Somaliland’dan Birleşik Arap Emirlikleri’ne canlı hayvan taşıyan bir gemi, geçtiğimiz hafta kaynağı ve sebebi henüz bilinmeyen saldırıya uğradı. Haberlere göre taşıt, Umman’ın kuzey kıyısındaki Limah açıklarında saat 03.30 sularında, drone veya füze olduğu düşünülen tanımlanamayan patlayıcı bir cismin hedefi oldu.

Gemi alev aldıktan bir süre sonra battı. Yetkililer, gemide bulunan 14 Hintli mürettebatın Umman makamları tarafından sağ olarak kurtarıldığını açıkladı. Ancak gemide kapatılmış ve üst üste yığılmış halde tutulan hayvanlar ise kurtulamadı.

Hayvanlar için herhangi bir kurtarma girişiminde bulunulduğuna dair bilgi de basında yer almadı.

“Çatışma ve savaş bölgelerine hayvan gönderilmesin”

Olay, hem hayvanlar hem de insanlar açısından Hürmüz Boğazı ve yakınlarındaki deniz güvenliği risklerini yeniden görünür kılarken; hayvanların savaş ve çatışma bölgelerine gönderilmesine yönelik itirazların ne kadar haklı ve kritik olduğunu bir kez daha ortaya koydu.

Binlerce hayvan; İsrail, Lübnan ve Suudi Arabistan gibi aktif çatışma bölgelerine taşınmaya devam ediyor. Hayvan koruma örgütleri, hem insanlar hem de hayvanlar açısından büyük riskler barındıran bu tehlikeli taşıma rotalarının askıya alınması için Avrupa Komisyonu’na çağrıda bulunuyor. Ancak kurumlar şimdiye dek bu çağrıları görmezden geldi. Şimdi ise yurttaşlar da bu çağrıya ses vermeye davet ediliyor.

Roket saldırıları ve hava bombardımanlarına maruz kalmak. Panik içindeki çalışanlar tarafından kötü muamele görmek ya da terk edilmek. Küçük ve sıkışık araçların içinde, kaosun ortasında kendi başlarına bırakılmak… Çatışmaların öngörülemez doğası nedeniyle bu ülkelerdeki büyük limanlarda kısa sürede kaos ortamı oluşabiliyor; bu durum hem hayvanların hem de gemi çalışanlarının yaşamını tehlikeye atıyor.

Savaş bölgelerine yapılan canlı hayvan taşımacılığının sonuçları yalnızca limanlarda yaşananlarla sınırlı değil. Çatışmalar nedeniyle limanların kapanması sıkça yaşanıyor ve bu durum hayvanların haftalar boyunca denizde mahsur kalmasına yol açabiliyor. Yiyecek ve su tükenebiliyor, koşullar giderek daha zorlu hale geliyor; uzun süre denizde kalan hayvanlarda yaralanma ve hastalıklar daha yaygın görülüyor.

Aralarında Eurogroup for Animals, Animal Welfare Foundation, Project 1882, FOUR PAWS, Essere Animali, Ethical Farming Ireland, Compassion in World Farming ve Animal Welfare Observatory’nin de bulunduğu onlarca hayvan koruma örgütü, uzun süredir Avrupa Komisyonu’na ve karar vericilere açık mektuplar göndererek, görmezden gelinemeyecek riskler nedeniyle hayvanların savaş bölgelerine taşınmasının durdurulmasını talep ediyor.

Ancak şu ana kadar Avrupa Birliği genelinde bu sevkiyatların askıya alınmasına yönelik bir adım atılmadı. Yalnızca Almanya’nın Niedersachsen eyaleti, “taşınan hayvanların güvenliğinin artık yeterli biçimde garanti edilememesi” gerekçesiyle savaş bölgelerine hayvan gönderimini yasakladı. Avrupa kurumlarının da benzer adımlar atması için çağrılar sürüyor.

Canlı hayvan ticaretinin görünmeyen gerçekleri

Canlı hayvan ticareti ve taşımacılığı; yangın, batma, susuzluk, şiddet, hastalık, aşırı sıcaklık, açlık ve çatışma bölgeleri gibi sayısız risk barındırıyor. Bu yolculuklarda hiçbir kaçış imkânına sahip olmayan hayvanlar süreç boyunca tarifsiz acılar çekiyor, hayatını kaybediyor: Bazıları yolda, geri kalanı da nihai varış noktası olan mezbahalarda…

Gemilerdeki bu can kayıpları münferit olmadığı gibi, sıradan bir “kaza” olarak da görülemez. Bu ölümler, hayvanların metalaştırıldığı bir ekonomik ve politik kurgunun kaçınılmaz sonucu. Bu görüntülere sebep olan ise hayvan kullanımına dayalı gıda sistemi ve sistemin dayatması olan günlük alışkanlıklarımız.

Bu sarsıcı olay, uluslararası canlı hayvan ithalatının “iyi” koşullarda sürdürülmesini değil, Avustralya, Yeni Zelanda ve İngiltere’de olduğu gibi, bir an önce yasaklanması gerektiğini bir kez daha ortaya koydu.

Hiçbir hayvan, şirketlerin ekonomik kazancı ve bireylerin gündelik alışkanlıkları uğruna köleliğe, böylesi korkunç yolculuklara ve sonlara maruz bırakılamaz.

Hayvan haklarının ve uluslararası sözleşmelerin ihlal edildiği bu zulmün ve köle ticaretinin acilen yasaklanması için bir kez daha TBMM’ye çağrı yaparken, bireysel düzeyde hayatımızdan hayvan tüketimini ve kullanımını tamamen çıkartmak için bu yazıyı okuyan herkese sesleniyoruz. Çünkü bu, birbiriyle bağlantılı ölümcül bir zincir.

Süreç boyunca Şartların iyileştirilmesi ve geçici taşımacılık yasakları acilen uygulanması gereken adımlar olmakla birlikte, hayvanlar için ve yaşam haklarının etik ve yasal düzeyde tanınması için yeterli değil. Sistematik şiddet Zincirini kırmak ve hayvan sömürüsünün her çeşidine son vererek vegan olmak elimizde.

Lütfen bu zulme daha fazla destek olmayın, çağrımıza katılın.

Ayrıca We Animals Media fotomuhabirleri tarafından hazırlanan kısa belgeseli mutlaka izlemenizi öneriyoruz. Türkiye Vegan Derneği (TVD) olarak üstlendiğimiz Türkçe çevirisi ve altyazısıyla videoya YouTube kanalımızdan erişebilirsiniz. Ayrıca Haberler web sitemizde arama kutusuna “canlı hayvan ticareti” yazarak konuya dair daha fazla içerik ve bilgiye erişebilirsiniz.

–

Kaynaklar: Maritime Executive, India Today, Eurogroup for Animals

Kapak fotoğrafı: We Animals Media

4 bin hayvan denizde yanarak ve boğularak hayatını kaybetti yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Hindistan’ın Rajasthan eyaletine bağlı Jaipur kentinde gerçekleştirilen bir fotoğraf çekiminde, 65 yaşındaki tutsak fil Chanchal’ın tüm vücudu parlak pembe renge boyandı.

Fotoğraflar, Rus sanatçı ve fotoğrafçı Julia Buruleva tarafından Kasım 2025’te gerçekleştirilen çekim sırasında kaydedildi. Görsellerin Mart ayında yeniden dolaşıma girmesiyle birlikte olay sosyal medyada geniş tepki topladı.

Çekimde filin, terk edilmiş bir tapınakta bir modelle birlikte konumlandırıldığı görüldü.

Filin ölümü üzerine tepkiler

Haber ajansı PTI’ye göre Chanchal, Şubat ayında yaşamını yitirdi.

Çekimi gerçekleştiren fotoğrafçı Julia Buruleva, kullanılan boyanın organik ve zararsız olduğunu, uygulamanın kısa sürdüğünü ve hayvanın zarar görmediğini öne sürdü. Filin “sahibi” ise ölümün yaşlılığa bağlı kalp krizi olduğunu ifade etti.

Ancak kamuoyunda, yaşlı bir hayvanın sanatsal üretim uğruna bu tür bir müdahaleye maruz bırakılmasının başlı başına bir sorun olduğu yönünde haklı eleştiriler yoğunlaştıktan sonra Buruleva, kendisine yöneltilen eleştirilere karşı sosyal medyada bir açıklama yaparak medyayı suçladı ve kendisine destek olmaları için sosyal medyada takipçilerine çağrı yaptı.

Söz konusu fotoğrafın baskılarının ise 3 lakh rupiye (yaklaşık 20.000 TRY – £360) kadar fiyatlarla satışa sunulduğu belirtildi.

Fillerin son derece hassas ve gözenekli bir cilde sahip olduğu, fiziksel müdahalelere ve alışılmadık koşullara karşı yüksek stres geliştirebildiği biliniyor. Bu bağlamda, zararsız olduğu iddia edilen maddelerin kullanımı dahi hayvanın bedensel ve psikolojik bütünlüğü açısından risk barındırıyor.

PETA India, Buruleva’ya gönderdiği mektupta, “Boyanın hayvanın sağlığı üzerindeki etkilerini tamamen dışlamak mümkün değil. Özellikle göz, kulak, hortum, ağız ve genital bölgeler çevresinde uygulanan kaplamalar; tahriş, yutma riski, stres ve mevcut sağlık sorunlarının kötüleşmesine yol açabilir,” açıklamasında bulunarak, ya görselin satıştan kaldırılmasını ya da elde edilen gelirin fil koruma ve rehabilitasyon merkezlerine bağışlanmasını talep etti.

Soruşturma ve yasal çerçeve

Rajasthan Orman Müdürlüğü, çekimin yasal izinlere uygun olup olmadığını ve hayvan haklarına ilişkin düzenlemelerinin ihlal edilip edilmediğini incelemeye aldı.

Hindistan’da filler Yaban Hayatı Koruma Yasası kapsamında korunuyor olsa da, turizm ve eğlence sektörlerinde sömürüye maruz bırakılmaları uzun süredir tartışma konusu olmaya devam ediyor.

Bu gönderiyi Instagram'da gör

Sustainable Tea with Shreya (@sustainableteawithshreya)'in paylaştığı bir gönderi

Hak ihlali nerede başlıyor ve nerede bitmiyor?

Filin ölüm nedenine ilişkin tartışmalar, olayın özündeki hak ihlalini değiştirmiyor.

Fil boyama gibi uygulamalar, hayvanların bir “deneyim” ya da “görsel unsur” olarak sunulduğu sömürü pratiklerinin bir parçası olarak öne çıkıyor. Özellikle turistik merkezlerde, yabancı ziyaretçilerin de dahil olduğu içerik üretimi ve deneyim ekonomisi, sürüngenlerden tembel hayvanlara, kaplanlardan maymunlara kadar hayvanların sistematik biçimde sömürülmesine zemin hazırlıyor. Bu tür içeriklerin sosyal medyada yaygınlaşması ise, benzer uygulamaların normalleşmesine ve yeniden üretilmesine yol açıyor.

Hayvanların özgürlüklerinin ellerinden alınması, insana bağımlı hale getirilmeleri ve “eğitim” adı altındaki işkence süreçlerinden geçirilmeleri bu tür tartışmalarda çoğunlukla geri planda kalıyor.

