Animals Rising hayvan hakları örgütü ile koordineli şekilde hayata geçirilen Plant-Based Universities (PBU) öğrenci ağına göre; geçtiğimiz yıl boyunca 12 ülkede 500’den fazla öğrenci bu dönüşüm için aktif kampanya yürüttü. Avusturya’da ilk kez tamamen vegan yemekhanelerin açılması, İsviçre’de öğrenci çoğunluğunun bitki temelli yemek servisi ile vegan menüler lehine oy kullanması ve Avrupa’nın bazı büyük üniversitelerinin resmi taahhütler vermesi, öğrenci hareketinin kıta çapında görünür ve etkili hâle geldiğini gösterdi.

Öğrencilerden oluşan PBU, üniversitelerin yalnızca araştırma üretmekle yetinmemesi gerektiğini; kendi kampüslerinde de bilimsel veriler doğrultusunda dönüşüm başlatması gerektiğini savunuyor.

Avrupa’daki üniversitelerde yemek hizmetlerinin hızla dönüştüğünü ve bunun daha adil, sürdürülebilir bir gelecek inşasının parçası olduğunu ifade eden öğrenciler, iklim ve ekolojik yıkımın sonuçlarını yaşayacak kuşak olarak üniversitelerin sürdürülemez halde olan hayvansal gıda sistemleriyle bağlarını sürdürmesini artık kabul etmiyor: Üniversitelerin iklim krizi karşısında sorumluluk alması gerektiğini ve kampüs yemekhanelerinin bu dönüşümün önemli parçalarından biri olduğunu vurguluyor. Dolayısıyla Avrupa genelinde PBU gönüllüsü öğrencilerin talebi, üniversitelerin “sürdürülebilirlik lideri” olma iddiasını pratiğe dökmesi.

Elbette bu dönüşümün yalnızca yemekhanelerle sınırlı olmadığının; gıda sistemlerinin etik, ekolojik ve toplumsal etkilerine dair kamuoyundaki tartışmayı da değiştirdiğinin altını çiziyorlar.

Öğrencilerin odaklı aktivizm yöntemleri

Öğrenci toplulukları ve birlikleri dahilinde yapılan bilgilendirme toplantıları ve oylamalara ek olarak, kampanyayı yaygınlaştırmak için afişleme çalışmaları, stantlar, birebir görüşmeler, üniversite yönetimleri ve akademisyenler ile temaslar yürütülüyor.

Örneğin, düşük bütçelerle yapılan afiş çalışmalarının ardından kısa sürede onlarca öğrencinin kampanyalara katıldığı örneklerden biri Bath Spa Üniversitesi: Burada yalnızca yaklaşık 1200 TL’lik (20 sterlin) afiş çalışmasıyla 30 kişilik bir ekip oluşturulmuş durumda. Bath Spa Üniversitesi’nin 2025 yılında Birleşik Krallık’ın en sürdürülebilir ikinci üniversitesi seçildiği; ancak “sürdürülebilir gıda” kriterinde düşük puan aldığı belirtilirken, öğrenciler üniversitenin tamamen bitki temelli yemek sistemine geçmesi için çalışmalar yürütüyor.

Bir başka yöntem olarak da akademisyenlerden destek öne çıkarılıyor. Örneğin; 90 farklı akademik kurumdan 650’den fazla akademisyen ve kampanyacı, PBU ile dayanışma halinde, iklim krizine karşı mücadele kapsamında üniversitelerin yemek hizmetlerinde %100 vegan menüye geçmesi çağrısıyla İngiltere üniversitelerine açık bir mektup yazdı.

PBU mektupları ve çağrıları, üniversitelerin sürdürülebilirlik sıralamalarında üst sıralarda yer alırken aynı zamanda hayvansal üretime dayalı yemek sistemlerini sürdürmesinin ciddi bir çelişki yarattığını vurguluyor.

Southampton ve Bath: Bitki temelli yemek sistemine geçiş

İngiltere’deki Southampton Üniversitesi Öğrenci Birliği, öğrenci temsilcilerinin yaptığı oylamada büyük çoğunlukla, kampüsteki tüm öğrenci birliği yemekhanelerinde bitki temelli yemeklerin “varsayılan seçenek” olmasını kabul etti. Karar kapsamında hayvansal içeriğe sahip yemekler tamamen kaldırılmıyor; ancak hayvansal içerikli yemek isteyenlerin bunu ayrıca talep etmesi gerekiyor.

Kararın 2026/27 akademik yılından itibaren uygulanması planlanıyor.

• Oylama öncesinde yalnızca bir hafta içinde 950’den fazla öğrenci kampanyaya destek imzası verdi.
• Ayrıca 40’tan fazla akademisyen de girişimi destekledi.

Southampton’daki öğrenciler, bu kararın hayvancılık endüstrisinin hayvanlar ve gezegen üzerindeki “yıkıcı etkilerinin fark edilip kabul edilmesi” ve “bitki temelli bir gıda sistemine geçiş ihtiyacının tanınması” anlamına geldiğini belirtti. Öğrenciler, üniversitelerin iklim krizi karşısındaki sorumluluğunu artık görmezden gelemeyeceğini vurguladı.

Southampton Üniversitesi’nde İklim ve Çevresel Değişim alanında doçent olan Dr. Becks Spake ise alınan kararın bilimsel verilerle uyumlu olduğunu belirterek, bitki temelli beslenmeye geçişin emisyonları azaltmak, doğayı korumak ve gelecek nesillerin gıda güvenliğini sağlamak açısından kritik olduğunu ifade etti.

Southampton kararıyla birlikte üniversite, Bristol, Imperial College London, Stirling, Cardiff, Cambridge, Newcastle, Lancaster, King’s College London ve University College London dahil olmak üzere Avrupa’da tamamen vegan ya da yoğun biçimde bitki temelli yemek sistemleri lehine karar alan 25’ten fazla üniversiteye katıldı.

Aynı gün İngiltere’deki Bath Üniversitesi Öğrenci Birliği de kampüste bitki temelli yemeklerin yaygınlaştırılması yönündeki çalışmaları büyük çoğunlukla destekledi. Karar metninde, tamamen bitki temelli yemek sistemine geçişin karbon emisyonlarını ve su kullanımını yüzde 75 oranında azaltabileceği belirtildi. Bath Üniversitesi’ndeki kampanya yalnızca bir ay önce başlamış olmasına rağmen onlarca öğrenci kısa sürede dönüşüm mücadelesine katıldı.

İngiltere’de Birmingham, Warwick ve Cardiff gibi üniversitelerde de yeni kampanyaların hızla büyüdüğü ifade ediliyor.

İsviçre ve Belçika: %80 bitki temelli üniversite kararı

İsviçre’de Fribourg Üniversitesi Genel Öğrenci Birliği de, Southampton Üniversitesi kararından hemen sonra, kampüs genelinde bitki temelli menülerin varsayılan seçenek olması yönünde oy kullandı. Karar, Basel ve Bern üniversitelerinde alınan benzer kararların ardından geldi.

Bu, ülke çapında 40.000’den fazla öğrencinin artık kampüslerindeki vegan menülerden faydalanabileceği anlamına geliyor.

Belçika’daki Vrije Universiteit Brussel’de öğrenci konseyi ise, üniversite yemek sisteminin yüzde 80 oranında bitki temelli hâle getirilmesi yönünde ezici çoğunlukla karar aldı. Üniversite restoranındaki öğrenci menüsünün her gün yüzde 100 vejetaryen, yüzde 50’sinde ise tamamen vegan olması için üniversite yönetimi üzerinde dönüşüm baskısı oluşturdu.

Hareketin son dönemde Avrupa’da yayıldığı kampüsler arasında, İtalya’daki Bologna Üniversitesi de yer alıyor.

Hollanda’daki Utrecht Üniversitesi’nde ise öğrenciler, kampüs içinde uygun fiyatlı, erişilebilir ve yüzde 100 bitki temelli yemekler sunan kendi hareketli yemek standlarını kurdu. Öğrenciler, üniversitelerde bitki temelli beslenmenin yalnızca iklim açısından değil; ekonomik erişilebilirlik ve gündelik yaşam pratiği açısından da mümkün olduğunu göstermeyi hedeflediklerini belirtiyor.

Kampanyayı yürüten öğrenciler, Avrupa’daki üniversitelerde yemek hizmetlerinin hızla dönüştüğünü ve bunun daha adil, sürdürülebilir bir gelecek inşasının parçası olduğunu ifade ederken, üniversitelerin iklim krizi karşısında sorumluluk alması gerektiğini ve kampüs yemekhanelerinin bu dönüşümün önemli parçalarından biri olduğunu vurguluyor. Elbette bu dönüşümün yalnızca yemekhanelerle sınırlı olmadığının; gıda sistemlerinin etik, ekolojik ve toplumsal etkilerine dair kamuoyundaki tartışmayı da değiştirdiğinin altını çiziyorlar.

Kenya: Öğrenci hareketi başladı

Bitki temelli dönüşüm çağrıları Avrupa’yla sınırlı değil. Kenya’daki Nairobi Üniversitesi’nde de öğrenciler tarafından “Üniversitelerde Bitki Temelli Yemek Hareketi” başlatıldı.

Girişim kapsamında kampüslerde sürdürülebilir, erişilebilir ve bitki ağırlıklı beslenme seçeneklerinin yaygınlaştırılması hedefleniyor. Organizasyonu yürüten aktivistler, öğrencilerin kampüslerdeki gıda sistemlerinin geleceğini yeniden düşünmeye hazır olduğunu ve gençlerin daha sağlıklı, sürdürülebilir ve adil yemek politikalarının oluşturulmasında aktif rol almak istediğini ifade etti.

Organizasyonu yürüten ekip, özellikle gençlerin hayvancılık endüstrisinin iklim, biyolojik çeşitlilik ve gıda adaleti üzerindeki etkilerine dair giderek daha fazla söz söylediğini; üniversitelerin de bu talepleri artık görmezden gelemediğini vurguluyor.

Gençlik siyasetinde ve yerel yönetimlerde de karşılık buluyor

İngiltere ve Galler’de Yeşiller Partisi’nin gençlik yapılanması olan Young Greens de tamamen bitki temelli bir gıda sistemini destekleme kararı aldı. Karar kapsamında:

• Ulusal gençlik etkinliklerinde tamamen bitki temelli ikram sunulması,
• Bitki ağırlıklı gıda sistemlerinin faydalarına ilişkin kamusal farkındalığın artırılması,
• Gıda sistemindeki dönüşümün “adil geçiş” ilkesiyle yürütülmesi hedefleniyor.

Karar metninde iklim ve ekolojik yıkımın kırsal toplulukları ciddi biçimde etkileyeceği; bu nedenle tarım topluluklarının sürdürülebilir sistemlere geçiş sürecinde desteklenmesi gerektiği de vurgulandı.

Öğrenciler, bitki temelli politikaların kimlik tartışmalarının ötesine geçerek bilim temelli çözümler sunduğunu ifade ediyor.

Ayrıca İngiltere’de Calderdale’den Exeter’a kadar çok sayıda belediye meclisi bitki temelli kararlar alırken; Edinburgh, Belfast ve Norwich gibi kentler de Plant Based Treaty girişimini destekliyor.

“Hayvancılık iklim krizinin ve hayvan sömürüsünün merkezinde”

Öğrenci hareketleri kampanyalarının temel gerekçesini, doğrudan iklim krizi, biyolojik çeşitlilik kaybı ve hayvancılık endüstrisinin hayvanlara ve gezegene etkileri üzerinden kuruyor.

Çünkü güncel akademik çalışmalarda da ortaya konduğu üzere:

• Hayvancılık temelli gıda sistemleri, dünya çapındaki tüm otomobillerin, uçakların, gemilerin ve trenlerin toplamından daha fazla sera gazı salımı yaratıyor.
• Küresel ormansızlaşmanın yüzde 80’i hayvancılık kaynaklı.
• Dünyadaki tatlı suyun yüzde 70’i hayvancılık için kullanılıyor.
• Hayvancılık ve hayvan tüketimi; iklim krizinin yanı sıra gıda adaletsizliği ve eşitsizliği, biyolojik çeşitlilik kaybı, su kirliliği, toprak tahribatı ve arazi kullanımının da başlıca sebepleri arasında yer alıyor.

