NATO Zirvesi sürecinde çok sayıda gözaltı ve tutuklamanın kamuoyunun gündeminde olduğu Haziran ve Temmuz ayı boyunca, farklı gözaltı ve ceza infaz süreçlerinde vegan aktivistlerin beslenme hakkına ilişkin gelişmeleri yakından takip ettik. Kamuoyuna yansıyan bilgiler ve tarafımıza iletilen başvurular doğrultusunda ilgili kurumlara resmi başvurularımızı ilettik, hak ihlallerinin giderilmesi için harekete geçtik.

İstanbul’dan sonra Ankara’dan ihlal bilgisi ulaştı

İlk olarak, İstanbul’da gözaltına alınan vegan aktivist Medyâ Meral Geylâni hakkında sosyal medyada yapılan duyurunun ardından harekete geçerek avukatı ve arkadaşlarıyla iletişim kurduk, İstanbul Emniyet Müdürlüğü’ne resmi başvurumuzu hazırladık ve Vatan Emniyet Müdürlüğü’ne bizzat gittik. Aynı zamanda Medyâ’nın paketli vegan gıdaya erişiminin sağlanabilmesi için de girişimlerde bulunduk. Süreç devam ederken Medyâ’nın serbest bırakıldığı bilgisi geldi.

Kısa süre sonra, bu kez Ankara’da tutuklu bulunan ekoloji ve hayvan hakları aktivistleri Medine Açıkgöz ve Cemre Doğru’nun beslenme haklarına ilişkin sorunlar tarafımıza ulaştı. Güncel bilgilerin ekibimizle paylaşılmasının hemen ardından ilgili ceza infaz kurumlarına resmi başvurularımızı farklı yollardan aynı gün ilettik ve süreci takip etmeye başladık.

25 Haziran’dan itibaren Ankara’da tutuklu bulunan ekoloji ve hayvan hakları aktivistleri Medine Açıkgöz ve Cemre Doğru’nun vegan yemek haklarına ilişkin olarak aktivistler tarafından 26 Haziran’da bilgilendirildik.

30 Haziran’da güncel bilgilerin tarafımıza ulaştırılmasının hemen ardından, aynı gün öğleden sonra ilgili ceza infaz kurumlarına resmi başvurularımızı ve taleplerimizi hem e-posta hem de taahhütlü posta yoluyla ilettik.

Başvurularımızda özellikle mevcut mevzuatta vegan bireyler için bitki bazlı beslenmenin açıkça düzenlenmiş olmasına rağmen uygulamanın gerçekleştirilmemesinin hukuki sorumluluk doğurabilecek nitelikte olduğunu vurguladık. Nitekim, Hükümlü ve Tutuklular ile Ceza İnfaz Kurumları Personelinin İaşe Yönetmeliği’nin 9. maddesi uyarınca; “inancı gereği veya vegan, vejetaryen türü özel bir beslenme şekline sahip hükümlü ve tutukluların talepleri iaşe miktarı ile sınırlı kalmak üzere karşılanır.” Bu hüküm bir tavsiye değil, ceza infaz kurumları açısından bağlayıcı bir yükümlülüktür.

Veganlık tek başına bir beslenme biçimi değil; etik ve vicdani bir duruş, bir yaşam biçimidir. Dolayısıyla bitki temelli beslenme hakkına erişimin sağlanması, insan onuruna uygun muamelenin ve insan haklarının ayrılmaz bir parçasıdır.

Veganların beslenme hakkı engellenemez

4 Temmuz’da avukatlardan edindiğimiz bilgiye göre; Medine Açıkgöz ve Cemre Doğru’nun yanı sıra ceza infaz kurumundaki diğer vegan aktivistlere de 1-2 gündür vegan yemek verilmeye başlandığı bilgisini aldık. Avukatların aktardığına göre bu uygulama yaklaşık 12-16 vegan mahpusu da kapsıyor.

Avukatlar ve ekoloji / hayvan hakları aktivistleri ile birlikte tüm süreçleri takip ederken bir kez daha hatırlatıyoruz: Beslenme hakkı bir lütuf değil, açık bir yasal yükümlülüktür.

Özgürlüğünden yoksun bırakılan hiç kimse temel haklarından da yoksun bırakılamaz. Gözaltında ya da ceza infaz kurumlarında bulunan veganların bitki temelli beslenme hakkının eksiksiz biçimde sağlanması, hem yürürlükteki mevzuatın hem de insan hakları standartlarının gereğidir.

Cezaevinde veya gözaltında bitkisel beslenme hakkına erişimi engellenen vegan mahpuslar, avukatları ya da yakınları bizimle iletişime geçebilir. Gerekli idari ve hukuki başvuru süreçlerini değerlendirmek ve hak ihlallerinin giderilmesi için birlikte hareket etmek üzere dayanışmayı sürdürmeye devam edeceğiz.

Vegan aktivistlerin beslenme hakkına ilişkin güncelleme yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Konuyla ilgili bilgi almak ve destek sağlayabilmek amacıyla Medyâ’nın avukatı ve arkadaşlarıyla iletişime geçtik. Bizimle paylaşılan bilgilere göre, Medyâ gözaltına alındığı andan itibaren vegan olduğunu kolluk görevlilerine bildirmesine rağmen ilk 24 saat boyunca vegan beslenmesine uygun gıdaya erişememiş ve yalnızca ekmek tüketmek zorunda kalmıştır. Daha sonraki süreçte sınırlı ölçüde vegan gıdaya erişim sağlandığı belirtilse de, kişinin temel ihtiyaçlarının zamanında ve yeterli biçimde karşılanmaması ciddi bir hak ihlali durumuna işaret etmektedir.

Tutuklu ve hükümlülerin yanı sıra gözaltındaki kişilerin de beslenme hakları, anayasal ve uluslararası hukuk normlarıyla güvence altındadır. Bir kişinin gözaltında bulunması, en temel ihtiyaçlarından mahrum bırakılmasını meşru kılmaz. Tam tersine, özgürlüğünden mahrum bırakılan kişilerin beslenme, sağlık ve yaşam koşullarına ilişkin sorumluluk tamamen kamu otoritelerine aittir. İnsan onuruna uygun muamele ilkesi, herkes için ve her koşulda geçerlidir.

