinin yıllarca süren taleplerine rağmen değişmeyen, cezasızlığı sürdüren maddeler.

Bunlardan biri; fail hayvana işkence veya öldürmeden suçlu bulunursa ve 3 yıldan az hapis cezasına çarptırılırsa aslında hapis cezası almış olmuyor; 5 yıl içinde aynı suçu işlememek şartıyla tekrar salınıyor. Takip edilemeyen ve denetlenemeyen bu sistem böylece işlevselliğini ve gerçekliğini yitiriyor.

İkincisi; belediye ve belediye çalışanları hakkında soruşturma yapılmasının önündeki engeller. Bu engeli kaldırmak için yıllarca süren taleplere ve lobicilik faaliyetlerine rağmen, kedi ve köpek ölümlerinin büyük kısmından sorumlu olan belediyeler ve belediye çalışanları hala yargılanamıyor.

Üçüncüsü ise; doğrudan dava açma hakkı, ilgili vatandaşların ve sivil toplum kuruluşlarının elinden alınarak yalnızca Tarım ve Orman Bakanlığı’na verilmiş durumda. Bakanlık, sivil toplum kuruluşları ve vatandaşların yaptığı başvurularda “gerçek suç” unsuru olduğunu düşünürse dava açılabiliyor. Ancak suç görmez ise failler yargılanamıyor ve “suçüstü yakalanmadıkça” mevzuat sınırlı kalıyor.

Konya barınağındaki katliam sonrası ne olmuştu?

• Medya ve sosyal medyaya yayın yasağı getirildi.
• Barınağı görüntüleyen hayvan hakları aktivistleri gözaltına alındı ve darp edildi.
• Barınağa giden tüm yollar barikatlarla ve polisle kapatıldı.

• Gönüllülerin, hayvan hakları aktivistlerinin ve ilgili vatandaşların sığınağa girişi engellendi (ilk gün sadece avukatlar ve bir STK’ya izin verildi)
• Tarım ve Orman Bakanlığı, köpeğin işkence edilerek öldürüldüğü Konya Büyükşehir Belediyesi Sokak Hayvanları Bakım ve Rehabilitasyon Merkezi’nde rutin denetimlerin yapıldığını, 2 ve 15 Kasım tarihlerinde yapılan denetimlerde herhangi bir olumsuzluğa rastlanmadığını duyurdu.
• Bakanlığa bağlı olan Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü de 27 Kasım’da 53 veteriner hekimin yaptığı sözde soruşturmanın ardından barınakta her şeyin yolunda olduğunu ve “tüm hayvanların sağlıklı” olduğunu duyurdu.

Oysa merkez başkanı Av. Tuğba Gürsoy’un da içinde olduğu 12 kişilik Ankara Barosu Hayvan Hakları Merkezi avukatlarının gözlemlerine göre;
o Barınaktaki 4000 köpeğin (işçiler tarafından onaylandığı üzere barınakta daha çok köpek bulunuyor) büyük çoğunluğu yetersiz beslenme nedeniyle aşırı derecede zayıf halde.
o Barınakta son kullanma tarihi geçmiş birçok ilaç var.
o Alanda ölü fareler bulunuyor.
o İşçilerin onayladıkları üzere kulağı küpeli köpekler barınaktaki hayvanların %90’ını oluşturuyor. Bu durum köpeklerin küpe takıldıktan sonra tekrar sokağa bırakılmadıklarını kanıtlıyor.
o Her türden hasta, yaşlı ve yeni doğmuş köpek, sözde “doğal yaşam alanları”nda dip dibe yaşamaya zorlanıyor. Bu alanda 300’den fazla köpek olmasına karşın maksimum 5 köpek kulübesi bulunuyor.
o Üstü kapatılmış mezar çukurları mevcut.
o Alanın çevresinde aşırı ve kötü bir koku var.
o “Yasak ırkların” ömür boyu hapsedildiği çok dar alanlara güneş ışığı bile girmiyor.
o Pek çok hasta ve sağlıklı kedi ve köpek yeniden barındırılmaya hazır ve uygun.