Öğrenciler aynı zamanda kampanya içeriklerinde, hayvan üretimi ve tüketiminin, hayvanlar açısından da sistematik şiddet ve sömürü üreten bir sistem olduğuna dikkat çekiyor. Milyarlarca hayvanın endüstriyel üretim sistemlerinde yaşam hakkından mahrum bırakıldığını vurgulayan öğrenciler, iklim ve ekolojik krizlerin de bu sömürü düzeninden bağımsız düşünülemeyeceği vurgulanıyor.

Öğrenciler, çözümün ise yeni teknolojiler ya da “mucize politikalar” değil; doğrudan gıda sisteminin bitki temelli beslenmeye dönüşümü olduğunu savunuyor. Kampanya açıklamalarında, bağımsız bilimsel araştırmaların da dikkat çektiği gibi, bitki temelli sistemlere geçişin Afrika kıtası büyüklüğünde bir alanı özgürleştirebileceği, küresel emisyonları ciddi biçimde azaltabileceği ve yabani türlerin yok oluşunu büyük ölçüde yavaşlatabileceği belirtiliyor.

Plant-Based University öğrenci hareketi, üniversitelerin bir yandan iklim krizine dair araştırmalar yayımlayıp diğer taraftan kampüslerinde yüksek emisyonlu hayvansal gıda sistemlerini sürdürmesinin bilimsel ve etik açıdan kabul edilemez olduğunu savunuyor.

İskoçya örneği: “Karbon negatif” potansiyel

Üniversite grupları, Harvard Üniversitesi araştırmasında işaret edildiği üzere, Birleşik Krallık’ın bitki temelli bir gıda sistemiyle “karbon negatif” hâle gelebileceğini vurguluyor.

Aktarılan bilgilere göre İskoçya’daki yoğun hayvancılık faaliyetleri, turbalık alanların karbon tutma kapasitesini ciddi biçimde tahrip etti ve bu alanlar bugün ülke emisyonlarının yaklaşık yüzde 20’sinden sorumlu hâle geldi. Öğrenciler, bilim insanlarının verileri ışığında, bitki temelli gıda sistemine geçişle birlikte hem karbon tutulmasının yeniden mümkün olabileceğini hem de kaybedilen biyolojik çeşitliliğin geri kazanılabileceğini aktarıyor.

Ayrıca dönüşüm yükünün yalnızca bireylere bırakılmaması gerektiğini; üniversiteler gibi kurumların sürdürülebilir beslenmeyi maddi ve toplumsal olarak erişilebilir hâle getirmesi gerektiğini belirtiyor.

Öğrenciler, İskoçya’nın geçmişte ülkenin batı kıyılarını kaplayan yağmur ormanlarının ve biyolojik çeşitliliğin, hayvancılığa dayalı arazi kullanımının azaltılmasıyla yeniden canlandırılabileceğine dikkat çekiyor. Kampanya materyallerinde, doğal yırtıcı türlerin yeniden bölgeye kazandırılması ve ekosistem restorasyonu gibi başlıklar da tartışılıyor.

Billie Eilish’ten destek mesajı

Hayvan hakları ve iklim savunuculuğuyla bilinen vegan müzisyen Billie Eilish de öğrenci hareketine destek veren isimler arasında yer alıyor.

Sanatçının “Hit Me Hard and Soft” dünya turnesi kapsamında bu yaz düzenlenen konserlerde, tamamen bitki temelli yiyecekler satıldığı ve bunun sonucunda gıda kaynaklı emisyonlarda yüzde 47 düşüş yaşanırken satışlarda yüzde 13 artış olduğu açıklandı.

Londra konseri sırasında Plant-Based Universities öğrencileri sanatçının ekibine teşekkür mektubu iletti. Birkaç hafta sonra ise Billie Eilish’in öğrenci hareketine destek veren, el yazısı bir mesaj gönderdiği duyuruldu.

Öğrenci ağı, Billie Eilish’in uzun süredir hayvan hakları ve veganlık konusunda kamuoyu oluşturan isimlerden biri olduğuna dikkat çekerek; sanatçının dünya turnesinde tamamen vegan yiyecek satışına geçmesinin, büyük ölçekli etkinliklerde bitki temelli dönüşümün mümkün olduğunu göstermesi açısından önemli olduğunu belirtiyor.

Cambridge geri adım atarken öğrenciler pes etmiyor

Öğrenci hareketlerinin tüm girişimleri başarıyla sonuçlanmıyor. Cambridge Üniversitesi’nde tamamen bitki temelli bir kafeterya denemesi, üniversite yönetiminin tartışmalı veriler kullanması sonrası sonlandırıldı.

Öğrenciler, üniversitenin satış verilerini yanlış tarihler üzerinden analiz ettiğini ve en yüksek satış yapılan haftanın değerlendirme dışında bırakıldığını açıkladı. Ayrıca anket sonuçlarında çoğunluğun bitki temelli menüyü desteklediği belirtilmesine rağmen üniversite yönetiminin kararı geri çekmediği ifade edildi.

Öğrenciler ayrıca üniversite yönetiminin, hatalı veri analizine dair yapılan itirazlara rağmen “kararın verildiğini” söyleyerek süreci yeniden tartışmaya açmayı reddettiğini aktardı.

Bunun üzerine öğrenciler sosyal medya kampanyaları başlattı; 2500’den fazla kişinin imzaladığı bir dilekçeyle üniversitenin kararını geri çekmesi talep edildi. Ekip, change.org platformu üzerinden sürdürdükleri imza kampanyasıyla da, Cambridge Üniversitesi’nin bilimsel bütünlük ilkesine uygun davranması ve sürdürülebilirlik iddialarını uygulamaya koyması gerektiğini savunuyor.

Kampanyacılar ayrıca Cambridge Üniversitesi’nin People & Planet sürdürülebilirlik sıralamasında yemek politikaları kriterinden sıfır puan aldığını; kampüste en az bir vegan ya da vejetaryen yemek alanının dahi bulunmamasının eleştiri konusu olduğunu hatırlatıyor.

Medyanın dili ve “zorla veganlık” söylemi

Southampton’daki öğrenci oylaması sonrası bazı medya kuruluşlarının kullandığı dil de tartışma yarattı. BBC ve yerel basının bir kısmı haberi “öğrenciler bitki temelli menüler için oy kullandı” şeklinde aktarırken; bazı ana akım medya organları kararı “duyarcı” (woke) öğrencilerin veganlığı dayatması” olarak çerçeveledi.

Aktivist öğrenciler, demokratik bir oylamanın “dayatma” olarak sunulmasının manipülatif olduğunu gerçeğinden hareketle, Southampton’da oylamanın gerçekleşebilmesi için yüzlerce öğrencinin imza verdiğini ve öğrenci temsilcilerinin seçilmiş delegeler olarak oy kullandığını hatırlattı.

Aktivistler ayrıca bazı medya kuruluşlarının “yalnızca 12 kişinin kararı” gibi ifadeler kullanarak öğrenci temsil sistemi üzerinden alınan demokratik kararları itibarsızlaştırmaya çalıştığını; bunun kamuoyunda veganlık ve iklim politikalarına yönelik kutuplaştırıcı bir algı yaratmayı hedeflediğini belirtti.

Öğrenci ağı, ayrıca bitki temelli beslenmenin “marjinal” bir talep değil; doğrudan iklim bilimiyle ilişkili bir gereklilik olduğunu vurguluyor. Oxford Üniversitesi’nden sürdürülebilirlik araştırmacısı Prof. Paul Behrens’in sözlerine atıfla, bitki ağırlıklı beslenmeye geçişin gıda güvenliği açısından en etkili araçlardan biri olduğu belirtiliyor.

Öğrenciler ayrıca medya ve siyaset çevrelerinden gelen “peki ya avokadolar?” gibi söylemlerin, endüstriyel hayvancılığın devasa ekolojik etkilerini görünmez kılmaya çalışan dikkat dağıtıcı tartışmalar olduğunu ifade ediyor. Aktivistlere göre mesele belirli bir ürün değil; hayvan sömürüsüne ve ekolojik yıkıma dayalı mevcut gıda sisteminin bütünü.

Türkiye: Üniversitelerde vegan menü mücadelesi

Bugün Avrupa’da büyüyen Plant-Based Universities hareketi geniş yankı uyandırırken, Türkiye’deki üniversitelerde vegan menü ve bitki temelli dönüşüm mücadelesi yıllardır vegan öğrenciler ve Türkiye Vegan Derneği (TVD) olarak hayvan hakları ve iklim krizinin yanı sıra eşit, adil ve sağlıklı beslenme hakkı çerçevesinde yürütülüyor.

2018 yılından bu yana TVD Vegan Akademi farkındalık çalışmalarıyla başlayarak, özellikle 2021 – 2023 yılları arasında öğrencilerle dayanışma ve koordinasyon içinde kampüslerde vegan menü hakkı için yoğun çalışmalar yaptık. Veganlık ve bitki temelli beslenme hakkında üniversitelerde yaptığımız sunumlarının yanı sıra, TVD olarak biz de tekil durumlarda destek gerekmesi halinde resmi görüşme ve başvurular için devreye girdik, kökten ve sürdürülebilir bir çözüm için, vegan avukatlar ve öğrencilerle birlikte hareket ederek hem hukuki hem kurumsal düzeyde girişimlerde bulunduk.

Bu süreçte Türkiye’nin farklı üniversitelerinden vegan öğrenci toplulukları; kampüs yemekhanelerinde erişilebilir, düzenli ve sağlıklı vegan menü talebiyle üniversite yönetimlerine başvurular yaptı, imza kampanyaları düzenledi, sosyal medya çalışmaları yürüttü ve kamuoyu oluşturmaya çalıştı.

Vegan menü haktır: YTÜ

Özellikle Yıldız Teknik Üniversitesi’nde YTÜ Vegan Vejetaryenler Topluluğu öğrencileriyle birlikte yürüttüğümüz ve vegan öğrenciler için daha geniş bir kitlenin ses çıkarmasını sağlamaya çalıştığımız #YTÜVeganMenüİstiyor kampanyası, Türkiye’de üniversitelerde vegan menü hakkı ve görünürlüğü açısından önemli bir örnek oldu. Vegan yemek seçeneklerinin yetersiz olması, düzenli sunulmaması ve doğru şekilde etiketlenmemesi nedeniyle öğrenciler harekete geçti; kampüste 500’den fazla imza toplandı. Öğrenciler yalnızca etik sebeplerle değil, aynı zamanda ekolojik kaygılar ve sağlıklı beslenme hakkı çerçevesinde de vegan menü talep ettiklerini vurguladı.

Kampanya sonucunda üniversite yönetimi 28 Şubat 2022 itibarıyla yemekhanelerde vegan menü uygulamasına başlanacağını resmi olarak duyurdu.

YÖK başvurumuz ve davamız: Tüm Türkiye

Ancak mücadele tek bir üniversiteyle sınırlı kalmadı. TVD olarak farklı bölgelerden bize ulaşan çok sayıda hak ihlali, öğrenci mağduriyeti ve üniversitelerin vegan öğrencilerin beslenme hakkını sistematik biçimde görmezden gelmesi üzerine Yükseköğretim Kurulu’na (YÖK) resmi başvuruda bulunduk. Başvurumuzda, Türkiye’deki tüm üniversitelerde vegan öğrencilerin sağlıklı, dengeli ve yeterli beslenme hakkının güvence altına alınmasını ve gerekli düzenlemelerin yapılmasını talep ettik.

YÖK’ün bu başvuruyu reddetmesi üzerine TVD olarak YÖK’e dava açtık. Açtığımız davada, vegan öğrencilerin beslenme hakkına erişiminin engellenmesinin temel hak ihlali olduğu; üniversitelerin kamusal yükümlülükleri kapsamında, dengeli ve yeterli düzeyde bitki temelli gıdalardan oluşan menü sunması gerektiğini vurguladık. Dava sürecinde, sağlıklı beslenmenin kamusal bir hak olduğunu ve devletin bu hakkı koruma yükümlülüğü bulunduğunu özellikle ifade ettik.