Oysa esaret altındaki filler genellikle “crush” olarak adlandırılan, itaat etmeye zorlandıkları travmatik süreçlerden geçirilerek eğitiliyor. Ardından turistik geziler, gösteriler ve benzeri faaliyetlerde kullanılıyor; çoğu zaman zincirlenmiş halde tutuluyor ve doğal yaşam koşullarından uzaklaştırılıyor.

Uzmanlar, günümüzde dijital üretim teknikleriyle benzer görsellerin hayvan kullanımı olmaksızın oluşturulabildiğine dikkat çekerek, canlı hayvanların bu tür projelere dahil edilmesinin gereksiz ve etik dışı olduğunu vurguluyor.

Hayvan seçicilik ve etik tutarlılık

İhlal, esaret ile başlarken burada bitmiyor: Temel düzeyde sorun, ister koyun veya inek olsun, ister fil veya zürafa olsun, bir hayvanın insan amaçları ve menfaatleri doğrultusunda kullanılması, sömürünün çeşitli gerekçelerle meşru ve yasal hale getirilmeye çalışılması.

Kendimize şu soruyu soralım: Eğer fil ölmeseydi ama yine de haber olsaydı, o zaman bu fotoğrafa sempati ve hayranlıkla bakıp alkış mı tutacaktık, yoksa yine bir hayvanın turizm ve sanat adı altında tutsak edilmesine ve sömürülmesine tepki gösterecek miydik? Ya da fil yerine benzer bir muameleye maruz bırakılan bu hayvan bir yılan, böcek veya balık olsaydı, aynı şekilde sesimizi yükseltebilecek miydik?

Etik tutarlılık; tüm hayvanlar için aynı çizgiyi koruyabilmeyi gerektirir.

Hayvan sömürüsüne destek vermeyin

Turistlere, sanatçılara, içerik üreticilerine ve tüketicilerine çağrımızdır:

• Tatillerinizi, içeriklerinizi ve deneyimlerinizi bilinçli ve sorumlu bir şekilde planlayın.
• Hayvanların haklarını gözeten işletmelere, alanlara ve üretim pratiklerine öncelik verin.
• Türü ne olursa olsun, hayvanların turizm, eğlence, sanat veya içerik üretimi amacıyla kullanılmasına dayanan faaliyetlere katılmayın.
• Hayvan sömürüsüne dayanan deneyimler sunan şirketlerden tur ve tatil satın almayın.
• Hayvanları araçsallaştıran üretimlere imza atan sanatçıları, projeleri ve bu içerikleri görünür kılan mecraları desteklemeyin; bu pratikleri normalleştiren içerikleri yaygınlaştırmayın.

Hayvan sömürüsünü hayatın her alanında reddeden vegan yaşam felsefesini ve biçimini benimsemek, etik tutarlılığın en temel gereğidir.

–

Kaynaklar: Hindustan Times, World Animal Protection, PETA UK

Ölen pembe fil üzerinden etik tutarlılık: Sanat, turizm ve ötesi yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Vegan Derneği Türkiye (TVD) organizasyonu ve V-Label International ana sponsorluğunda yapılan Uluslararası İstanbul Vegfest, bu yıl 28-29 Kasım 2025 tarihlerinde sekizinci kez kapılarını açıyor. Fairmont Quasar İstanbul’da “Yaşama Şans Ver” sloganıyla düzenlenecek olan geleneksel vegan festival, sadece veganlara değil; etik, sağlıklı ve çevreye duyarlı bir yaşama ilgi duyan her yaştan katılımcıya açık ve ücretsiz.

Veganizm felsefesini geniş kitlelere ulaştırarak toplumsal adalet çemberini genişletmeyi ve tüm canlıların yaşam hakkını merkeze alan eşitlikçi bir yaşam kültürünü yaygınlaştırmayı hedefleyen İstanbul Vegfest, bir kez daha Türkiye’den ve dünyadan hayvan hakları ve bitki bazlı beslenme konularında etkili çalışmaları, deneyimleri ve üretimleri yaygınlaştırma imkanı sunacak.

Aktivizm, müzik, spor, dans ve film bir arada

İki gün sürecek olan festivalin içeriği; hayvan hakları aktivizmi, etiği ve hukuku başta olmak üzere, konserlerden film gösterimlerine, uzman konukların yer aldığı oturumlardan yaratıcı atölyelere kadar, erişilebilirlik ve kapsayıcılık perspektifiyle geniş bir yelpazeye yayılıyor.

1. GÜN: 28 KASIM CUMA

İşaret dili ve yaratıcı dans atölyelerinin planlandığı ilk festival gününde (28 Kasım) “Kritik Değişimler: Veganlığı Özgürlük Hareketleriyle Uyumlu Hale Getirmek” söyleşisi, vegan aktivizmin diğer özgürlük ve eşitlik mücadeleleriyle nasıl bir arada ilerleyebileceğini masaya yatıracak. Müzisyenlerle birlikte Vegan Sahne’de gerçekleştirilecek mini konserler ile beraber kısa film gösterimleri de festivalin birinci gününde yerini alacak.

2. GÜN: 29 KASIM CUMARTESİ

Festivalin ikinci günü, kısa film gösterimlerine ek olarak, güncel toplumsal sorunlara ve akademik tartışmalara odaklanan oturumlarla devam edecek.

“Hukuk ve Hak Mücadelesi” ile “Medya ve Etik”

Bu bölümde özellikle, bir arada yaşamı tehdit eden dışlayıcı politikaların toplumsal sonuçları vurgulanacak ve oturumlarda;

• sokakta yaşayan hayvanların en temel hakkı olan beslenme hakkını hedef alan güncel yasaklar,
• afetlerde ve kriz anlarında hayvanların dışarıda bırakılması,
• sistematik hayvan hakları ihlallerinin medyaya yansıtılma biçimi,
• hayvan özgürlüğü bağlamında etik gazetecilik ilkeleri ele alınacak.

“Sağlık ve Beslenme”

Güncel uluslararası beslenme kılavuzlarında bitkisel beslenme tüm yaş grupları için “uygun ve faydalı” olarak belirtilse de, bitkisel beslenmeye dair önyargıları yıkmak ve doğruluğu kanıtlanmış bilimsel verileri kitlelere ulaştırmak için daha çok sayıda meslek grubunun katılımına ve farkındalığına ihtiyaç var.

Bu sebeple bu yıl “Sağlık ve Beslenme” ile ilgili oturumlarda vegan diyetisyenler ve profesyonel sporcular, bitkisel protein kaynaklarını ve sporda bitkisel beslenme konusundaki önyargıları ve yanlış bilinenleri ele alacak.

“Toplumsal Kapsayıcılık ve Mücadele”

Bu başlık altında eğitimciler, veteriner hekimler, içerik üreticileri ve aktivistler kapsayıcı toplumsal dönüşüm için hayati konuları tartışacak. Festivalin ana temasını güçlendiren bölüm; insan-hayvan-ekosistem etkileşiminde bütünlükçü, dayanışmacı ve kapsayıcı bir yaşam modelinin önemini görünür kılacak. Oturumlarda şu temalar öne çıkacak:

• Eğitim kurumlarında etik kültürün yaygınlaştırılması ve hayvanların “öğretim dışı” görülmesine karşı kapsayıcı modeller,
• Dijital içerik üreticiliğinde etik sınırlar ve sorumluluk,
• Afet yönetiminde hayvanların gözetilmesi, hazırlık-planlama süreçlerine dahil edilmeleri ve kapsayıcı politika örnekleri,
• Geri gönderme merkezinde alıkonulan vegan bir kadın aktivistin yaşadıkları üzerinden, kırılgan grupların çok yönlü dışlanma deneyimleri,
• Aktivizmi sürdürülebilir kılmak için tükenmişlik ve umutuzluk hissine karşı bir arada durmak ve kolektif gücümüzü kullanmak.

TVD Vegan Gelecek Ödülleri de sahiplerini bulacak

Türkiye vegan topluluğunu güçlendirmek ve etik üretim yapan kişi ve markaları teşvik etmek amacıyla düzenlenen geleneksel TVD Vegan Gelecek Ödülleri, bu yıl da festivalin ikinci gününde sahiplerini bulacak.

TVD Vegan Gelecek Ödülleri’nde her bir kategoride en çok oy alan adaylar oylamaya sunuluyor ve vegan topluluğunun öncü isimlerini halkın oyları belirliyor. Bu yıl 16 Kasım’da son bulan oylamanın sonuçları; vegan aktivizme katkı sağlayan bireylerin, oluşumların ve ürünlerin tanıtıldığı, üretim sektöründeki yeniliklerin görünür kılındığı ödül töreninde paylaşılacak.

Vegan atıştırmalık, içecek, kozmetik ürünlerinden vegan işletmelere ve vegan dostu zincir marketlere kadar pek çok farklı başlık altında oylama sonuçlarını içeren ödül töreni kapsamında, yılın vegan markası, içerik üreticisi, medya organı, üniversite topluluğu ve V-Label sertifikalı ürünü de ödül alacak.

Herkese açık ve ücretsiz

Gıdadan kozmetiğe, tekstilden temizlik ürünlerine kadar yüzlerce vegan ürünün sergileneceği, sivil toplum kuruluşlarının ve üniversite vegan kulüplerinin stantlarıyla hareketlenecek 8. Uluslararası İstanbul Vegfest; daha adil, daha kapsayıcı ve daha şefkatli bir dünya hayali kuran herkesi 28-29 Kasım’da Fairmont Quasar İstanbul’da bu büyük buluşmaya bekliyor.

Festival programının tamamını aşağıda, ve TVD’nin web sitesi ile sosyal medya hesaplarında bulabilirsiniz. 

tvd.org.tr
instagram.com/Vegfestist
x.com/VegfestIst
facebook.com/VegfestIst
youtube.com/Vegfestist

8. Uluslararası İstanbul Vegfest Programı

1. Gün:

13:00   8. Uluslararası İstanbul Vegfest Açılış Konuşması

13.30    Kritik Değişimler: Veganlığı Özgürlük Hareketleriyle Uyumlu Hale Getirmek

14:00   Veganizmi Erişilebilir Kılmak:  Herkes İçin Anti-Türcü İşaret Dili Atölyesi

15:00   Vegan Çiftlik Film Gösterimi Kısım-I

16:00   Vegan Sahne Müzik Dinletisi: Emre Özdemir, Ahmet Yeşil, Bahar Pınarer, off Maqam

18:00   Yaratıcı Dans ve Etik Hareket Atölyesi

19:30   Alen Zinzal, Selin Karaağaç, Elif

2. Gün:

11:30-12:30      Vegan Diyetisyenlerle Protein Kaynağı Soyanın 5 Hali

11:30-12:00      Vegan İçerik Üreticiliği: Sınırlar ve Etik

12:10-12:50      Eğitimci Perspektifinden Eğitim Kurumlarında Etik Kültür

13:00-13:40      Afetlere Birlikte Hazırız: Afet Yönetiminde Hayvanlarla Yaşam ve Hazırlık

13:45-14:10      Nedir Bu Besleme Yasakları?

14:20-15:00      Gazetecilik etik ilkeleri hayvan özgürlüğü için nasıl geliştirilebilir?

