Bir uygulamanın asırlardır yapılıyor olması veya yasalarla koruma altına alınması, onu bugün canlıların özgürlüğünü kısıtlama, onları çeşitli şekillerde kullanıp hobi malzemesi haline getirme noktasında haklı kılmıyor. Gerçek doğa koruma; yaban hayvanlarını ve doğal yaşam alanlarını insan merkezli bir kullanıma tabi tutmak değil, onlara müdahaleyi en aza indirerek habitatlarında özgürce var olmalarını, nesillerini sürdürmelerini sağlamaktan geçiyor.

Atmacacılık pratiğinin temelini oluşturan süreçler, hayvan hakları ve doğa koruma etiği açısından ciddi soru işaretleri barındırıyor. Bunlardan bazılarını paylaşırken, “sezon açılışı” toplantısına dair bilgilendirmemizi de en alta ekliyoruz:

1. Özgürlüğünden alıkoymak ve tutsak etmek “koruma” değildir

Atmacacılık süreci, zincirleme bir insan müdahalesine dayanıyor:

• Topraktan danaburnu böceğinin sabunlu suyla çıkarılması,
• Danaburnu kullanılarak Kızılsırtlı Örümcek Kuşu’nun (Lanius collurio – Gaco) yakalanıp atmaca için canlı tuzak yapılması,
• Gözleri kapatılan örümcek kuşu aracılığıyla Atmaca’nın ağlarla yakalanıp tutsak edilmesi,
• Esaret altına alınan atmacanın bıldırcın avında kullanılması.

Bu süreçte gerek yem yapılan kuşların gerekse atmacaların yaşadığı şiddetli yakalanma stresi, fiziksel yaralanmalar ve ölüm vakalarına ilişkin bakanlık veya uygulayıcılar tarafından kamuoyuna sunulmuş haber içeriği ve veri bulunmuyor.

Oysa bilimsel kaynaklara göre kuşların ağlarla, tuzaklarla yakalanması sırasında yaşadığı aşırı korku, kas yıkımına (rhabdomyolysis) ve ani metabolik felce (capture myopathy) yol açabilir. Bu durum yakalama anında veya salındıktan günler sonra dahi ölümle sonuçlanabilir.

Hatta WWF raporunda belirtildiği üzere; tutsak edilen atmacaların %5 ila %10’unun, yakalanma şoku ve aniden esarete alınmanın yarattığı ağır travma nedeniyle ‘kursak hastalığı’ veya ‘kestane karası’ denilen ölümcül bir rahatsızlığa yakalandığı biliniyor. Siyah dışkılama ve kusmayla seyreden bu durum, yaban canlılarının doğadan koparılırken yaşadığı fiziksel ve psikolojik yıkımın somut bir kanıtıdır.

Şeffaf olmayan ve canlıların hem yakalanma hem canlı tuzak yapılma hem de insana alışmaya zorlanması süreçlerinin hepsinde yoğun korku yaşamasına dayanan bir süreç, “kültür”, “doğa ve hayvan sevgisi” ve “koruma” olarak tanımlanamaz.

2. Esarete ek olarak hayvana eziyet fiili mevcut

Yaban canlılarının tutsak edilmesinin yanı sıra, kuşların hırçınlaşmasını, kaçmasını ve hedef türü sesle uyarmasını önlemek amacıyla geçmişten bu yana uygulanan göz kapaklarının iple dikilmesi (seyrana geçirme), yapıştırıcılarla birleştirilmesi veya gözlerinin bezle kapatılması gibi yöntemler açık bir fiziksel işkence ve hayvana kötü muameledir.

Gazeteci Güven İslamoğlu, 21 Mart 2026’da yaptığı atmacacılık ile ilgili bir paylaşımında şu şekilde süreci aktarıyor: “Ğaço kuşunun yakalıyorlar…. Gözüne yapıştırıcı sürüp kapatıyorlar. Kör olan kuş çırpınıyor. Bu kuşu ağın önüne koyup atmacanın dikkatini çekiyorlar…. Kaç atmacanın da kanadı kolu kırılmıştır bu sebepten… Kültür hikaye , satıyorlar… Araplar gelip alıyor…”

Bir canlının ışıkla ve çevreyle bağını zorla kesmek, ona fiziksel acı çektirmek ve insana boyun eğdirmek, “kültürel terbiye” ve “doğa sevgisi” olarak tanımlanamaz.

Bu durum 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu uyarınca da açık bir eziyet suçudur.

3. “Sezon sonunda doğaya salıyoruz” beyanı şeffaflık ve ekolojik izleme gerektirir

Avcılar ve kamu kurumları sezon sonunda kuşların doğaya salındığını iddia etse de, ortada etik ve hukuki sorunlar dışında, cevap bekleyen başka sorular var:

• Bir sezonda kaç kızılsırtlı örümcek kuşu ve atmaca yakalanıyor ve tutsak ediliyor?
• Bunların kaçı “kışlatılıyor”, alıkonmaya devam ediliyor?
• Kaçı salınıyor ve salınan kaç kuş bağımsız şekilde izleniyor?
• Ağ ile yakalama ve esarete alma aşamalarında kaçı yaralanıyor, kaçı hayatını kaybediyor?

Bilimsel araştırmalar, yaban hayvanlarının geçici de olsa insana alıştırılmasının, elden beslenmesinin ve doğal avlanma, üreme ve yaşama ortamından koparılmasının, salındıktan sonraki hayatta kalma reflekslerini olumsuz etkilediğini ve onları kolay yem haline getirdiğini gösteriyor.

Dahası; saha araştırmaları ve kuş bilimi (ornitoloji) verileri, atmacaları yakalamak için tuzak olarak kullanılan kızılsırtlı örümcek kuşlarının dönemsel olarak nasıl bir ekolojik yıkıma uğratıldığını açıkça gösteriyor:

• Göç rotalarından koparılıyorlar: Kızılsırtlı örümcek kuşları, kışı geçirmek için Afrika’nın Sahel bölgesine göç eden türlerdir. Ancak atmacacıların bu kuşları doğaya saldığı Ekim ortası gibi tarihlerde, kendi türlerinin göç dalgası çoktan sona ermiş oluyor.
• Göç dürtüsünü ve sürüsünü kaybediyorlar: Tutsak edildikleri süre boyunca yoğun strese maruz kalan ve göç zamanını kafeste veya bağ altında geçiren bu kuşlar, doğaya salındıklarında hem sürülerini hem de içsel göç dürtülerini kaybetmiş oluyor.

Yalnızlığa ve mevsimsel koşullara hazırlıksız şekilde doğada bırakılan bu kuşların büyük bir kısmının kışı sağ atlatamadığı ve ölüme terk edildiği WWF raporunda da aktarılıyor.

“Kuşu ölmeden doğaya salıyoruz” iddiası, onların ekolojik takvimini bozarak aslında onları yavaş ve yalnız bir ölüme sürükleme gerçeğini örtemez.

Şeffaf ve bağımsız verilerle desteklenmeyen beyanlar ise, DKMP ve Tarım ve Orman Bakanlığı gibi yetkili kurumlarca doğa koruma politikası oluşturamaz. Milli Parklar Kanunu’nda yapıldığı üzere, TBMM tarafından yasal zemine oturtulamaz.

4. Atmacacılık bir avcılık faaliyetidir

Atmaca derneklerince basın açıklamalarında dile getirilen “Atmacacılık avcılık değildir” iddiası mevcut mevzuat ve uygulamalarla örtüşmüyor. Tarım ve Orman Bakanlığı düzenlemelerinde ve Merkez Av Komisyonu tarafından açıkça belirtildiği üzere atmacalar, bıldırcın avlanması amacıyla eğitiliyor ve kullanılıyor.

Bir canlıyı başka bir canlıyı öldürmek üzere eğitmek ve av aracı haline getirmek doğrudan avcılık faaliyetidir.

5. Yabanıl türler evcil hayvanlarla kıyaslanamaz

Süreç içerisinde sıkça dile getirilen “Evdeki kedi ve köpeklerden ne farkı var?” argümanı bilimsel olarak geçersiz.

Kedi ve köpekler, binlerce yıllık evcilleşme süreci (domestication) sonucu insanla birlikte yaşamaya ve sosyal bağ kurmaya biyolojik olarak uyum sağlamış türler. Atmaca ve kızılsırtlı örümcek juşu ise yabanıl yırtıcılardır.

Yabani bir hayvanın doğadan koparılarak insana alıştırılması, gözlerinin kapatılması, yapıştırılması ve dikilmesi, “atmaca kahvesi” gibi kalabalık ortamlara sokularak “ehlileştirilmesi” bir şefkat veya koruma yöntemi değil; canlı üzerinde baskı oluşturma ve egemenlik kurma yöntemidir.

Atmacacılığı “gelenek” olarak görenlere çağrımızdır:

Eğer bu kuşları gerçekten seviyorsanız; onları yakalayarak ve ayağına bağ vurarak değil; göç yollarını, Karadeniz’in el değmemiş ormanlarını ve yaşam alanlarını koruyarak yaşatabilirsiniz.

Bir kültür, canlıların esareti ve sömürüsü üzerine kurulamaz. 21. yüzyılda doğa sevgisinin ölçüsü, doğaya ve canlılara hakim olmak değil; onların özgürce yaşamasına saygı duymaktır.

Danıştay’a, STK’lara, meslek örgütlerine, akademisyenlere, siyasilere ve aktivistlere çağrımızdır:

Kızılsırtlı örümcek kuşu (Gaco) ve yaban hayatı üzerindeki bu sömürü zinciri, sınırlı bir avcılık meselesi değil; doğa koruma politikalarının ve hayvan haklarının sınavıdır.

Sezon açılış toplantısındaki halka açık beyanlardan gördüğümüz kadarıyla:

• Koruma statüsüne itiraz: Dernek temsilcilerinin “Maalesef kızıl sırtlı örümcek kuşu koruma altında” beyanı, doğa koruma kanunlarına bakış açısını gösteriyor.
• Bakanlığa ve sözleşmelere baskı: Bern Sözleşmesi Ek-II listesinde yer alan türün koruma statüsünün düşürülmesi için “Genel Müdürlüğümüze gerekli baskıları yaptık” beyanıyla kamu idaresi üzerinde kurulan sivil baskı açıkça itiraf ediliyor.
• Kamu kurumu, siyasiler ve avcı işbirliği iddiası: Doğa Koruma ve Milli Parklar’ın (DKMP) ve siyasi parti grup başkanlarının Danıştay’daki iptal kararına karşı “bizim yanımızdalar” iddiası, kamu idaresinin doğayı koruma tarafsızlığına gölge düşürüyor.