Ombudsmanlık başvurumuz: İTÜ

Aynı dönemde İstanbul Teknik Üniversitesi’nde (İTÜ) vegan öğrencilerin aylardır yanıtsız bırakılan vegan menü talepleri nedeniyle Ombudsmanlık’a (Kamu Denetçiliği Kurumu) başvurduk. Üniversite yönetiminin vegan öğrencilerin taleplerini fiilen reddetmesi ve öğrencilerin eşit beslenme hakkından yararlanmasını engellemesi üzerine yürütülen süreçte, bitki temelli beslenme hakkı aynı zamanda vicdan özgürlüğü ve ayrımcılık yasağı çerçevesinde de değerlendirildi.

TVD olarak yaptığımız açıklamalarda, üniversitelerde vegan menü meselesinin “bireysel tercih” olarak görülemeyeceğini; etik, ekolojik, ekonomik ve hak temelli bir mesele olduğunu vurguladık. Üniversitelerin sürdürülebilirlik söylemleri üretirken aynı zamanda yüksek emisyonlu ve hayvan sömürüsüne dayalı gıda sistemlerini sürdürmesinin ciddi bir çelişki yarattığına dikkat çektik.

Türkiye’deki üniversite mücadelesinin önemli parçalarından biri de öğrenci topluluklarının bir araya gelmesinden meydana gelen UniVeg oluşumuydu. UniVeg, Türkiye’de öğrenciler tarafından kuruldu. TVD olarak kuruluş sürecinde yapılan toplantılar, strateji görüşmeleri ve fikir alışverişleriyle bu ağın oluşumuna destek sunduk.

Bugün Avrupa’da yükselen üniversitelerde bitki temelli dönüşüm talepleri, Türkiye’de de yıllardır öğrenciler, vegan topluluklar ve hayvan hakları savunucuları tarafından dile getiriliyor. TVD olarak biz de üniversitelerin yalnızca bilimsel araştırma üretmekle yetinmeyip; iklim krizi, hayvan hakları, sürdürülebilirlik ve eşit erişim konularında kampüslerinde somut dönüşüm adımları atması gerektiğini savunmaya devam ediyoruz.

Kampüslerde hayvan hakları ve ekoloji alanında faaliyet gösteren vegan öğrenci örgütlenmelerinin güçlenmesi, üniversiteler arasında deneyim paylaşımının artması ve vegan menü taleplerinin yaygınlaşması açısından UniVeg’in faaliyetlerini sürdürmesi ve öğrenci topluluklarının beraber güçlenerek, aktivizm alanlarından biri olarak üniversitelerde bitki temelli dönüşüm çabalarına odaklanması çok önemli. Çünkü üniversitelerde başlayan dönüşüm, yalnızca kampüs yemekhanelerini değiştirmekle kalmayacak; diğer kurumlara ve alanlara da yayılarak sistem değişikliğine etki edecek. Hayvana, insana ve gezegene özgürlük getirecek.

–

Kaynaklar: BBC, Plant-Based Universities

Vegan menü hareketi: Avrupa üniversitelerinde yemek sistemleri değişiyor yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

İklim krizi ve biyoçeşitlilik kaybı nedeniyle koruma statülerinin güçlendirilmesi gereken kritik bir dönemde; milli parklar, kıyılar, nehirler ve orman alanları üzerinde artan kullanım ve yatırım baskısı, ekolojik bütünlüğü ve hayvanların yaşam hakkını doğrudan tehdit ediyor.

Yaban hayatı bugün yalnızca bireysel ihlallerle değil; yasa değişiklikleri, teşvik politikaları, “kalkınma” ve “kamu yararı” adı altında sürdürülen yıkıcı ekolojik müdahalelerle sistematik biçimde baskı altındadır.

Milli Parklar Kanun Teklifi

Yaban hayatı ve yaşam alanları sermayenin tasarrufuna açılıyor

AK Parti tarafından TBMM gündemine getirilen ve Genel Kurul’da oylanan Milli Parklar Kanun Teklifi, koruma rejimini yapısal olarak dönüştürme riski taşıyor.

Teklif:

• Koruma alanlarında karar ve denetim yetkilerini Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü (DKMP) düzeyinde tekelleştirip merkezileştiriyor, bilimsel ve bağımsız denetim mekanizmalarını zayıflatıyor ve koruma-kullanma dengesini kullanım ve “sömürü” lehine genişletiyor.
• Ayrıca korunan alanlarda 49 yıla kadar, uzatma imkânlarıyla 99 yıla varan tahsis ve kullanım modellerinin önünü açıyor.

Bu tür bir düzenleme; milli parkları ve tabiat parklarını fiilen uzun vadeli yatırım alanlarına dönüştürecektir. Aynı zamanda doğanın özel şirketlere ve şahıslara on yıllar sürecek şekilde tahsis edilmesi; ekosistemlerin parçalanmasına, yaban hayvanlarının yaşam alanlarının daralmasına ve kamusal doğal varlıkların sermaye lehine devrine zemin hazırlayacaktır.

Koruma, ekonomik faaliyeti sınırlayan istisnai bir tercih değil, devletin anayasal bir yükümlülüğüdür; ilgili tüm kamu kurumlarının başlıca görev ve sorumluluklarından biridir.

Koruma statüsü taşıyan alanların “kamu yararı”, “kalkınma” ve “sürdürülebilir kullanım” söylemleriyle yapılaşmaya ve yatırım projelerine açılması, koruma hukukunun tersine çevrilmesi anlamına gelir. Ekosistemler parçalandığında yalnızca bir alan kaybedilmez; su döngüsü, türler arası besin zinciri ve ekolojik ilişkiler geri dönülmez biçimde zarar görür.

Kıyılar ve orman alanları

Statü değişiklikleriyle daralan habitatlar

Birinci derece doğal sit alanlarının “sürdürülebilir koruma ve kontrollü kullanım alanı” kategorisine geçirilmesi gibi son dönemdeki güncel uygulamalar, kıyı ekosistemlerini doğrudan etkileyecektir. Bu statü değişiklikleri; deniz canlılarının ve deniz memelilerinin, kıyı kuşlarının ve diğer yaban hayvanlarının yaşam alanlarını daraltmakla kalmıyor, kıyıların kamusal ve ekolojik niteliğini de zayıflatıyor.

Benzer biçimde, orman alanlarının tek bir imzayla, Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle yakın zamanda yine orman vasfından çıkarılması uygulamaları da, habitat bütünlüğünü bozuyor ve yaban hayvanlarını parçalanmış, daralmış alanlara sıkıştırıyor.

Yaşam alanlarının hukuki statüsünde yapılan her olumsuz değişiklik, hayvanların yaşam hakkını doğrudan etkileyen ve politik-ekonomik çıkar zincirindeki sorunlu bir mesele olarak karşımıza çıkıyor.

Yasal avcılık ve kaçak avcılık

Yaban hayatı metalaştırılıyor

Yaban hayvanlarının yaşam hakkı; onları korumakla yükümlü DKMP ile Tarım ve Orman Bakanlığı gibi kamu kurumlarının yönetiminde sürdürülen yasal avcılık politikalarıyla ihlal edilmeye devam ediyor.

Meclis Genel Kurulu gündemindeki Milli Parklar Kanun Teklifi ile kaçak avcılığa ilişkin yaptırımların zayıflatılması da caydırıcılığı azaltıyor, cezasızlığı artırıyor ve koruma anlayışını zedeliyor. Yasadışı avcılık, ilgili maddelerle adeta teşvik ediliyor.

Yaban hayvanlarını sayısal veri, ekonomik değer ve av kaynağı olarak tanımlayan yaklaşım ve politikalar, onları özne olmaktan çıkarıyor. Eğlence, spor ya da turizm geliri gerekçesiyle öldürmeyi meşrulaştıran hiçbir politika, ekolojik denge ve doğa koruma iddiasıyla savunulamaz.

“Kota”, “popülasyon yönetimi” ve “av turizmi” gibi kavramlarla öldürmenin teknik ve idari bir meseleye indirgenmesini kabul etmiyoruz. Çünkü 2020-2023 yılları arasında Türkiye’nin farklı illerindeki av turizmi ihalelerinin ve Merkez Av Komisyonu kararlarının iptali için açtığımız ve neredeyse tamamını kazandığımız seri davalarda da vurguladığımız gibi av cinayettir ve yasaklanmalıdır.

Hayvancılık teşvikleri

İklim, etik ve politika arasındaki çelişki

Geçtiğimiz hafta Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından açıklanan hayvancılık destek ve teşvik programları da iklim hedefleri ve ekolojik bütünlükle açık biçimde çelişiyor.

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) verilerine göre küresel sera gazı emisyonlarının yaklaşık %14–15’i hayvancılık sektöründen kaynaklanıyor. Küresel metan emisyonlarının önemli bir bölümü insan tüketimi için yetiştirilen hayvanlardan ve gübre yönetiminden geliyor. Metan gazı ise, 20 yıllık zaman diliminde karbondioksite kıyasla yaklaşık 80 kat daha yüksek ısı tutma potansiyeline sahip.

Hayvancılık ve hayvansal tüketime dayalı gıda politikaları;

• ormansızlaşma,
• yoğun su kullanımı,
• mera açma ve yem üretimi için habitat tahribatı,
• toprak ve su kirliliği gibi çok boyutlu ekolojik sonuçlar doğuruyor.

Yüksek emisyonlu ve geniş arazi kullanımına dayanan bu gıda sisteminin dünyada ve Türkiye’de hükümetler eliyle teşvik edilmesi, bitki bazlı üretim ve beslenmeye dair farkındalık ve teşvik sağlanmaması, iklim politikalarıyla açık bir çelişki yaratıyor.

Bunun ötesinde, hayvanların sistematik sömürüsüne dayanan bir üretim modelinin kamu kaynaklarıyla desteklenmesi etik ve politik açıdan da sorunlu.

Antalya COP31 süreci

Ekolojik tutarsızlık

Türkiye’nin Antalya’da ev sahipliği yapacağı COP31 süreci yaklaşırken, iklim diplomasisi ile iç politika uygulamaları arasında da tutarlılık bekliyoruz.

Korunan alanların yatırım baskısına açılması, orman statülerinin değiştirilmesi ve hayvancılık gibi yüksek emisyonlu sektörlerin teşvik edilmesi; iklim müzakerelerinde verilen mesajlarla örtüşmüyor.

İklim krizi yalnızca karbon hesabına indirgenemez.

• Ormanların, nehirlerin, sulak alanların, kıyıların ve milli parkların bütüncül biçimde korunması zorunludur.
• Yaban hayatı ve korunması “tür bazlı” değil, “habitat bütünlüğü” temelinde ele alınmalıdır.
• Hayvanlar ekonomik kaynak değil, yaşam hakkına sahip bireyler olarak tanınmalıdır.
• Koruma statülerini zayıflatan, yaşam alanlarını daraltan ve hayvanları metalaştıran politikalar terk edilmeli; ekolojik bütünlüğü, hayvanların yaşam hakkını ve anayasal çevre hakkını esas alan gerçek bir koruma yaklaşımı benimsenmelidir.
• İklim krizinin en temel sebeplerinden biri olan hayvancılık ve hayvan tüketimi değil, etik bitki bazlı üretim ve tüketim gibi etik ve adil gıda sistemleri inşa edilip teşvik edilmelidir.

3 Mart Dünya Yaban Hayatı Günü’nde çağrımız net:

Hayvanları, yaşam alanlarını ve ekosistem bütünlüğünü yatırım ve sömürü politikalarına karşı koruyan; bireylerin ve toplumun anayasal çevre hakkını ve türler arası adaleti esas alan gerçek bir koruma rejimi derhal hayata geçirilmelidir.