• Yalnızca ilk birkaç gün içinde takip edilebilen vakaların çoğunda ölümcül viral hastalıkların tespit edildiği ve ölümlerin meydana geldiği bildirildi. 4 Aralık itibarıyla 9 köpek ve 3 kedi öldü. Bu sebeple gönüllüler, yuva bulmak ümidiyle hayvanların bir kısmını çıkarmaya çalıştı. Bunlardan biri de, barınaktan çıkarılan hayvanların tüm veteriner raporlarını daha sonra yayınlamak üzere malpraktis kanıtı olarak toplayarak Twitter’da paylaşılan bu köpek:

Olayların Ardından: Suç Duyuruları

• Türkiye genelinde birçok sivil toplum kuruluşu ve baro, suçlarla ilgili olarak Konya Cumhuriyet Başsavcılığı’na suç duyurusunda bulundu. Dilekçelerde (1,2), “Konya Büyükşehir Belediyesi Sokak Hayvanları Bakım ve Rehabilitasyon Merkezi’ndeki kamu görevlileri ile emri veren şüpheliler de dahil olmak üzere, barınakta çalışan kamu görevlisinin kamera görüntüleriyle kanıtlanan hayvanlara yönelik şiddet, yaralanma ve istismar eylemleri nedeniyle savcılık tarafından resen tespit edilecek tüm şüpheliler hakkında soruşturma başlatılması talep edildi.” Türk Ceza Kanunu’nun Görevi Kötüye Kullanma suçu (Madde 257) ve 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’nun hayvanlara kasten kötü muameleyi, zulmü, dövmeyi, fiziksel ve psikolojik acı vermeyi yasaklayan 14. ve 28/A maddelerine muhalefet nedeniyle şüphelilere en üst sınırda ağır ceza verilmesine ilişkin taleplerde bulunuldu.
• Kamuoyunda paylaşılan video içeriğine göre Konya Büyükşehir Belediyesi Sokak Hayvanları Bakım ve Rehabilitasyon Merkezi’ndeki köpeklerin boyunlarına ipler asılmış, hayvanlar yerlerde sürüklenmiş, kamu görevlileri tarafından başlarına kürekle vurularak işkence görmüş ve hayvanlar kasten öldürülmüştür. Bu nedenle dilekçelerde, “barınaktaki bu feci olaylar sırasında, orada bulunan hiçbir kamu görevlisinin müdahale etmediği ve suç eylemlerine karşı seyirci kaldığı, belediye barınağındaki kamu görevlilerinin kasıtlı olarak hak ve yetkilerinin sınırları aşarak hayvanlara yönelik işkence, istismar ve öldürme eylemleri gerçekleştirdiği vurgulandı.”

View this post on Instagram

A post shared by Hayvan Hakları İzleme Komitesi (@hakim_komite)

Barınak gerçekleri: Konya’dan Türkiye’nin dört bir yanına yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

30 Haziran 2022, İstanbul – Av turizmi ihalelerinin iptali için geçtiğimiz yıl idare mahkemelerinde hukuk mücadelesi yürüten ve açtıkları tüm davaları hayvanlar lehine kazanan Vegan Derneği Türkiye (TVD), bu yıl veganlık ve vicdan hürriyeti kapsamında açtığı davalar ile hak arayışını sürdürüyor.

Türkiye çapındaki üniversitelerde okuyan vegan öğrencilerin sistematik hale gelen beslenmeye ilişkin sorunlarını mayıs ayında Yükseköğretim Kurulu’na açtığı davayla mahkemeye taşıyan TVD, bu kez dünya çapında örneği olmayan bir yasağa karşı hukuk mücadelesi başlattı.

Dernek, vegan tüketiciler ve vegan peynir üreticileri tarafından kendilerine ulaşan mağduriyetler ışığında bakanlığa ilettikleri taleplerin cevapsız kalması ve ihlallerin meydana gelmesi sonucunda, vegan peynir üretimi ve satışına yasak getiren Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği’nin 9/3 maddesinin ve Türk Gıda Kodeksi Peynir Tebliği’nin 5/d maddesinin iptali için Danıştay’da Tarım ve Orman Bakanlığı’na dava açtı.