Bu nedenle buradan tüm sivil toplum kuruluşlarına (STK), ekolog ve biyologlara, akademisyenlere, kuş gözlemcilerine ve fotoğrafçılarına, veteriner hekim odalarına, barolara, siyasi parti temsilcilerine ve yaşam hakkı savunucularına çağrıda bulunuyoruz:

• Bilimsel verileri ve etik dayanakları görünür kılın; bu bilgileri hem kamuoyuyla hem de ulusal ve uluslararası düzeyde yetkili kurumlarla, sözleşmenin yürütücüleriyle paylaşın.
• Lobi çalışmalarına karşı ortak tutum alın; avcı derneklerinin ve yerel yönetimlerin, kızılsırtlı örümcek kuşunun uluslararası koruma statüsünü düşürmek ve Bern Sözleşmesi istisnalarından faydalanmak adına yürüttüğü girişimlere karşı durun.
• Hukuki kazanımlara sahip çıkın: HAKİM ile ortak yasal mücadelemiz sonucu, Danıştay 10. Dairesi’nin Bern Sözleşmesi ve Anayasa m. 90 çerçevesinde verdiği, kızılsırtlı örümcek kuşunun avlanamayacağına dair emsal kararın sahada da uygulanması için denetim mekanizmalarını zorlayın.

Biyologları, ekologları, kuş gözlemcilerini, doğa koruma alanında çalışan tüm kurumları ve yaşamdan yana olan herkesi bu süreci yakından takip etmeye davet ediyoruz.

Kamu kurumlarını ve yargıyı da; avcı lobilerinin baskılarına değil, Anayasa’nın 90. maddesi ve taraf olduğumuz Bern Sözleşmesi doğrultusunda doğanın ve yaban hayatının yanında durmaya davet ediyoruz.

Çünkü gerçek koruma; canlıları tutsak ederek değil, yaşatarak ve özgür bırakarak olur.

Atmacacılık “sezonu” açılış toplantısından ilginç ve çarpıcı açıklamalar

“Av sezonu”nun açılmasıyla birlikte gerçekleştirilen ve atmacacılık dernekleri tarafından kamuoyuna açık şekilde düzenlenip paylaşılan toplantının görüntüleri, konunun sıradan bir “gelenek” tartışması olmadığını, koruma politikaları ve kamu kurumlarının yükümlülüğü açısından ciddi boyutlara ulaştığını gösteriyor.

Kamuoyuna açık toplantıda sarf edilen özellikle şu ifadeler durumun vahametini özetliyor:

• “Maalesef kızıl sırtlı örümcek kuşu koruma altında.”
• “Bern Sözleşmesi’nde de koruma altından çıkarılması için Genel Müdürlüğümüze gerekli baskıları yaptık.”
• “Hukuki anlamda bizim avukatlarımızla Milli Parklar’ın [DKMP] avukatı istişare halinde birlikte savunma verdiler, verecekler.”
• “İlk yasak çıktığında Rize’ye bizi davet ettiler [DKMP].”
• “Bu keyfi bize çok gördüler”
• “Biz avcılar seçkin insanlarız. Toplumda gezen %80’in böyle bir [sağlık] raporu yoktur.

Bu açıklamalar; hayvanların, daha da özelinde uluslararası sözleşmelerle koruma altındaki türlerin geleceğinin nasıl lobi faaliyetlerine konu edildiğini ve kamu kurumlarının doğayı koruma yükümlülüğünün nasıl esnetilmek istendiğini açıkça ortaya koyuyor.

Toplantıda ve atmacacılıkla ilgili sosyal medya paylaşımlarımız sonrasında, Türkiye Vegan Derneği (TVD) olarak biz ve Hayvan Hakları ve Etiği Derneği gibi davayı açan STK’lar ve vegan yaşam hakkı savunucuları da aşağılayıcı ifadelerle hedef alındı.

• “Bu veganlar denilen yaratıklar, ben yaratık diyorum, kusura bakmayın. Belki yaratıktan daha öte. Çünkü bu insanlar et yemez, peynir yemez, süt içmez, hiçbir şey yapmaz. Bunu yiyenlere de karışır. Et süt yemedikleri için de otomatik olarak beyinleri küçülmeye başlamış, küçük düşünmeye başladılar. Şimdi bunun bu küçük düşünmelerini koskoca yani bir yargıtay, danıştay, yahu yahu arkadaş kim veriyor bir bakın.”

Ancak biliyoruz ki, doğa koruma mücadelesi hakaretle değil; bilim, hukuk ve canlı hakkı zemininde yürütülür.

–

Kaynaklar:

• Adverse Effects of Capture and Handling Little Bustard
• Capture Myopathy in Little Bustards after Trapping and Marking
• Capture myopathy in wild birds: clinical information, a systematic review
• Ornithological Society Of The Middle East The Caucasus And Central Asia
• Avrupa Konseyi web sitesi
• https://wwftr.awsassets.panda.org/downloads/2017_wwf_falconry_in_ne_turkey_lr.pdf
• https://www.facebook.com/watch/live/?ref=watch_permalink&v=2069031670369199 (Atmacacılık sezon açılışı toplantısı – Hüseyin Uzunhasanoğlu Facebook canlı yayını)

–

Kapak fotoğrafı: WWF

–

Atmacacılık “sezonu” açılış toplantısından çarpıcı açıklamalar yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Hobi, turizm ve spor adı altında yürütülen Türkiye çapındaki av katliamlarına karşı verdiğimiz hukuki mücadele 2020’den bu yana aktif olarak sürüyor. Bu bağlamda;

1. “2022-2023 Av Dönemi Merkez Av Komisyonu (MAK) kararının iptali ve yürütmesinin durdurulması;
2. Tarım ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğünün (DKMP) 2022-2023 Av Yılı Av Turizmi Uygulama Talimatının iptal edilmesi ve yürütmenin durdurulması;
3. Tarım ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğünün (DKMP) 2022-2023 Av Yılı Av Turizmi Uygulama Talimatı Ek Kararının iptal edilmesi ve yürütmenin durdurulması;
4. 10.08.2022 tarih ve 31919 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Tarım Orman Bakanlığınca Belirlenen Yaban Hayvanları Listesi kararının iptali ve yürütmenin durdurulması”

talepleri ile 7 Eylül 2022 tarihinde Danıştay’da açtığımız davada, 3,5 sene sonra duruşma günü verildi: 6 Mayıs 2026 Çarşamba günü saat 09:45’te Ankara’daki Danıştay 10. Daire Başkanlığı’nda ilk duruşma görülecek.

Süreç özeti

Hayvan Hakları ve Etiği Derneği ile birlikte açtığımız Danıştay davası ile hem yereldeki hem de Türkiye çapındaki her türlü av faaliyetinin durdurulması ve ilgili kararların iptali için bir kez daha harekete geçmiştik. Aylarca sürüncemede bırakılan davada Danıştay hâlâ yürütmeyi durdurma kararı vermediği için, Türkiye çapında hedefe konulan hayvanlar, iptalini istediğimiz av kararları ve listeleri sebebiyle bu süre içinde öldürülmüştü (Ancak Danıştay davasının yanı sıra, Türkiye’nin farklı illerinde av turizmi odağında eşzamanlı olarak İdare Mahkemelerinde Anadolu yaban koyunu, yaban keçisi ve kızıl geyik gibi türler için açtığımız davaların neredeyse tamamını kazanarak, yerelde bir kısım yaban hayvanın lehine sonuç alabilmiştik).

Bu geçen süreçte; davalı bakanlık tarafından cevap dilekçeleri sunulmuş, iptali istenen karar ve talimatların hukuka uygun olduğu ileri sürülmüştü. Oysa avcılık faaliyetlerinin telafisi imkânsız zararlar doğuracağı açık. Nitekim, önceki yıllarda açtığımız av turizmi ihalelerinin iptali davalarının neredeyse tamamında, farklı illerdeki mahkemeler bakanlığın benzer savunmalarını yetersiz ve tutarsız bularak önce yürütmeyi durdurma (YD), ardından iptal kararları vermişti. Buna rağmen Danıştay, YD’ye gerek olmadığına karar vererek talebimizi reddetti.

18 Ocak 2024’te ise savcı düşüncesi dosyaya sunuldu. Bu görüşte yalnızca belirli tür hayvanlar yönünden alınan kararların hukuka uygun olmadığı belirtilerek, özet olarak şu bilgiler paylaşıldı:

• Bern Sözleşmesi’nin ‘Kesin Koruma Altına Alınan Fauna Türleri’ başlıklı Ek II listesinde yer alan kurt, boz ayı, bağırtlak, kızıl kuyruk bağırtlak ve kızıl sırtlı örümcek kuşunun, Merkez Av Komisyonu kararıyla I numaralı listeye alınarak avlanmasına izin verilmesi hukuka uygun bulunmamıştır.
• Ayrıca, kurt türünün Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde av turizmi kapsamında avlanmasına izin verilebileceğine ilişkin düzenleme de Türkiye’nin taraf olduğu Bern Sözleşmesi hükümlerine aykırılık oluşturduğundan hukuka uyarlık görülmemiştir.

Dosyaya sunulan bu görüşün üzerinden 2,5 sene geçtikten sonra ise duruşma günü verildi. Aynı kararlara karşı açılan Hayvan Hakları ve Etiği Derneği’nin iptal davasında duruşma görülmüş olmasına rağmen, o dosyada da hâlâ karara çıkılmadı.

Dava neden önemli?

Bugün gelinen noktada yürütmenin durdurulması da verilmediği için, av kararlarının üzerinden 3,5 sene sonra görülecek olan duruşmada dava kazanılsa bile, avcılık ve av turizmi adı altında katledilen hayvanları geri getirmek mümkün olmayacak.