–

3 Mart Dünya Yaban Hayatı Günü’nde güncel etik ve ekolojik sorunlar yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Söz konusu video ve sosyal medyada paylaşılan benzer sayısız video, hayvanlara karşı şiddetin, hayvanların birey değil mal olarak görülmesinin ve türcülüğün küçük yaşta empoze edilmeye başlandığını açıkça gösteriyor.

Türcülüğe son vermek, hayvanların eşya ya da araç olarak değil birey olarak tanınmasını sağlamak için ise çocuklara ve onların hayvanlar ve gezegen ile ilişkilerini kurdukları ilk yıllara odaklanmamız gerekiyor.

Et Paradoksu

Yapılan bir araştırmaya göre et yiyen çoğu insan hayvanların acı çekmesini duygusal olarak rahatsız edici buluyor.  Ancak hayvanlara acı verme düşüncesi rahatsız edici olduğu halde neden hala milyonlarca insan et yemeye devam ediyor?

İşte bu noktada kaynaktan ayrılığı sürdürme konusunda kritik bir role sahip olan kategorizasyon devreye giriyor. Örneğin domuz, batı toplumunda evcil hayvan kategorisinde yer alıyor ve evcil hayvanların yenmesi sosyal olarak kabul edilmediğinden tüketimin devam etmesini sağlamak amacıyla domuz (pig) ve domuz eti (pork) arasında bir kategorizasyon yapılıyor.

Kategorizasyonun kültürel olarak göreceli olması pek çok kez araştırmalarda ve medyada tartışma konusu olmuştur. Örneğin 2000’lerde İngiliz TV sunucuları Richard Madeley ve Judy Finnigan yaptıkları bir programda at sütü tüketimini gündeme taşımış ve sunucu bu fikir karşısında iğrendiğini açıkça ifade etmiştir. Oysa İngiltere’de yaşayan biri için at sütü içme fikri “iğrendiren” bir şeyken dünyada pek çok kültürde hiçbir önyargı olmadan tüketiliyor. Benzer şekilde 2013’te İngiltere’de “at eti skandalı” olarak adlandırılan olayda işlenmiş hayvan kaynaklı gıdanın içinde at eti bulunması toplum genelinde büyük bir tepkiye neden olmuştur. İnsanların at eti yemek veya at sütü içmek fikrinden bu kadar dehşete düşmeleri, çocuklarının jambon veya sosisin kökenlerine veya inek sütü üretiminde erkek süt buzağılarının yaşadıkları karşısında nasıl bir tepki verebilecekleri düşünüldüğünde oldukça ilginçtir.

Hayvan Eti Yemeyi Okulda Öğreniyoruz

Hayvanları seven ancak et yemeye devam eden kişiler gibi çelişkili davranışların ardındaki faktörleri açıklamaya çalışan makul bir literatür yelpazesi mevcut ancak, özellikle küçük çocuklarda bu davranış hakkında çok az araştırma bulunuyor.

Çocukların tamamen bilgisiz olduğunu varsaymak kolay görünse de, hiçbir şey bilmediklerini varsaymak saflıktır.

İngiltere’deki birçok okul müfredatı, çocukları daha bilinçli hale getirmeyi (ya da hayvanların insan kazancı için yararlı olduğunu kabul etmeye daha istekli hale getirmeyi) amaçlayan etkinlikler içerir. Yerel tavuk çiftliklerinin ziyaret edilmesi, balıkçılık sektöründeki tesislere gezilerin gerçekleştirlmesi ve yumurtadan civciv çıkarma projesi gibi etkinlikler çocukları çok küçük yaşta hayvan sömüren edüstriler ile tanıştırıyor.  Yine aynı şekilde dünyadaki hayvanları öğretmek amacıyla jambon, sosis gibi hayvan kaynaklı ürünleri ve salatalık, biber gibi sebzeleri kullanılarak hayvan yüzü gibi görünen “sevimli” sandviçler hazırlama etkinlikleri düzenleyen okullar et yemeyi çocukların gözünde makul bir zemine yerleştiriyor. Hatta İngiltere’de yerel bir Tesco süpermarketine gittiğinizde, üzerinde “Yiyeceklerimin nereden geldiğini öğreniyorum” ve altında “Çiftlikten Çatala” yazan sarı yüksek görünürlüklü yelekler giyen küçük bir yerel ilkokul veya gençlik grubu çocuğu grubuyla karşılaşmanız bile mümkündür.

Yukarıdaki örnekler gösteriyor ki ne yazık ki  “deneyimden gelen empati” her zaman garanti değildir. Bu tür etkinliklerdin yürütülmesi, et, balık ve süt endüstrileri için risk oluşturmadan, hayvanların ve vücut parçalarının yenmesini normalleştirir. Bu etkinliklerin hepsi bu tür uygulamaların devam etmesi fikrine dayanır. Küresel bir girişim olarak, et yemeyi aşılamaya mümkün olduğunca erken başlamak ve bunu sosyal bir norm olarak pekiştirmek aslında bir pazarlama taktiğidir.

Ulusal bir hayvan koruma örgütünde Kampanya Yöneticisi olarak daha önce yaptığım bir görevde, hayvanları koruma ve refahlarını teşvik etme konusunda ilkokullardaki çocukları ziyaret edip onlarla konuşma önerimi memnuniyetle karşıladılar. Ancak, bu ziyaretlerin hiçbir bölümünde etsiz diyetlerden bahsedilmesi mümkün değildi. Okul yönetimi, birçok çocuğun hayvanlara değer verdiğini ve et tüketimi içermeyen beslenme biçimleri hakkındaki herhangi bir konuşmanın doğuracağı "olası" sonuçları ifade etti: bazı çocukların bilişsel yetilerinde bir değişim, ardından evde zorluklar ve sonrasında ebeveynlerin Eğitim Kuruluna şikayette bulunmaları. Korku, nihayetinde bu itirazları yönlendirdi ve programın başlaması engellendi. Bu arada, hayvanlarla ilgili diğer yerleşik etkinlikler endişe duyulmadan devam ediyor ve statüko korunuyordu.

- Lynda M. Korimboccus

Normun İnşaasında Dilin Önemi

Hayvan eti yememizi meşrulaştırmanın bir yolu dilsel ayrıştırmadır. Yediğimiz memelilerin parçaları için farklı kelimeler kullanmamız tükettiğimiz şey ile onun geldiği canlı arasında bir kopukluk yaratır. Bazıları bunun yalnızca alışkanlık/geleneksel adlandırma olduğunu savunurken bunun kasıtlı olduğuna dair kanıtlar ortada. Örneğin, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki bazı gençlik kulübü hayvan fuarlarında, katılımcılara hayvanları “insanlaştırmamaları” talimatı verilir ve civcivler ve buzağılar için “bebekler” kelimesini kullanmaktan kaçınmaları söylenir.

Yıllar önce, "şarküteri hayranı" olan büyükanneme yediği şeye neden "dil" dendiğini sorduğumu hatırlıyorum. Bir an bile bunun gerçek bir dil olduğunu düşünmemiştim. Ama aldığı şey bir ineğin diliydi ve bana öyle söyledi. Ona inanıp inanmadığımdan emin değilim, ancak başka soru sormadım. Et yemeye devam ettim. Hatta hayvan et tüketmenin bir tercih olduğunu anladığımdan bile emin değilim.

- Lynda M. Korimboccus

Araştırmacılar Kunst ve Hohle, hayvanlara ve sonrasında et tüketimine karşı tutumumuzun, etlerin nasıl sunulduğu, hazırlandığı ve en önemlisi nasıl tartışıldığıyla etkilendiğini söylüyor. İnsanların tutumları çeşitli şekillerde değişir; kızarmış bir domuzun üzerinde kafa olduğunda, et işlenmiş yerine işlenmemiş olduğunda, canlı hayvanın fotoğrafı olduğunda, hasat yerine öldürme gibi kelimeler kullanıldığında ve et yerine hayvanın adı kullanıldığında et yeme isteği azalır. Dil ve semantik, elbette topluma ve tüm sakinlerine bakış açımızda önemlidir. Ancak neyi ve kimi yediğimiz arasında anlamlı bir bağlantı kurmadaki başarısızlık, bağlantısız herhangi bir terminolojiden çok bilişsel bir başa çıkma mekanizmasıdır. Melanie Joy’a göre bu durum tükettiğimiz ölü etin yaşayan kaynağına karşı “uzlaşmaz bir inkar” içinde olmamız ile ilgilidir.

Tartışmalı bir sonuç gibi görünse de Faunalytics tarafından yapılan bir araştırmada yenecek türün (yani domuz eti yerine domuz olarak) açıkça belirtilmesi, katılımcıların hayvan etiği ve refahı hakkındaki çeşitli ifadelere yönelik tutumlarında belirgin bir fark yaratmadığı görüldü.Bu çaluşmada da her zamanki gibi, çalışma katılımcıları sadece yetişkinlerden oluşuyordu. Ancak yetişkinlerin tutumları burada kritik bir öneme sahip. İster “dilimlenmiş” ister “ceset” olarak etiketlenmiş olsunlar, hayvanlar sosyal olarak kabul görmüş “yiyecek” veya “çiftlik” hayvanları olduğu sürece, hayvan kaynaklı et tüketimine devam etmek için bahaneler üretiliyor, gelenekler destekleniyor ve aktarılıyor.

Çocukların hayvan eti tüketmeleri ise sosyalleşme süreci ile yakından ilişkilidir. Ebeveynler, çocuklara bakan kişiler, eğitimciler ve üreticilerin hepsi normların korunmasına yatırım yaptığı için, etikten uzak olmasına rağmen et tüketimine devam edilmesi için tutarlı ve sistematik bir şekilde aynı mesajı verir.

Hayvanların kitaplarda, televizyonda, filmlerde ve evcil hayvanlarla etkileşimler yoluyla nasıl temsil edildiği, çocukların ileriki yaşamlarında hayvanlarla nasıl ilişki kuracakları üzerinde ölçülebilir bir etkiye sahiptir. Örneğin İngiltere’de BBC kanalı CBeebies’in bir programı, çocuklara belirli türlerin yenilebilirliği konusunda öğretilen sınıflandırmaları pekiştirmekte,  İskoçya’da ise çocuklara hayvanların yiyecek ve koruma karşılığında ürün verdiği, insanların ve hayvanların karşılıklı olarak faydalı bir ilişki içinde olduğu görüşü aşılanmaktadır. Bu görüşlerin çocuklara empoze edilmesi, çocuklarda hayvanların kendilerini gönüllü olarak teslim ettiği algısını oluşturur. Çiftlik hayvanlarının yaşamlarına ilişkin sunulan soyutlamaların çoğu böyle olduğu için çocukların buna inanması pek de şaşırtıcı değildir.

Sembolik yapıların, söz konusu hayvanların ve insanların yaşamları üzerinde gerçek sonuçları vardır.

Çocuklarda et yemeyi norm haline getirirken aynı zamanda bazı çelişkili uygulamalarla da karşı karşıya kalıyoruz. Örneğin İngiltere’de sosisli sandviçler genellikle domuzlardan yapılır; köpek cinsi Dachshund’lar ise benzer şejilde sosis köpekleri olarak anılır; ancak köpekler evcil hayvan olarak kategorize edilir ve bu nedenle yenmez. Bu karmaşık ilişki çocuklarda kafa karışıklığına sebep olabilir.

Uzmanlar, çeşitli mekanizmaların, bizi (ve onları) bu çelişkiden korumak için devreye girdiğini ifade ediyor: insanların bilinçaltı düzeyde etin gerçekliğini bastırmasının birçok yolu vardır. Bu, davranış tutarlılığını korumak için gerekli olan eylemden kaçınmayı sağlar.

İnsan yetişkinlerinin yavrularını nasıl sosyalleştirdiği, hayvanları yenilebilir ve yenmez hayvanlar olarak sınıflandırması büyük bir sorundur. Normallik, et yiyenlerin doğal, gerekli ve hoş ile birlikte sunduğu temel gerekçelerden biridir. Eti doğal veya gerekli bir insan gereksinimi olarak çürütmeye yönelik kanıtlar önemlidir ve “yine de pastırmayı seviyorum” argümanı, et yemeyen akranlarını kötüleyen birçok kişi tarafından uzun süredir kullanılan bir argümandır. SöBu, özellikle de kişi bir hayvan sever olduğunu iddia ediyorsa, hayvan yeme konusunda ahlaki karar alma sürecinde normalin temel bileşen olduğunu gösterir.