Veganlık bir beslenme biçimi değil, etik bir yaşam biçimidir. Bu tercihin gözaltı koşullarında yok sayılması, kişinin vicdani ve etik değerlerine saygı gösterilmemesi anlamına gelmektedir. Gözaltındaki kişilerin dini, vicdani veya etik nedenlerle benimsedikleri beslenme biçimlerine uygun gıdaya erişebilmeleri temel bir haktır.

Vegan beslenme hakkı için harekete geçtik

Türkiye Vegan Derneği (TVD) olarak Medyâ’nın gözaltı süreci hakkında ayrıntılı bilgi talep ettik ve vegan beslenme hakkının eksiksiz şekilde sağlanması için İstanbul Emniyet Müdürlüğü’ne resmi bir başvuru hazırladık.

Başvurumuzu elden iletmek ve Medyâ’nın paketli vegan gıdaya erişiminin sağlanabilmesi için girişimde bulunmak üzere İstanbul Vatan Emniyet Müdürlüğü’ne gittik. Ancak hem başvurumuzun hem de bu talebimizin avukatı aracılığıyla iletilmesi gerektiği tarafımıza bildirildi.

Bunun üzerine hazırladığımız başvuruyu avukatına ilettik. Medyâ’nın vegan gıdaya erişiminin sağlanması ve benzer hak ihlallerinin önlenmesi için süreci yakından takip etmeye devam ediyoruz.

Başvurumuzda;

• İstanbul Vatan Emniyet Müdürlüğü’nde gözaltında tutulan Medyâ Meral Geylâni’nin insan onuruna, sağlık hakkına ve vicdani duruşuna uygun şekilde vegan beslenme hakkının derhal ve eksiksiz olarak sağlanmasını,
• Gözaltı süresi boyunca ve sevk edileceği adli mercilerdeki bekleme süreçlerinde kendisine sunulacak öğünlerin vegan kriterlere uygun olarak düzenlenmesini,
• İlk 24 saatte yaşanan hak ihlali iddialarının incelenmesini ve benzer durumların tekrar yaşanmaması için gerekli önlemlerin alınmasını ivedilikle talep ettik.

Yetkilileri, vegan aktivist Medyâ Meral Geylâni’nin bitki bazlı beslenme talebini gecikmeksizin karşılamaya ve gözaltı koşullarının insan hakları standartlarına uygun şekilde yürütülmesini sağlamaya çağırıyoruz.

Temel haklar, yalnızca özgürlükte olanlar için değil; gözaltında, tutuklu ya da hükümlü olanlar dahil herkes için geçerlidir.

Vegan aktivist Medyâ’nın beslenme hakkı acilen sağlanmalıdır yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Hayvan hakları mücadelesi; hukuk, sağlık, ekoloji, beslenme, afet yönetimi, iletişim ve akademi gibi birçok farklı alanda bilgi üretimini ve dayanışmayı gerektiriyor. TVD Komiteleri de, hayvan sömürüsüne karşı hak temelli bir yaklaşımı esas alarak bu amaçla, gönüllülük esasına dayanan bu yapıyla hayata geçiyor.

TVD Komiteleri neler?

• Hukuk
• Sağlık
  • İnsan Sağlığı
  • Hayvan Sağlığı
• İklim ve Ekoloji
• Afet ve İlkyardım
• Beslenme
• Öğrenci
• Girişimci
• Basın ve Görsel Medya

Hangi başvurulara açık?

İlgili alanlarda bilgi, deneyim ve eğitim birikimine sahip vegan bireylerin başvurularını bekliyoruz.

TVD Öğrenci Komitesi için ise uzmanlıktan çok; hayvan hakları, vegan menü ve kampüslerde bitki temelli dönüşüm için sorumluluk almaya, inisiyatif göstermeye ve değişim yaratmaya istekli liseli ve üniversitelilerin katılımını önemsiyoruz.

Nasıl çalışacağız?

Tür ayrımcılığına ve hayvan sömürüsüne karşı;

• Kolektif üretim
• Bilimsel yaklaşım
• Etik bütünlük ve tutarlılık
• Acil gündemlerde ve uzun vadede savunuculuk
• Düzenli iletişim ve eşgüdüm ile çalışmayı hedefliyoruz.

Bilgilendirme ve başvuru formu

Komiteler, çalışma ilkeleri ve başvuru sürecine ilişkin tüm ayrıntılar web sitemizde, tvd.org.tr/tvd-komiteleri adresinde.

Katılım sağlayamasanız da, çevrenizde ilgilenebilecek kişilerle çağrımızı paylaşmanız ve iletişim kanallarınızdan duyurmanız bile mücadeleye bu aşamada, şimdiden katkıda bulunacaktır.

Hayvan hakları için TVD Komiteleri kuruyoruz yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Hobi, turizm ve spor adı altında yürütülen Türkiye çapındaki av katliamlarına karşı verdiğimiz hukuki mücadele 2020’den bu yana aktif olarak sürüyor. Bu bağlamda;

1. “2022-2023 Av Dönemi Merkez Av Komisyonu (MAK) kararının iptali ve yürütmesinin durdurulması;
2. Tarım ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğünün (DKMP) 2022-2023 Av Yılı Av Turizmi Uygulama Talimatının iptal edilmesi ve yürütmenin durdurulması;
3. Tarım ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğünün (DKMP) 2022-2023 Av Yılı Av Turizmi Uygulama Talimatı Ek Kararının iptal edilmesi ve yürütmenin durdurulması;
4. 10.08.2022 tarih ve 31919 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Tarım Orman Bakanlığınca Belirlenen Yaban Hayvanları Listesi kararının iptali ve yürütmenin durdurulması”

talepleri ile 7 Eylül 2022 tarihinde Danıştay’da açtığımız davada, 3,5 sene sonra duruşma günü verildi: 6 Mayıs 2026 Çarşamba günü saat 09:45’te Ankara’daki Danıştay 10. Daire Başkanlığı’nda ilk duruşma görülecek.