TVD aynı zamanda, yasak kapsamında yüksek miktarda para cezası kesilen bir vegan peynir üreticisinin bakanlığa açtığı davaya da bu hafta içinde müdahillik başvurusu yapacağını açıkladı.

Üreticilerin mülkiyet hakları ve temel hukuk ilkeleri ihlal ediliyor

Amaç ve faaliyet alanı gereği hayvan hak ve özgürlüklerinin yanı sıra, veganların ve vegan ürün üreticilerinin de haklarını savunan dernek, dava dilekçesinde, iptali istenen maddelerin T.C. Anayasasına ve uluslararası sözleşmelere aykırılık teşkil ettiğini, üretici haklarının orantısız ve dayanaksız bir şekilde ellerinden alındığını ve kamuoyuna açık şekilde paylaşılan Türkiye’nin 2019-2023 On Birinci Kalkınma Planı’yla ters düştüğünü vurguladı.

Üreticiler tarafında, bugüne kadar gerekli izin ve ruhsatlarla faaliyetlerini yasal bir şekilde sürdüren şirketlerin, yönetmeliğe eklenen bir maddeyle bir anda ve keyfi bir şekilde mülkiyet haklarının çiğnendiğini, kanunilik ve ölçülülük ilkelerinin aşıldığını belirten dernek, mevcut düzenlemelerin aynı zamanda belirsizliğe ve güvencesizliğe yol açtığını, öngörülemez bir şekilde geniş yorumlama ve uygulamalara açık olduğunu belirtti.

Yerli üretimin ve ihracatın bu yasak ile Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından engellenmesi ise dilekçede şu şekilde yer aldı: “İptali istenen hükümler bu ürünleri üreten firmaların mülkiyet özgürlüğünü zedelemekle birlikte dünya piyasasında giderek artmakta olan vegan/bitki temelli ürünler sektöründe ülkesini temsil eden firmaların rekabet edebilme imkanını elinden almaktadır. Ülkedeki üretimin, istihdamın ve ihracatın artırılması, uluslararası boyutta firmaların rekabet güçlerinin ve yeni teknolojilerin geliştirilmesi gibi önemli ticari faaliyetlere ve ihracata engel olmaktadır.”

Tüketicilerin yaşam tarzına, sağlıklı yaşam ve beslenme hakkına müdahale

Dava dilekçesinin “İptali Talep Edilen Hükümlerin Tüketici Açısından Değerlendirilmesi” başlığı altında ise, T.C. Anayasası, 1948 İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi ve BM Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi’nin ilgili maddelerine atıfta bulunularak, bireylerin sağlıklı yaşama, seçme ve gıdaya erişim hakkının ihlal edildiğinin altı çizildi.

Anayasal ve kamusal haklar bağlamında ele alınan bu kısımda, “Bir yönetmelik maddesi ile bitki temelli ürünlerin üretiminin durdurulmaya çalışılması, piyasadaki ürünlerin toplatılması, ülkede yaşayan vegan yaşamı benimsemiş tüm tüketicilerin de gıdaya erişim hakkını ihlal etmektedir. Söz konusu yasaklar tüketici haklarını koruma ve tağşişi/aldatmacayı önlemek için alınan önlemler gibi gösterilmişse de, sorunun çözümü noktasında yapıcı öneri ve çözümler getirmeden doğrudan tüketicilerin bu ürünlere erişimini engellemek; idare tarafından temel hak ve özgürlüklerin keyfi ve ölçüsüz bir şekilde sınırlandırılması ve bireylerin yaşam tarzına müdahale edilmesi anlamına gelmektedir,” denildi.

TVD aynı zamanda dava dilekçesinde, vegan peynirlerin yalnızca hayvan sömürüsüne karşı etik dayanaklarla veya çevresel endişelerle bitki bazlı beslenen vegan bireylere değil, laktoz ve gluten intoleransı olan bireylere de hitap ettiğini vurguladı. Laktozsuz ve glutensiz beslenmek zorunda olan tüketicilerin sağlık sebepleriyle tercih etmek zorunda kaldığı vegan ürünlere erişiminin bu yasaklarla engellendiğini hatırlattı.