Danıştay’ın yıllardır karar almaması ve bakanlığın kopyala-yapıştır usulüyle mahkemelere sunduğu temelsiz savunmalarının dikkate alınması; hayvanların öldürülmesine, hedef dışı türlerin de yıkıcı av faaliyetlerinden etkilenmesine göz yumulması kabul edilemez.

Ancak Dava sonucu, gelecekte alınacak av kararları bakımından belirleyici olabilir. gelecek av kararlarını durdurabilmek adına bu davayı ne pahasına olursa olsun takip etmek ve kazanmak, tüm hayvanlar adına olumlu bir gelişme olacak. Çünkü Hayvanlar ve doğa lehine bir yargı kararı, benzer düzenlemelerin önüne geçilmesi açısından emsal teşkil edebilir.

Diğer taraftan; korunan alanları sermayeye açan Milli Parklar Kanunu’nun Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmesi ve yaban hayvanlarının yasak olan yer ve zamanlarda öldürülmesinin yolunu açacak olan yeni ek madde teklifinin TBMM Tarım Komisyonu’nda kabul edilmesi, bu davanın doğa ve hayvan hakları açısından önemini daha da artırıyor.

Koruma yükümlülüğü yerine ihlallerin artırıldığı bir sömürü düzeninde, tüm gecikmelere ve adalet sistemindeki eksikliklere rağmen sürecin peşini bırakmıyoruz. Barolar ve sivil toplum kuruluşlarıyla birlikte ihlalleri görünür kılmaya, sorumluları teşhir etmeye ve yok etme odaklı politikaları değiştirmek için mücadeleye devam edeceğiz.

Yaşam savunucularını duruşmaya çağırıyoruz

Duruşma, 6 Mayıs 2026 saat 09.45’te Ankara’da Danıştay 10. Daire’de görülecek.

Av. Tuğçe Berber ve Av. Hacer Gizem Karataş ile beraber hazırladığımız, yaban hayat uzmanı Veteriner Hekim Gökçe Coşkun’un uzman görüşlerine yer verdiğimiz bu davanın duruşmasında, Türkiye Vegan Derneği’ni (TVD) Ankara Barosu Hayvan Hakları Merkezi’nden Av. Rıza Güven Taştekin temsil edecek.

Daha önce de söyledik: Geç gelen adalet, adalet değildir. Ama bu, mücadeleden vazgeçmek için bir gerekçe değil. Bu yüzden bu duruşmayı da önemsiyoruz. Hayvanlar ve doğa lehine bir karar alabilmek için sürecin takipçisi olmaya devam ediyoruz.

Tüm yaşam savunucularını duruşma günü; hayvanların, STK’ların ve baroların yalnız olmadığını göstermek için Danıştay’da yaban hayvanlarının yaşam hakkı için dayanışmaya bekliyoruz.

Daha fazla gecikmeden Tarım ve Orman Bakanlığı ile Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından etiğe, ulusal ve uluslararası mevzuata aykırı şekilde yürütülen av katliamına karşı Danıştay’dan adil ve örnek bir karar bekliyoruz. 

Av karşıtı mücadelemiz devam edecek. #AvCinayettir, yasaklanmalıdır!

Bilgilendirme notu: Dava konusu yaban hayvanları

• “Av turizmi” ile hedefe konulan Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler ile ulusal mevzuat uyarınca koruma altında olan, nesli tükenen ve/veya Türkiye’ye endemik olan 200’den fazla Anadolu yaban koyunu, yaban keçisi ve kızıl geyik gibi türler,
• Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği’nın (IUCN) kırmızı listesinde “hassas” statüde listelenen, nesli tehdit altındaki üveyik ve elmabaş patka dahil olmak üzere pek çok kuş türü,
• Bu türlere ek olarak korumadan yoksun bırakılan tilki, çakal, ada tavşanı ve sürek avlarıyla katledilen binlerce yaban domuzu gibi kara memelileri.
• Aynı zamanda yeni Yaban Hayvanları Listesi’nde “Popülasyonu yeterli bir seviyeye ulaştığında avına izin verilebilir” ibaresiyle listelenen ve “Hatay dağceylanı” (Gazella gazella) ve “Urfa ceylanı” (Gazella marica) gibi küresel düzeyde nesli tükenen ve Türkiye’den ayrıntılı envanter çalışması olmaksızın “istilacı tür” sınıfına sokulan Yeşil Papağan ve İskender Papağanı gibi büyük şehirlere yerleşmiş ve doğallaşmış türler de her an yönetmelikler kapsamında öldürülebilir. Nitekim, geçtiğimiz yıllarda Tarım ve Orman Bakanlığı, DKMP ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın yürüttüğü TERİAS Projesi kapsamında AB’den alınan 2 milyon 086 bin euro karşılığında “istilacı tür” kapsamına soktukları yeşil papağanların Ankara, İstanbul ve İzmir’de “eradikasyon” adı altında öldürülmesinin planlandığı ortaya çıkmış, kamuoyunda yoğun tepkilere yol açmıştı.

–

Kapak fotoğrafı: Charles J. Sharp – Sharp Photography, sharpphotography.co.uk (Wikipedia)

Danıştay av iptal davamızda 3,5 yıl sonra kritik duruşma yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Türkiye Vegan Derneği (TVD) olarak, söz konusu kanunun etik, hukuki ve bilimsel açıdan doğurduğu sakıncalar nedeniyle Anayasa Mahkemesi tarafından incelenmesi ve iptal edilmesi gerektiğini düşünüyoruz. Ancak Türkiye’de sivil toplum kuruluşlarının doğrudan Anayasa Mahkemesi’nde iptal davası açma yetkisi bulunmadığı için, yasayı Anayasa Mahkemesi’ne taşıma yetkisine sahip olan ana muhalefet partisi CHP’ye seslenerek muhalefet partilerini harekete geçirmeyi amaçlıyoruz.

Kanunların iptali için başvuru süresi Resmi Gazete’de yayımlanmasının ardından yalnızca 60 gün ile sınırlı. Bu nedenle kamuoyunun desteği, uzman meslek örgütleri, barolar ve sivil toplum kuruluşlarının katılımıyla birlikte büyük önem taşıyor.

Doğa koruma hukukunun temel ilkesi açıktır: Korunan alanlarda kullanım istisna, koruma esastır. Ancak yeni düzenleme bu ilkeyi tersine çevirerek Türkiye’nin en hassas ekosistemlerini madencilik, turizm, enerji ve büyük altyapı projeleri için uzun süreli tahsislere açabilecek bir çerçeve oluşturuyor.

Bu durum yalnızca yaban hayvanlarının yaşam alanlarını değil; ormanları, sulak alanları, kıyıları ve bu alanların sağladığı ekolojik dengeyi bir bütün olarak tehdit ediyor.

Üstelik yaban hayvanlarının yaşam alanlarının yatırım baskısına açılması, doğayı ve hayvanları ekonomik kaynak olarak gören anlayışı güçlendirirken, “yasal” ve “kaçak” avcılık ile birlikte düşünüldüğünde, biyoçeşitlilik kaybı karşısında bilimsel ve etik ilkelerle açık bir çelişki yaratıyor.

Türkiye’nin Kasım 2026’da Antalya’da ev sahipliği yapacağı COP31 süreci yaklaşırken, korunan alanların parçalanarak zayıflatılması aynı zamanda ülkenin iklim ve biyoçeşitlilik taahhütleri açısından da ciddi bir sınav niteliği taşıyor.

Milli parkların, korunan alanların ve yaban hayatının korunması için başlatılan imza kampanyasına katılarak ve paylaşarak siz de çağrımızı büyütebilirsiniz.

Kampanyayı imzalamak için: Change.org/MilliParklarKanunu

Kampanya etiketini çağrılarınızda kullanmak için: #MilliParklarKanunuAnayasaMahkemesine

Kapak fotoğrafı: Yedigöller Milli Parkı / Türkiye Ormancılar Derneği (TOD)

–

İmza kampanyası: Milli Parklar Kanunu iptal istemiyle Anayasa Mahkemesi’ne taşınsın yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Türkiye Vegan Derneği (TVD) olarak; TBMM web sitesindeki ilgili haberin ayrıntılarını inceleyerek ve ilgili başlıklara referans vererek, özellikle “av katliamı” olarak ifade ettiğimiz avcılığa ilişkin, kanunun en sorunlu ve riskli yönlerini derledik.

Yeni eklenen “geleneksel avcılık” kalkanı ve caydırıcılıktan uzak para cezaları, koruma ilkelerini ve önceliklerini tersine çeviriyor. Doğa ve hayvan hakları açısından ciddi bir gerilemeye sebep olan bu kanun, habitatları ve hayvanları korumayı değil, avcılığı ve av endüstrisini kurumsal olarak güvence altına alan bir tablo çiziyor. Aynı zamanda avcılık belgeleri için getirilen “ikinci şans” mekanizması da, yasadışı avcılığı adeta teşvik ediyor.

Kanun kabul edildi ama mücadelemiz bitmedi.

Avcılık ve “geleneksel avcılık”

Geleneksel avcılık kılıfı

Kanun, eklenen yeni bir maddeyle, “geleneksel avcılık” sıfatıyla, korunan alanlarda yapılabilecek hayvan katliamını yasal zemine oturtuyor. Düzenleme, korunan alanlarda “kültürel” gerekçelerin arkasına sığınılarak yapılan av katliamını yasal bir statüye taşırken tüm türleri tehdit edebilecek niteliğe sokuluyor. Ancak özellikle endemik ve nesli tehdit altında olan türler için istisnalar yaratabilecek halde çünkü denetim yetkisi, yine av katliamı iznini veren kurumda, yani Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’nde (DKMP).

Nitekim, av turizmine karşı açtığımız ve çoğunu kazandığımız davalarda ve Merkez Av Komisyonu (MAK) kararlarında, koruma altındaki ve/veya endemik türlerin de her yıl av listelerine keyfi şekilde dahil edilip çıkarıldığını gördük. Örneğin; Türkiye’ye endemik ve iç mevzuatta koruma altındaki türlerden biri olan Anadolu yaban koyununun, tıpkı üveyik, elmabaş patka ve daha pek çok tür gibi, çok kısıtlı bir alanda yaşam mücadelesi vermesine ve nesli tükenme tehditi altında olmasına rağmen, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın ve Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’nün (DKMP) izni ve girişimleriyle, Türkiye’den ve dünyadan avcılar ve av şirketleri tarafından binlerce dolar karşılığında av ihalelerine konu edildiği süreçler yaşadık ve yaşamaya devam ediyoruz.