Süreç özeti

Hayvan Hakları ve Etiği Derneği ile birlikte açtığımız Danıştay davası ile hem yereldeki hem de Türkiye çapındaki her türlü av faaliyetinin durdurulması ve ilgili kararların iptali için bir kez daha harekete geçmiştik. Aylarca sürüncemede bırakılan davada Danıştay hâlâ yürütmeyi durdurma kararı vermediği için, Türkiye çapında hedefe konulan hayvanlar, iptalini istediğimiz av kararları ve listeleri sebebiyle bu süre içinde öldürülmüştü (Ancak Danıştay davasının yanı sıra, Türkiye’nin farklı illerinde av turizmi odağında eşzamanlı olarak İdare Mahkemelerinde Anadolu yaban koyunu, yaban keçisi ve kızıl geyik gibi türler için açtığımız davaların neredeyse tamamını kazanarak, yerelde bir kısım yaban hayvanın lehine sonuç alabilmiştik).

Bu geçen süreçte; davalı bakanlık tarafından cevap dilekçeleri sunulmuş, iptali istenen karar ve talimatların hukuka uygun olduğu ileri sürülmüştü. Oysa avcılık faaliyetlerinin telafisi imkânsız zararlar doğuracağı açık. Nitekim, önceki yıllarda açtığımız av turizmi ihalelerinin iptali davalarının neredeyse tamamında, farklı illerdeki mahkemeler bakanlığın benzer savunmalarını yetersiz ve tutarsız bularak önce yürütmeyi durdurma (YD), ardından iptal kararları vermişti. Buna rağmen Danıştay, YD’ye gerek olmadığına karar vererek talebimizi reddetti.

18 Ocak 2024’te ise savcı düşüncesi dosyaya sunuldu. Bu görüşte yalnızca belirli tür hayvanlar yönünden alınan kararların hukuka uygun olmadığı belirtilerek, özet olarak şu bilgiler paylaşıldı:

• Bern Sözleşmesi’nin ‘Kesin Koruma Altına Alınan Fauna Türleri’ başlıklı Ek II listesinde yer alan kurt, boz ayı, bağırtlak, kızıl kuyruk bağırtlak ve kızıl sırtlı örümcek kuşunun, Merkez Av Komisyonu kararıyla I numaralı listeye alınarak avlanmasına izin verilmesi hukuka uygun bulunmamıştır.
• Ayrıca, kurt türünün Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde av turizmi kapsamında avlanmasına izin verilebileceğine ilişkin düzenleme de Türkiye’nin taraf olduğu Bern Sözleşmesi hükümlerine aykırılık oluşturduğundan hukuka uyarlık görülmemiştir.

Dosyaya sunulan bu görüşün üzerinden 2,5 sene geçtikten sonra ise duruşma günü verildi. Aynı kararlara karşı açılan Hayvan Hakları ve Etiği Derneği’nin iptal davasında duruşma görülmüş olmasına rağmen, o dosyada da hâlâ karara çıkılmadı.

Dava neden önemli?

Bugün gelinen noktada yürütmenin durdurulması da verilmediği için, av kararlarının üzerinden 3,5 sene sonra görülecek olan duruşmada dava kazanılsa bile, avcılık ve av turizmi adı altında katledilen hayvanları geri getirmek mümkün olmayacak.

Danıştay’ın yıllardır karar almaması ve bakanlığın kopyala-yapıştır usulüyle mahkemelere sunduğu temelsiz savunmalarının dikkate alınması; hayvanların öldürülmesine, hedef dışı türlerin de yıkıcı av faaliyetlerinden etkilenmesine göz yumulması kabul edilemez.

Ancak Dava sonucu, gelecekte alınacak av kararları bakımından belirleyici olabilir. gelecek av kararlarını durdurabilmek adına bu davayı ne pahasına olursa olsun takip etmek ve kazanmak, tüm hayvanlar adına olumlu bir gelişme olacak. Çünkü Hayvanlar ve doğa lehine bir yargı kararı, benzer düzenlemelerin önüne geçilmesi açısından emsal teşkil edebilir.

Diğer taraftan; korunan alanları sermayeye açan Milli Parklar Kanunu’nun Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmesi ve yaban hayvanlarının yasak olan yer ve zamanlarda öldürülmesinin yolunu açacak olan yeni ek madde teklifinin TBMM Tarım Komisyonu’nda kabul edilmesi, bu davanın doğa ve hayvan hakları açısından önemini daha da artırıyor.

Koruma yükümlülüğü yerine ihlallerin artırıldığı bir sömürü düzeninde, tüm gecikmelere ve adalet sistemindeki eksikliklere rağmen sürecin peşini bırakmıyoruz. Barolar ve sivil toplum kuruluşlarıyla birlikte ihlalleri görünür kılmaya, sorumluları teşhir etmeye ve yok etme odaklı politikaları değiştirmek için mücadeleye devam edeceğiz.

Yaşam savunucularını duruşmaya çağırıyoruz

Duruşma, 6 Mayıs 2026 saat 09.45’te Ankara’da Danıştay 10. Daire’de görülecek.

Av. Tuğçe Berber ve Av. Hacer Gizem Karataş ile beraber hazırladığımız, yaban hayat uzmanı Veteriner Hekim Gökçe Coşkun’un uzman görüşlerine yer verdiğimiz bu davanın duruşmasında, Türkiye Vegan Derneği’ni (TVD) Ankara Barosu Hayvan Hakları Merkezi’nden Av. Rıza Güven Taştekin temsil edecek.

Daha önce de söyledik: Geç gelen adalet, adalet değildir. Ama bu, mücadeleden vazgeçmek için bir gerekçe değil. Bu yüzden bu duruşmayı da önemsiyoruz. Hayvanlar ve doğa lehine bir karar alabilmek için sürecin takipçisi olmaya devam ediyoruz.

Tüm yaşam savunucularını duruşma günü; hayvanların, STK’ların ve baroların yalnız olmadığını göstermek için Danıştay’da yaban hayvanlarının yaşam hakkı için dayanışmaya bekliyoruz.