15:10-15:50      Medyaya Yansıyan Hayvan Hakları İhlalleri ve Meclis’te Hayvan Hakları Raporu

16:00-17:00      TVD Vegan Gelecek Ödülleri 2025

17:10-17:30      Geri Gönderme Merkezinde Bir Vegan Aktivist

17:40-18:20      Profesyonel Sporcuların Gözünden Sporda Bitkisel Beslenme Algısı

18:30-19:10      Vegan Çiftlik Kısa Film Festivali Vegfest Seçkisi Kısım-II

19:20-20:20      Tükenmişlikten Yeniden Doğuş: Aktivizmi Sürdürülebilir Kılmak

<strong>8. Uluslararası İstanbul Vegfest 28-29 Kasım’da</strong> yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Bu yıl İstanbul’da vegan feministler olarak, Vegan Kortej çatısı altında bir araya gelerek Kadıköy’den Taksime uzanan bir yürüyüş gerçekleştirdik.

8 Mart öncesinde gerçekleştirilen döviz ve slogan atölyelerinde hazırlanan materyallerin sosyal medyada paylaşıldığında ne yazık ki bazı arkadaşlarımız için linç kampanyasına dönüştürüldüğüne tanık olduk. Ancak feminizm mücadelesi ile hayvan hakkı savunuculuğunun ortaklaştığı noktayı göremeyen bireylerin bu sanal saldırısı meydanlarda karşılık bulmadı.

Kadının emeğini sömüren, baskılayan, şiddet uygulayan patriyarka tür ve cinsiyet ayrımı gözetmeksizin sistematik olarak hayvanları sömürmeye, öldürmeye, üzerlerinde tahakküm kurmaya devam ediyor. Vegan hayvan hakları aktivistleri olarak hayvanların feminizmin eşitlik mücadelesinde görünür olması için alanlarda olmanın öneminin farkındayız, 8 Mart’ta ülkenin dört bir yanında sokağa çıkan ve hayvanların uğradıkları sistematik sömürüyü görünür kılan herbir veganın emeğinin çok kıymetli olduğunu biliyoruz.

Hayvan Hakları Mücadelesini meydanlara taşıyan aktivistlerin 2025 yürüyüşünü arşivlemek ve mücadeleyi büyütürken ilham olması adına bu seneki deneyimlerini ve dövizlerini sizlerle paylaşıyoruz.

1 Kasım’dan 8 Mart’a, sömürüye karşı bütünleşik mücadelemizde dayanışmayla…

Vegan Aktivistlerin Deneyimleriyle 8 Mart

“HAYVANLARI DA KADINLARI DA SÖMÜRÜYOR PATRİYARKA!”

8 Mart’da önce Kadıköy ve sonra Taksim’de vegan feministler olarak ses yükselttik ve sisteme itirazlarımızı yükledik.

Ataerkil sistemin tek hedefi kadınlar değil, zayıf gördüğü her kesime ve canlıya aynı yerden bakıyor. Kadınlara da, Lgbti+’lara da hayvanlara da aynı sömürü̈ ve şiddet kıskacını doğrultuyor. Hakların gaspı, cinayetler ve katliamlar sistemsel baskının oluşturduğu zeminde işleniyor.

2025’de patriyark sistemin baskısını artırdığını, hak mücadelelerini düşmanlaştırmada vites yükselttiğini görüyoruz. Cinsiyetçilik, homofobi, köpekleri canavarlaştırma, hayvanları düşmanlaştırma ve türcülükle bir sömürü kıskacı işletiliyor. Vegan feministler olarak bunu görüyor, kadın, Lgbti+ ve hayvan hakları ile dayanışmak için ayrılığa ihtiyaç duymadığımızı söylüyoruz. Şiddetin faaline odaklanarak cinsiyetçi-türcü-homofobik olmayan adil ve eşitlikçi bir dünya için bütünleşik bir mücadeleyi işaret etmeye devam ediyoruz.

Feminist gece yürüyüşünde ışıklı pankartımız, dövizlerimiz ve vegan bayrağımızla yürüdük. Kızkardeşlerimizle kucaklaştık, coşkumuzu yükselttik.

Vegan feministler olarak “sınıfsız sınırsız özgür vegan bir dünya!” istiyoruz.

Güzide Erden, Vegan Aktivist (Vegan Derneği Türkiye) – İstanbul

Feminizm patriyarkayı ve onu yeniden üreten tüm dinamikleri karşısına alır. Günümüzde, toplumsal yaşamı sömürü ve tahakküm üzerine kuran tüm politikalarla olduğu gibi, türcülükle de antagonisttir. Şu sorular kritiktir: feminizm “birileri”ne yapılan sistematik işkenceyi görmezden gelebilir mi? “Birileri”nin sömürülmesinde suç ortağı olarak, bunu meşrulaştırarak nasıl adil bir dünya için mücadele yürütebiliriz?  Kadınların erkekler için yaratılmadığı gibi hayvanlar da biz insanlar İçin yaratılmadı. Patriyarka, kapitalizmle köklenmiş sistematik dinamiklerle hayvanları, kadınları, lubunyaları sömürüyor. Yıl 2025, türcü-feminizm artık kabul edilemez, bu çelişki milyonlarca hayvanın sömürülmesine sebep olurken hem politik zemine hem mücadeleye zarar veriyor. Bu yüzden “Kız kardeşim, vegan ol!”

“Patriyarkaya, Türcülüğe, Kapitalizme karşı topyekün mücadele!” dövizlerimizle çıktık 8Mart’a. Görünmeyen emeğin sesini yükselttik, sokaklarda, meydanlarda, “sınıfsız, sınırsız, özgür vegan bir dünya” diye haykırdık. Oldukça yoğun bir ilgi vardı bol ışıklı “vegan feministler” pankartımıza… Tanışmadığımız vegan kızkardeşlerimizle vegan bayrağın altında toplandık. Bolca fotoğraf çektirdik. Henüz vegan olmamış kızkardeşlerimizin yoğun ilgisi, bize eşlik ettiği sloganlar ve kortejimizin coşkusu çok güzeldi.

Türcülük karşıtı mücadelemizi her geçen gün büyütüyoruz. Diğer hak mücadeleleriyle bir araya geliyor, politik hattı birlikte belirliyor ve alanlarda ses yükseltiyoruz.

Merve Tufan, Vegan Aktivist – İstanbul

8 Mart’ta Feminist Gece Yürüyüşü’ne ve bu yıl aynı gün olsa da çoğunlukla bir önceki Cumartesi günü Kadıköy’de yapılan Büyük Kadın Buluşması’na katılmak hayvanlar için de çok önemli. Çünkü hayvan istismarının ve bunun karşısında olan veganlığın feminizimden ayrılamayacak bir durumda olduğuna eminim. Çünkü hayvanları da kadınları da lubunyaları da sömüren, değersizleştiren, öldüren aynı partiyarka, aynı eril tahakküm. Yıkmaya çalıştığımız aynı şey ise, sömüren aynı ise birlikte mücadele etmemiz gerekmez mi? Ayrıca feministler kendilerini erkek şiddeti altında ezilirken buldukları için sokaklara çıkıyorlar, yine de erkeklerin de şiddete uğramasını istemiyorlar. Bu güzel düşüncedeki feministlerin hayvanların şiddete uğramasını isteyeceğini düşünmüyorum. Fakat nasıl ki bundan yıllar önce kadınlara uygulanan şiddet sistem dediğimiz kapitalist patriyarka tarafından gizleniyorsa, bugün aynı kapitalist patriyarka hayvanlara yönelik şiddeti de gizliyor. Bu gizlemeye karşı bizim bu gizliliğin önündeki perdeyi kaldırmak zorunda olduğumuzu düşünüyorum. Vegan feministler olarak hep diyoruz ya bulunduğumuz her yerden ses çıkarmalıyız diye, bu yüzden farkında olmadan hayvanlara şiddet uygulayan feministler varsa onların düşüncelerine bir kapı açmak için 8 Mart’ta alanlarda olmamızın önemli olduğunu düşünüyorum.

Nasıl ki bundan sadece birkaç yıl önceye kadar translar lubunyalar feminist mücadeleden dışlanıyor ama bugün bu değiştiyse, inanıyorum ki hayvanlar feminizmin öznesi olarak görülmese de bu mücadelenin içinde yer bulacaklar. O zaman feministler hayvanlara yaşatılanları bu kadar geç gördükleri ve yaşatılanlara bu kadar geç ses çıkardıkları için üzülürken, biz vegan feministler olarak elimizden geleni yapmış olduğumuzu bileceğiz ve o üzülen feminist kardeşlerimize diyeceğiz ki “Üzülme kardeşiz, biz başlatmıştık, beraber devam edeceğiz bu mücadeleye”.

Tüm bunları düşünerek bu yılki dövizimin bir yüzünde şu yazıyordu: hayvanlar ne alaka deme, çünkü kadını ve hayvanı değersizleştiren, sömüren, öldüren aynı partiyarka. Arka yüzünü ise ikiye böldüm. Sol yanında beyaz zengin yaşlı heteroseksüel erkeğin en üstte olduğu ve kadın ve diğer hayvanların altta olduğu, çoğunlukla ego yazısıyla karşımıza çıkan  resim vardı. Ama ben bunun ego degil de tamamen ataerkil sistem olduğunu düşündüğüm için, resmin altına ataerkil yazıp üstünü çizdim. Dövizin sağ tarafında da vegan bayrakta insanları temsil eden yani beyaz yerde gökkuşağı vardı ve vegan bayrağın üzerinde tüm hayvanların tabii insanların da içinde olduğu bir yuvarlak içinde yanyana durduğu resim vardı. Bu resmin altına da vegan yazdım. Ayrıca Çok uzun süredir var olan “Vegan Feministler” pankartını ışıklandırdık ve iki tane çubuğa astık, çok güzel oldu.

Bu yıl diğer yıllardan farklı olarak polis aramasından geçtiğimizde sadece gökkuşağını almamakla kalmadılar, üzerinde “politik” ve “rejim” kelimelerinin yazdığı dövizlerimizi de alana almadıklar. Hatta üzerinde Carol J. Adams’ın “Et yemek erkek iktidarının her öğünde yeniden ilan edilmesidir” sözü yazan dövizi de almak istemediler ama bir şekilde alana soktuk.

Vegan feministler kortejnin bu kadar az kişi olması üzücü çünkü vegan ve feminist olduğunu söyleyen çok sayıda insan tanıyorum ama gelmediler. Bu sadece 8 Mart için de geçerli değil. Bir yıldır sokaklarda katliam yasasına karşı yürüttüğümüz mücadelede de aynı durum söz konusu. Vegan olmanın hayvanlar için mücadele etmeyi yanında getirdiğini düşünüyorum. Umarım herkesin vegan olduğu ve her veganın hayvanlar için ses çıkardığı günler gelecek.

Arzum, Vegan Hayvan Hakkı Savunucusu – İstanbul

2025 yılını “aile yılı” ilan edenlere, varoluşlarımızı yok sayanlara inat, bu 8 Mart’ta binlerce feminist sokakları, meydanları isyanımızla doldurduk. Bununla birlikte biz feminist veganlar biliyoruz ki; kadının, lgbti+nın, çocuğun, göçmenin, sakatın, engellinin ve tüm azınlık kesimlerin en temel haklarını gasp eden patriyarkal sistem, insan dışı hayvanların da aynı tahakküm mantığıyla sonuna kadar sömürülmesini meşru kılıyor.