Referans: “Genel Kurulda kabul edilen önergeyle düzenlemeye yeni madde ihdas edildi. Buna göre, Kara Avcılığı Kanunu’na “geleneksel avcılık” ibaresi ekleniyor. Böylece Türkiye’de tarihsel ve kültürel geçmişe sahip, belirli yörelerde sınırlı ölçekte sürdürülen geleneksel avcılık uygulamalarının düzenlemede açıkça belirtilmesi, geleneksel avcılığın açık bir yasal dayanağa kavuşturulması ve idarenin denetim ve düzenleme yetkisinin net bir biçimde açıklanması hedefleniyor. (…) Öte yandan geleneksel avcılığa ilişkin usul ve esasların Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünce belirlenmesi hüküm altına alınıyor. Buna göre, geleneksel avcılığın kapsamının, uygulanabileceği bölgelerin, tür sınırlamalarının, kota ve sürelerin, denetim usullerinin Genel Müdürlükçe belirlenmesi öngörülüyor.”

Kaçak avcılara “ikinci şans”

“Yasadışı” avcılık yaptığı için avcılık belgeleri iptal edilen şahıslar, iki yıl sonra yeniden belge edinmek için başvurabiliyor ve beş yıl içinde bu başvuruyu gerçekleştirme hakkı kendilerine tanınıyor. Para cezasının tahsili ve “belirli şartlar” karşılığında DKMP tarafından ikinci şans verilen bu avcılar, ancak bir kez daha kaçak avcılık yaparken yakalanırsa belgeleri iptal ediliyor.

MAK ve av turizmi kararlarıyla zaten “yasal” hale getirilmiş olan öldürme fiilleri, yaban hayvanlarının yaşam hakkını ihlal edip ekosistemleri zayıflatırken, yasadışı / kaçak avcılık da resmen bu kanunla destekleniyor.

Referans: “Kanunla avcılık belgesi iptal edilen kişilerin yasa dışı avcılığa yönelmesinin engellenmesi hedefleniyor. Buna göre, Kara Avcılığı Kanunu’nda belirtilen idari yaptırıma konu fiilleri tekrar eden avcılık belgesi sahipleri, öngörülen şartları sağlamaları koşuluyla yeniden avcılık belgesi alabilecek. Hüküm kapsamında avcılık belgesi iptal edilenler tarafından 2 yıllık sürenin bitiminde avcılık belgesi alınabilmesi için başvuruda bulunulması halinde, bu düzenleme kapsamında verilen idari para cezalarının ve tazminatın tahsil edilmiş olması ile belirtilen şartların tekrar sağlanması zorunlu olacak. Belge yenilendikten sonra söz konusu fiillerin tekrarlanması halinde, avcılık belgeleri iptal edilecek ve kendilerine bir daha avcılık belgesi verilmeyecek. İdari para cezasını gerektiren fiillerin tekrarını gerçekleştirdiği için avcılık belgesi iptal edilenlere Kanun kapsamında verilen idari para cezaları ile hükmolunan tazminatın tahsil edilmiş olması, son ihlalin gerçekleşmesinden sonra söz konusu cezaya ilişkin fiillerin tekrarlanmaması, avcılık belgesi için gereken şartların sağlanması ile 5 yıl içinde başvuru yapması halinde yeniden avcılık belgesi verilebilecek.”

Göstermelik idari para cezaları

İzinsiz ve yasak yerlerde avlandığı tespit edilebilen şahıslara kesilecek para cezalarında “artışa” gidildiği, bunun da kaçak avcılığı önleme amaçlı olduğu iddia ediliyor. Ancak rakamlar bize bir kez daha aksini söylüyor.

Nitekim, 200 TL ve 350 TL’den en fazla 10 bin ve 15 bin TL sınırına çekilen cezalar, 2026 Türkiye’sinin ekonomik koşullarında etkisiz ve sembolik sayılabilecek düzeyde kalıyor. Modern avcıların kullandığı yüksek maliyetli tüfekler, optikler, arazi araçları ve av turizmi paketleri düşünüldüğünde, yükseltildiği iddia edilen bu cezalar yaptırımdan çok, neredeyse operasyon maliyetinin küçük bir kalemi gibi kalıyor. Bu sözde artış; yaban hayatını ve korunan alanları ciddi şekilde tehdit eden yasadışı avcılık faaliyetlerini engellemek bir yana, kamu kurumlarının bu suça verdiği tepkinin ne kadar düşük bir öncelik olduğunu açıkça ortaya koyuyor.

Üstelik bir adım geriden bakarsak, 2026’ya kadar bu para cezalarının 200 TL ve 350 TL olarak kalmış olması, kamu politikası açısından son derece sorunludur.

Elbette tespit edilebilmesi, uygulanabilmesi ve tahsil edilebilmesi halinde. Çünkü meskun mahalde yapılan avcılık faaliyetleri için dahi jandarma ve/veya polis teşkilatına yapılan birçok şikayette sonuç alınamazken, Türkiye çapında kaçak avcılığın tespitinin ve yaptırımının imkansızlığı daha iyi anlaşılacaktır. Bu nedenle kamuoyuna yansıyan “kaçak av operasyonları” çoğu zaman sistematik bir denetimin değil, münferit ve sembolik müdahalelerin ürünü olarak karşımıza çıkıyor.

Av turizmi dahil, “yasal” avcılık başvuru, eğitim ve belgelendirme süreçlerinde yüksek miktarda para kazanan idare, kaçak avcıların ekipmanlarına ve araçlarına el koyduktan sonra bunları satarak ayrıca ekonomik kazanç sağlıyor. Av katliamının kamu kurumları için bir gelir kapısı olması halihazırda etik ve hukuki bir sorunken, hayvanların binlerce dolar karşılığında öldürülmesi, fakat “yasadışı” avcılığa halen cüzi para cezaları kesilmesi, hatta irdelediğimiz bu yeni kanunla iki yıl sonra kaçak avcılara “öldürmeye devam edebilirsiniz” denmesi, korunduğu iddia edilen öznelerin de yer değiştirmesine sebep oluyor: Gerçekte korunan yaban hayatı değil; av ekonomisi, av turizmi ve bu sistemi ayakta tutan idari mekanizma oluyor.

Referans: “Düzenlemeyle Kanun’un izinsiz ve yasak yerlerde avlanmaya yönelik hükmünde yer alan idari para cezalarında artışa gidiliyor. Buna göre, Merkez Av Komisyonunca avlanmanın yasaklandığı avlaklarda avlananlara verilen idari para cezası tutarı 200 liradan 10 bin liraya, özel kanunlarla avlanmanın yasaklandığı sahalar ile “yaban hayatı koruma sahası”, “yaban hayatı geliştirme sahası” ve “üretme istasyonu” olarak tanımlanan saha ve istasyonlarda avlananlara kesilen idari para cezası tutarı ise 350 liradan 15 bin liraya yükseltilecek.”

Av ve “doğa koruma” memurları ile sözde denetim

Kanun, tanımlardaki, “av koruma memurları” ifadesini “av ve doğa koruma memuru” şeklinde değiştiriyor. Bu memurların yanı sıra, saha bekçileri ve gönüllü “fahri av müfettişleri” ile denetimin genişletildiği iddia ediliyor.

Denetim kapasitesi artışı gibi görünen bu maddedeki çelişkiler ise, isminde ve kanunun ilgili maddelerinde gizli: Her şeyden önce ‘av memuru’ ile ‘doğa koruma memuru’ kavramlarının aynı görev tanımında birleştirilmesi, etik düzeyde kavramsal bir çelişki. Pratikte ise; avcılık uygulamalarını denetleyecek memurlar, yasal ve “geleneksel” avcılığı da destekleyen, hatta kaçak avcılara iki yıl sonra yeniden belge verebilecek olan DKMP sistemi içinde görev yapacak. Bu, doğrudan sistem düzeyinde bir çelişki demek.

Referans: “Saha bekçiliğinde sözleşmeli personelin de çalıştırılabilmesine imkan sağlanıyor. Tanımlardaki, “av koruma memurları” ifadesi “av ve doğa koruma memuru” şeklinde değiştiriliyor ve tanımlamada düzenlemeye gidiliyor. (…) Av koruma ve kontrollerinde Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü görevlilerine veya güvenlik güçlerine gönüllü destek sağlamak üzere Genel Müdürlükçe belirlenecek kişilere fahri av müfettişliği’ görev ve unvanı verilebilecek.”

Cumhurbaşkanınca belirlenen silahların verilmesi

“Lüzum görülen” saha çalışanlarına demirbaş olarak verilecek silahların Cumhurbaşkanınca belirleneceği ibaresi de kanunda yer alıyor. Silahların niteliğine ilişkin kararların idari ve teknik değerlendirme süreçlerinden ziyade merkezi bir karar mekanizmasına bağlanması, denetim ve hesap verebilirlik açısından belirsizlik yaratabilir.

Referans: “Orman muhafaza memurları, av ve doğa koruma memurları ve saha bekçilerinden Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünce lüzum görülecek olanlara, Cumhurbaşkanınca belirlenen silahlar demirbaş olarak verilecek.”

–

49-99 yıllık uzun süreli intifa hakları ve korunan alanlarda yapılaşma ile ilgili diğer hayati maddeler ise, topyekûn ekolojik tahribat anlamına geliyor.

Meslek örgütleri ve diğer STK’ların çağrılarını da derlediğimiz aşağıdaki ve bu bağlantıdaki içeriğimizde bu ayrıntıları bulabilir, bahsi geçen STK ve oluşumları takip ederek kıyılardan ormanlara, sulak alanlardan nehirlere kadar, kanunun yıkıcı niteliğine dair daha ayrıntılı bilgi alabilirsiniz.