Araştırmacılar Stewart ve Cole’a göre, çocuklar kendi başlarına düşünebilmeden önce toplum, kitle iletişim araçları ve diğer etkenlerle güçlendirilen bu süreçle diğer hayvanların kategorilendirilmesini normalleştirir. Bu kategoriler, farklı türlere karşı normatif tepkiler üretir, böylece bireyin gözünde hayvan, görünür bir özne (örneğin bir “evcil” köpek) veya görünmez bir nesne (örneğin bir “laboratuvar” faresi) haline gelir. Sınıflandırılmış bir “çiftlik hayvanı” olarak domuz, görünmez bir nesnedir: pek düşünülmez ve daha az görülür. Jambon, ölünün eti olarak, görünür bir nesnedir, yani bir “yiyecek” parçasıdır.

Bu açıklamalar toplumun inanç ve davranışlarındaki ikiyüzlülüğü neden kabul edemediğini anlamamızı sağlarken, bu tür stratejilere olan ihtiyaç ve bu normların devamı çok daha basit bir şeyden kaynaklanmaktadır: Stratejik cehalet.

Araştırmacılar Loughnan, Haslam ve Bastian tarafından kavramsallaştırılan “et paradoksu”, bazı hayvanları severken diğerlerini yiyen kişilerin deneyimlediği rahatsızlığı açıklıyor. Bireylerin bu rahatsızlığı azaltmak için kullandıkları stratejiler genellikle iki değişim kategorisinden birine girer: inanç veya davranış. Hayvan kullanımına uygulandığında, inançtaki bir değişiklik birinin belirli türlerin acı çekme kapasitesini reddetmesine neden olabilir. Bir davranış değişikliği bitki bazlı bir diyete doğru bir kaymaya neden olabilir. Rasyonalizasyon, uygulayıcılarının ahlaki benlik duygusunu korumalarına ve özellikle suçluluk ortaya çıkabileceği zaman kendilerini sosyal olarak savunmalarına olanak tanıyan tanınmış bir savunma mekanizmasıdır. Birinin görüşünün geçerli olduğuna bir başkasını ikna etmek için rasyonalizasyon kullanılabilir, ancak doğal olarak, bir kişi yaptığı destekleyici ifadelere bir düzeyde gerçekten inanıyorsa en iyi şekilde çalışır. Stratejik cehalet, bireylerin adil ve uyumlu inanç ve davranışlara sahip oldukları yanılsamasını sürdürmelerine olanak sağlayan, ancak gerçekte bundan çok uzak olan “ahlaki esneklik alanı” olarak tanımlanmaktadır. Araştırmacılar Onwezen ve van der Weele stratejik cehaleti işlevsel olarak tanımlarken: birinin “başkalarına zarar verebilecek zevkli ve bencil faaliyetlerde bulunmasına (yani hayvan yemesine)” izin verdiğini ortaya koymuştur. Çalışmanın parçası olan bazı tüketiciler davranışlarının sorumluluğunu almış ve deneyimlenen uyumsuzluğu azaltmak için uyum sağlamıştır. Buna karşın spektrumun diğer ucunda, alışkanlık haline gelmiş tüketimlerine müdahale edebilecek her türlü bilgiyi bilerek görmezden gelen, kendilerini stratejik olarak cahil olarak bildiren tüketiciler bulunuyordu. Tam olarak bilgi sahibi olma fırsatıyla karşı karşıya kalan (olumsuz duygu veya harekete geçmek için sorumluluk alma gerekliliği riski ile karşılaşan), birçok stratejik olarak cahil katılımcı ise bu şekilde kalmayı tercih etti.

Çocukların “Özgür” Seçimleri

Yetişkinler olarak, çocukları kendi imajımıza göre yetiştirme eğilimindeyiz, çünkü aile gelenekleri ve uygulamaları doğumdan itibaren ve çocukluk boyunca aşılanır. Dil, din, ahlak, yiyecek veya giyim olsun, çoğu çocuk yalnızca bakıcıları tarafından onlar için belirlenen kısıtlı seçenekler arasında seçim yapma şansına sahiptir.

Bir iş arkadaşım bir keresinde çocukları vegan olarak yetiştirerek onlara görüşleri "zorlamanın" ne kadar korkunç olacağından bahsetmişti. Tüm ebeveynlerin kendi yaşam tarzlarını çocuklarına dayattığını, (zaten bilmeme rağmen) kendi çocuklarını benim uyguladığını bildiğim belirli dini inançla yetiştirip yetiştirmediğini sorduğumu söyledim. Bunun kıyaslanamaz olduğunu haykırdı.

- Lynda M. Korimboccus

Yetişkinler için vegan olmak, hayvan sömürüsünü ve tüketimini reddetmek etik ve ahlaki bir konu olsa da çocuklar için farklı bir durum söz konusu. Vegan çocuklarla ilgili akademik bir araştırma, büyük çoğunluğun ahlak ve etikten ziyade sağlık ve beslenmeyle ilgili olduğunu ortaya koyuyor. Vegan gençler yerine vejetaryen gençlerle yapılmış bir araştırma olsa da Hussar ve Harris, et yememeyi seçen küçük çocukların ahlaki karar alma süreçleriyle ilgili bir çalışma yaptı. Çalışmanın katılımcı grupları şunlardı: bağımsız vejetaryenler (vejetaryen olmayan ailelerde), aile vejetaryenleri (vejetaryen ailelerde); ve vejetaryen olmayanlar (vejetaryen olmayan ailelerde). Bağımsız vejetaryenlerin vejetaryen olmalarının nedenleri özellikle ilgi çekiciydi. Bu gruptaki 16 yanıtın hepsinde, hayvan refahı birincil endişeleriydi. Vejetaryen aileler grubunda yalnızca 7 katılımcı bunu bir yoksunluk nedeni olarak belirtti. Vejetaryen olmayanların hiçbiri belirli bir eti tüketmekten kaçınma nedeni olarak hayvan refahını öne sürmedi; bunun yerine, esas olarak tadı  ve ikincil olarak endişesini öne sürdüler.

Sonuç

Toplum belirli hayvanları “yenilebilir”, “çiftlik” veya “gıda” olarak etiketlemeye devam ettiği sürece, toplumun parçası olan bazı bireyler stratejik cehaletlerini sürdürmeye devam edecek. Hayvan yemenin normalleştirildiğini fark etmek çocuklar için yaptığımız seçimleri etkiliyor ve etten kaçınma, öngörülebilir gelecekte büyük ihtimalle az sayıda insanın değil, çoğunluğun alanı olacak.

Bir yandan da ne yazık ki, çocukları sosyalleştiren etkenler arasında, doğası gereği insan merkezli kalan kurumlar (örneğin, ana akım medya, eğitim, sağlık hizmeti ve hükümet) ve benzer düşünen çoğunluğun stratejik cehaletinden faydalanan (ve buna katkıda bulunan) kurumlar da yer alıyor.

Evebeynler, bitki bazlı beslenmeyle daha yakın ilişki kurun, davranışlarınız başka inanç sistemlerini tehdit ettiğinde insanların anlaşılabilir şekilde sahip olduğu diğer endişelere yanıt vermeye hazır olun. Geleneklerinize meydan okuyun, retoriğe karşı öfkelenin, alışılmış ikiyüzlülüğü vurgulayın. Ete, pastırmaya veya sosislere “domuz” deyin.

Et yiyenler, nihayetinde size, çocuklarınıza ve gezegenlerinin geleceğine fayda sağlayacak bu bilgiyle kendinizi donatın. Bilmeyi seçin. İnsanların, hayvanların ve çevrenin sömürülmesine katkıda bulunmayı bırakmaya karar verin. Çocuklarınız sizin öncülüğünüzü takip edebilir ve bir gün bunun için size teşekkür edebilir. Domuzların Peppa Pig izleyen çocuklar kadar bilişsel olarak karmaşık, zeki ve duygusal olduklarını ve bunu yaparken ayaklarının dibinde yatan köpek arkadaşları kadar değerli olduklarını düşünün.

Kaynak: Lynda M. Korimboccus’un 2020 yılında Journal for Critical Animal Studies’de yayınlanan Pig-Ignorance: The “Peppa Pig Paradox”: Investigating Contradictory Childhood Consumption başlıklı yazısından derlenmiştir.

Şiddeti Norm Haline Getirmek: Çocuklar ve Türcülük yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Sütaş Süt Ürünleri A.Ş şirketinin “Çiftlikten Sofralara Sütaş’ın Harika Dünyası” ifadesi ile görselde ineklerin çayırda gösterildiği reklamı da bunlardan biridir.

Bu doğrultuda Vegan Derneği Türkiye olarak Ticaret Bakanlığı Reklam Kurulu Başkanlığı’na başvuruda bulunduk. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve bu kanun kapsamında düzenlenmiş olan Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği kapsamında, ilgili reklamın tüketiciyi aldatıcı, yanlı ve/veya yanıltıcı unsurlar ihtiva ettiğini belirttik. Söz konusu reklam hakkında Reklam Kurulu Başkanlığı tarafından inceleme yapılarak kanun ve yönetmeliğe açıkça aykırı olduğundan yayından kaldırılması, durdurulması, düzeltilmesi ve idari para cezası da dahil olmak üzere takdir olunacak diğer yaptırımların uygulanması, alınan kararların kamuoyu ile paylaşılmasını bekliyoruz.

Sütaş, sütünü kullandığı ineklerin çayırlarda özgürce dolaşan, her biri mutlu ve iyi bakılan inekler olduğunu vaat etmektedir. Bu vaat üzerinden, tüketicilere kendi ürünlerini satın almaya teşvik etmektedir. Bu durum hem gerçeğe aykırıdır hem de tüketicilerin satın almış oldukları ve tükettikleri ürünlerin nasıl ve ne şekilde üretildiği konusunda aldatıcı kanı oluşturma gayesi taşımaktadır.

Nitekim hayvanlar kullanılarak üretilen ürünler ile ilgili olarak tüketicinin, hayvanlara nasıl davranıldığı ve bu süreçte hayvanların neler yaşadığı ile ilgili, doğru bilgiye erişim hakkı, aynı zamanda Anayasa’nın 24. maddesinde tanınan vicdan hürriyetinin bir parçasıdır.

Şikayetimiz ile birlikte, süt endüstrisindeki hayvan zulmü ve sömürüsünün daha görünür olacağını, algılarımıza oturtulmaya çalışılan mutlu resmin gerçeklerden çok uzak olduğunun fark edilebilmesini umuyoruz.

Not: Videodaki “REKLAMLAR” Sütaş’a ait sosyal medya platformlarında ve medya organlarında yayınlanmıştır. “GERÇEKLER” ise Sütaş’a ait tesislerde çekilmiş ve çevrimiçi haber sitelerinde yayınlanmış görüntülerdir.

“Çiftlikten Sofralara Sütaş’ın Harika Dünyası” reklamının yayından kaldırılması için başvuru yaptık yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

1200’den fazla hayvanı esaret altında tutan İngiltere Hampshire’daki Marwell Hayvanat Bahçesi’nde, “avian influenza” (AI) olarak bilinen kuş gribi salgınının ardından açıklanmayan sayıda penguen öldü.

Hayvanat bahçesinden yapılan açıklamada bazı penguenlerde kuş gribi testinin pozitif çıktığı, kuşların hastalık sebebiyle hayatını kaybettiği belirtildi.

Antarktika’ya özgü bu kuşların virüs sebebiyle ölmesine ve bulaşı engellemek için çeşitli önlemler alınmasına rağmen hayvanat bahçesi hâlâ ziyaretçilere açık.