Bundan nerdeyse 11 yıl önce, 2014 yazında Muğla’da ilk vegan feminist kamp için hazırlanan, yıllar içinde kuşaktan kuşağa, elden ele dolaşan “Vegan Feministler” pankartını, bu 8 Mart’ta da -tam da olması gerektiği gibi- insan ötesi bir feminist isyanla taşıdık Taksim’de. Artık bu coğrafyanın her yerinden yüzlerce vegan-feminist sesleniyor: “özel olan politik; kimi yediğin kimi kullandığın da politik.” Bedenleri ete, süte, yüne, deneye, eşyaya indirgenen, yaşamalarına dahi izin verilmeyen hayvanlarla dayanışmayı bulunduğumuz her yerde hatırlamanın ve hatırlatmanın hepimizin sorumluluğu olduğunu düşünüyorum. Ne trans dışlayıcı ne de türcü feminizm patriyarkayı yıkabilir.  Ne alaka deme, çünkü birilerinin türünden dolayı sömürülebilir olmasını onaylıyorsan, bu cinsiyetinden ötürü de olabilir ırkından ötürü de. Yani hepimiz hedefteyiz, ancak hep birlikte özgürleşebiliriz.

Özge Özgüner, Vegan Aktivist (BurHak) – İstanbul

Veganlar olarak orada olmamız önemliydi çünkü ataerki ve türcülük birbirini besleyen baskı sistemleri ve özgürlük bölünemez. Ne kadınların, ne hayvanların, ne de doğanın sömürüsüne göz yumamayız. Sokaklarda olmak, aynı sloganları haykırmak insana umut veriyor. Benim için çok güzel bir anlar oluştu. Ben Kızkardeşim Vegan Ol pankartı hazırlayıp X hesapta paylaşmıştım ve naveganlar tarafından baya linç yedim. Korkunç mesajlar alıyordum şiddet, taciz her şey vardı. Ben de hesabımı gizliye aldım.

Mitingde o pankartı gören bir sürü insan yanıma gelip bana sarılıp, desteklerini gösteriyordu bir sürü vegan yoldaşımı tanıdım. Kocaman dünyada yalnız olmadığlmı hissettim..

Xanım Nana Babazade, Vegan Aktivist – İstanbul

Bu yıl ki 8 Martı “duygu yoğun” bir deneyim olarak tanımlayabilirim. Arkadaşım Şule ile yürüyüş öncesi buluşup vegan lahmacun eşliğinde dövizimizi hazırladık. Alana geldiğimizde müthiş bir coşku, güven ve aidiyet  duygusu hissettim. Sloganlar attıp, dans edip, hoplayıp zıpladık, neşe ve umutla ile dolup tastık adeta. Yürüyüş bitene kadar bu duyguların tadını çıkarmış ve artık evimize donecekken önümüzdeki yolu kapattılar. Birazdan açarlar herhalde diye beklerken, gözaltılar başladı. Korkunç bir köşeye sıkıştırılmıslık duygusu yaşadım, polisler bize bakıyor,içten içe gülüyor, adeta dalga geçer tavırlarla sorulamıza cevap veriyorlardı. Buz gibi havada tamamen keyfi yapılan bu hukuksuz uygulama ve maruz kaldığımız psikolojik şiddet sonucunda anksiyete krizi geçirdim ve titreyerek ağlamaya başladım. Arkadaşlarımın desteği sayesinde toparlayabildim ve yaklaşık 1.30 saat sonra bizi bıraktılar. Eve giderken bir yandan, bizi korkutmaya yıldırmaya çalışmak için bu harika günü nasıl mahvettiklerini, bir yandan da gözaltına alınan arkadaşlarımızı düşünüyordum. Her geçen yıl sayımızın artması, mücadele ateşimizin yükselmesi ve bu baskıların temelindeki korkuyu gördüğüm için daha da umutla doldum. Seneye dövizime ne yazacağımı düşünüyorum şimdiden

Bahar Mercan, Vegan Feminist – İstanbul

Patriyarkanın; kadın, lgbti+, çocuk, doğa ve hayvan üzerinde tahakkümüyle iktidarını her gün güçlendirmeye çalıştığı bu dönemde, tüm türlere yaşam ve özgürlük çağrısıyla 8 Mart’ta sokaklardaydık.

Trakya Üniversitesi Vegan Topluluğu, TÜVEG – Edirne

Vegan feministler olarak kadınların ve hayvanların bedeninin kontrol edilmesine ve istismar edilmesine karşı çıkıyoruz. Kadınların maruz kaldığı sömürüyle, hayvanların maruz kaldığı sömürü arasında doğruda paralellik vardır. “Hayvancılık endüstrisi” özellikle dişi hayvanların üreme sistemini kullanarak süt ve yumurta üretimini sürdürüyor.  Ataerki hayvanın etiyle, kadının bedeniyle besleniyor. Bu sebeple veganlar olarak 8 Mart Dünya Kadınlar gününde sokaklarda tüm yaşamın hak olduğunu haykırdık.

Anonim Aktivistler – İzmir

Ankara’da 8 Mart için öncesinde döviz atölyesi için çağrıda bulunduk.  Katılım çok yoktu ama keyifle geçti.

8 Mart için sözleştiğimiz vegan arkadaşlarımız da bir araya gelmek için alanda buluşacaktık, yalnız beklemediğimiz büyük bir kalabalıkla karşılaştığımız için bir araya gelmemiz güç oldu farklı yerlerde vegan dövizlerimizle bulunduk. Ankara’da böyle bir kalabalığın olması bir araya gelmemize engel oldu fakat kalabalığın O büyük coşkusu kadın dayanışmasında çok güçlü hissettirdi.

Ek olarak olumsuz bir görüşüm de, vegan feministlerin daha çok bir araya gelmesi için harekete geçmesi gerektiğini düşünüyorum, kesişimsel hak mücadelesinde vegan-feministlerin değişimde çok güçlü bir rol oynayabileceği düşüncesindeyim ve bağımsız değil, birlikte hareketle bu mümkün olacaktır.

“Bağımsız” vegan feministlik a politik birinden çok da farklı bir yerde durmuyor gibi geliyor bana…

Duygu Kuzeyunkizi (Rize Vegan Topluluğu) – Ankara

Kendimi queer ve vegan feminist olarak tanımlayan biri olarak bu yılki sekiz mart için şunları söyleyebilirim. İktidarın lgbti+lara yönelik henüz tasarı halinde olan yasa önerisi ve bu yılı “aile yılı olarak ilan ettikleri andan itibaren giderek artan baskısına karşı güçlü bir şekilde alandaydık. Bizler vegan queer feministler olarak hem insandışı hayvanlara yönelen ve yüzyıllardır süren sömürüye karşı hem de  yaklaşık bir yıl önce sokaklarda yaşayan hayvanlarla ilgili çıkardıkları katliam yasasına karşı da  alandaydık. Türcülük, ırkçılık homofobi ve eril şiddetin karşısında kesisimsel bir mücadeleye ihtiyacımız var ve bunu örgütlemek için daha çok bir araya gelmemiz gerekiyor.

Anonim Vegan Aktivist – Ankara

Bu 8 Mart’ta, feminist mücadeleyi türcülük karşıtı bir perspektifle büyüterek sokaklardaydık! Ankara caddeleri anti-türcü feminist mücadelenin çoğulcum sloganlarıyla inledi. Biliyoruz ki patriyarka ve türcülük aynı tahakküm ilişkisine dayanıyor: Bedenler metalaştırılıyor, sömürü doğallaştırılıyor ve şiddet sistematik hale getiriliyor. Kadınların özgürlüğü için mücadele ederken, hayvanların yaşam hakkını da savunuyoruz çünkü hiçbir beden, hiçbir yaşam, tahakküme mahkûm edilmez. Veganlık ve feminizm ilişkisi bağlamında Ankara’nın politik atmosferi ne yazık ki yetersiz. Alanda elbette birçok vegan vardır ancak örgütlenip bir araya gelmemiz mühim. Kalabalıkların içinde sesimizin-insan-olmayan hayvanların seslerinin daha gür çıkması için politik bilincin yayılması gerekiyor.

Şebnem Edikli – Ankara

“Türcülük ve cinsiyetçilik, bir kesimin yaşamının diğerinden üstün olduğunu kabul eden benzer yapıdaki ayrımcılık ve baskı biçimleri. Vegan feministler içinse her yaşam değerli.

Her geçen sene ne kadar çoğaldığımızı görmek gerçekten de umut verici. Ataerkiye, kapitalizme ve türcülüğe karşı kız kardeşlerimle alanlarda olmak inanılmaz güçlü hissettiren bir deneyimdi.” 

Mora, Vegan Aktivist – Ankara

Asla yalnız yürümedim.

Bu sene sekiz mart için Ankara’da Yüksel Sokak’ta buluştuk.
Yüksel-Konur köşe biz Ankaralılar için özgürlük demek.
Ne zaman bir yasak gelse önce bu köşe ablukaya alınır, girmemize izin verilmez. Hala böyle.

Gençliğimin geçtiği bu köşede, tam on yıl sonra yeniden buluştuk. Bir polis anonsundan duyulana göre ‘bin bayandık’.
Barikatı aç sloganları ile Konur Sokağa girdik. Yarısına gelene kadar kimse Konur’a girdiğimize inanamadı. Meşrutiyet Caddesi trafiğe kapandı ve biz bin feminist tam on yıl sonra yeniden bu caddeden yürüyüp Sakarya’ya gittik.

Bu senenin en keyifli sloganı ‘erkek sus’ ve en iyi dövizi ‘bir sonraki slogan eski kocama gelsin’ oldu. Hepimiz çok güzeldik.
‘Asla yalnız yürümeyeceksin’ derken dağıldık.

Son on yılın en güzel sekiz martıydı.
İyi ki varız.

Sevgi (Junk Vegan) – Ankara

Fotoğraflar veganların sosyal medyada paylaştıkları görsellerden derlenmiştir.

Hayvan Hakları Savunucuları 8 Mart’ta Alanlardaydı: “Kızkardeşim Vegan Ol!” yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Öncelikle bu röportaj için çok teşekkür ederim, kitabın Türkiye’de yayınlanmasından çok mutluyum. Türkiye’deki inanılmaz aktivistlerin çabalarını destekleyebileceğini umuyorum, gerçekten muhteşem ve önemli bir iş yapıyorlar. Bu yüzden bu çabalara küçük de olsa bir katkıda bulunabilirsem çok mutlu olurum.