Milli Parklar Kanunu geçti: Doğa ve hayvan hakları açısından ciddi bir gerileme yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

15 Mart Salı, İstanbul – Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Adana, Hatay, Niğde, Kayseri ve Mersin illerini kapsayan yaban keçisi av turizmi ihalesine karşı Vegan Derneği Türkiye (TVD) ile Hayvan Hakları ve Etiği Derneği tarafından Hayvanlara Adalet Derneği’nin (HAD) desteğiyle 27 Eylül 2021 tarihinde açılan davada nihai karar açıklandı.

17 Şubat’ta Adana’da görülen duruşmanın ardından kararı taraflara dün itibarıyla duyuran Adana 2. İdare Mahkemesi, ihalenin “hukuka aykırı” olduğu gerekçesiyle, dava açıldıktan ancak altı ay sonra avın iptaline karar verdi.

Mersin Barosu’nun Danıştay’da elde ettiği emsal sonuca da atıfta bulunan gerekçeli nihai kararda şöyle denildi: “Yaban hayvanlarının sayılarına, avlanacakları sahalara ve avlanmanın sonuçlarına iliskin somut ihaleler açısından davalı idare tarafından bilimsel, somut ve kapsamlı araştırma ve tespitler yapılmadan gerçekleştirilen dava konusu ihalede hukuka uygunluk bulunmamaktadır. Nitekim benzer bir uyuşmazlıkta verilen Danıştay 13. Dairesinin 28/12/2021 tarih ve E:2021/3939, K:2021/5365 sayılı kararı da bu doğrultudadır.”

Hayvan hakları örgütleri “geç gelen adaleti” protesto ediyor

Mahkemenin altı ay boyunca yürütmeyi durdurma kararı vermemesi ve bu süre içinde dava dosyasının “görevsizlik” kararı ile Adana’dan Danıştay’a, ardından yine Adana’ya gönderilmesi ise, bir kez daha hayvan hakları örgütleri tarafından eleştirildi. Dernekler, nihai karara dair yaptıkları ortak açıklamada, mahkemenin çok geç karar aldığını, yaban keçileri için belirlenen “av sezonu” bitimine 15 gün kala nihai kararın verildiğini ve bu süreçte tüm yaban keçilerinin avcılar ve av şirketleri tarafından öldürülmüş olabileceğini vurguladı.

Eylül – Aralık 2021 tarihleri arasında davaya konu beş ilde kaç yaban keçisinin öldürüldüğünü CİMER üzerinden Tarım ve Orman Bakanlığı’na soran dernekler, yaptıkları açıklamada bilgi edinme başvurularına bakanlıktan resmi yanıt alamadıklarının da altını çizdi.

Vegan Derneği Türkiye (TVD) ile Hayvan Hakları ve Etiği Derneği tarafından sosyal medyada paylaşılan açıklamanın tamamı şöyle:

“Davayı Kazandık ama Hayvanları Kaybettik: Geç Gelen Adaleti Protesto Ediyoruz

30 Eylül 2021 tarihinde “av turizmi” kapsamında Adana, Mersin, Hatay, Niğde ve Kayseri’de nesli tükenme riskiyle karşı karşıya olan 70 yaban keçisinin öldürülmesine engel olmak amacıyla, Tarım ve Orman Bakanlığı’na karşı Adana 2. İdare Mahkemesi’nde Hayvan Hakları ve Etiği Derneği ile ortak açtığımız davada, nihai karar ancak altı ay sonra geldi. Bu süre içinde “yürütmeyi durdurma” kararı vermeyen mahkeme, bilgi de edinemediğimizden, muhtemelen tüm yaban keçilerinin ölümüne sebep oldu.

31 Mart 2022 tarihine kadar öldürülmesi planlanan yaban keçilerine yönelik av ihalesinin iptal edildiğini 14 Mart’ta duyuran mahkemenin geç gelen bu kararı, yaşam hakkını savunduğumuz tüm yaban keçilerinin katline davetiye çıkarmıştır. Av ihalelerinin etik dışı olmasının yanı sıra hukuk dışı olduğu, Türkiye’nin çeşitli illerindeki mahkemeler tarafından defalarca kanıtlanmıştır. Bu kararların her biri avukatımızca mahkemeye sunulmuştur.

Üstelik dava dosyamız Adana’dan Danıştay’a, Danıştay’dan tekrar Adana’ya gönderilirken, bir türlü açıklanmayan nihai kararı beklerken, kaç yaban keçisinin avcılar ve av şirketlerince öldürüldüğünü öğrenmek için Tarım Bakanlığı’na yaptığımız bilgi edinme başvurusuna da hiçbir resmi yanıt verilmemiştir. Yürütmenin durdurulmadığı her gün katliamın sürdüğü defalarca dile getirilmesine rağmen dava süreci, çeşitli sebepler gerekçe gösterilerek uzatılmıştır.

Geç gelen adalet, “adalet” değildir!

Adana 2. İdare Mahkemesi’nin aylar sonra verdiği karar, adaletin kaybettiğinin kanıtıdır. Vegan Derneği Türkiye ve Hayvan Hakları ve Etiği Derneği olarak davayı kazanmış olabiliriz ama hayvanları kaybettik. Yaban keçileri yaşamlarını kaybetti. Bu kaybın telafisi yok.

Avcılık tamamen yasaklanana kadar mücadeleye devam edeceğiz.

#AvCinayettir

Ne olmuştu?

“Av turizmi” kapsamında Adana, Mersin, Hatay, Niğde ve Kayseri’de nesli tükenme riskiyle karşı karşıya olan 70 yaban keçisinin öldürülmesine engel olmak için TVD ve Hayvan Hakları ve Etiği Derneği, Adana 2. İdare Mahkemesi’nde Tarım ve Orman Bakanlığı’na dava açmıştı.

31 Mart 2022 tarihine kadar 18 parti halinde 70 yaban keçisi “acente kotasının avlattırılması işi” ihalesinin yürütmesinin acilen durdurulmasını ve iptalini talep dava dilekçesinde, yaban keçilerinin avlanması üzerinden maddi gelir elde edilmesinin ulusal ve uluslararası mevzuata aykırılık teşkil ettiği vurgulanmıştı.

Ancak Adana 2. İdare Mahkemesi, ihalenin Adana’ya ek olarak dört ili daha kapsadığını gerekçe göstererek “görevsizlik” kararıyla dava dosyasını aylar sonra Danıştay’a sevk etmiş, Danıştay da dosyayı yeniden Adana’ya göndermişti. Bu süre içinde ise, Bolu ve Konya’da TVD’nin açtığı av karşıtı davaların aksine yürütmeyi durdurma kararı verilmemiş ve hayvanların avcılarca öldürülmesine devam edilmişti.

Adana dahil beş ildeki yaban keçisi avı mahkeme tarafından iptal edildi yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

28 Ocak Cuma, İstanbul – Ulusal ve uluslararası düzeyde koruma altında olan kızıl geyiklerin yaşam hakkı için Vegan Derneği Türkiye (TVD) tarafından Tarım ve Orman Bakanlığı’na karşı 19 Ekim’de açılan davanın duruşma tarihi belli oldu.

Daha önce bakanlık tarafından mahkemeye gönderilen ve avın gerekliliğini savunan dilekçeler ile uzman görüşlerini bilimsel yönden yetersiz ve çelişkili bularak yürütmenin durdurulması kararı veren Bolu İdare Mahkemesi, 4 Mart Cuma günü saat 14:25’e Bolu Adliyesi’nde (Aşağısoku Mahallesi Yıldırım Beyazıd Caddesi No:2 Merkez) duruşma tarihi ve saati verdi.

Mahkeme aynı zamanda:

• Duruşmaya kadar olan süre içerisinde, “hukuka aykırılığı açık olan dava konusu işlemin; uygulanması halinde telafisi güç zararlar doğabileceğinden itiraz yolu kapalı olmak üzere” yürütmenin durdurulması kararının devamına hükmetti; böylece yargılama sonuçlanana kadar hayvanların avlanmasına getirilen yasak da devam etmiş olacak.
• Avın devam etmesi için verilen itiraz dilekçelerinde, hayvan hakları derneklerinin herhangi bir menfaati ve dava açma ehliyeti olmadığını iddia ederek “ehliyet yönünden” davanın ve müdahilliklerin reddini talep eden, süre aşımı sebebiyle de dava açılamayacağı iddiasıyla bakanlık ile birlikte davaya itiraz eden av şirketi TorosAltay Turizm’in açıklamalarına itibar edilemeyeceği kanaatine vardı; gerekçelerini sundu.
• Hayvan Hakları ve Etiği Derneği’nin ve Hayvanlara Adalet Derneği’nin de davacı yanında (TVD), TorosAltay Turizm adlı av organizasyon şirketinin davalı idarenin yanında (Tarım ve Orman Bakanlığı) davaya katılma başvurularını kabul etti.

4 Mart Cuma günü görülecek duruşmada, yakın zamanda Konya ve Karaman’da açtıkları av karşıtı davada olduğu gibi, nihai kararın hayvanlar lehine çıkması için #AvCinayettir etiketiyle sosyal medyadan son gelişmeyi duyuran TVD, Bolu’daki yaşam savunucularına bir arada olma ve duruşma gününde Bolu İdare Mahkemesi’nde buluşma çağrısı yaptı.

Ne olmuştu?

TVD, Ekim 2021’de, Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan 2021-2022 Av Yılı Av Turizmi Uygulama Talimatı çerçevesinde Bolu’da avlanması planlanan 15 kızıl geyiğin öldürülmesine engel olmak için Bolu İdare Mahkemesi’nde bakanlığa dava açmıştı. Bolu’nun Mudurnu Sırçalı, Kıbrısçık, Seben Merkez ve Seben Taşlıyayla bölgelerinde koruma altındaki 15 kızıl geyiğin “avlattırılması işi” ihalesinin etiğe ve hukuka aykırılık teşkil etmesi sebebiyle yürütmenin acilen durdurulmasını ve iptalini talep etmişti.

Kasım ayı başında verdiği yürütmeyi durdurma kararında, av ihalelerini açan bakanlıktan “dava konusu işlemin hukuki ve maddi” gerekçelerine dair ayrıntılı rapor isteyen Bolu İdare Mahkemesi, TVD’nin gönderdiği ikinci savunmanın da ardından bakanlığın etüt-envanter raporlarını yetersiz bulmuş, çelişkiler ve eksiklikler sebebiyle yürütmeyi durdurma kararının devamına hükmetmişti.