Ne olmuştu?

Vegan peynir üreticilerine 2022’in ilk çeyreğinde kesilen cezaların ve toplatmaların derneğe iletilmesi neticesinde TVD, 7 Nisan’da Tarım ve Orman Bakanlığı Gıda İşletmeleri Kodeks Daire Başkanlığı ile Ankara’da sorunun çözümüne yönelik görüşme gerçekleştirmişti. Ancak takip eden süreçte herhangi bir somut sonuç alınmaması sebebiyle dernek, sorunlu yönetmelik maddesinin iptali ve yeni bir “vegan peynir tebliği” oluşturulması talebiyle Tarım ve Orman Bakanı ile Bakan Yardımcısı’ndan randevu talep etmişti.

Randevu taleplerine de olumlu yanıt alamayan dernek, üretici firmalar ve bazı zincir market temsilcileriyle koordineli olarak girişimlerini sürdürmeye devam ederken, haziran ayında vegan peynirlerin marketlerden toplatılması, satışların engellenmesi, üreticilere yüklü miktarda para cezası kesilmesi ve tüketicilerin vegan peynirlere ulaşamaması sebebiyle kamuoyunda farkındalık yaratmak için önce change.org/veganpeynir adresinde imza kampanyası açmış, hemen ardından dava hazırlığına başlamıştı.

Yasağın dünyada eşi benzeri yok

Avrupa’da ve dünyada örneği olmayan bir yasağın Türkiye’de devreye sokulması, yönetmelik maddesi iptal edilmediği takdirde, “peynire benzediği düşünülen, ancak adında peynir ifadesi bile olmayan” herhangi bir ürünün açıkça yasaklanabileceği anlamına geliyor.

Nitekim Avrupa Parlamentosu, Avrupa Konseyi ve Avrupa Komisyonu, bitki bazlı süt ürünleri için benzer şekilde ciddi kısıtlamalar getirmeyi planlayan 171 no’lu yasa tasarısı değişikliğini (AM171) Mayıs 2021’de reddetmişti.

Avrupa’nın iklim değişikliği hedefleriyle doğrudan çelişen, hayvancılık endüstrisi tarafından desteklenen ve bitkisel gıdalara sansür uygulanmasını hedefleyen bu tasarı, kanıta dayalı bilimsel veriler ışığında ve kapsamlı bir hukuk mücadelesi sonucu yürürlüğe konmamıştı.

Vegan Derneği Türkiye vegan peynir yasaklarına karşı Tarım ve Orman Bakanlığı’na dava açtı yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Mahkemenin 17 Ocak’a ilk kez duruşma tarihi vermesi üzerine dernekler, doğa ve hayvan hakları savunucularına duruşmaya katılma çağrısı yaptı.

20 Aralık Pazartesi, İstanbul – Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Konya ve Karaman illerini kapsayan av ihalesine karşı Vegan Derneği Türkiye (TVD) tarafından 24 Kasım’da açılan davada ikinci ara karar çıktı.

Konya 1. İdare Mahkemesi bir kez daha, dünya çapında yalnızca Türkiye’de görülen ve nesli tükenen Anadolu yaban koyunlarının (Ovis gmelini anatolica) ve yine nesli tükenme tehlikesi altında olan yaban keçilerinin (Capra aegagrus) lehine karar alarak, daha önce verdiği yürütmeyi durdurma kararının devamına hükmetti.

Bu kararla yargılama sonuçlanana kadar hayvanların avlanmasına getirilen yasak da devam etmiş olacak.

Mahkeme bakanlık raporlarını eksik ve çelişkili buldu

Mahkemenin Kasım ayında verdiği yürütmeyi durdurma kararının ardından Tarım ve Orman Bakanlığı, mahkemeye avın gerekliliğini açıkladığı bir savunma metni göndermişti. Bu savunmayı yetersiz bulduğu için yürütmeyi durdurmanın devamına karar veren Konya 1. İdare Mahkemesi, bu kez kota belirleme kriterleri, avın planlandığı sahaların taşıma kapasiteleri, hayvan yoğunluğu, popülasyon artışı ve dinamiği hakkında kapsamlı bilimsel rapor ve dayanaklar beklediğini belirtti.