Daha fazla gecikmeden Tarım ve Orman Bakanlığı ile Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından etiğe, ulusal ve uluslararası mevzuata aykırı şekilde yürütülen av katliamına karşı Danıştay’dan adil ve örnek bir karar bekliyoruz. 

Av karşıtı mücadelemiz devam edecek. #AvCinayettir, yasaklanmalıdır!

Bilgilendirme notu: Dava konusu yaban hayvanları

• “Av turizmi” ile hedefe konulan Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler ile ulusal mevzuat uyarınca koruma altında olan, nesli tükenen ve/veya Türkiye’ye endemik olan 200’den fazla Anadolu yaban koyunu, yaban keçisi ve kızıl geyik gibi türler,
• Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği’nın (IUCN) kırmızı listesinde “hassas” statüde listelenen, nesli tehdit altındaki üveyik ve elmabaş patka dahil olmak üzere pek çok kuş türü,
• Bu türlere ek olarak korumadan yoksun bırakılan tilki, çakal, ada tavşanı ve sürek avlarıyla katledilen binlerce yaban domuzu gibi kara memelileri.
• Aynı zamanda yeni Yaban Hayvanları Listesi’nde “Popülasyonu yeterli bir seviyeye ulaştığında avına izin verilebilir” ibaresiyle listelenen ve “Hatay dağceylanı” (Gazella gazella) ve “Urfa ceylanı” (Gazella marica) gibi küresel düzeyde nesli tükenen ve Türkiye’den ayrıntılı envanter çalışması olmaksızın “istilacı tür” sınıfına sokulan Yeşil Papağan ve İskender Papağanı gibi büyük şehirlere yerleşmiş ve doğallaşmış türler de her an yönetmelikler kapsamında öldürülebilir. Nitekim, geçtiğimiz yıllarda Tarım ve Orman Bakanlığı, DKMP ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın yürüttüğü TERİAS Projesi kapsamında AB’den alınan 2 milyon 086 bin euro karşılığında “istilacı tür” kapsamına soktukları yeşil papağanların Ankara, İstanbul ve İzmir’de “eradikasyon” adı altında öldürülmesinin planlandığı ortaya çıkmış, kamuoyunda yoğun tepkilere yol açmıştı.

–

Kapak fotoğrafı: Charles J. Sharp – Sharp Photography, sharpphotography.co.uk (Wikipedia)

Danıştay av iptal davamızda 3,5 yıl sonra kritik duruşma yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Süreç boyunca Polen Ekoloji ile irtibat halinde kalarak; avukatı ve cezaevi ile ayrıca temas kurarak gelişmeleri takip ettik. Bu kapsamda, Cemre Nayir’in bitkisel beslenme hakkına erişiminin sağlandığı bilgisi tarafımıza ulaştı.

Bu bilgiyi paylaşmayı, hem süreci başından itibaren şeffaf biçimde aktarmanın bir gereği olarak görüyor hem de vegan beslenmenin cezaevlerinde uygulanabilir bir hak olduğunu hatırlatmak açısından önemli buluyoruz. Aynı zamanda Cemre’nin durumunu merak edenler için güncel ve doğru bilgi sunmayı önemsiyoruz.

Cemre’nin, tutuklu bulunan diğer Polen Ekoloji aktivistleriyle beraber bir an önce sevdiklerine ve dostlarına kavuşmasını, aktivizmine devam edebilmesini umuyoruz.

Cezaevlerinde bitki temelli beslenme haktır

Bu vesileyle bir kez daha vurgulamak isteriz: Beslenme ve sağlığa erişim, keyfi ve imtiyazlı uygulamalar değil, en temel insan haklarındandır. Bu haklar cezaevlerinde de geçerliliğini korur. Alternatifin bulunmadığı koşullarda, bireyin etik ve vicdani duruşuna aykırı beslenmeye zorlanması ve hakların ihlali kabul edilemez.

Sebebi ne olursa olsun, Türkiye’de cezaevine giren vegan ve vejetaryenlerin vegan ve vejetaryen beslenme hakları, bitki temelli yemek talep etme hakları vardır.

Mahkûmlar ve aileleri, cezaevi yönetiminin ve Adalet Bakanlığı’nın bu yükümlülüğünü yerine getirmesi için aşağıdaki yönetmeliğe atıfta bulunarak vegan yemek temini için resmi başvuru yapabilirler.

Daha önce pek çok vegan mahkûmun bu haklarını kullanabilmeleri için yaptığımız gibi, TVD olarak biz de başvuru sürecinde müdahil olarak gerekli desteği vermeye hazırız.

25978 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Hükümlü ve Tutuklular ile Ceza İnfaz Kurumları Personelinin İaşe Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelikte; “İnancı gereği veya vegan, vejetaryen türü özel bir beslenme şekline sahip hükümlü ve tutukluların talepleri, iaşe miktarı ile sınırlı kalmak üzere karşılanır. Eğitim merkezlerinde de bu uygulama yapılır” düzenlemesiyle vegan ve vejetaryen mahkûmların hakları Türkiye’de 28 Mart 2012’den bu yana yasal düzeyde korunmaktadır.

Bu gönderiyi Instagram'da gör

Vegan Derneği Türkiye (@tvd.org.tr)'in paylaştığı bir gönderi

Cemre Nayir vegan yemek hakkını kullanabiliyor yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Türkiye Vegan Derneği (TVD) olarak, söz konusu kanunun etik, hukuki ve bilimsel açıdan doğurduğu sakıncalar nedeniyle Anayasa Mahkemesi tarafından incelenmesi ve iptal edilmesi gerektiğini düşünüyoruz. Ancak Türkiye’de sivil toplum kuruluşlarının doğrudan Anayasa Mahkemesi’nde iptal davası açma yetkisi bulunmadığı için, yasayı Anayasa Mahkemesi’ne taşıma yetkisine sahip olan ana muhalefet partisi CHP’ye seslenerek muhalefet partilerini harekete geçirmeyi amaçlıyoruz.