Bakanlıktan bir kez daha “ihtilafa yer vermeyecek şekilde açıkça belirtilerek” yaş, cinsiyet gibi popülasyona dair ayrıntılı ön etüt çalışmalarına, envanter kriterleri ve tekniklerine dair ayrıntılı bilgi talep eden mahkeme, bu sayede 15 kızıl geyiğin öldürülmesini bir süre daha engelleyen karara imza atmıştı.

Kızıl geyiklerin “zararlı” olduğu ve av faaliyetlerinin “koruyucu veteriner hekimlik uygulaması” olarak değerlendirilmesi gerektiği iddiasıyla hayvanların avcılarca öldürülmesini savunan bakanlık, mahkemeye sunduğu “uzman” görüşlerini Isparta Üniversitesi Orman Fakültesi Yaban Hayatı Ekolojisi ve Yönetimi bölümünden Dr. Öğretim Üyesi Yasin Ünal’ın, Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Yaban Hayatı Ekolojisi ve Yönetimi bölümünden Doç. Dr. Akif Keten’in ve İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Orman Fakültesi Orman Entomolojisi ve Koruma Anabilim Dalı’ndan Dr. Öğretim Üyesi Vedat Beşkardeş’ten almıştı.

Bakanlıkça hazırlanan ihale kapsamında geyiklerin yaşam hakkı, birey başına en az 9.300 TL, en fazla 14.800 TL’den satışa çıkarılmıştı.

Konya ve Karaman av ihalesi geçen hafta iptal edilmişti

Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Konya ve Karaman illerini kapsayan av ihalesine karşı Vegan Derneği’nin 24 Kasım’da açtığı davada nihai karar yakın zamanda hayvanlar lehine olmuştu.

Konya Bölge İdare Mahkemesi, yaklaşık iki ay süren davanın 17 Ocak’ta Konya’da yapılan duruşmasında, bakanlığın savunmasını yine yetersiz bularak, dünya çapında yalnızca Türkiye’de görülen ve nesli tükenen Anadolu yaban koyunlarının ve yine nesli tükenme tehlikesi altında olan yaban keçilerinin avlanması için açılan ihalenin iptaline hükmetmişti. Nihai karar ile avcıların hedefindeki iki türün 2021-2022 “av sezonu” boyunca Konya ve Karaman illerinde avcılar ve av şirketleri tarafından öldürülmesi engellenmişti.

Kapak fotoğrafı: Diana Parkhouse / Unsplash

Bolu’daki kızıl geyiklerin yaşam hakkı için duruşmaya yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Mahkemenin 17 Ocak’a ilk kez duruşma tarihi vermesi üzerine dernekler, doğa ve hayvan hakları savunucularına duruşmaya katılma çağrısı yaptı.

20 Aralık Pazartesi, İstanbul – Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Konya ve Karaman illerini kapsayan av ihalesine karşı Vegan Derneği Türkiye (TVD) tarafından 24 Kasım’da açılan davada ikinci ara karar çıktı.

Konya 1. İdare Mahkemesi bir kez daha, dünya çapında yalnızca Türkiye’de görülen ve nesli tükenen Anadolu yaban koyunlarının (Ovis gmelini anatolica) ve yine nesli tükenme tehlikesi altında olan yaban keçilerinin (Capra aegagrus) lehine karar alarak, daha önce verdiği yürütmeyi durdurma kararının devamına hükmetti.

Bu kararla yargılama sonuçlanana kadar hayvanların avlanmasına getirilen yasak da devam etmiş olacak.

Mahkeme bakanlık raporlarını eksik ve çelişkili buldu

Mahkemenin Kasım ayında verdiği yürütmeyi durdurma kararının ardından Tarım ve Orman Bakanlığı, mahkemeye avın gerekliliğini açıkladığı bir savunma metni göndermişti. Bu savunmayı yetersiz bulduğu için yürütmeyi durdurmanın devamına karar veren Konya 1. İdare Mahkemesi, bu kez kota belirleme kriterleri, avın planlandığı sahaların taşıma kapasiteleri, hayvan yoğunluğu, popülasyon artışı ve dinamiği hakkında kapsamlı bilimsel rapor ve dayanaklar beklediğini belirtti.

Mahkeme aynı zamanda bakanlıktan, belirlenen av kotaları ile ihalelerde açıklanan kotalar arasındaki çelişkilerin ve uyuşmazlıkların detaylı bir biçimde açıklanmasını talep etti.

Derneklerden duruşmaya katılım çağrısı

Hayvanlara Adalet Derneği (HAD) ile Hayvan Hakları ve Etiği Derneği’nin müdahillik başvurusunda bulunduğu dava için ilk kez 17 Ocak 2022’ye duruşma tarihi verildi.

Müdahil dernekler, TVD ile birlikte doğa ve hayvan hakları savunucularına sosyal medya üzerinden çağrı yaparak, Konya-Karaman illerinde planlanan av ihalelerine yönelik nihai kararın iptal yönünde çıkması için bir arada olma ve duruşma gününde Konya’da buluşma çağrısı yaptı.

17 Ocak’ta gerçekleştirilecek duruşma, 31 Mart 2022 tarihine kadar av acenteleri aracılığıyla avcılarca öldürülmesi planlanan 7 Anadolu yaban koyunu ve 3 yaban keçisinin kaderini belirleyecek.

Katliamın kılıfı: “Hasat raporu, kırsal kalkınma, katkı payı ve koruyucu veterinerlik”

Kasım ayında verilen yürütmeyi durdurma kararının ardından Tarım ve Orman Bakanlığı karara itiraz ederek “Hasat Raporu” adı altında av katliamının gerekliliği iddiasını gerekçelendirmeye çalışmış, hatta dava dosyasına “orman köylülerinin” ve Hedef Av Turizmi ile Alfa Safari Turizm adlı av şirketlerinin ekonomik zarara uğrayacağı gerekçesiyle müdahillik başvurularını da eklemişti.

Ayrıca bakanlık, Bolu’daki kızıl geyiklerin öldürülmesine karşı TVD’nin açtığı ve yine yürütmeyi durdurma kararı alınan davada öne sürdüğü iddiayı Konya davasında da yineleyerek, av faaliyetlerinin “koruyucu veteriner hekimlik uygulaması” olarak değerlendirilmesi gerektiğini iddia etmişti.

Aynı zamanda, avın devam etmesi için verdiği itiraz dilekçesinde, hayvan hakları derneklerinin herhangi bir menfaati ve dava açma ehliyeti olmadığını iddia ederek “ehliyet yönünden” davanın ve müdahilliklerinin reddini talep etmişti.

Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından açılan ve izin verilen av turizmi ihaleleri kapsamında, Anadolu yaban koyunlarının yaşam hakkı, birey başına en az 153 bin 900 TL, en fazla 157 bin 700 TL muammen bedel ile ihaleye çıkarken, yaban keçilerinin her biri için en az 9 bin 300 TL bedel belirlenmişti. 

Anadolu yaban koyunu ve yaban keçisi avına mahkemeden ikinci kez onay çıkmadı yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Bilim insanları; geyik örneklerinde gözlemlenen çok yüksek pozitiflik oranının sebebini avcılık faaliyetlerine ve geyiklerin doğal hareketliliğinin avcılıkla bozulmasına bağlıyor. Aynı zamanda kamu arazilerinde artan insan varlığı, kış aylarında geyikler için sınırlı besin kaynakları ve insanlar arasındaki yüksek enfeksiyon yükünün de buna katkıda bulunmuş olabileceğini vurguluyor.

23 Kasım 2021 – Iowa’nın hem yabani hem de esaret altındaki ak kuyruklu geyik popülasyonunun yüzde 80’inden fazlasında, Kasım 2020’nin sonu ile 2021’in Ocak ayı arasında SARS-CoV-2 tespit edildi. Bilim insanlarını şaşırtan bulgunun kaynağı, henüz hakem denetimi sürecinde olan bilimsel makalelerin ön baskısını yapan bioRxiv adlı sitede yayımlanan bilimsel bir araştırma.

İnsanlarda COVID-19’a sebep olan SARS-CoV-2, Eylül 2020 ile Ocak 2021 arasında Iowa’da örneklenen ak kuyruklu geyiklerin üçte birinde tespit edildi. Araştırmacılara göre bu durum, muhtemelen birden fazla insandan geyiğe yayılma ve geyikten geyiğe bulaşma olaylarından kaynaklandı.

Pozitif örneklerin yüzdesi çalışma boyunca artarken, alınan 283 örnekten üçte birinde virüs görüldü.

Makalenin yazarlarından Pennsylvania Eyalet Üniversitesi Veterinerlik ve Biyomedikal Bilimler Klinik Profesörü Suresh Kuchipudi, kendisiyle yapılan röportajda “Çalışmamız; 2020 ve 2021 kış aylarında insan popülasyonlarında görülen pandemi ile dikkatimiz dağılmışken, geyikler arasında bir SARS-CoV-2 salgınının sessizce yayıldığını fark edemediğimizi açıkça gösteriyor,” diyor.

Virüs değişime uğrayıp geyiklerden insanlara sıçrayabilir mi?

Disney’in Bambi filmi sayesinde dünya çapında hemen tanınan ak kuyruklu geyik, ülkenin en bilinen ve popüler geyik türlerinden biri.

ABD’de yaşayan yaklaşık 25 milyon ak kuyruklu geyik popülasyonunun önemli bir kısmının SARS-CoV-2’ye karşı savunmasız olduğunun ortaya çıkması, şimdi koronavirüsün evrim geçirmiş bir versiyonunun insanlara geri sıçrama potansiyeli olup olmadığı hakkında kritik soruları da gündeme getiriyor.

Bu da, bir hayvandan insana geçtiği düşünülen COVID-19’un ortadan kalkmama olasılığını artırıyor. Böyle bir durumda da virüs, ya endemik bir boyuta taşınabilir ya da soğuk algınlığı ve grip gibi düzenli bir hal alabilir.