Soruna geri dönersek; kitabımın ilk olarak 2010’da yayınlandı ve 10. yıl dönümü baskısı 2020’de çıktı. Kitap, bir bakıma kendi deneyimimden ortaya çıktı. Birçok aktivist benim deneyimimi yakından biliyor, bazıları ise bilmiyor olabilir. Bu yüzden hemen paylaşmak istiyorum. Birçok insan gibi ben de sevdiğim bir köpekle büyüdüm ve hayatımın ilk bölümünde et, yumurta ve süt ürünlerini tükettim. Tabağımdaki et ile etin geldiği hayvan arasındaki ilişkiyi, yediğim etin bir zamanlar nerede olduğuna dair bağlantıyı hiç kuramamıştım. Ancak her şey 1989’da, 23 yaşındayken değişti. Kontamine olmuş bir hamburger yedikten sonra güçlü antibiyotikler almak zorunda kalıp hastanede yattığımda ve gerçekten çok hasta olmama sebep olduğu için bu deneyimimden sonra et yemeyi bıraktım. O sırada hayvan yemenin etiğini düşündüğümden değil, beni bu kadar hasta eden şeyden çok tiksindiğim için et yemeyi bırakmıştım. Bu yüzden aslında kazara vejetaryen oldum diyebilirim. Ama sonra kendim için yemek pişirmeyi ve alışveriş yapmayı öğrenmem gerekti ve bu yüzden vejetaryenlik hakkında bilgi edinmeye başladım. Daha fazla bilgi edindikçe şok oldum. Bir veganla tanıştıktan ve sadece et değil aynı zamanda süt ürünleri hakkında da bilgi edindikten sonra hızla vegan oldum, yumurta ve süt ürünlerini yemeyi de bıraktım.

Öğrendiklerim karşısında gerçekten dehşete düşmüştüm. Dünyadaki hayvanlara, çevreye ve insan sağlığına etkilerine inanamıyordum. Ancak bazı açılardan beni daha da şok eden şey, konuştuğum hiç kimsenin söyleyeceklerimi duymaya istekli olmamasıydı. Arkadaşlarım ve ailem “bana yemeğimi mahvedeceğini söyleme” gibi şeyler söylüyorlardı veya bana “radikal vegan hippi propagandacısı” diyorlardı. Bu tepkilerden sonra konuşma birdenbire sona eriyordu ve bu tepkileri verenler -tıpkı benim tüm hayatım boyunca hayvan yediğim zamanlarda olduğu gibi-hayvanları ve gezegeni önemseyen mantıklı insanlardı.

Burada insanların bu inanılmaz derecede önemli konuşmaya son vermelerine neden olan şeyin ne olduğunu düşündüm ve bu da beni sonunda hayvan yeme psikolojisini, genel olarak şiddet ve şiddetsizlik psikolojisini incelemeye yöneltti. Sonra tezimin odak noktasını hayvan yeme psikolojisi üzerine kurdum. Keşfettiğim şey, hayvan yeme konusunda insanların davranışlarını yönlendiren bir psikoloji olduğu ve bu psikolojiyi aydınlattığımızda üzerimizdeki gücünün çoğunu kaybettiğiydi. Hepimiz bu belirli zihniyeti, bizi hayvan yemeye, empatimizi kapatmaya, rasyonel düşüncemizi kapatmaya yönlendiren bu karnistik zihniyeti miras aldık.

Bu konu ile ilgili bir kitap yazmak istiyordum ancak sadece öğrendiklerimle ilgili olmasını istemedim. İnsanların neden hayvan yememesi gerektiğiyle ilgili çok sayıda iyi kitap vardı ve insanların neden hayvan yememesi gerektiğiyle ilgili başka bir kitap daha yazmak istemedim. İnsanların neden hayvan yediğiyle, duyarlı insanların çevreyi, bedenlerini ve hayvan hayatlarını farkında olmadan yok eden vahşi uygulamalara neden katıldıklarıyla ilgili bir kitap yazmak istedim. Bu yüzden et yiyen kişilerle -temelde vegan olmayanlarla-paylaşabileceğim bir kitap olmasını istedim, böylece bu zihniyetin farkına varmalarına yardımcı olabilirdim. Çünkü yapıyı görmeyi başardığınızda bu zihniyet üzerinizdeki gücünü büyük ölçüde kaybediyor.

Kitap ile, insanların yemek seçimlerini daha özgürce yapabilmelerini istedim, biliyorsunuz ki farkındalık olmadan özgür bir seçim olamaz. Veganların kullanabileceği bir kitap olmasını istedim çünkü birçok vegan, birisine dünyalılara veya hayvanlara ne olduğunu anlatan korkunç grafik videoları gösterdiklerinde çok sinirleniyordu. Görüntüleri gören kişi ertesi gün McDonald’s’ta yine hamburger siparişi veriyor ve birçok vegan “neler oluyor”, “neyle uğraşıyorum” gibi düşüncelerle uğraşmak durumunda kalıyor ve veganlar sürekli bu savunmacılığın hedefi olarak suçlanıyor, saldırıya uğruyor, patolojize ediliyorlardı. Bütün bunlar ile karşılaşmak için ise tek yapmanız gereken “Ben veganım” demek. Sonrasında ise sık sık saldırıya uğruyorsunuz. Bu yüzden veganların bu psikolojiyi anlamaları için bir yol haritası sunmak istedim. Zaten olduklarından daha fazla zarar göremezlerdi ve bu konuyu savunmak ve konuşmak isteyen veganlar bu savunmalardaki zihniyeti anlayabilir ve iletişimlerinde bu konulara takılıp kalmazlardı.

Kitabı okurken, aslında daha önce farkında olmadığımız ve muhtemelen hiçbir vegan olmayanın da farkında olmadığı sebepleri ortaya çıkardığımızı anlıyoruz. Yani herkesin okuyabileceği bir kitap ve karnizm terimiyle de karşılaştık. Peki karnizmin ne olduğunu açıklayabilir misin?

Hayvan yeme psikolojisi üzerine doktora araştırmamı yaparken insanların çelişkili tutum ve davranışlarını anlamak istedim. İnsanların hayvanları önemsemesi ve yine de onları yemeleri, hayvanları kendilerinin kesmeleri veya başka bir şekilde onlara zarar vermeleri nasıl mümkün olabilirdi? Fark ettiğim şey, röportaj yapılan herkesin aynı çelişkiye sahip olmasıydı; hayvanlara zarar vermek istemiyorlardı ve yine de hayvanlara zarar veren pratiklere katılıyorlardı. Bireysel tutum ve davranışlardan çok daha fazlasının olduğunu fark ettim; bu tür bir paradoksun bu kadar çok insanda var olabilmesinin tek yolu buydu. Ortada daha büyük bir şey vardı; bir ideoloji; yaygın bir inanç sistemi. Bu inanç sistemini ise karnizm olarak adlandırdım.

Karnizm, bizi belirli hayvanları yemeye şartlandıran görünmez bir inanç sistemidir. Temelde veganlığın tam tersi aslında. İnsanlar genellikle yalnızca veganların ve vejetaryenlerin bir inanç sistemini takip ettiğini varsayıyor ancak -örneğin hayvan yemek söz konusu olduğunda- insanların tavuk yiyip köpek yememesinin tek nedeni bir inanç sistemine sahip olmalarıdır. Hayvan yemek bir zorunluluk olmadığında, ki bu günümüzde dünyadaki birçok insan için geçerlidir, temelde yiyecek seçimlerini özgürce yapabilecek kadar ekonomik gücü olan insanlar için bu bir seçimdir ve seçimler her zaman inançlardan kaynaklanır.

Ancak karnizm herhangi bir inanç sistemi değildir. Oldukça yaygın olan, toplumun dokusuna işlemiş normları, yasaları vb. kendi çerçevesine göre aşındıran baskın bir inanç sistemidir. Örneğin beslenmeyi incelediğimizde aslında karnistik beslenmeyi inceleriz, tıbbı incelediğimizde karnistik tıbbı inceleriz, hukuku uyguladığımızda karnistik hukuku uygularız, bilime baktığımızda ise bu da yine karnistik bilimdir. Yani karnizm toplumu temelden şekillendirir, dinden devlete ve en temelde bir işletmeye kadar tüm büyük toplumsal kurumlar tarafından benimsenir ve kodlarımıza kazınır. Karnizm gerçekten baskın ve görünmez bir sistemdir. İnsanlar bunun bir inanç sistemi olduğunun farkında bile değil. Çoğu insan hayvan yemenin böyle gelmiş böyle gidecek bir şey olduğuna inanıyor. Bir inanç sistemi çok yaygın olduğunda bu olur ve üstelik karnizm sadece baskın bir sistem değil aynı zamanda şiddet içeren baskıcı bir sistemdir.

Karnizm, hayvanları tüketmek için katletmek ve şiddet etrafında örgütlenmiştir. Çünkü et, şiddet olmadan üretilemez, yumurta ve süt ürünleri üretimi de hayvanlara büyük zarar verir. Ve yine de çoğu insan karnizmin şiddetini isteyerek desteklemez, bu yüzden karnizm gibi sistemlerin bir dizi psikolojik savunma mekanizması kullanması gerekir. Bunlar temelde insanların algılarını çarpıtan ve böylece iğrenmeden ve suçluluk duymadan hayvanları yemeye devam edebilmelerini sağlayan düşünme biçimleridir. Bu karnistik savunma mekanizmalarını, benim onlara verdiğim adla, bu psikolojik savunma mekanizmalarını tanımak gerçekten önemlidir çünkü onları tanıdığımızda üzerimizdeki güçlerini kaybederler. Vegan olduğunuzda ve savunma mekanizmalarını tanıdığınızda, bu gerekçelendirme savaşında onları üretmeyi veya yemeyi bırakırsak tüm hayvanlarla ne yapacağız soruları ile ileri geri gidip gelmeyi bıraktığınızda iletişiminizi daha derin bir düzeyde yapabilirsiniz.

Yani karnizm dünyaya hakimken, vegan olmayanlar için her yerde her şeye yönelik olarak karnistik savunmalar ile karşılaşıyoruz. Peki bu savunmalar hakkında birkaç örnek daha verebilir misin?

Elbette, bazı savunmaları paylaşayım. İlk savunma biçimine soyutlama diyebiliriz. Karnizm, çiftliklerdeki hayvanları herhangi bir bireysellikten veya kendi kişiliklerinden yoksun olarak görmeyi öğretir. Bu yüzden örneğin bir domuzun sadece domuz olduğuna ve tüm domuzların aynı olduğuna inanmayı öğreniriz ve bu bizi hayvanlardan uzaklaştırır. İnsanlar köpekleri bu şekilde görmezler, ancak domuzları, tavukları veya inekleri bu şekilde görürler. Çünkü onları kendileri için önemli hayatları olan bireyler olarak düşünmediğinizde onları tüketmeniz daha kolay hale gelir.

Başka bir örnek ise karnizmin bize çiftlikteki hayvanları nesneler olarak görmeyi öğretmesidir. En azından İngilizcede ve birçok dilde tabağımızdaki o tavuğa “birisi” yerine “bir şey” olarak atıfta bulunuruz. Bu bizi deneyimimizin gerçekliğinden uzaklaştırır. Algılarımız çarpıtıldığında bu bireylere karşı duyduğumuz doğal empatiden uzaklaşır ve aksi takdirde hissedeceğimiz iğrenmeden koparırır çünkü çoğu insan yenilebilir olarak düşünmeleri öğretilmeyen türleri yemek fikrinden iğrenmektedir.