Mahkeme aynı zamanda bakanlıktan, belirlenen av kotaları ile ihalelerde açıklanan kotalar arasındaki çelişkilerin ve uyuşmazlıkların detaylı bir biçimde açıklanmasını talep etti.

Derneklerden duruşmaya katılım çağrısı

Hayvanlara Adalet Derneği (HAD) ile Hayvan Hakları ve Etiği Derneği’nin müdahillik başvurusunda bulunduğu dava için ilk kez 17 Ocak 2022’ye duruşma tarihi verildi.

Müdahil dernekler, TVD ile birlikte doğa ve hayvan hakları savunucularına sosyal medya üzerinden çağrı yaparak, Konya-Karaman illerinde planlanan av ihalelerine yönelik nihai kararın iptal yönünde çıkması için bir arada olma ve duruşma gününde Konya’da buluşma çağrısı yaptı.

17 Ocak’ta gerçekleştirilecek duruşma, 31 Mart 2022 tarihine kadar av acenteleri aracılığıyla avcılarca öldürülmesi planlanan 7 Anadolu yaban koyunu ve 3 yaban keçisinin kaderini belirleyecek.

Katliamın kılıfı: “Hasat raporu, kırsal kalkınma, katkı payı ve koruyucu veterinerlik”

Kasım ayında verilen yürütmeyi durdurma kararının ardından Tarım ve Orman Bakanlığı karara itiraz ederek “Hasat Raporu” adı altında av katliamının gerekliliği iddiasını gerekçelendirmeye çalışmış, hatta dava dosyasına “orman köylülerinin” ve Hedef Av Turizmi ile Alfa Safari Turizm adlı av şirketlerinin ekonomik zarara uğrayacağı gerekçesiyle müdahillik başvurularını da eklemişti.

Ayrıca bakanlık, Bolu’daki kızıl geyiklerin öldürülmesine karşı TVD’nin açtığı ve yine yürütmeyi durdurma kararı alınan davada öne sürdüğü iddiayı Konya davasında da yineleyerek, av faaliyetlerinin “koruyucu veteriner hekimlik uygulaması” olarak değerlendirilmesi gerektiğini iddia etmişti.

Aynı zamanda, avın devam etmesi için verdiği itiraz dilekçesinde, hayvan hakları derneklerinin herhangi bir menfaati ve dava açma ehliyeti olmadığını iddia ederek “ehliyet yönünden” davanın ve müdahilliklerinin reddini talep etmişti.

Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından açılan ve izin verilen av turizmi ihaleleri kapsamında, Anadolu yaban koyunlarının yaşam hakkı, birey başına en az 153 bin 900 TL, en fazla 157 bin 700 TL muammen bedel ile ihaleye çıkarken, yaban keçilerinin her biri için en az 9 bin 300 TL bedel belirlenmişti. 

Anadolu yaban koyunu ve yaban keçisi avına mahkemeden ikinci kez onay çıkmadı yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

10 Aralık Cuma, İstanbul – Ulusal ve uluslararası düzeyde koruma altında olan kızıl geyiklerin yaşam hakkı için Tarım ve Orman Bakanlığı’na karşı 19 Ekim’de açtığımız davada ikinci ara karar çıktı.

Kasım ayı başında verdiği ilk yürütmeyi durdurma kararında, av ihalelerini açan bakanlıktan “dava konusu işlemin hukuki ve maddi” gerekçelerine dair ayrıntılı rapor isteyen Bolu İdare Mahkemesi, gönderdiğimiz ikinci savunmanın da ardından bakanlık raporlarını yetersiz buldu.

Bakanlıktan bir kez daha “ihtilafa yer vermeyecek şekilde açıkça belirtilerek” yaş, cinsiyet gibi popülasyona dair ayrıntılı ön etüt çalışmalarına, envanter kriterleri ve tekniklerine dair ayrıntılı bilgi talep eden mahkeme, aldığı ikinci “yürütmeyi durdurma” kararı ile 15 kızıl geyiğin öldürülmesini bir süre daha engellemiş oldu.