Kanunların iptali için başvuru süresi Resmi Gazete’de yayımlanmasının ardından yalnızca 60 gün ile sınırlı. Bu nedenle kamuoyunun desteği, uzman meslek örgütleri, barolar ve sivil toplum kuruluşlarının katılımıyla birlikte büyük önem taşıyor.

Doğa koruma hukukunun temel ilkesi açıktır: Korunan alanlarda kullanım istisna, koruma esastır. Ancak yeni düzenleme bu ilkeyi tersine çevirerek Türkiye’nin en hassas ekosistemlerini madencilik, turizm, enerji ve büyük altyapı projeleri için uzun süreli tahsislere açabilecek bir çerçeve oluşturuyor.

Bu durum yalnızca yaban hayvanlarının yaşam alanlarını değil; ormanları, sulak alanları, kıyıları ve bu alanların sağladığı ekolojik dengeyi bir bütün olarak tehdit ediyor.

Üstelik yaban hayvanlarının yaşam alanlarının yatırım baskısına açılması, doğayı ve hayvanları ekonomik kaynak olarak gören anlayışı güçlendirirken, “yasal” ve “kaçak” avcılık ile birlikte düşünüldüğünde, biyoçeşitlilik kaybı karşısında bilimsel ve etik ilkelerle açık bir çelişki yaratıyor.

Türkiye’nin Kasım 2026’da Antalya’da ev sahipliği yapacağı COP31 süreci yaklaşırken, korunan alanların parçalanarak zayıflatılması aynı zamanda ülkenin iklim ve biyoçeşitlilik taahhütleri açısından da ciddi bir sınav niteliği taşıyor.

Milli parkların, korunan alanların ve yaban hayatının korunması için başlatılan imza kampanyasına katılarak ve paylaşarak siz de çağrımızı büyütebilirsiniz.

Kampanyayı imzalamak için: Change.org/MilliParklarKanunu

Kampanya etiketini çağrılarınızda kullanmak için: #MilliParklarKanunuAnayasaMahkemesine

Kapak fotoğrafı: Yedigöller Milli Parkı / Türkiye Ormancılar Derneği (TOD)

–

İmza kampanyası: Milli Parklar Kanunu iptal istemiyle Anayasa Mahkemesi’ne taşınsın yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

İklim krizi ve biyoçeşitlilik kaybı nedeniyle koruma statülerinin güçlendirilmesi gereken kritik bir dönemde; milli parklar, kıyılar, nehirler ve orman alanları üzerinde artan kullanım ve yatırım baskısı, ekolojik bütünlüğü ve hayvanların yaşam hakkını doğrudan tehdit ediyor.

Yaban hayatı bugün yalnızca bireysel ihlallerle değil; yasa değişiklikleri, teşvik politikaları, “kalkınma” ve “kamu yararı” adı altında sürdürülen yıkıcı ekolojik müdahalelerle sistematik biçimde baskı altındadır.

Milli Parklar Kanun Teklifi

Yaban hayatı ve yaşam alanları sermayenin tasarrufuna açılıyor

AK Parti tarafından TBMM gündemine getirilen ve Genel Kurul’da oylanan Milli Parklar Kanun Teklifi, koruma rejimini yapısal olarak dönüştürme riski taşıyor.

Teklif:

• Koruma alanlarında karar ve denetim yetkilerini Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü (DKMP) düzeyinde tekelleştirip merkezileştiriyor, bilimsel ve bağımsız denetim mekanizmalarını zayıflatıyor ve koruma-kullanma dengesini kullanım ve “sömürü” lehine genişletiyor.
• Ayrıca korunan alanlarda 49 yıla kadar, uzatma imkânlarıyla 99 yıla varan tahsis ve kullanım modellerinin önünü açıyor.

Bu tür bir düzenleme; milli parkları ve tabiat parklarını fiilen uzun vadeli yatırım alanlarına dönüştürecektir. Aynı zamanda doğanın özel şirketlere ve şahıslara on yıllar sürecek şekilde tahsis edilmesi; ekosistemlerin parçalanmasına, yaban hayvanlarının yaşam alanlarının daralmasına ve kamusal doğal varlıkların sermaye lehine devrine zemin hazırlayacaktır.

Koruma, ekonomik faaliyeti sınırlayan istisnai bir tercih değil, devletin anayasal bir yükümlülüğüdür; ilgili tüm kamu kurumlarının başlıca görev ve sorumluluklarından biridir.

Koruma statüsü taşıyan alanların “kamu yararı”, “kalkınma” ve “sürdürülebilir kullanım” söylemleriyle yapılaşmaya ve yatırım projelerine açılması, koruma hukukunun tersine çevrilmesi anlamına gelir. Ekosistemler parçalandığında yalnızca bir alan kaybedilmez; su döngüsü, türler arası besin zinciri ve ekolojik ilişkiler geri dönülmez biçimde zarar görür.

Kıyılar ve orman alanları

Statü değişiklikleriyle daralan habitatlar

Birinci derece doğal sit alanlarının “sürdürülebilir koruma ve kontrollü kullanım alanı” kategorisine geçirilmesi gibi son dönemdeki güncel uygulamalar, kıyı ekosistemlerini doğrudan etkileyecektir. Bu statü değişiklikleri; deniz canlılarının ve deniz memelilerinin, kıyı kuşlarının ve diğer yaban hayvanlarının yaşam alanlarını daraltmakla kalmıyor, kıyıların kamusal ve ekolojik niteliğini de zayıflatıyor.

Benzer biçimde, orman alanlarının tek bir imzayla, Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle yakın zamanda yine orman vasfından çıkarılması uygulamaları da, habitat bütünlüğünü bozuyor ve yaban hayvanlarını parçalanmış, daralmış alanlara sıkıştırıyor.

Yaşam alanlarının hukuki statüsünde yapılan her olumsuz değişiklik, hayvanların yaşam hakkını doğrudan etkileyen ve politik-ekonomik çıkar zincirindeki sorunlu bir mesele olarak karşımıza çıkıyor.