Virüsün oldukça bulaşıcı olan H5N1 türü Çevre, Gıda ve Köy İşleri Bakanlığı (DEFRA) tarafından bölgede doğrulandı. Başka enfeksiyonların izini sürmek için hayvanat bahçesinin çevresinde 3 km’lik bir yarıçapı kapsayan alanda da izleme bölgesi oluşturuldu.

Birleşik Krallık genelinde kuş sürüsü olan şahısların hayvanları iç mekanlara sokma talimatı verildi. Potansiyel olarak enfekte olmuş yabani kuşlarla teması sınırlamak amacıyla alındığı belirtilen bu önlem hayvanat bahçesinde de uygulanarak, örneğin flamingoların çok daha stresli olacağı üstü kapalı bir bölümüne taşınmasına sebep oldu.

Kuş gribinin görüldüğü tek hayvanat bahçesi burası değil. Denver, Hattiesburg ve Nebraska gibi ABD’deki hayvanat bahçelerinde Almanya’nın Berlin, Greifswald, Karlsruhe, Rostock, ve Heidelberg şehirlerindeki hayvanat bahçelerinde de salgın görülmüş durumda.

Ömür boyu doğal ortamlarından, ailelerinden uzaklaştırılan, kronik stres ve çaresizlik sonucu fiziksel ve psikolojik zarar gören tutsak hayvanların halihazırda yaşadığı sorunlara ve hak ihlallerine salgın ile birlikte bir yenisi ekleniyor.

Hayvan hapishaneleri olarak varolan hayvanat bahçeleri, “önleyici uygulama” adı altında kuşları öldürmeye devam ederken, halk ve hayvan sağlığı açısından insan dahil diğer memelileri de bulaş riski ile tehlikeye atıyor. Artan salgınlar, başta hayvan hakları ve etiği olmak üzere hayvanat bahçelerinin yasaklanıp kapatılması için pek çok sebepten biri olarak karşımıza çıkıyor.

Salgın toplu katliamları beraberinde getiriyor

İngiltere tarihinde yaşanan en yıkıcı kuş gribinden etkilenen yalnızca penguenler değil. Geçen ay Birleşik Krallık’taki “serbest gezinen” (!) hindilerin yarısının hastalık salgınları nedeniyle ya öldüğü ya da katledildiği bildirildi. Bu, 600 binden fazla kuşa eşit, fakat aynı zamanda buzdağının görünen kısmı.

DEFRA, Ekim ayından bu yana çeşitli türlerden 2,3 milyondan fazla kuşun enfeksiyon veya önleyici amaçlarla öldürüldüğünü doğruladı. Ayrıca, 1 Ekim’den bu yana Birleşik Krallık’ta 140 doğrulanmış H5N1 kuş gribi vakası olduğunu da ortaya koydu.

Mevcut kuş gribi salgını, Birleşik Krallık tarihinin en kötüsü olarak biliniyor. İnsanlara bulaşma riski henüz düşük. Ancak Çin’de toplam 5 kişide virüs tespit edildi. Avrupa’da mesleki olarak kuşlarla temaslı kişilerde hastalığın ortaya çıkma ve bulaşma riski ise “düşük ila orta” seviyede değerlendirildi.

Avrupa geneline baktığımızda; Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi tarafından yayımlanan rapora göre, 2021-2022 verileri Avrupa kıtasında bugüne kadar görülen en büyük kuş gribi salgınının yaşandığını gösterdi. Portekiz’den Norveç’in kuzeyine ve Ukrayna’ya kadar tüm kıtada 37 ülkede kuş gribi vakaları görüldü.

Kuş gribi salgını nedeniyle 2 bin 500’e yakın tavuk, ördek ve hindi, 47,7 milyon kuş ile 3 bin 500 yabani kuş öldürüldü.

Avrupa’nın kuzeybatı kıyılarında kuş gribi nedeniyle yüksek sayılarda deniz kuşu ölümleri kaydedildi. Özellikle Haziran-Ağustos 2022 döneminde yabani kuşlarda daha önce kaydedilmemiş sayılarda vaka tespit edildiği, bu nedenle evcil kuşlarda da vakaların arttığı belirtildi.

ABD’de ise, 2022’nin başından bu yana 46 eyalette 49 milyondan fazla kuş ya kuş gribi virüsü enfeksiyonu sonucu öldü ya da enfekte kuşlara maruz kalmaları nedeniyle öldürüldü. Bu sayı, 2015 yılında meydana gelen en büyük kuş gribi salgınından etkilenen 21 eyaletteki 50,5 milyon kuşa yaklaşmış durumda.

Komşu Bulgaristan’da ve Asya’da da görüldü

Türkiye’de henüz kuş gribi salgını olduğuna dair herhangi bir resmi açıklama yapılmamış olmasına rağmen, komşu Bulgaristan’da salgının görülmesi hayvanlar ve insanlar için riskin oldukça yüksek olduğunu gösteriyor.

Bulgaristan yetkilileri Ekim ayında, ülkenin güneyindeki bir endüstriyel yumurta çiftliğinde yaklaşık 19 bin tavuğun toplu halde öldürüleceğini açıklamıştı. Ulusal Gıda Güvenliği Ajansı da, bunun Haskovo şehri yakınlarındaki Krivo Pole köyündeki çiftlikte son üç yılda üçüncü salgın olduğunu bildirdi.

Kuş gribi genellikle ilkbahar ve sonbahar mevsimlerinde görülüyor. Ancak son salgın yaz mevsimi boyunca da sürdü. Avrupa Gıda Güvenliği Ajansı (EFSA), Ekim ayında yaptığı açıklamada hastalığın yaz mevsiminde görülmeye devam etmesinin gelecek sezonlarda yayılması riskini artırdığını söylemişti.

Salgın Asya’da da yayılıyor. Kuş gribinin bu sene yeniden görüldüğü Güney Kore’de Kasım’da Seul yakınında 155 bin kuşun yetiştirildiği bir çiftlikte kuş gribine rastlandığı bildirilmiş, bölge karantina altına alındıktan sonra hayvanlarının tamamının öldürüleceği açıklanmıştı.

Kuş gribi nasıl yayılıyor, türler arası yıkıcı etkileri ne oluyor?

Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü’ne (WOAH – OIE) göre kuş gribinin yayılmasına neden olan başlıca faktörler sırasıyla küreselleşme ve uluslararası hayvan ticareti, hayvancılık ve hayvan yetiştiriciliği, canlı hayvan pazarları ve yabani kuş göçleri.

Kuşlarda AI virüsleri dışkı ve solunum salgılarıyla saçılıyor. Özellikle dışkı veya virüsle kontamine olmuş besin ve su yoluyla, enfekte kuşların salgılarıyla doğrudan temas yoluyla yayılabiliyor. AI virüsleri, düşük sıcaklıklarda uzun süre hayatta kalma yetenekleri ve dirençli doğaları nedeniyle çiftlik ekipmanları aracılığıyla taşınabilir ve çiftlikten çiftliğe kolayca yayılabilir.

Özellikle çiftliklerde hayvanlarla yakın temas halinde çalışanlar ve avcılar, kuş gribine yakalanma ve bulaştırma riski en yüksek olan insan grubu arasında yer alıyor.

Şiddetli ölüm oranları ile kuş gribi, hem gıda amaçlı tutsak edilen tavuk, hindi ve ördek gibi hayvanların hem de yabani kuşların sağlığını büyük ölçüde etkiliyor. Çoğunlukla hastalığın vektörleri olarak kabul edilen, hatta nesli tükenmekte olan türler de dahil olmak üzere yabani kuşlar da kitleler halinde yaşamını yitirebiliyor.

Salgının yaban hayatı üzerindeki olumsuz sonuçları, potansiyel olarak ekosistemlerin biyolojik çeşitliliği üzerinde yıkıcı bir etkiye yol açabiliyor.

Örneğin; Güney Afrika’da soyu tehlike altında olan bir penguen kolonisi Ağustos ortasından Ekim başına kadar yaklaşık 30 üyesini kuş gribi nedeniyle yitirdi. Bir kısmı hastalık sebebiyle ölürken, bazıları da önlem olarak öldürüldü.

Uzmanlar yiyecek bulamamaktan habitat tahribatına ve okyanus ekosisteminin çöküşüne kadar farklı stres faktörlerine maruz kalan hayvanların, salgın sebebiyle yaşam sınırına itilebileceğinden endişe ediyor.

2019’daki kuş gribi salgınında Namibia kıyılarındaki üç farklı adada yaşayan ve nesli tükenen 500 penguen de salgın sebebiyle hayatını kaybetmiş ve öldürülmüştü.

Ayrıca kuş gribi tür bariyerini aşarak fare, gelincik, domuz, kaplan, kedi, köpek ve at gibi memelileri de enfekte edebiliyor.

Boğularak katledilen hayvanlar

Halihazırda yumurta ve “et” üretim çiftliklerinde ıstırap dolu kısacık yaşamlar süren tavuk, hindi ve ördek gibi kuşlar salgın riski karşısında toplu halde öldürülüyor. Bir kerede düşük maliyetle çok sayıda hayvanı öldürebilen yöntemlerden biri olarak kullanılan uygulama havalandırmanın kapatılması ve içeriye 40 derecenin üzerinde ısı pompalanması.

Bu yılın Haziran ayında, ABD’de öldürülen 38 milyon kuşun yaklaşık yüzde 73’ünün “mevcut olan en insanlık dışı yolla” öldürüldüğü bildirildi.

İşçiler, havalandırmanın kapatılmasını “hayvanları diri diri kızartmak” olarak tanımlıyor. Kuzey Carolina Üniversitesi’ne göre kuşların ölmesinin 1,5 saat kadar sürebiliyor.

Havalandırma sistemlerinin devreden çıkarılması ve hiçbir boşluk kalmayacak şekilde havalandırma deliklerinin kapatılması ile nefessiz bırakılan hayvanlar, içeriye pompalanan yüksek sıcaklık ile hayvanların kalabalık olarak tutulduğu alanlarda nemle birlikte adeta haşlanarak boğularak ölmelerine neden oluyor.

Bu yönteme, Amerikan Veteriner Hekimler Birliği (AVMA) tarafından “popülasyonu azaltmak için kısıtlı koşullarda izin veriliyor.” Bu yılın Nisan ayında, Iowa’daki bir yumurta çiftliğinde bir kuşun hastalığa yakalanmasının ardından bu yöntemle 5,3 milyon kuş öldürüldü.

Hayvancılık endüstrisince ağırlıklı olarak tavuk ve hindilerin toplu halde katledilmesinde kullanılan su bazlı köpük yönteminde ise tıraş köpüğü kıvamındaki dev köpük kütleleri hayvanların üzerini tamamen kaplayacak şekilde içeri yığılıyor. Binlerce hayvanın korku içinde boğularak ölmesi bu yöntemle 15 dakikayı buluyor.

COVID-19 pandemisi sırasında binlerce mezbaha çalışanı hastalığa yakalanmış ve işi bırakmıştı. Bu da mezbahaların belirli aralıklarla kapanmasına ve tesislerin öldürülen hayvanları “işleme” kapasitelerini büyük oranda azaltmalarına yol açmıştı. “Et”, süt ve yumurta üretim çiftliklerindeki hayvanlar ise zincirleme bir etki olarak şirketler ve tesis sahiplerine göre “fazlalık” olarak görülmeye, tesislerde “sıkışıklık” yaratmaya ve hayatta kaldıkları her geçen gün “maddi yük” olmaya başlamıştı. Hayvancılık sisteminin tüm aşamalarını etkileyen bu “yığılma” ise, salgın sürecinde kolaylıkla gözden çıkarılan bu hayvanların toplu halde öldürülmelerine neden olmuştu.

Vegan olarak son vermek elimizde

Hayvancılık endüstrisi hissedebilen bu duyarlı canlılara halihazırda akıl almaz işkenceler uygularken, salgın ve pandemilerde risk yaratan veya “pazar değeri kalmayan” hayvanlara ek zulüm uygulamaya devam ediyor. Bildiğimiz tek şey yöntemin farklı, sonucun aynı olduğu: Hayvanlar yine zorla ölüme sürükleniyor. Sadece daha fazla ve daha uzun süreli acı çekerek…

Hayvancılık, hayvan üretimi ve tüketimi salgınların ve pandemilerin en büyük nedenlerinden biri. Vegan olmak; hissedebilen canlıların yaşam hakkı, sağlığınız ve gezegenin geleceği için yapabileceğimiz en basit ve en iyi şey.