Türkiye çapındaki diğer av davalarına örnek olması için ara kararı sosyal medyada duyuruyor ve yürütmenin bir an önce iptal edilmesi için çağrımızı yineliyoruz. Av ihalesi iptal edildiği takdirde, 28 Şubat 2022 tarihine kadar avı planlanan tüm bireyler, av baskısından ve av katliamından kurtulmuş olacak.

Geyikler “zararlı”, avcılık da “koruyucu veteriner hekimlik uygulaması” değildir

Tarım ve Orman Bakanlığı’nın bilimsel yönden yetersiz ve zayıf bulunan savunmasında, avın gerekliliğinin kanıtlanması amacıyla “uzman görüşü” adı altında bakanlıkça mahkemeye sunulan ek dokümanlar; Isparta Üniversitesi Orman Fakültesi Yaban Hayatı Ekolojisi ve Yönetimi bölümünden Dr. Öğretim Üyesi Yasin Ünal’ın, Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Yaban Hayatı Ekolojisi ve Yönetimi bölümünden Doç. Dr. Akif Keten’in ve İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Orman Fakültesi Orman Entomolojisi ve Koruma Anabilim Dalı’ndan Dr. Öğretim Üyesi Vedat Beşkardeş’in imzalarını taşıyor.

Kızıl geyiklerin “zararlı” olduğu ve av faaliyetlerinin “koruyucu veteriner hekimlik uygulaması” olarak değerlendirilmesi gerektiği iddialarının öne sürüldüğü bu raporlara karşı mahkemeye sunduğumuz ikinci savunmada şu noktalara dikkat çekmiş, avcılık faaliyetlerinin etik, hukuk ve bilim dışı olduğunu bir kez daha vurgulamıştık: “Davalı savunma dilekçesinde, dava konusu avın sürdürülmesinin istendiği bölgedeki kızıl geyiklerin ulusal ve uluslararası mevzuat çerçevesinde neden zararlı sayılması gerektiğini, bu bölge özelinde kaç kızıl geyiğin belirtilen kriterler uyarınca zararlı olduğunu, bu kriterlerin yerine gelmesine dayanak gösterilebilecek bilimsel araştırma ve incelemeleri açıklayamamış, bu konuda veri sunamamıştır. Kızıl geyiklerin avlanmasına gerekçe olarak olası salgın hastalıklar gösterilmek istenmiş, ancak herhangi bir kızıl geyikte salgın hastalık tespit edildiğine veya salgın hastalığa yönelik bir emareye dair hiçbir açıklama yapılmamıştır. Salgın hastalık denen tehlike yalnızca bir olasılıktan ibaret olup somut verilerle bir salgın hastalık tehlikesinin bulunduğundan bahsedilemez iken, hayvanların avının hukuka uygun olduğunun söylenmesi halinde ne Bern Sözleşmesi’nin, ne de nesli tükenme tehlikesi altında olan hayvanların koruma statüsünün bulunmasının hukuken bir karşılığı kalmayacaktır.

Bakanlık tarafından sunulan savunma dilekçesinde ve eklerinde;

• Kızıl geyik popülasyonuna dair envanterler gereği gibi hazırlanmamış ve yaklaşık sayılar verilmiştir. Dosyaya sunulan tüm Arazi İnceleme Raporları kelimesi kelimesine aynı biçimde düzenlenmiş, her birinde yuvarlak sayılar kendine yer bulmuştur.
• Kızıl geyik sayıları farazi bir şekilde belirlenmiştir. Sahada bulunan hayvanlara yönelik herhangi bir gözlem dahi yapılmadığı raporda açıkça görülmektedir.
• Üstelik av kararı, daha sayım dahi yapılmadan alınmıştır.
• Ek olarak, av kararı almak için yöredeki avcılara danışıldığı bildirilmiştir. Bu da bakanlıkça alınan kararların bilimsellikten ne kadar uzak ve yanlı olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.”