Size bir savunma örneği daha vereyim, bu da haklı çıkarmanın üç ucudur. Yani haklı çıkarma, hayvan yemeyi haklı çıkarmak için ihtiyacımız olan çok yaygın bir savunmadır ve hayvan yemeyi haklı çıkarmayı öğrenmemizin yolu, hayvan yeme mitlerinin hayvan yemenin gerçekleri olduğuna inanmayı öğrenmektir. Hayvan yemeyi çevreleyen çok büyük bir mitoloji ve hayvan yemeyle ilgili çok sayıda mit var ama hepsi benim haklı çıkarmanın üç ucu olarak adlandırdığım şeyin altına giriyor: “Hayvan yemek normal, doğal ve gereklidir”. Elbette bu üç uç, erkek egemenliğinden heteroseksüel üstünlüğe kadar insanlık tarihi boyunca şiddet uygulamalarını haklı çıkarmak için kullanılmıştır.

Bu çok ilginç. Psikolojik yolları anlamaya başlıyoruz ve sem anlatırken ben de şunu düşündüm, sence genel olarak insanlar karnizmde bu sorunun çözümünün bir parçası olabilirler mi?

Kesinlikle. Veganlar sıklıkla, anlaşılabilir ama doğru olmayan bir şekilde, ya vegan olarak çözümün bir parçası olduğunuzu ya da vegan olmayıp sorunun bir parçası olduğunuzu varsayarlar ve bu varsayım, nüfusun %99’unun, alabileceği tüm yardıma ihtiyaç duyan bir davayı desteklemesini engeller. Her zaman, karnizmi ve veganlığı bir spektrumda düşünmenizi öneriyorum. Önemli olan spektrumda nerede olduğunuz değil, hangi yöne doğru gittiğinizdir.

İnsanları doğru yöne gitmeye ve onları gerçekten “vegan müttefiki” veya “vegan destekçisi” olmaya davet etmeyi düşünmeye teşvik etmek istiyoruz; bu, henüz tam vegan olmayan ama veganlığı destekleyenlere ulaşmak anlamına geliyor. Bunu göz önünde bulundurmak gerçekten önemli çünkü birçok insan tam vegan olmanın çok fazla geleceğini düşünüyor ve vegan olmuyorlar sonrasında ise mücadeleye destek olamayacaklarını düşünüyorlar. Oysa veganlığa en çok katkı koyan insanların bazıları aslında vegan değil. Örneğin; benimle röportaj yapan ve yüz binlerce insana ulaşan uluslararası yayınlarda makaleler yayınlayan gazeteciler genellikle vegan değiller. Ancak vegan mücadeleye destek olmak için gerçekten iyi işler yapıyorlar. Bazı bireyler Beyond Carnism’e bağış yaparak yaptığımız işi devam ettirmemizi sağlıyorlar ancak bu kişiler vegan olmasalar da mücadeleye inanıyorlar ve desteklemek istiyorlar.

Ayrıca veganlığı teşvik ederken ve insanlara çözümün bir parçası olma fırsatı verirken onlardan mümkün olduğunca vegan olmalarını istememizi tavsiye edebilirim. Mutlaka vegan olun ve ya hep ya hiç demek yerine, sizin için ne anlama gelirse gelsin mümkün olduğunca vegan olun demek istiyoruz. Bu, insanları her öğünde veganlık hakkında düşünmeye ve kendileri için işe yarayan bir şekilde veganizmi deneyimlemeye davet ediyor.

Aslında “vegan müttfeik” gerçekten iyi bir fikir. Türkiye’de hayvan hakları savunucuları arasında vegan müttefiklerin mücadeleyi desteklediğini gördük, vegan değiller ama destekliyorlar ve veganlığı memnuniyetle karşılıyorlar. Ülkemizden bu yönde iyi örnekler verebilirim. Belki de bu vegan müttefiki terimine daha bağlı kalmalıyız. Yani açıkladığınızda mücadelenin geleceğine dair olumlu düşünüyorum ama bu açıdan baktığında gelecek hakkında umutlu hissediyor musun?

Bence dünyada neler olup bittiğine baktığımızda önümüzdeki yıl veya beş yıl içinde birçok açıdan ne olacağını gerçekten bilmiyoruz; ABD seçimleri ve diğer seçimler, iklim değişikliği vb. Dolayısıyla gerçekçi olmak gerekirse, veganlığa desteğin arttığı konusunda iyimserim ve elimizdeki verilerle bunun çok açık olduğunu görüyoruz. Ayrıca kat edilecek çok uzun bir yol olduğuna, bugün dünyada çok fazla sorun olduğuna inanıyorum ve insanlığın bu zorluklarla, bilmediğimiz bir zamanda bunların üstesinden gelmemize yardımcı olacak şekilde başa çıkıp çıkmayacağını bilmiyoruz.

Vegan savunucular olarak, bir yandan dünyanın çok zor bir durumda olduğunu, bazı açılardan daha da zorlaşabileceğini ve bazı açılardan sorunlu olabileceğini bildiğimiz bir yapıda kendi içimizde barışa veya yeterli sükunete sahip olmanın bir yolunu bulmamız gereken bu tür bir çelişkiyle yaşamanın bir yolunu bulmamız gerekiyor. Yaptığımız bu önemli çalışmalara devam ederken ve bence bunu başarabiliriz. Çünkü bir yıl içinde ne olursa olsun, önemli olan şey bugün yaptığımız şeydir ve kontrol edebildiğimiz tek şey bugün yaptığımız ve şu anda yapmakta olduğumuz şeydir.

Gelecek üzerinde kontrolümüz yok ama geleceğe varmak ve hayatlarımıza geri dönüp baktığımızda geleceğe doğru ilerlerken yaptığımız seçimler hakkında iyi hissetmek istiyoruz. Şunu söyleyebilirim ki; 50’den fazla ülkeyi gezdikten sonra, yıllar içinde veganlığa desteğin hayal edebileceğimden çok daha fazla arttığını gördüm ve bu bana insanların hayvanlara ve iklime olanların gerçekliğinin farkına varması ve giderek daha fazla insanın karnizme hayır demesi konusunda umut veriyor.

Türkiye’den bahsedecek olursak, 20 yıl önce vegan nüfus hakkında çok olumlu değildik. Ama şimdi 20 yıl sonra, o zaman düşündüğümüzden çok daha ötede olduğunu söyleyebiliriz, bu yüzden elbette bu “vegan dünya”ya yaklaştığımız anlamına gelmiyor. Başarılacak çok şey var ama yine de ilerlemenin düşündüğümüzden çok daha hızlı olduğunu düşünüyorum. Kitap,elbette bu ilerlemeye büyük katkıda bulunuyor. Peki bu röportajı okuyacak kişiler aktivizm hakkında daha fazla bilgiyi nereden edinebilirler? Onlara önerilerde bulunabilir misin?

Web sitemiz carnism.org‘u ziyaret edebilirler. Videolar, öğretici materyaller ve yazılı kaynaklar gibi çok sayıda kaynağa site üzerinden erişebilirler.

Türkçe yayınlanmadan önce de kitabınız Türkiye’de biliniyordu. Tanıdığım birçok vegan kitabınız hakkında konuşuyordu ve İngilizcesini okumuşlardı, ancak şimdi Türkçe olduğu için daha çok okuyucuya ulaşacaktır. Yani kapak çok ilgi çekici ve birçok vegan olmayan okuyucuyu çekeceğine inanıyorum. Bu yüzden çok kısa bir süre içinde gazetelerde veya köşe yazılarında daha iyi tartışılacağını ve sonunda genel olarak bir etki yaratacağımızı düşünüyorum. Ayrıca son zamanlarda dahil olduğun başka projeler var mı diye sorabilir miyim?

Birkaç ay önce yeni bir web sitesi kurduk: infighting.org. Bu site örgütlerde çalışan veganların daha etkili bir şekilde birlikte çalışmalarına ve veganlar arasındaki kavgaları azaltmalarına yardımcı olmak için kuruldu. Ayrıca, geçen yıl yayınlanan, temelde karnizm teorisine dayanan ancak ataerkillik, ırkçılık vb. gibi tüm baskıcı sistemleri kapsayacak şekilde genişletilmiş “How to End Injustice Everywhere” adlı bir kitabım var.

Teşekkür ederim, bahsettiklerinin bize yeni etkiler getireceğine ve belki de veganlar için yeni şeyler sunacağına inanıyorum. İnsanları vegan felsefeye çekmek için daha iyi seçeneklerimiz olacak ve belki de vegan ve vegan olmayan gruplar arasındaki tartışmaları daha iyi anlayacağız.

Çok teşekkür ederim, benim için çok faydalı oldu ve bu röportajı okuyacak kişiler için de çok faydalı olacağından eminim. Yaklaşan projelerinizi ve belki de Türkiye’ye yapacağınız ziyareti gerçekten dört gözle bekliyoruz.

Türkiye’ye gelmeyi gerçekten çok isterim. Yaptığınız her şey için teşekkür ederim. Türkiye’deki aktivistleri destekleyebilmek benim için bir onurdur.

Neden Köpekleri Sever, Tavukları Yer, İnekleri Giyeriz?: Dr. Melanie Joy ile Karnizm Üzerine Bir Söyleşi yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Yazı: Kami Erdem – Üniveg İletişim Sorumlusu

Vegan Öğrenci Toplulukları film ve belgesel gösterimleri yaptı; piknikler, söyleşiler, atölyeler, konferanslar gibi etkinlikler düzenledi. Bu etkinliklerde alanında uzman olan kişilerin yaptığı sunumlar ile vegan olmayan öğrencilere hayvan hakları anlatıldı ve “Vegan ol!” çağrısı yapıldı. Veganlığın iklim ve sağlık alanlarındaki getirileri aktarıldı. Vegan yaşam pratikleri paylaşıldı.

Vegan Öğrenci Toplulukları arası dayanışma ve iletişimi sağlamak amacıyla Üniversiteli Vegan Öğrenci Platformu Üniveg kuruldu. 15 Eylül’de tüzüğü kabul edilerek çalışmalarına başlayan Üniveg’in içindeki dayanışma birkaç ayda hızla büyüdü. 2023’e girerken Üniveg 26 farklı şehirde 72 Üniversite’de 100’den fazla temsilcinin aracılığı ile kampüslerde Vegan Hareketi birleştirmeye ve güçlendirmeye devam ediyor.

2022 gündeminde en çok yer edinen konulardan biri de vegan öğrencilerin kampüste vegan yemeğe erişimi oldu. Birçok üniversitede yemekhanelerde vegan yemek menüsü çıkmaya başladı. Halihazırda vegan yemek sunulan üniversitelerde vegan yemek menüleri öğrencilerin talepleri doğrultusunda daha besleyici ve daha yeterli olması için geliştirildi. Yemek menülerindeki hayvansal ürünler içeren yemekler etiketlendi ve öğrenciler bilgilendirmeye başlandı.

Birçok üniversite vegan öğrencilerin vegan yemek talepleri hakkında sağduyulu davranmasına rağmen bir o kadar üniversite yönetimi de vegan öğrencilerin en temel ihtiyaçlarından biri olan beslenme hakkı taleplerini yok saydı ve geçiştirdi. Tüm üniversitelerde vegan yemeklerin erişilebilir ve kalıcı olması ve vegan öğrencilerin temel anayasal hakları olan beslenme hakkının sağlanması için Türkiye Vegan Derneği (TVD) YÖK’e dava açtı. Açılan davaya destek için ülke geneli vegan öğrenci topluluklarının Üniveg içinde başlattığı “Tüm Üniversitelerde Kalıcı Vegan Menü İstiyoruz” isimli kampanya 4000’den fazla imza topladı.