Yasal avcılık ve kaçak avcılık

Yaban hayatı metalaştırılıyor

Yaban hayvanlarının yaşam hakkı; onları korumakla yükümlü DKMP ile Tarım ve Orman Bakanlığı gibi kamu kurumlarının yönetiminde sürdürülen yasal avcılık politikalarıyla ihlal edilmeye devam ediyor.

Meclis Genel Kurulu gündemindeki Milli Parklar Kanun Teklifi ile kaçak avcılığa ilişkin yaptırımların zayıflatılması da caydırıcılığı azaltıyor, cezasızlığı artırıyor ve koruma anlayışını zedeliyor. Yasadışı avcılık, ilgili maddelerle adeta teşvik ediliyor.

Yaban hayvanlarını sayısal veri, ekonomik değer ve av kaynağı olarak tanımlayan yaklaşım ve politikalar, onları özne olmaktan çıkarıyor. Eğlence, spor ya da turizm geliri gerekçesiyle öldürmeyi meşrulaştıran hiçbir politika, ekolojik denge ve doğa koruma iddiasıyla savunulamaz.

“Kota”, “popülasyon yönetimi” ve “av turizmi” gibi kavramlarla öldürmenin teknik ve idari bir meseleye indirgenmesini kabul etmiyoruz. Çünkü 2020-2023 yılları arasında Türkiye’nin farklı illerindeki av turizmi ihalelerinin ve Merkez Av Komisyonu kararlarının iptali için açtığımız ve neredeyse tamamını kazandığımız seri davalarda da vurguladığımız gibi av cinayettir ve yasaklanmalıdır.

Hayvancılık teşvikleri

İklim, etik ve politika arasındaki çelişki

Geçtiğimiz hafta Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından açıklanan hayvancılık destek ve teşvik programları da iklim hedefleri ve ekolojik bütünlükle açık biçimde çelişiyor.

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) verilerine göre küresel sera gazı emisyonlarının yaklaşık %14–15’i hayvancılık sektöründen kaynaklanıyor. Küresel metan emisyonlarının önemli bir bölümü insan tüketimi için yetiştirilen hayvanlardan ve gübre yönetiminden geliyor. Metan gazı ise, 20 yıllık zaman diliminde karbondioksite kıyasla yaklaşık 80 kat daha yüksek ısı tutma potansiyeline sahip.

Hayvancılık ve hayvansal tüketime dayalı gıda politikaları;

• ormansızlaşma,
• yoğun su kullanımı,
• mera açma ve yem üretimi için habitat tahribatı,
• toprak ve su kirliliği gibi çok boyutlu ekolojik sonuçlar doğuruyor.

Yüksek emisyonlu ve geniş arazi kullanımına dayanan bu gıda sisteminin dünyada ve Türkiye’de hükümetler eliyle teşvik edilmesi, bitki bazlı üretim ve beslenmeye dair farkındalık ve teşvik sağlanmaması, iklim politikalarıyla açık bir çelişki yaratıyor.

Bunun ötesinde, hayvanların sistematik sömürüsüne dayanan bir üretim modelinin kamu kaynaklarıyla desteklenmesi etik ve politik açıdan da sorunlu.

Antalya COP31 süreci

Ekolojik tutarsızlık

Türkiye’nin Antalya’da ev sahipliği yapacağı COP31 süreci yaklaşırken, iklim diplomasisi ile iç politika uygulamaları arasında da tutarlılık bekliyoruz.

Korunan alanların yatırım baskısına açılması, orman statülerinin değiştirilmesi ve hayvancılık gibi yüksek emisyonlu sektörlerin teşvik edilmesi; iklim müzakerelerinde verilen mesajlarla örtüşmüyor.

İklim krizi yalnızca karbon hesabına indirgenemez.

• Ormanların, nehirlerin, sulak alanların, kıyıların ve milli parkların bütüncül biçimde korunması zorunludur.
• Yaban hayatı ve korunması “tür bazlı” değil, “habitat bütünlüğü” temelinde ele alınmalıdır.
• Hayvanlar ekonomik kaynak değil, yaşam hakkına sahip bireyler olarak tanınmalıdır.
• Koruma statülerini zayıflatan, yaşam alanlarını daraltan ve hayvanları metalaştıran politikalar terk edilmeli; ekolojik bütünlüğü, hayvanların yaşam hakkını ve anayasal çevre hakkını esas alan gerçek bir koruma yaklaşımı benimsenmelidir.
• İklim krizinin en temel sebeplerinden biri olan hayvancılık ve hayvan tüketimi değil, etik bitki bazlı üretim ve tüketim gibi etik ve adil gıda sistemleri inşa edilip teşvik edilmelidir.

3 Mart Dünya Yaban Hayatı Günü’nde çağrımız net:

Hayvanları, yaşam alanlarını ve ekosistem bütünlüğünü yatırım ve sömürü politikalarına karşı koruyan; bireylerin ve toplumun anayasal çevre hakkını ve türler arası adaleti esas alan gerçek bir koruma rejimi derhal hayata geçirilmelidir.

–

3 Mart Dünya Yaban Hayatı Günü’nde güncel etik ve ekolojik sorunlar yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Bu nedenle hepimizin aklındaki soruları ve 6 Şubat depreminde aktif çalışan gönüllülerin önerileri ile gelişen cevapları derledik.

Hayvanların güvenliği için deprem öncesinde ne yapabilirim?

• Evinizdeki büyük ve ağır olan tüm mobilyaları sarsıntılar sırasında devrilme tehlikesi taşıdığı için duvara sabitleyin.
• Hayvanlar için kuru mama, su, düzenli kullanılan ilaçlar, ilkyardım malzemesi ve pasaportlarının bulunduğu deprem çantanızı hazırlayın, çantayı hızlı ve kolayca erişebileceğiniz bir yerde bulundurun.
• Mikroçiplerinde ve tasmalarında güncel iletişim bilgileriniz olsun, yapabiliyorsanız hayvanların konumunu takip edebileceğiniz (airtag, smarttag vb. gibi) cihazları tasmalarına takabilirsiniz.
• Taşıma kutusu veya taşıma çantası gibi hayvanların kaçamayacakları, kapanabilir kutuları deprem sonrasında hızlıca erişebileceğiniz bir yerde bulundurun.