Kaynak: Plantbased News, Euronews, WOAH, BBC Türkçe, Reuters

Kapak fotoğrafı: Nikolina Mickovska / Unsplash

Hayvanat bahçesinde tutsak edilen penguenler de kuş gribinden öldü yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Haarlem, gezegen üzerindeki etkileri ve iklim değişikliğinin başlıca sebeplerinden biri olması nedeniyle “et” ile ilgili halka açık tüm reklamları, yeni bir yasal düzenlemeyle 2024’ten itibaren yasaklama kararı aldı.

Amsterdam’ın yaklaşık 32 km batısında bulunan ve 150 bin nüfusa sahip Haarlem şehri, “et” üretimi ve tüketimi ile iklim krizi arasındaki bağlantı nedeniyle bu tarihi kararı aldı.

Daha önce benzinle çalışan arabalar ve fosil yakıt endüstrisi reklamlarını yasaklayan şehir, bundan böyle otobüslerde, sığınma evlerinde ve diğer kamusal alanlarda bulunan ekranlarda “et” reklamlarının gösterimine izin vermeyecek. Amsterdam, Leiden ve Lahey’de de yasaklanan fosil yakıt reklamları, Haarlem’in “et” reklamlarını yasaklaması ile bir adım öteye taşındı.

GroenLinks Partisi (Yeşil Sol Parti) meclis üyesi Ziggy Klazes, Hollanda haber mecrası Trouw’a “Et de çevreye zarar veriyor. İnsanlara bir yandan iklim krizi olduğunu söyleyip diğer taraftan onları bu krizin bir parçası olan ürünleri satın almaya teşvik edemeyiz,” dedi.

Hayvan üretimi ve tüketiminin çevre üzerindeki etkisi

Gezegenin sağlığını tehdit eden en büyük faktörlerden biri olan hayvancılık, tüm ulaşım sektörünün toplamından daha fazla olan küresel sera gazı emisyonlarının en az yüzde 14,5’inden sorumlu.

Aynı zamanda Amazon bölgesindeki ormansızlaşmasının yaklaşık yüzde 91’ine katkıda bulunan bu sektör, yağmur ormanlarındaki ekolojik tahribatın ve biyoçeşitlilik kaybının önde gelen sebeplerinden biri.

Her geçen gün yenisi yayımlanan akademik çalışmalar, hayvan hakları ve insan sağlığının yanı sıra, gezegenin iyiliği ve geleceği için hayvan ve hayvan kaynaklı ürünlerin tüketiminden uzaklaşmayı öneriyor.

Örneğin, Haziran 2018’de Oxford Üniversitesi bilim insanları tarafından Science dergisinde yayımlanan ve bugüne kadar küresel gıda sistemleri hakkında yazılmış en kapsamlı makalelerden biri, hayvanların ve hayvansal çıktı ve içeriklerin yer almadığı (vegan) bir senaryo ile, tüm sektörlerde ortaya çıkan toplam küresel sera gazı salınımının %28 oranında azaltabileceğini ortaya koyuyor. Aynı zamanda “et” ve süt ürünlerinin tüketilmediği bu senaryoda, küresel tarım alanlarının kullanımının da %75 oranında azaltılarak, halen dünyayı besleyecek miktarda ürün temin edilebileceğini gösteriyor (Bu da ABD, Çin, Avustralya ve AB ülkelerinin toplam alanına eşit bir alana tekabül ediyor).

Kaynak: Plantbased News

Kapak fotoğrafı: Voiceless

Hollanda’nın Haarlem şehrinde “et” reklamları yasaklanıyor yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Oxford Üniversitesi tarafından yapılan yeni bir araştırma, İngiltere ve İrlanda’daki süpermarketlerde satışta olan 57 bin gıda ürününü değerlendirdi.

Araştırmacılar ürünlerde dört faktöre baktı: sera gazı emisyonları, su stresi, arazi kullanımı ve ötrofikasyon potansiyeli (su ve toprağın aşırı gübre sonucu kalitesinin bozulması).

Araştırma sonucuna göre;

• Sebzeler, atıştırmalıklar, bitkisel süt ve bitkisel hamburger ve bitkisel sosis gibi bitki bazlı etler, bazı tahıllar ve bazı ekmeklerin tahmini çevresel etki puanı 2’nin altında.
• Birçok tatlının (örn. kek, bisküvi, turta) ve hazır yiyeceklerin (ör. pizzalar, hazır yemekler) çevresel etki puanı 2 ile 5 arasında değişen bir tahmini değerde.
• Domuz ve tavuk kaynaklı etlerin tahmini puanları ise 10’un üzerinde.
• En yüksek puanlar ile gezegene en fazla zararı verenler ise, sığır ve kuzu kaynaklı et ürünleri.

Gezegen için en kötü olanlar arasında kurutulmuş sığır eti ürünleri bulunuyor. Ancak bitki bazlı etler, hayvan kaynaklı muadillerinin çevresel etkisinin beşte bir ila onda birinden daha azına sahip. Meyve, şeker, un ve sebzelerden yapılan ürünler de (çorbalar, tahıllar, salatalar vb.) çevre üzerinde düşük bir etkiye sahip.

Sürdürülebilir beslenme için tüketicilere ve perakendecilere rehber niteliğinde

Oxford Üniversitesi Halk Sağlığı bölümü öğretim üyesi Prof. Peter Scarborough, bulguların “çok heyecan verici” olduğunu söyledi ve “İlk kez, pek çok farklı madde içeren işlenmiş gıdaların çevresel ayak izini değerlendirmek için şeffaf ve karşılaştırılabilir bir yöntemimiz var,” dedi.

Yaptığımız süpermarket alışverişlerinin çoğunu bu tür yiyeceklerin oluşturduğunu söyleyen Prof. Scarborough, “Ancak şimdiye kadar bunların çevre üzerindeki etkilerini doğrudan karşılaştırmanın bir yolu yoktu,” diyerek yürüttükleri akademik çalışmanın yol gösterici olabileceğini belirtti.

Aynı zamanda araştırma sonucunun, tüketicilerin daha sürdürülebilir alışveriş tercihleri yapmalarına yardımcı olabileceğini ve “Perakendeciler ile gıda üreticilerini gıda tedarikinin çevresel etkisini azaltmaya yönlendirebileceğini” vurguladı. Tüm bu sürecin de, daha sürdürülebilir bir beslenme biçimini benimseme konusunda bireylerin işini kolaylaştıracağını kaydetti.

Birleşik Krallık’ta insanlar halihazırda alışveriş yapma şekillerini değiştiriyor. Bu kısmen, hayvan kaynaklı et fiyatlarının yükseldiği süregelen ekonomik krizden kaynaklanıyor.

Haziran ayında The Vegan Society tarafından yapılan bir anket, İngiltere’deki tüketicilerin üçte birinin haftalık alışverişlerinden hayvan kökenli eti kestiğini ya da azalttığını tespit etti.

Bu ayın başlarında yapılan bir başka araştırmada, Birleşik Krallık’taki yetişkinlerin yüzde 25’inden fazlası, ekonomik krizinin ortasında hayvansal eti azalttığını bildirdi.

İklim krizi, hayvancılık ve hayvan tüketimi arasındaki bağlantıya dair daha fazla bilgi için İklim/Çevre ve Sürdürülebilirlik sayfalarımızı inceeyebilirsiniz.

Kaynak: Plantbased News, Oxford University

Kapak fotoğrafı: LikeMeat / Unsplash

Yeni araştırma sonucu: 57 bin gıda ürünü arasında gezegen için en iyi olanlar, bitki bazlı et dahil bitkisel ürünler yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Çin’in güneyindeki Yulin şehrinde her yıl düzenlenen köpek eti festivaline sadece birkaç gün kala aktivistler 386 köpeği katledilmekten kurtardı.

Bu köpeklerin hayatta ikinci bir şansları olacak, ancak ne yazık ki yüzlercesi hâlâ ölümü bekliyor. Bazıları ise çoktan yaşamını yitirdi.

Aktivistler iki hafta önce köpeklerle dolu bir kamyon bulduktan sonra, hayvan tüccarlarının insanları bulaşıcı hastalık riskine soktuğunu iddia ederek ve halk sağlığı ile ilgili mevcut yasalara atıfta bulunarak durumu polise bildirdi. Shaanxi eyaletinden gelen polis ekibinin köpeklere el koymasının ardından köpekler bakım ve tedavi için Pekin’deki bir derneğe ulaştırıldı. Şu anda hepsi veteriner hekim gözetiminde.

Köpek kaçakçısı para cezasına çarptırılırken köpeklerin mülkiyetinden vazgeçtiğini belirten bir belgeye de imza atmak zorunda kaldı.

HSI, bu tür para cezalarının nadiren ödendiğini belirtiyor çünkü para cezaları genellikle hayvan tacirlerinin satıştan elde edeceği miktardan çok daha fazla.

Yıllardır Çin’deki Yulin köpek eti festivalinin son bulması için mücadele veren Humane Society International’a (HSI) göre satış için kamyona “tıkılan” hayvanların çoğunun gözleri enfekte olmuş ve pek çoğunda cilt hastalıkları tespit edilmişti.

Çin’de köpek eti tüketimi

2009’da ilki gerçekleştirilen Yulin Köpek Eti Festivali bu yıl 21 Haziran’da başladı.

Çin nüfusunun çok küçük bir yüzdesi köpek eti yemeye devam ediyor. HSI, Çin vatandaşlarının yüzde 70’inden fazlasının düzenli olarak köpek tüketmediğini belirtiyor ve köpek eti endüstrisini ayakta tutanın tüketiciler değil, tüccarlar olduğunu vurguluyor.

Bu durum, 2020’de köpeklerin “çiftlik hayvanları” değil, “refakatçi hayvanlar” olduğunu resmen ilan eden Çin Tarım Bakanlığı’nın ve hükümetin görüşlerini de yansıtır nitelikte. Köpek eti satışı, bu kararın hemen ardından büyük şehirler Shenzhen ve Zhuhai’de yasaklandı.

Bu yıl kesilecek binlerce köpek, diğer ülkelerdeki köpek eti çiftliklerinden getiriliyor. Birçoğu da tüccarlara ve restoranlara satılmak için ailelerinden ve sokaklardan çalınmış köpekler.

Yeterince köpek ve kedi olduğunda hayvanlar hareket bile edemeyecekleri kafeslere yığılıyor ve ülkenin dört bir yanına, hatta çevre ülkelere kamyonlarla naklediliyor. Çin sınırını geçen köpeklerin her birinin sağlık sertifikası olması gerekiyor, fakat köpek eti festivali için kaçırılan köpeklerin herhangi bir belgesi bulunmadığından hayvanlar yasadışı yollarla ülkelere sokuluyor.

Çin genelindeki tüm polis birimleri köpek hırsızlarına ve kaçakçılarına karşı katı bir sıfır tolerans yaklaşımına sahip değil. Bu da köpek ticaretini tamamen sonlandırmaya engel oluyor.

Köpek eti Hong Kong, Tayvan, Tayland, Singapur ve Filipinler’in yanı sıra Kamboçya’nın Siem Reap eyaletinde ve Endonezya’daki 17 şehir ve ilçede yasaklanmış durumda.

Peki ya “diğer” hayvanlar?

Et ticaretinde zulüm ve kötü muamele gören sadece köpekler değil. Dünyada her yıl milyarlarca inek, domuz, tavuk, koyun, keçi ve daha fazla türde hayvan insan tüketimi için katlediliyor. Yulin yakınlarında yakalanan köpekler gibi onlar da istismara ve sömürüye maruz bırakılıyor.