Üç farklı geyik türü virüse karşı savunmasız

Yüzlerce geyiğin baş ve boyun bölgesinde bulunan lenf bezlerini aktif enfeksiyon açısından test etme fikri yoktan var olmadı.

Her şeyden önce bu örnekler Iowa Doğal Kaynaklar Departmanı tarafından rutin bir şekilde, eyalet çapındaki geyikler arasında yaygın görülen Kronik Zayıflama Hastalığı (chronic wasting disease) gözetim programının bir parçası olarak zaten toplanıyordu. Ancak belki daha da önemlisi, önceki çalışmalar geyiklerin SARS-CoV-2’ye yakalanma riskinin yüksek olduğunu zaten ortaya koymuştu.

Bu riskin yüksek olmasının sebebi; 2020’de Proceedings of the National Academy of Sciences‘ta yayımlanan bir araştırmaya göre, bazı hayvanlardaki anjiyotensin dönüştürücü enzim 2 (ACE2) reseptörünün, SARS-CoV-2 ile özellikle iyi bağlanması. Koronavirüs, insanlarda ve diğer primatlarda ACE2 reseptörüne saldırma konusunda oldukça becerikli.

Ancak bu çalışmayı yürüten araştırmacılar, ak kuyruklu geyikler de dahil olmak üzere üç farklı geyik türünün özellikle virüse karşı savunmasız olduğunu görünce şaşırdı.

İnsanlardan geyiğe birden fazla yayılma vakası olduğu tahmin ediliyor

Güncel çalışmada yer almamış olan Wisconsin Üniversitesi Madison Veterinerlik Okulu’nda epidemiyoloji profesörü olan Tony Goldberg, “İnsanlar bu yüzden geyiklere de dikkat etmeye başladı. Çünkü bilim camiası bu hayvanların virüse duyarlı olacağını öngörmüştü,” diyor.

Bu yıl yapılan bir başka çalışma, ak kuyruklu geyiklerin virüsü birbirine iletebildiğini ve bu geyiklerin ABD popülasyonunun büyük bir bölümünün zaten SARS-CoV-2’ye karşı antikor geliştirdiğini gösterdi. Ancak antikorların varlığı koronavirüse dolaylı maruz kalmanın göstergesi olsa da, aslında geyiğin aktif olarak enfekte olduğunu kanıtlamadı.

En geçerli kanıt ise Kuchipudi ve Penn State’deki diğer araştırmacılar tarafından yürütülen son genom dizilimi oldu. Bu dizilim, ak kuyruklu geyiklerde SARS-CoV-2’nin bulunduğunu gösterdi. Fakat Pennsylvania Eyalet Üniversitesi’nde mikrobiyoloji ve bulaşıcı hastalıklar profesörü ve en son çalışmanın ortak yazarı olan Vivek Kapur, bu dizilimin aynı zamanda hayvanlarda bulunan ilgili virüs varyant gruplarının, o tarihlerde Iowalılarda görülenlerle yakından eşleştiğini de gösterdiğini söylüyor.

Kapur’a göre, gözlemledikleri genetik varyasyon kalıpları, insanlardan geyiğe birden fazla bağımsız yayılma vakasının gerçekleştiğini kuvvetle düşündürüyor.

İnsan faaliyetleri geyikler arasındaki enfeksiyon yüküne sebep olabilir

Kuchipudi, “Kamu arazilerinde daha fazla insan olması, kış aylarında geyikler için sınırlı gıda kaynakları, geyik hareketliliğinin avcılık sebebiyle bozulması ve insanlar arasındaki yüksek enfeksiyon yükünün tümü, geyik örneklerinde gözlemlediğimiz çok yüksek pozitiflik oranına katkıda bulunmuş olabilir,” diyor.

Geyik örnekleri arasındaki en yüksek pozitiflik oranı, hem Iowa’daki av sezonu ile hem de eyalette yaşayan insanlar arasındaki en yüksek enfeksiyon oranı ile aynı zamana denk geldi. Geyik örneklerinin yüzde 80’inden fazlası, Kasım ayı sonundan Ocak ayına kadar pozitif çıktı.

Goldberg, “Bunun nasıl meydana geldiğini bilmiyoruz çünkü insanların bir geyiğin hemen iki metre dibinde nefes alıp vermesi alışılmadık bir şey gibi görünüyor” diyor.

“Cansız nesnelerin kontaminasyonu (kirlenmesi, virüsle teması) aracılığıyla gerçekleşmiş olabilir. Yani örneğin; COVID’im ve geyik avlıyorum veya ormanda yürüyorum. O sırada yere güçlü bir şekilde hapşırarak balgam çıkarttım, sümkürdüm. Bu bir yaprağın üzerine denk geldi. Birkaç saat sonra bir geyik gelip onu koklamışsa, bu bulaşmaya sebep olmuş yarayabilir.”

Goldberg, araştırmacıların kontamine atık sular gibi diğer bulaşma yolları hakkında da değerlendirmelerde bulunduklarını belirtiyor.

Virüs yeni ortama tutunabilir: İnsana ve diğer yaban hayvanlarına geçebilir

Ek olarak virüsün, geyiğin sunduğu yeni ortama muhtemelen yapışacağını ve diğer uzmanların da bu görüşü paylaştığını söylüyor: “Geyikler arasında ne kadar hızlı bir şekilde yayıldığı, hatta herhangi bir semptom göstermeden ilerlediği ve genellikle kalıcı güce sahip bir virüsün göstergesi olarak geyiklerin lenf düğümlerinde görüldüğü gerçeği hesap edildiğinde, bu virüs yakın zamanda yok olmayacak.”

Geyik şimdilik asemptomatik gibi görünse de araştırmacılar, koronavirüsün geyikten geyiğe geçerken gelişip değişmeye devam edebileceğinden endişe ediyor. sonunda insanlara çok daha öldürücü ve doğal (ve aşılanmış) bağışıklığımızdan kaçan bir şey olarak geri dönebileceğinden korkuyor.

Ek olarak, geyiklerle etkileşime giren diğer yaban hayvanlarının da risk altında olduğu vurgulanıyor: “Geyik artık bu virüs için bilinen ikinci serbest yaşayan rezervuar konakçısı olarak tanımlandığından, ak kuyruklu geyikler ile birlikte diğer geyik türleri, fare ve kokarca gibi virüse duyarlı olabilecek diğer hayvanlara ilişkin kapsamlı ve düzenli SARS-CoV-2 izleme çalışmalarının yapılması gerekir. Çalışmalarımız bu acil ihtiyacın altını çiziyor,” diyor Kapur.

Danimarka’daki tutsak vizonlar COVID-19 şüphesiyle öldürülmüştü

Epidemiyolojide rezervuarlar, bulaşıcı bir patojenin hayatta kaldığı ve geliştiği popülasyonlar veya ortamlar olarak tanımlanır. Örneğin; vizonların virüse duyarlı olduğunu, geçen yılın sonlarında Danimarka’da faaliyet gösteren 200’den fazla kürk çiftliğinde tutulan 12 milyondan fazla vizon COVID-19 sebebiyle öldürüldüğünde keşfettik. Yabani vizon da Kuzey Amerika’nın çoğunda yaygın olan bir tür. Ancak şimdiye kadar yalnızca bir bireyin enfekte olduğu bilgisine ulaşılmış durumda.

COVID-19’un birçok memeli tarafından başka türlere taşındığı biliniyor. ABD Bronx Hayvanat Bahçesi’ndeki kaplan ve aslanlar gibi dünyanın farklı bölgelerindeki hayvanat bahçelerinde tutsak edilen bazı hayvanların virüsten etkilenip hastalandığı da pandemi boyunca ortaya çıkmıştı.

Sonuç olarak, koronavirüs için ne kadar fazla hayvan rezervuarı olursa, daha zararlı bir şeye dönüşmesi için o kadar fazla fırsatı olur. Goldberg, önümüzdeki altı ay içinde araştırmacıların ABD geyik popülasyonunda SARS-CoV-2’nin nerelere yayıldığı konusunda çok daha net bir fikre sahip olmasını bekliyor.

SARS-CoV-2 için strateji değişimi: Veba ve kuduz örnekleri

Şimdiye kadar virüsün geyiklerden insanlara bulaşabileceğine dair somut bir kanıt yok. Ancak bu risk endişe kaynağı olmaya devam ediyor. Çünkü elimizde, hayvanlardan insanlara geçen bulaşıcı hastalıklara dair sayısız kanıt var.

Örneğin; ABD’de her yıl birkaç kişi enfekte olmuş çayır köpeklerinden (bir tür yer sincabı, praire dog) vebaya yakalanıyor. Ancak Ulusal Yaban Hayatı Sağlığı Merkezi, yuvaların yanına fıstık ezmesi aromalı, aşı yüklü yemler dağıtarak yedi eyalette dört tür çayır köpeğinde vebadan kaynaklanan ölümleri başarılı bir şekilde azalttı. Bilim insanları UV ışığı altında çayır köpeklerinin saç ve bıyıklarının rengini değiştiren zararsız bir boya kullandılar. Böylece hayvanların yaklaşık yüzde 70’inin yemi aldığını belirleyebildiler.

Benzer çabalar kuduzla mücadelede de görüldü. Örneğin; bu yılın başlarında Kuzey Carolina’nın bazı bölgelerinde, rakun popülasyonlarındaki hastalığı azaltmak amacıyla, ağızdan kuduz aşısı içeren 500 binden fazla yem uçaklardan atıldı.

Yaban hayatı aşılamak için teknolojiler mevcut olmasına rağmen, bu çabalar genellikle zor ve pahalı bulunuyor. Şu ana kadar ise ak kuyruklu geyik ve yeni koronavirüs için böyle bir plan yok.

Kaynaklar: Discover Magazine, CBS News

Kapak fotoğrafı: Skyler Ewing / Pexels

Geyikler koronavirüs taşıyabiliyor: Peki bu, pandemi için ne anlama geliyor? yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

10 Aralık Cuma, İstanbul – Ulusal ve uluslararası düzeyde koruma altında olan kızıl geyiklerin yaşam hakkı için Tarım ve Orman Bakanlığı’na karşı 19 Ekim’de açtığımız davada ikinci ara karar çıktı.