Deprem sonrasında evden çıkarken kedi ve/veya köpek için ne yapabilirim?

• Evdeki bütün köpekleri yaş, boyut veya sağlık durumu fark etmeksizin tahliye edin.
• Büyük ırk köpekler için sağlam, mekanizmalı olmayan, göğüs tasması kullanın ve hiçbir şekilde tasmalarını bırakmayın. Küçük ırk köpekler için tasmalara ek olarak taşıma çantaları kullanabilirsiniz.
• Evdeki insan sayısı başına ikiden az kedi varsa evden çıkarken kedileri içinden kolayca çıkamayacakları kutu veya taşıma çantalarına koyarak yanınıza alın.
• Evdeki kedi sayısı az ancak fiziksel olarak kedileri hızlıca güvenli alana taşıyamayacak durumdaysanız kendi güvenliğinizi sağladıktan sonra çevrenizden dayanışma talep edin.

Evde insan başına ikiden fazla kedi varsa ne yapabilirim?

• Evdeki insan sayısı başına ikiden fazla kedi varsa deprem sonrasında hayvanların hızlıca tahliyesi mümkün olmayabilir. Bu durumda eve tekrar girebileceğiniz ana kadar kedileri evde bırakmanız gerekebilir.
• Engelli, düzenli ilaç kullanması gereken, hasta veya sık sık bakıma ihtiyaç duyan kedileri hiçbir şart altında yanınızdan ayırmayın.
• Sağlıklı kedileri evde bırakmanız gerektiğinde evinizin her odasına günlük ihtiyaçtan fazla olacak şekilde kırılmaz kaplarda su ve mama bırakın.
• Evinizde hayvan bırakıyorsanız kapılarınızı asla kilitlemeyin. Kedi gibi çevik ve küçük boyutlu hayvanların olası sarsıntılarda kaçabilmesi için kapı/pencere gibi çıkış noktalarını kapatmayın.
• Güvenli olan ilk anda durumlarını kontrol etmek ve tahliye etmek için kedilerin yanına dönün.

Kolayca tahliye edilemeyecek hayvanlar için ne yapabilirim?

• Sarsıntılar sırasında ağzı açık olan akvaryumların suları taşabilir. Bunları önlemek için hava filtrelerinin çalışmasını engellemeyecek şekilde kapak veya streç film yardımıyla akvaryumların üzerini kapatın.
• Hamster, ginepig vb. gibi kutuda taşınabilen küçük hayvanların kutularını güvenli bir alana taşıyın. Eğer yapabiliyorsanız veya bir süre daha evinize dönmeyecekseniz daha küçük bir taşıma kutusu aracılığıyla yanınıza alın.
• Kuşların strese girmelerini engellemek için kafeslerinin üzerini örtün. Eğer evde bırakmak durumundaysanız kafesi devrilemeyeceği güvenli bir alana taşıyın, acil durumlar için kafes kapağını açık bırakın.
• Güvenli olduğunda hayvanların durumunu kontrol etmek ve tahliye etmek için eve geri dönün.

Deprem sırasında hayvanlardan uzaktaysam ne yapabilirim?

• Gün içinde hayvanlar evde yalnız kalıyorsa, deprem sonrasında komşularınızla iletişime geçerek binanızın hasar durumunu ve dolayısıyla hayvanların tehlike durumunu öğrenebilirsiniz.
• Siz uzaktayken hayvanların tahliye edilebilmesi ya da kurtarma ekiplerine hangi binada kaç hayvanın mahsur kaldığının bilgisinin verilebilmesi için önceden komşularınızla dayanışma ağı oluşturun, sokağınızdaki hayvanların fotoğraflarını ve detaylı bilgilerini içeren dijital ve basılı envanter tutun. Bu envanterler kaçma ve kaybolma durumlarında da kullanılabilir.
• Evde yalnız olan hayvanların durumunu kontrol edebilmek için evinize uzaktan kumanda edilen ev tipi kameralardan yerleştirebilirsiniz.
• Eğer sizin yerinize evdeki hayvanları tahliye edecek bir yakınınız yoksa yapabildiğiniz ve güvenli olan ilk anda eve geri dönün.

Deprem Sonrasında Evdeki Hayvanların Güvenliği İçin Ne Yapabiliriz? yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Mevcut ödül sistemi, ödüllerin verildiği takvim yılına ait faaliyetleri esas almakta olup ödül kazanımından sonraki döneme ilişkin geriye dönük bir yaptırım veya ödül geri alma mekanizması içermemektedir. Bunun temel nedeni, ödüllerin belirli bir döneme ait katkı ve etkiyi görünür kılmayı amaçlaması; ödül sahiplerini süresiz ve ileriye dönük bir denetim ilişkisine tabi kılan bir yapıya dönüşmemesidir.

Değerlendirme süreci; topluluk katılımıyla belirlenen isimlerin adaylık aşamasında beyan edilen bilgiler, Yönetim Kurulu’na iletilen bildirimler ve değerlendirme kapsamında makul ölçüde incelenen kamuya açık içerikler üzerinden yürütülür. Yönetim Kurulu’nun tüm adaylar için sürekli ve eksiksiz bir içerik taraması yapma yükümlülüğü bulunmamaktadır. Değerlendirme süreci, bildirime dayalı ve makul inceleme esasına göre yürütülür.

Bununla birlikte, etik ihlallere ilişkin değerlendirme çerçevesinin daha açık ve öngörülebilir hale gelmesi amacıyla Vegan Gelecek Ödülleri etik ilkeleri güncellenmiştir. Güncellenmiş ilke metnine bu bağlantıdan ulaşılabilir.

Vegan topluluğundan gelen bildirim ve katkılar için teşekkür ederiz.