Kızıl geyiklere dair

Kızıl geyikler, Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerin yanı sıra iç mevzuat dahilinde bakanlığın koruma altına aldığı hayvan listesinde yer almasına rağmen, yerli-yabancı avcı ve acente kotaları ile “devlet misafiri ve diplomat kotası” listesinde yer alıyor; yine bakanlığın çıkardığı Av Turizmi Uygulama Talimatı kapsamında kızıl geyiklerin avlanmasına izin veriliyor.

2021-2022 av sezonunda Bolu’ya ek olarak Eskişehir başta olmak üzere, Bilecik, Ankara, Kütahya, Kastamonu, Çorum, Denizli, Afyonkarahisar ve Kahramanmaraş’ta da kızıl geyiklerin yaşam hakkı, Tarım ve Orman Bakanlığı ile Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından en az 9 bin 300 TL’den, en fazla 37 bin 700 TL’den satışa çıkarılıyor.

Kapak fotoğrafı: Nicolas Lysandrou/Unsplash

Kızıl geyik avına ikinci kez mahkemeden yürütmeyi durdurma yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

27 Kasım Cumartesi, İstanbul – Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Konya ve Karaman illerini kapsayan av ihalesine karşı Vegan Derneği Türkiye (TVD) tarafından 24 Kasım’da açılan davada hızla ara karar çıktı. Konya 1. İdare Mahkemesi, dünya çapında yalnızca Türkiye’de görülen Anadolu yaban koyunlarının (Ovis gmelini anatolica) ve Türkiye’de nesli tükenme tehlikesi altında olan yaban keçilerinin (Capra aegagrus) lehine karar alarak yürütmeyi durdurma verdi.

Mahkeme; ön etüt ve envanter raporları ile ihaleye ilişkin hazırlanmış tüm raporlar dahil olmak üzere, “dava konusu işlemin hukuki ve maddi” gerekçelerine dair ayrıntılı bakanlık savunmasını içeren belgelerin 15 gün içinde kendilerine ulaştırılması gerektiğini belirtti. Ayrıca 15 maddelik ara karar gereğinin tüm yönleriyle yerine getirilmesinin “yasal zorunluluk” olduğunu vurguladı.

Dernek; Konya ve Karaman’ın farklı bölgelerinde 7 Anadolu yaban koyununun ve 3 yaban keçisinin “avlattırılması işi” ihalesinin etiğe, hukuka ve kamu düzenine aykırılık teşkil etmesi sebebiyle yürütmenin acilen iptalini talep ediyor.

Bakanlığa karşı açılan davada yürütmenin iptali kararı alındığı takdirde, 31 Mart 2022 tarihine kadar av acenteleri aracılığıyla avcılarca öldürülmesi planlanan her bir Anadolu yaban koyunu ve yaban keçisi kurtulmuş olacak.

Anadolu yaban koyunlarının yaşam hakkı, birey başına en az 153 bin 900 TL, en fazla 157 bin 700 TL muammen bedel ile ihaleye çıkarken, yaban keçilerinin her biri için en az 9 bin 300 TL bedel belirlenmişti. 

Anadolu yaban koyunu avı ulusal ve uluslararası mevzuata da aykırı

TVD, yürütmeyi durdurma ve iptal talepli dava dilekçesinde bilimsel raporlara atıfta bulunurken, aynı zamanda Tarım ve Orman Bakanlığı’na ait yayınlarda Anadolu yaban koyunuyla ilgili çelişkili ifadelere ve uygulamalara yer vermişti. Dilekçede bakanlıkça “Türkiye’nin zenginliği ve sembolü” olarak tanımlanan bu türün hassasiyetine dair şu bilgiler verildi:

“Yaban koyunu’nun bir alt türü olan Anadolu yaban koyunu (Ovis gmelini anatolica) Türkiye’ye ‘endemik’ bir türdür, yani Anadolu’ya özgüdür ve yalnızca ülkemizde İç Anadolu’nun çok kısıtlı bir alanında yaşamakta ve üremektedir. Halk arasında ‘ceren, ceran ya da dağ koyunu’ olarak da anılan bu nadir türün sayılarında sürekli bir düşüş olduğu yıllar içinde gözlemlendiği için Tarım ve Orman Bakanlığı bu türün ulusal mevzuat ile korunmasını şart koşmuştur. Ayrıca Bern Sözleşmesi’nin 3. maddesi uyarınca endemik bir tür olmasından ötürü avlanması hukuka aykırıdır.