The Guardian gazetesinin yakın tarihli bir araştırmasına göre, her yıl ABD’de insan tüketimi için yetiştirilen 20 milyondan fazla hayvan yorgunluk, hastalık, açlık, susuzluk, ısı stresi ve travma gibi sebeplerden mezbahada ölüme gönderilmeden çok önce yaşamını yitiriyor.

Hayvana şiddet, yalnızca gıda sektöründe değil, deney, kürk, eğlence gibi pek çok farklı endüstride diğer türleri de içine alarak devam ediyor. Bu sömürünün bir parçası olmamak ve hayvan sömürüsüne son vermek elimizde.

Tüm canlılara eşit davranmak ve hayvanlara addedilen mal statüsünü reddetmek için vegan olun.

Kaynak: Plantbased News, The Guardian, HSI, HAKİM

Kapak fotoğrafı: Guangyuan Bo’ai Animal Protection Center / Animals Asia

Yulin’deki köpek eti festivalinden 386 köpek kurtuldu yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

6,5 milyondan fazla nüfusuyla ABD’nin en büyük sığır yetiştiriciliği eyaletlerinden biri olan Kansas’ta geçtiğimiz hafta meydana gelen aşırı sıcaklar, eyaletteki ineklerin ve boğaların ölümüne sebep oldu. En az 2 bin sığır, aniden 40 °C’nin üzerine çıkan sıcak hava dalgasına alışamadığı için ısı stresinden yaşamını yitirdi.

Eyaletteki çiftçiler, mezbahalara nakledilmeden önce ölen hayvanlar üzerinden artık kâr edemeyecekleri için üzgün.

Haber, The Guardian gazetesi tarafından yürütülen araştırmanın hemen ardından ortaya çıktı. Son yapılan araştırmaya göre, bazıları aşırı ısınmadan olmak üzere ABD’de insan tüketimi için yetiştirilen 20 milyondan fazla hayvan yorgunluk, hastalık, açlık, susuzluk ve travma gibi sebeplerden mezbahada ölüme gönderilmeden çok önce yaşamını yitiriyor.

Sıcak hava dalgasında yıllara göre artış yaşamı tehdit ediyor

ABD Çevre Koruma Ajansı’na (EPA) göre, ABD’deki ısı dalgaları 1960’lardan bu yana 40 yılda sıklık, süre ve yoğunluk bakımından istikrarlı bir şekilde arttı.

Ajans, yıllık sıcak hava dalgası sayısının 1960’larda 2’den 2010’larda 6’ya yükseldiğini belirtiyor. 1960’larda sıcak hava dalgası mevsimi yaklaşık 20 gün sürerken, 2010’larda ortalama 70 güne ulaşmış durumda.

ABD Ulusal Hava Durumu Servisi (NWS), geçtiğimiz hafta Körfez kıyılarının bazı kısımlarında aşırı sıcaklığın ortabatıda bölgesindeki Great Lakes’e yayılacağını tahmin etmiş ve 100 milyondan fazla Amerikalı’ya evlerine kalmalarını tavsiye etmişti.

Ani değişimler, adaptasyon sorunu ve ısı stresi

Kansas Hayvancılık Derneği sözcüsü Scarlett Hagins, daha önce Reuters’e verdiği demeçte, batı Kansas’ta 11-12 Haziran hafta sonu boyunca sıcaklıklar ve nemin artması ve soğutucu rüzgarların olmaması nedeniyle sığırların ısı stresi yaşamaya başladığını söyledi.

“Hayvanlar ani değişime uyum sağlayamadı”, diye ekledi.

Üniversitenin devlet kurumlarıyla bilim odaklı ortaklığı olan University of Minnesota Extension, ısı stresini şu şekilde açıkladı: “İnekler solunum, terleme ve hava üfleme yoluyla kolayca kurtulabileceklerinden daha fazla ısı üretip emdiğinde ısı stresi ortaya çıkıyor.” Bu da hayvanlarda hastalık insidansına ve daha yüksek ölüm oranına neden olabiliyor.

University of Minnesota Extension’a göre sığırlar %50 nem ile 22 santigrat derece civarında ısı stresi yaşamaya başlayabilir. Kansas Eyalet Üniversitesi’nden alınan geçmiş hava durumu verileri, Kansas’ın farklı bölgelerinin 11, 12 ve 13 Haziran boyunca 37 santigrat derecenin üzerinde Fahrenheit sıcaklık kaydettiğini gösteriyor.

Kansas Hayvancılık Derneği tarafından Facebook’ta yayınlanan bir mesajda, sıcaklıkların yüksek kalması nedeniyle sığırların gece saatlerinde kendilerini soğutamadığını söylüyor.

Reuters tarafından temasa geçilen Kansas Eyalet Üniversitesi Hava Veri Kütüphanesi sözcüsü, Grant Kansas Mesonet meteoroloji istasyonundan alınan verileri örnek olarak gösterdi: Güneybatı Kansas’taki bu konumda, gecelik minimum sıcaklıklar şimdiye kadar Haziran 2022’de Haziran 2021’dekinden daha yüksekti ve 2021’de bazı günlük en yüksek sıcaklıklar çok daha yüksekken, 2021’deki en düşük sıcaklıklar daha soğuktu.

Dahası, “tüm bu unsurlar 2021’de daha uzun süreye yayılırken, 2022’de çok daha kısa süre içinde birbirini takip eden günlerde gerçekleşti.” 

Hayvan üretimi ve tüketimine son!

PETA gibi kuruluşlar hayvan kaynaklı beslenme biçimine son verilmesi çağrısında bulunarak gıda sisteminin değişmesi için adım atılmasını istiyor.

“Kışın Nebraska, Güney Dakota ve Wyoming gibi eyaletlerde sığırlar donarak ölürken yaz aylarında, Kansas ve Texas gibi eyaletlerde aşırı sıcaktan ölüyorlar” diye açıklama yapan PETA, hayvanların ölümden önce yaşadığı süreci şu şekilde aktarıyor: “Yaklaşık bir yıl boyunca aşırı sert hava koşullarına maruz bırakılan inekler, zamanı geldiğinde bir müzayede alanına gönderiliyor ve ardından kilometrelerce uzaklıktaki devasa besi alanlarına naklediliyor. Transferler ve binlercesinin bir arada tutulduğu, kalabalık, sıkışık, dışkı ve çamurla sıvanmış bu alanlar, birçoğunun ya vardıklarında hastalanmasına ya da vardıktan kısa süre sonra ölmesine sebep oluyor.”

Hayvanlar, aşırı sıcaklık ve iklim krizi

İneklerin ölüm haberleri, iklim krizi kaynaklı aşırı hava olaylarının daha yaygın hale gelmesiyle birlikte hayvanların bu değişimle başa çıkmakta zorlandığını gösteriyor. Bu kayıplar ilk kez gerçekleşmiyor.

• Mart ortasında başlayan ve gittikçe artan aşırı sıcaklar ve kuraklık, Pakistan’da yüzlerce hayvanın Mayıs ayında ölümüne sebep oldu. Yerel yönetimler 50 hayvanın öldüğünü söylese de basın 200 hayvanın yaşamını yitirdiğini belirtiyor. Germanwatch tarafından 2021 yılında yapılan bir araştırmaya göre Pakistan, dünyanın toplam sera gazı emisyonlarına yüzde 1’den daha az katkıda bulunmasına rağmen ülke, aşırı hava değişimlerinden en çok etkilenen ülkeler listesinde sekizinci sırada yer alıyor.
• Arjantin’de sıcaklığın 45 °C’ye ulaştığı günlerde, sıcak hava dalgası sebebiyle 3 milyon 400 bin tavuk hayatını kaybetti. Bazı çiftliklerde ölüm oranlarının yüzde 40’a ulaştığını belirten raporlar yayımlandı.
• Ocak 2022’de Uruguay’da 400 bin tavuk ısı stresi sebebiyle nefessiz kaldı ve hayatını kaybetti. Basında çıkan haberlerde ilk kez aşırı sıcaklar sebebiyle toplu ölüm vakasının yaşandığı belirtildi.
• İklim değişikliğinin etkileri denizlerde de hissediliyor. Geçen yıl midye, salyangoz ve istiridye dahil olmak üzere Kanada’da bir milyardan fazla deniz canlısı sıcak hava dalgası sebebiyle yaşamını yitirdi. Deniz biyoloğu Christoper Harley The Guardian’a yaptığı açıklamada, iklim krizinin hayvanlar üzerindeki olumsuz etkisine değinerek, “Pek çok tür değişimin hızına ayak uyduramayacak. Ekosistemler, tahmin edilmesi gerçekten zor olan şekillerde değişecek. Kritik eşiğin ne olduğunu bilmiyoruz,” dedi.

Son yıllarda yapılan araştırmalara göre, tüm bu iklim anomalilerinin sebebi büyük ölçüde, CO2 ve metan üreten sığırları üretip besleyen ve ormansızlaşmaya sebep olan hayvancılık ve yem sektörü ile hayvan tüketimi.

Kaynak: The Guardian, Plantbased News, Vegan FTA, Reuters

Aşırı sıcaklar sebebiyle 2 bin sığır hayatını kaybetti yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

ABD’deki yüzlerce üniversite, iklim değişikliğiyle mücadele amacıyla 2025 yılına kadar öğrencilere daha fazla bitki temelli seçenek sunma kararı aldı. ABD’deki 1000’den fazla üniversiteye ve okula ürün tedarik eden yemek hizmetleri şirketi Sodexo, Humane Society of the United States (HSUS) adlı hayvan koruma kuruluşu ile yaptığı çalışmaların neticesinde, önümüzdeki üç yıl içinde kampüs menü tekliflerinin yüzde 42’sini bitki bazlı hale getirmeyi ve şirket olarak karbon emisyonlarını 2025 yılına kadar yüzde 34 oranında azaltmayı hedefliyor.

Hayvancılığın gezegene olumsuz etkisi

Sodexho’nun çevresel etkisine ilişkin yaptığı 2020 tarihli bir araştırma, şirketin karbon ayak izinin yüzde 70’inin hayvansal gıdalarla bağlantılı olduğunu ortaya çıkardı.

Hayvan üretimi ve tiketimi, küresel sera gazı emisyonlarının yüzde 14,5’inden sorumlu. Saygın üniversiteler tarafından yürütülen çok sayıda araştırma, bitki bazlı gıda üretimi ve tüketiminin ise gezegen için çok daha faydalı ve sağlıklı olduğunu gösteriyor. Çünkü bitki bazlı gıdaların üretimi, hayvansallara kıyasla önemli ölçüde daha az sera gazı yayar, daha az su ve toprak gerektirir.

Sadece bireysel bazda, haftada bir veya iki kez kuzu (eti) yemek, yılda yaklaşık 339 kg sera gazı emisyonu yayıyor (Bu, benzinli bir arabayı 1380 km’den fazla sürmekle aynı). BBC’nin iklim etkisi hesaplayıcısına göre, aynı miktarda tofu yemek ise sadece 12 kg yayıyor.

Üniversitelerdeki vegan yemekleri artırmak

HSUS; yemek tarifleri, örnek menü fikirleri, beslenme önerileri ve uygulamalı mutfak eğitimi yoluyla 140 eğitim tesisinde şirkete teknik destek sağlayarak bitki bazlı yemeklerin sayısını artırmayı amaçlıyor.

Sürdürülebilirlik ve değişen tüketici beslenme tercihleri doğrultusunda strateji değiştiren Sodexho da, hayvan ve hayvansal ağırlıklı menülerden uzaklaşarak ve vegan menü sayısını artırarak somut değişiklikler ile diğer firmalara örnek olmayı planlıyor.

Yakın tarihli Innova Sağlık ve Beslenme Anketi’ne göre, 18 ila 25 yaşındakilerin yüzde 23’ü vejeteryan veya vegan olarak kendilerini tanımlıyor ve beslenme biçimlerini bu tanıma göre düzenliyor. Bu gençlerin yaklaşık üçte biri, 2021’de bitki bazlı protein tüketimini artırdığını belirtiyor.

Kaynak: Plantbased News, The Vegan Review

ABD kampüs menülerinin neredeyse yarısı vegan olacak yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.