Vegan Gelecek Ödülleri: Değerlendirme Süreci ve İlke Güncellemesi Hakkında yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

28–29 Kasım tarihlerinde Fairmont Quasar İstanbul’da düzenlenen festival, “Yaşama Şans Ver” sloganıyla veganizmi etik, sağlıklı ve çevre dostu bir yaşam biçimi olarak geniş kitlelerle buluşturdu.

Kozmetikten gıdaya, temizlik ürünlerinden tekstil ürünlerine uzanan geniş bir yelpazede ürün stantlarıyla Türkiye’nin önemli hayvan hakları oluşumlarının yer aldığı 60’dan fazla stant ile festival ziyaretçileri vegan bir yaşamı tüm boyutlarıyla deneyimleme fırsatı buldu.

Her yıl #YaşamaŞansVer mottosu ile gerçekleşen festivalde bu yıl da vegan etik, hayvan hakları mücadelesi ve bir arada yaşam vurgusu festival programında kendini gösterdi. Medyadan eğitime, afet yönetiminden spor ve günlük yaşama kadar uzanan geniş bir çerçevede; hayvanların toplumsal süreçlerde sistematik olarak dışlanmasına dikkat çeken konuşmalar, söyleşiler ve atölyeler iki gün boyunca yoğun ilgi gördü. Ayrıca son birkaç senedir hayvan hakları hareketinde yaşanan gerilemeler nedeniyle demoralize olan aktivistleri motive etmek üzere aktivist esenliğine yönelik oturumlara programda büyük bir yer ayrıldı.

Erişilebilirliği artırmak adına Vegfest oturumlarında Türk işaret dili çeviri desteği sunuldu, ziyaretçilerin eşit bir şekilde standları ziyaret etmesini sağlamak için profesyonel çevirmenler iki gün boyunca alanda faaliyet gösterdi. Çevirilerin yanı sıra anti-türcü işaret dili atölyesinde gerçekleştirilen hayvan özgürlüğü için sessiz eylem ile de Vegfest’in kapsayıcılık ilkesine vurgu yapıldı.

Festivalin en çok ilgi çeken bölümlerinden biri olan TVD Vegan Gelecek Ödülleri’nin kazananları, 29 Kasım’da düzenlenen törenle açıklandı. Kategori birincilerini seçmek üzere, online olarak gerçekleştirilen halk oylamasına geçtiğimiz seneye kıyasla iki kat fazla katılım oldu.

Vegan topluluğuna katkı sunan markalar, girişimler, medya profesyonelleri ve aktivistlerin ödüllendirildiği törende kazananlar şöyle:

TVD Vegan Gelecek Ödülleri kapsamında bu yıl “Yılın Paketli Vegan Gıda Ürünü” ödülü, yenilikçi yaklaşımıyla dikkat çeken Vegan Masa’nın Bitkisel Lahmacun ürününe verildi. “Yılın Vegan Atıştırmalığı” kategorisinde ise doğal içerikli ürünleriyle öne çıkan Züber’in Lokma ürünü ödüle layık görüldü.

Bitkisel içecek pazarındaki güçlü konumunu sürdüren Alpro – Oat, “Yılın Vegan İçeceği” ödülünün sahibi oldu. Kozmetik alanında etik üretimi destekleyen Badecanlar’ın Koltukaltı Şeyi ürünü, “Yılın Vegan Kozmetik Ürünü”seçildi.

Bu yıl hem marka hem işletme kategorilerinde iki ödül birden alan Vegan Masa, “Yılın Vegan Markası” ve “Yılın Vegan İşletmesi” olarak kayda geçti.

Perakende alanında bitkisel ürünlere verdiği destekle bilinen Metro Market Türkiye, “Yılın Vegan Dostu Zincir Marketi” ödülünün sahibi olurken; çevrimiçi alışverişte vegan ürün çeşitliliği sunan Vegan Pazaryeri, “Yılın Vegan Marketi” ödülüyle onurlandırıldı.

V-Label sertifikalı ürünler arasında ise probiyotik içerikli yenilikçi formülüyle dikkat çeken Nilky – Probiyo, “Yılın V-Label Sertifikalı Ürünü” seçildi.

Medyada hayvan hakları ve etik yaşam konularına yer vermesiyle öne çıkan Nevşin Mengü, Yılın Medya Ödül’nü kazandı. Sosyal medya alanında ise içerikleriyle geniş kitlelere ulaşan Yeni Nesil Mutfak’ın yaratıcısı Bora Kılıç, “Yılın Sosyal Medya İçerik Üreticisi” ödülünün
sahibi oldu.

Üniversite öğrencileri arasında vegan farkındalığı artırmaya yönelik çalışmalarıyla ODTÜ Vegan, “Yılın Üniversite Kulübü” seçildi.

Son olarak, etik yayıncılık alanındaki çalışmalarıyla öne çıkan muzir.org, TVD Özel Ödülüne değer görüldü.

Bu ödüller, vegan tüketici bilincinin gelişmesine katkıda bulunan kişi ve kurumları teşvik etmeyi amaçlıyor.

İki gün boyunca her yaştan katılımcıya açık ve ücretsiz olarak gerçekleştirilen festivalde; vegan aktivizm, etik, hukuk, medya, spor, diyet, yaratıcılık ve sanat başlıkları altında zengin bir program sunuldu.

Vegan Derneği Türkiye (TVD) hakkında:

Vegan Derneği Türkiye (TVD), türler arası eşitlik ve adaleti savunan bir hayvan hakları örgütüdür. 2006 yılında bir platform olarak temelleri atılan TVD, 2012 yılında resmi statü kazanarak dernekleşmiştir. İnsanların, insan olmayan hayvanlar üzerinde kurduğu sistematik sömürünün sosyal adalet, barış ve eşitlik anlayışıyla son bulması ve türcü bakış açısının ortadan kaldırılmasına yönelik bilinçlendirme çalışmaları yürütmektedir. VegFest ve Dünya Vegan Günü gibi etkinliklerin düzenleyicisi olarak vegan yaşam biçimini daha geniş kitlelere ulaştırmayı amaç edinmiştir.

8. Uluslararası İstanbul Vegfest’te 2025 TVD Vegan Gelecek Ödülleri Sahiplerini Buldu yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.