Üniveg ile iletişime geçmek için Instagram ve Twitter‘dan mesaj atabilirsiniz.

Gelecek nesillerin şekillendiği, aydınlanmanın en çok gerçekleştiği yerlerden biri olan üniversitelerdeki Vegan Öğrenci Topluluklarının 2022’deki en çarpıcı gelişmelerinden bazılarını aşağıdaki gibi derledik.

Şubat

Yıldız Teknik Üniversitesi’nde Vegan Menü çıkmaya başladı.

View this post on Instagram

A post shared by YTÜ Vegan Topluluğu (@ytuvvt)

Mart

MEF Üniversitesi Vegan Kulübü ilk Vegan partiyi organize etti.

View this post on Instagram

A post shared by Vegan Kılavuz (@mefvegan)

Nisan

Boğaziçi Üniversitesi Vegan Birim’in organize ettiği Vegan Zirve’ye 600 öğrenci katıldı.

View this post on Instagram

A post shared by Boğaziçi Vegan (@bogazicivegan)

Mayıs

MEF Üniversitesi’nde Türkiye’de ilk defa bir dans festivalinde görevliler, dansçılar ve seyirciler olmak üzere herkes vegan beslendi.

View this post on Instagram

A post shared by Vegan Kılavuz (@mefvegan)

Eylül

Üniveg Üniversiteli Vegan Öğrenci Platformu önerilen tüzüğü kabul edilerek kuruldu.

View this post on Instagram

A post shared by Univeg (@univeg.tr)

İstanbul Teknik Üniversitesi Vegan Kulübü kuruldu.

View this post on Instagram

A post shared by İTÜ Vegan Kulübü (@ituveg)

Marmara Üniversitesi Vegan Kulübü kuruldu.

View this post on Instagram

A post shared by MÜVEG (@marmaravegan)

Ekim

İstanbul Aydın Üniversitesi Psikoloji Kulübünde Vegan Birim kuruldu.

View this post on Instagram

A post shared by IAU Psikoloji Kulübü (@iaupsikolojikulubu)

Univeg’teki Vegan Toplulukları temsilcileri, Türkiye Vegan Derneği’nin organize ettiği Uluslararası İstanbul Vegfest’te “Kampüste Vegan Mücadele” isimli panelde konuştu.

View this post on Instagram

A post shared by International Istanbul VegFest (@vegfestist)

Kasım

Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Vegan Topluluğu kuruldu.

View this post on Instagram

A post shared by Vegan Baykuş (@veganbaykus)

Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Vegan Kulübü ‘’Cow’’ (2021) filmini gösterdi.

View this post on Instagram

A post shared by ODTÜ SİNEMA TOPLULUĞU (@odtusitop)

Sabancı Üniversitesi yemekhanesindeki vegan yemekler etiketlenerek kolayca görülmesi sağlandı.

View this post on Instagram

A post shared by Vegansa (@vegansabanci)

Marmara Üniversitesi’nin 3 kampüsünde Vegan Yemek Menüsü sunulmaya başladı.

View this post on Instagram

A post shared by MÜVEG (@marmaravegan)

Koç Üniversitesi’nde vegan yemek menüsü her gün en az bir proteinli yemek olacak şekilde iyileştirildi ve çeşitlendirildi.

View this post on Instagram

A post shared by KU Veganism (@kuveganism)

Üniveg Türkiye Vegan Derneği’nin organize ettiği Dünya Vegan Günü etkinliğinde stand açtı.

View this post on Instagram

A post shared by Univeg (@univeg.tr)

İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Okja Filmini gösterdi.

View this post on Instagram

A post shared by İTÜ Vegan Kulübü (@ituveg)

Univeg organizasyonu ile 20 kişilik öğrenci grubu Hayvan Hakları İzleme Komitesi’nden 26-27 Ekim tarihinde Hayvan Hakları Aktivistleri için Proje Yazma ve Hukuk atölyeleri aldı.

Aralık

Koç Üniversitesi Kampüs içindeki vegan seçenekler artırıldı ve listelendi.

View this post on Instagram

A post shared by KU Veganism (@kuveganism)

1,5 yıldır mücadelesini sürdüren Hacettepe Üniversiteli vegan öğrenciler Vegan Menü hakkını kazandı.

View this post on Instagram

A post shared by Hacettepe Vegan (@hacettepeliveganlar)

Marmara Üniversitesi Vegan Kulübünün organize ettiği Vegan Konferans’a 150 öğrenci katıldı.

View this post on Instagram

A post shared by MÜVEG (@marmaravegan)

Türk Alman Üniversitesi’nde vegan yemek menüsü sunulmaya başladı.

View this post on Instagram

A post shared by Türk Alman Üniversitesi Vegan Topluluğu (@tau.veg)

Özyeğin Üniversitesi Vegan Kulübünün kahvaltı etkinliğinde üniversitenin öğretim görevlileri ile birlikte öğrenciler bir araya geldi.

View this post on Instagram

A post shared by ÖzÜ Yoga & Well-being Club (@ozuyogawellbeing)

Boğaziçi Üniversitesi Vegan Birim okuma grubunun ilk toplantısını gerçekleştirdi.

View this post on Instagram

A post shared by Boğaziçi Vegan (@bogazicivegan)

Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Vegan Kulübü Organize ettiği kermesten elde ettiği gelirin bir kısmıyla kütüphaneye Hayvan Yemek, Hayvan Deneyleri, Vegan Olma Rehberi kitaplarını bağışladı.

View this post on Instagram

A post shared by ODTÜ Vegan (@odtuvegan)

2022’de vegan öğrenci hareketliliği yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Moda markaı Schiaparelli, doğanın ve yaban hayatının “ihtişamını kutlamak için” Paris Moda Haftası’nda bu tasarımları kullandığını ve bu süreçte “hiçbir hayvanın zarar görmediğini” iddia ediyor. Oysa tam da aksini yapıyor.

İnsanın diğer hayvan türleri üzerindeki tahakkümünü pekiştirecek şekilde hayvanları bir kez daha metalaştıran bu Schiaparelli defilesi, Türkiye’de de yasaklanması için çabaladığımız av turizmini ve avcılığı özendirdiği gibi, aynı zamanda tasarımların yapımında kullanılan yün ve ipek sebebiyle zulmün görünmediği veya kanıksandığı sektörleri de yanlış bir beyan yayarak temize çıkarıyor. Hayvan kullanımını şık bir trendmiş gibi göstermeyi de ihmal etmiyor.

Oysa milyarlarca hayvan giyim malzemesine dönüştürülmek için sakat bırakılıyor, yaralanıyor ve öldürülüyor.

6. kitlesel yok oluşun eşiğinde ve her geçen gün bilinçlenen tüketici karşısında 21. yy’ın moda sektörü de artık etik, sürdürülebilir ve hayvansız bir sisteme doğru evrilmeli.

Genellikle kürk ile anılan, pek çok kişi tarafından bu sebeple boykot edilen moda sektörü ve hayvan zulmü, aslında deriden ipeğe ve yüne kadar çok daha büyük bir sömürü ve işkence zincirinden sorumlu. Üstelik artık hayvansız ve zulümsüz alternatifler mevcutken.

Dolabınızdan ve tabağınızdan hayvanları çıkararak şiddetin bir parçası olmayı reddedin. Zulme ortak olmayın, vegan olun.

Kapak fotoğrafı: Schiaparelli

Broş olarak kullanılan yabani hayvan başları neden kabul edilemez? yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Türkiye dahil 14 Avrupa ülkesinde yapılan, vegan ürün pazarının dinamiklerini, karşılaşılan engelleri ve fırsatları inceleyen V-Label ve FMCG Gurus’un yeni pazar araştırması, Türkiye’de ve Avrupa’da hayvan hakları, iklim değişikliği ve sağlık ekseninde değişen beslenme alışkanlıklarına, insanların hangi motivasyonlarla ne tür ürünlere yöneldiğine ve bunu yaparken hangi kriterlere dikkat ettiklerine ışık tutuyor.

Son yıllarda yapılan araştırmalar sayesinde dünya çapındaki veganların sayısının 79 milyona ulaştığı, vegan yaşam felsefesi ve pratiklerine yönelik ilginin de dünya çapında katlanarak arttığı, bu merakın 2014’ten 2020’ye kadar Hollanda’da yüzde 645’e, Yunanistan’da yüzde 590’a, Türkiye’de yüzde 395’e yükseldiği biliniyor. Ayrıca bu artışla paralel olarak vegan ürün pazarının büyüklüğünün 2025’e kadar 22 milyar dolar olacağı tahmininde bulunuluyor.

V-Label Türkiye temsilcisi Ebru Arıman, 2022 araştırmasını ve son yıllarda elde edilen verileri değerlendirerek “Her geçen yıl katlanarak artan bitki temelli ürün çeşitliliği ve tüketici beklentilerindeki hızlı yükseliş, büyüyen pazardaki rekabete paralel olarak inovasyonu ve beraberinde ürün kalitesindeki artışı tetiklerken, hem fiyat/kalite dengesi hem de pazar büyüklüğü açısından iyi bir gelişim gösteriyor,” diyor.

Vegan yaşam felsefesine dair artan etik farkındalığın ve vegan tüketicilerin sayısındaki artışın, bitkisel ürünleri de zincirleme bir etkiyle artırdığını belirten Arıman, “Bununla birlikte, tüm bu öngörülere zıt yönde geliştirilen yerel politikalarla, geçtiğimiz yıl ülkemizde vegan peynir üretimi ve satışına getirilen benzersiz yasaklarla hem üreticilerin hem de tüketicilerin yaşadığı mağduriyete yönelik Tarım ve Orman Bakanlığı’nın bir an önce bu yanlıştan dönerek ilgili yasağı kaldırması, kapsamlı bir vegan gıda yönetmeliği çıkararak dünya çapındaki gelişmelerle küresel rekabetin  gerisinde kalmaması ve hak ihlallerine son vermesi gerekir” diye ekliyor.

Türkiye’de öne çıkan veriler: Her 1000 kişiden 30’u vegan

2022 araştırmasına göre; Ege, Karadeniz, Marmara ve İç Anadolu ağırlıklı olmak üzere yedi bölgede yürütülen araştırmanın Türkiye ayağında, anket katılımcılarının yüzde 52’si düzenli olarak hayvansal et tüketmediğini veya hiç tüketmediklerini belirtiyor. Bu grubun yüzde 21’i son 12 ay içinde, yüzde 39’u ise çok daha uzun süre önce hayvansal et tüketmeyi tamamen bıraktığını beyan ediyor.

“Düzenli et tükettiğini” söyleyenlerin yüzde 38’i de hayvan kaynaklı eti tamamen bırakmak istediğini belirtiyor.

Tüketicilerin yüzde 18’i, hayvan kaynaklı süt ve süt ürünlerini hiç tüketmediğini beyan ederken, yüzde 45’i de hayvan kaynaklı süt ve süt ürünlerine alternatif olarak üretilen piyasadaki bitki bazlı içecek ve gıdaları satın aldığını beyan ediyor.