Bizzat Tarım Orman Bakanlığının yayını olan Tarım Orman Dergisi’nin Ocak 2021 tarihli yayında, Türkiye’de 2019 yılı sayımı itibarıyla sadece 893 Anadolu Yaban Koyunu’nun tespit edildiği belirtilmiştir. Bu sayının, daha önce defalarca kez hakkında yapılan ihalelerin iptal edildiği ve ilgili iptal kararlarının da dilekçe ekinde sunulduğu kızıl geyik ve yaban keçisi türlerinden çok daha az olduğu ilgili yayında da görülebilmektedir.

Günümüzde sayıları son derece düşük olan bu türler uluslararası düzeyde de takip edilmektedir. Yaban koyunu Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği (IUCN) tarafından Neredeyse Tehdit Altında kategorisinde yer almaktadır. Bu duruma gerekçe olarak ‘avlanma, habitat kaybı ve çiftlik hayvanlarıyla yem/alan rekabeti gibi sebeplerle son üç nesilde (24 yıldır) sayılarının ciddi ölçüde azaldığı’ yönündeki tespit gösterilmiş olup bu durumun çok kısa sürede türün ‘hassas’ statüye düşmesine sebep olacağının da tahmin edildiği belirtilmektedir.

İptalini talep ettiğimiz ihale ile bu bölgede yaşayan bu türlerin avının iptali hususunda karar verilmezse, geri dönüşü olmayacak nitelikte bir karar verilmiş olacaktır.”

Kızıl geyik avına karşı yürütmeyi durdurma kararı da Konya-Karaman dava dilekçesinde

TVD, 2020’de kazanılmış av karşıtı davalara ek olarak, ulusal ve uluslararası düzeyde koruma altında olan 15 kızıl geyiğin yaşam hakkı için 19 Ekim’de Tarım ve Orman Bakanlığı’na karşı açtığı davada çıkan ara kararı da emsal olarak dilekçeye ekledi.

Bolu İdare Mahkemesi, kızıl geyiklerle ilgili davada Kasım ayı başında yürütmeyi durdurma kararı almış, davalı bakanlıktan “dava konusu işlemin hukuki ve maddi” gerekçelerine dair ayrıntılı açıklamalar içeren belge ve raporların 15 gün içinde kendilerine ulaştırılması gerektiğini belirterek 15 maddelik ara karar gereğinin tüm yönleriyle yerine getirilmesinin “yasal zorunluluk” olduğunu vurgulamıştı.

Diğer davaların da sonuçları bekleniyor

Koruma altındaki 15 kızıl geyiğin Bolu’da öldürülmesini engellemek amacıyla Tarım ve Orman Bakanlığı’na dava açan ve şimdilik yürütmeyi durdurma kararı alan TVD, ayrıca Hayvan Hakları ve Etiği Derneği ile birlikte, yine “av turizmi” kapsamında Adana, Mersin, Hatay, Niğde ve Kayseri’de nesli tükenme riskiyle karşı karşıya olan 70 yaban keçisinin öldürülmesine engel olmak için Adana 2’nci İdare Mahkemesi’nde bir dava açmıştı.

Ankara ve İzmir baroları da bu yıl can kayıplarını engellemek için, Türkiye çapındaki tüm av ihalelerinin ve Merkez Av Komisyonu kararlarının iptalini talep eden iki ayrı dava açmış; TVD, Hayvan Hakları ve Etiği Derneği ve Hayvanlara Adalet Derneği ile birlikte her iki davaya da müdahillik başvurusunda bulunmuştu.

Kapak fotoğrafı: Anadolu yaban koyunu / Barış Koca / TRAMEM

Konya ve Karaman’da Anadolu yaban koyunu ve yaban keçisi avına mahkemeden yürütmeyi durdurma kararı çıktı yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.