Kasım ayı başında verdiği ilk yürütmeyi durdurma kararında, av ihalelerini açan bakanlıktan “dava konusu işlemin hukuki ve maddi” gerekçelerine dair ayrıntılı rapor isteyen Bolu İdare Mahkemesi, gönderdiğimiz ikinci savunmanın da ardından bakanlık raporlarını yetersiz buldu.

Bakanlıktan bir kez daha “ihtilafa yer vermeyecek şekilde açıkça belirtilerek” yaş, cinsiyet gibi popülasyona dair ayrıntılı ön etüt çalışmalarına, envanter kriterleri ve tekniklerine dair ayrıntılı bilgi talep eden mahkeme, aldığı ikinci “yürütmeyi durdurma” kararı ile 15 kızıl geyiğin öldürülmesini bir süre daha engellemiş oldu.

Türkiye çapındaki diğer av davalarına örnek olması için ara kararı sosyal medyada duyuruyor ve yürütmenin bir an önce iptal edilmesi için çağrımızı yineliyoruz. Av ihalesi iptal edildiği takdirde, 28 Şubat 2022 tarihine kadar avı planlanan tüm bireyler, av baskısından ve av katliamından kurtulmuş olacak.

Geyikler “zararlı”, avcılık da “koruyucu veteriner hekimlik uygulaması” değildir

Tarım ve Orman Bakanlığı’nın bilimsel yönden yetersiz ve zayıf bulunan savunmasında, avın gerekliliğinin kanıtlanması amacıyla “uzman görüşü” adı altında bakanlıkça mahkemeye sunulan ek dokümanlar; Isparta Üniversitesi Orman Fakültesi Yaban Hayatı Ekolojisi ve Yönetimi bölümünden Dr. Öğretim Üyesi Yasin Ünal’ın, Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Yaban Hayatı Ekolojisi ve Yönetimi bölümünden Doç. Dr. Akif Keten’in ve İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Orman Fakültesi Orman Entomolojisi ve Koruma Anabilim Dalı’ndan Dr. Öğretim Üyesi Vedat Beşkardeş’in imzalarını taşıyor.

Kızıl geyiklerin “zararlı” olduğu ve av faaliyetlerinin “koruyucu veteriner hekimlik uygulaması” olarak değerlendirilmesi gerektiği iddialarının öne sürüldüğü bu raporlara karşı mahkemeye sunduğumuz ikinci savunmada şu noktalara dikkat çekmiş, avcılık faaliyetlerinin etik, hukuk ve bilim dışı olduğunu bir kez daha vurgulamıştık: “Davalı savunma dilekçesinde, dava konusu avın sürdürülmesinin istendiği bölgedeki kızıl geyiklerin ulusal ve uluslararası mevzuat çerçevesinde neden zararlı sayılması gerektiğini, bu bölge özelinde kaç kızıl geyiğin belirtilen kriterler uyarınca zararlı olduğunu, bu kriterlerin yerine gelmesine dayanak gösterilebilecek bilimsel araştırma ve incelemeleri açıklayamamış, bu konuda veri sunamamıştır. Kızıl geyiklerin avlanmasına gerekçe olarak olası salgın hastalıklar gösterilmek istenmiş, ancak herhangi bir kızıl geyikte salgın hastalık tespit edildiğine veya salgın hastalığa yönelik bir emareye dair hiçbir açıklama yapılmamıştır. Salgın hastalık denen tehlike yalnızca bir olasılıktan ibaret olup somut verilerle bir salgın hastalık tehlikesinin bulunduğundan bahsedilemez iken, hayvanların avının hukuka uygun olduğunun söylenmesi halinde ne Bern Sözleşmesi’nin, ne de nesli tükenme tehlikesi altında olan hayvanların koruma statüsünün bulunmasının hukuken bir karşılığı kalmayacaktır.

Bakanlık tarafından sunulan savunma dilekçesinde ve eklerinde;

• Kızıl geyik popülasyonuna dair envanterler gereği gibi hazırlanmamış ve yaklaşık sayılar verilmiştir. Dosyaya sunulan tüm Arazi İnceleme Raporları kelimesi kelimesine aynı biçimde düzenlenmiş, her birinde yuvarlak sayılar kendine yer bulmuştur.
• Kızıl geyik sayıları farazi bir şekilde belirlenmiştir. Sahada bulunan hayvanlara yönelik herhangi bir gözlem dahi yapılmadığı raporda açıkça görülmektedir.
• Üstelik av kararı, daha sayım dahi yapılmadan alınmıştır.
• Ek olarak, av kararı almak için yöredeki avcılara danışıldığı bildirilmiştir. Bu da bakanlıkça alınan kararların bilimsellikten ne kadar uzak ve yanlı olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.”

Kızıl geyiklere dair

Kızıl geyikler, Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerin yanı sıra iç mevzuat dahilinde bakanlığın koruma altına aldığı hayvan listesinde yer almasına rağmen, yerli-yabancı avcı ve acente kotaları ile “devlet misafiri ve diplomat kotası” listesinde yer alıyor; yine bakanlığın çıkardığı Av Turizmi Uygulama Talimatı kapsamında kızıl geyiklerin avlanmasına izin veriliyor.

2021-2022 av sezonunda Bolu’ya ek olarak Eskişehir başta olmak üzere, Bilecik, Ankara, Kütahya, Kastamonu, Çorum, Denizli, Afyonkarahisar ve Kahramanmaraş’ta da kızıl geyiklerin yaşam hakkı, Tarım ve Orman Bakanlığı ile Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından en az 9 bin 300 TL’den, en fazla 37 bin 700 TL’den satışa çıkarılıyor.

Kapak fotoğrafı: Nicolas Lysandrou/Unsplash

Kızıl geyik avına ikinci kez mahkemeden yürütmeyi durdurma yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

3 Kasım Çarşamba, İstanbul – Ulusal ve uluslararası düzeyde koruma altında olan 15 kızıl geyiğin yaşam hakkı için Vegan Derneği Türkiye (TVD) tarafından Tarım ve Orman Bakanlığı’na karşı 19 Ekim’de açılan davada ara karar çıktı. Bolu İdare Mahkemesi yürütmeyi durdurma kararı aldı.

Mahkeme, davalı bakanlıktan “dava konusu işlemin hukuki ve maddi” gerekçelerine dair ayrıntılı açıklamalar içeren belge ve raporların 15 gün içinde kendilerine ulaştırılması gerektiğini belirterek 15 maddelik ara karar gereğinin tüm yönleriyle yerine getirilmesinin “yasal zorunluluk” olduğunu vurguladı.

TVD, kızıl geyiklerin avlanmasını geçici süreyle durduran ara kararı duyururken, 28 Şubat 2022 tarihine kadar avı planlanan tüm bireylerin kurtulabilmesi için, bakanlık izniyle yürütülen av turizmi ve avcılık faaliyetlerinin etik, hukuk ve bilim dışı olduğunun altını çizerek bir kez daha sosyal medya hesaplarından yürütmenin iptali ve avcılığın yasaklanması için çağrı yaptı.

Hayatları satışa çıkarılan kızıl geyikler

Kızıl geyikler, Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerin yanı sıra iç mevzuat dahilinde bakanlığın koruma altına aldığı hayvan listesinde yer almasına rağmen, yerli-yabancı avcı ve acente kotaları ile “devlet misafiri ve diplomat kotası” listesinde yer alıyor; yine bakanlığın çıkardığı Av Turizmi Uygulama Talimatı kapsamında kızıl geyiklerin avlanmasına izin veriliyor.

2021-2022 av sezonunda Bolu’ya ek olarak Eskişehir başta olmak üzere, Bilecik, Ankara, Kütahya, Kastamonu, Çorum, Denizli, Afyonkarahisar ve Kahramanmaraş’ta da kızıl geyiklerin yaşam hakkı en az 9 bin 300 TL’den, en fazla 37 bin 700 TL’den satışa çıkarılıyor.

Sivil toplum kuruluşları ve barolar bakanlığa dava açarak avlara engel olmadığı takdirde, “av acenteleri” aracılığıyla 44, “yerli” avcılar tarafından 23 olmak üzere toplamda 67 kızıl geyik Türkiye çapındaki av katliamlarında öldürülecek.

Diğer davaların sonuçları bekleniyor

“Kırsal kalkınma, kamu yararı, popülasyon kontrolü, turizm geliri” adı altında meşrulaştırılmaya çalışılan ve kamuoyundan gelen tüm tepkilere rağmen “av turizmi” adı altında sürdürülen av katliamında geçen yıl ceylan, yaban keçisi, çengel boynuzlu dağ keçisi, Anadolu yaban koyunu, kızıl geyik, karaca ve yaban domuzu dahil olmak üzere en az 798 yaban hayvanı öldürülmüştü.

Ankara ve İzmir baroları bu yıl can kayıplarını engellemek için Türkiye çapındaki tüm av ihalelerinin ve Merkez Av Komisyonu kararlarının iptalini talep eden iki ayrı dava açmış, TVD ile Hayvan Hakları ve Etiği Derneği her iki davaya da müdahillik başvurusunda bulunmuştu.

Antalya ve Isparta’daki yaban keçilerinin öldürülmesine karşı Salda için Türkiye Grubu ve A Platformu’ndan Hediye Gündüz’ün açtığı davaya da müdahillik başvurusu yapan dernekler, aynı zamanda Adana, Mersin, Hatay, Niğde ve Kayseri’de nesli tükenme riskiyle karşı karşıya olan 70 yaban keçisinin öldürülmesine engel olmak için yine Tarım ve Orman Bakanlığı’na dava açmıştı.

Bu davaların hayvanların lehine sonuçlanması için çağrı yapılırken, Türkiye’nin farklı illerinde faaliyet gösteren baroların da avlanması planlanan diğer hayvanlar için en kısa sürede harekete geçmesi bekleniyor.

Dernekler, hak savunucuları için hukuki hazırlık sürecini kolaylaştırmak ve hızlandırmak için örnek dava dilekçelerini web sitelerinden ve sosyal medya hesaplarından paylaşıyor.     

Kapak fotoğrafı: Paul Earle / Unsplash

Bolu’daki kızıl geyik avına mahkemeden yürütmeyi durdurma kararı yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.