Türkiye’deki tüketicilerin yüzde 28’inin beslenme biçimini fleksitaryen olarak tanımladığı, yüzde 20’sinin vejetaryen, yüzde 3’ünün vegan ve yüzde 1’inin de pesketaryen (*) olarak ifade ettiği görülüyor.

Türkiye’de hayvan ve hayvansal tüketiminden kaçınma eğiliminde başlıca motivasyonlar ise sırasıyla çevresel kaygılar, sağlık, güvenilirlik ve hayvan hakları. 

Tüketicilerin üçte ikisi hayvansal eti bırakmayı düşünüyor

2022’de yükselişte olan bitki bazlı et endüstrisi güçlenmeye devam ediyor. Bitkisel ikame ürünlere yönelik tutum ve davranışlar ışığında elde edilen son tahminlere göre bu endüstri, önümüzdeki üç yıl boyunca yüzde 9 büyüyecek.

Her ülkede 1000’er kişilik örneklem ile tamamlanan araştırma, Avrupa’da her geçen gün daha fazla tüketicinin, hayvan kaynaklı gıda tüketmekten kaçınarak bitkisel beslenmeye yöneldiğini, beslenme düzenlerine sebze, meyve, bakliyat, tahıl, kabuklu yemiş ve tohumlardan oluşan bitki bazlı ürünleri giderek daha fazla dahil ettiğini ortaya koyuyor.

Avrupa ülkelerindeki tüketicilerin hayvan kaynaklı etten uzaklaşmaya başladığını gösteren verilerden biri, düzenli olarak hayvansal et tükettiğini belirtenlerin neredeyse üçte ikisinin, önümüzdeki 12 ay içinde hayvansal et tüketiminden uzaklaşmaya çalıştığını veya bunu düşündüğünü söylemesi.

Nitekim, Avrupa’daki tüketicilerin yüzde 33’ü bitki bazlı et ürünlerini, yüzde 47’si de bitkisel süt ve süt ürünlerini beslenmelerine dahil ettiklerini söylüyor.

Zulümsüz vegan et: “Çevre ve sağlık için iyi”

Bitki bazlı et tüketenlerin 2020 ve 2022 oranlarına bakıldığında, yüzde 30 ila 40 civarında bir artış görülüyor.

Araştırmaya göre tüketici eğilimini bu yönde tetikleyen başlıca temel faktörler çevre, sürdürülebilirlik ve sağlık. Avrupa’daki tüketicilerin yüzde 83’ü bitkisel etin gezegen ve çevre için daha iyi olduğunu, yüzde 82’si de daha sağlıklı olduğunu belirtiyor. Türkiye’de çevre duyarlığı açısından oran neredeyse aynı olmasına rağmen, bitki bazlı et ikamelerinin daha sağlıklı olduğunu düşünenlerin oranı daha düşük (yüzde 74).

Vegan ürün üreticilerinin besin değerlerini öne çıkarması ve hayvan zulmü içermeyen ürünlerinin aynı zamanda çevre dostu olduğunu vurgulamasının bu açıdan önemli olduğunu vurgulayan Arıman, sağlık açısından değerlendirmede Türkiye ve Avrupa arasındaki görüş farkının, ağırlıklı olarak Türkiye’deki ilgili kamu kurumları, sağlık profesyonelleri, diyetisyenler ve medya tarafından yapılan eksik ve hatalı bilgilendirmeden kaynaklanabileceğini belirtiyor.

Genel hatlarıyla bu sonuç, Arıman’a göre son yıllarda tüketicilerin uzun süreli sağlıklı yaşama daha fazla önem verdiklerini ve sürdürülebilirlik, sağlık ve esenlik arasında bağlantı kurduklarını gösteriyor. Ancak vegan yaşam felsefesinin temelini oluşturan hayvan hak ve özgürlüklerine dair endişenin, katılan tüm tüketiciler için öncelikli ilk dört sebep arasında yer bulmasına rağmen geri planda kaldığına dikkat çekiyor. Nitekim hayvan haklarına duyarlılık motivasyonuyla bitkisel et yediğini belirtenlerin oranı Avrupa’da yüzde 59 iken Türkiye’de daha yüksek farkındalık ile yüzde 66. 

Etiketler okunuyor: Tüketiciler daha bilinçli

Tüketiciler ürün etiketlerini kontrol ederken, ürünlerin sağlıklı olup olmadığına bakıyor; çevreye ve insan sağlığına zararlı olduğu bilinen yapay ve kimyasal bileşenler içermediğinden emin olmak istiyor. Avrupa’daki tüketicilerin yüzde 74’ü, yiyecek ve içeceklerin yüzde 100 doğal olmasının önemli olduğunu söylüyor.

Tüketicilerin dörtte üçünden fazlası da, bitki bazlı ürünlerin tanıdık ve iyi bilinen malzemelerle yapılması gerektiğini belirtiyor. Aynı şey bitkisel et ürünleri için de geçerli: Bitki bazlı et yiyen tüketicilerin yüzde 69’u, bu ürünlerin doğal yollarla formüle edilmiş olmasının ve yüzde 79’u da bu ürünlerin tanıdık veya iyi bilinen malzemelerle yapılmasının önemli olduğunu düşünüyor.

Tüketicilerin sağlık endişelileriyle bağlantılı olan ve güvenilirliği öne çıkaran bu davranış, artık bireylerin ne yedikleri konusunda daha bilinçli ve temkinli hale geldiklerini gösteriyor. Nitekim Avrupa’daki tüketicilerin yüzde 68’i bitki bazlı yiyecek ve içecek satın alırken içerik listelerini düzenli olarak kontrol ettiklerini belirtiyor.

Ürün etiketleri üzerinde içeriğe yönelik netlik arayan vegan tüketiciler için ayırt edici sembollerin başından gelen V-Label uluslararası etiketinin Türkiye’deki tüketiciler için ne ile ilişkilendirildiği sorulduğunda ise, tüketicilerin yüzde 79’u “Hayvansal bazlı bileşenlerden arındırılmış” yanıtı veriyor.

Arıman, “Buna göre markalar tüketici beklentilerine paralel olarak doğal ve güvenilir içeriklere yönelmeli ve ürün etiketlerinde mümkün olduğunca anlaşılır, net ifadeler kullanarak şeffaf olmalı,” diyor ve ekliyor: “Bazı bitkisel gıda markalarının iletişim stratejilerini planlarken kullandıkları; ürüne ait çevresel etki değerlendirmesi ve hayvansal muadiline göre çevresel etki mukayesesi, besleyicilik ve sağlığa etkilerini şeffaf biçimde ortaya koyan iletişim dili, araştırmaya göre, tüketici davranışını etkileyen kritik unsurlar.”  

Tüketici ve üreticide teori pratiğe karşı

Tüketiciler beslenme ve yaşam tarzı alışkanlıklarının gezegen üzerindeki etkisine dair her geçen gün daha fazla farkındalık kazansa da uygulamada zafiyet görülebiliyor. Örneğin, önümüzdeki 12 ay içinde hayvan kaynaklı et tüketiminden uzaklaşmak isteyen kişilerin yüzde 79’u, bunun nedeni olarak çevresel kaygıları beyan etse de, sağlık ve çevre endişeleri ne olursa olsun, tüketicilerin zevklerinden taviz verme konusunda isteksiz olduğu görülüyor.

Araştırma sonuçlarına göre markalar “çevre dostu” olduklarını iddia ettiklerinde tüketiciler genellikle buna şüpheyle yaklaşıyor. Bir ürünün sürdürülebilirliği konusunda tüketiciyi ikna etmek için şirketlerin çoğunlukla “yeşil yıkama” (green washing) stratejilerini kullandıkları düşünülüyor.

Arıman, “Bu nedenle bir ürünün çevre dostu olduğunu iddia etmek artık yeterli değil; markalar iddialarını desteklemek için yeterli kanıt sunmalı, bütünsel tutarlılık ve şeffaflık göstermeli, iş yapma biçimlerini buna göre tasarlayıp değiştirmeli” diyor. 

Tat, doku ve görünümde benzerlik beklentisi

Araştırmaya göre herhangi bir bitki bazlı ürün için en önemli faktörlerden biri, ikame edilmesi amaçlanan ürüne mümkün olduğunca benzer olması. Bu nedenle yanıtlar göz önüne alındığında; tüketiciler için ürünün tadı, dokusu ve görünümünün sağlık veya çevre gibi diğer faktörler kadar önemli olduğu görülüyor. Araştırmaya göre tüketicilerin yüzde 82’si için lezzet, doku ve görünümden daha önemli.

Yenilikçi ürün ve üreticilerin önü açık

Araştırma, yenilikçi ürün geliştirmek isteyen markalar için pazar potansiyelinin büyük olduğunu gösteriyor. Halihazırda hayvan kaynaklı et yerine geçen ürünleri satın alan Avrupa’daki tüketicilerin dörtte biri bu ürünlerden yeteri kadar memnun olmadığını söylüyor. Bunun başlıca iki sebebi var: Tüketiciler yüzde 69 ile ürün yelpazesinde eksiklik olduğunu veya yeterli marka bulunmadığını, yüzde 59 ile tavuk, balık, vb. yerine geçecek farklı bitkisel ürün türlerinin bulunmadığını belirtiyor.

Arıman’a göre bu veriler; halihazırda yaygınlaşmış bitki bazlı et ürünlerinden uzaklaşan, hayvan ve hayvansal tüketiminden kaçınan kişilere yönelik farklı alternatifler sunan  üreticiler açısından pazarda bir boşluk olduğunu gösteriyor.

Ancak araştırmada; fasulye, nohut, bakla gibi ürünlerden yapılan bitkisel etlere alternatif olarak laboratuvarlarda hayvan hücresinden üretilen kültür etinin popüler olmadığı, Avrupa ülkelerindeki tüketicilerin yalnızca yüzde 21’inin laboratuvar üretimi kültür etlerini denemeye istekli olduğu görülüyor. Bu da tüketicilerin yüzde 100 doğal ürünlere verdiği önemi bir kez daha vurguluyor.

“Lezzet ve görünüm iyileştirilmeli, fiyat yelpazesi genişlemeli”

Bitki bazlı protein içeren ürünler pek çok açıdan avantajlı ve faydalı olsa da, tüketicilerin baskın duygu ve düşüncesi henüz bu yönde değil. Tüketicilerin yüzde 50’sinden fazlası lezzet, fiyat ve görünüm açısından bitki bazlı proteinin daha az cazip olduğunu belirtiyor.

“Tüketicilerin beklentileri ışığında gerekli iyileştirmeleri hayata geçirme açısından gıda üreticilerine önemli bir sorumluluk düşüyor,” diyen Arıman, tüketicilerin bahsi geçen sebeplerle bitkisel ürünleri tercih etmemesinin, vegan gıda pazarı önünde bir engel oluşturduğunu, vegan markaların benzer tat, görünüm ve tüm gelir grupları için uygun fiyat seçenekleri ve ürün çeşitliliği üzerinde daha çok çalışmasının önemli olduğunu vurguluyor.

Bununla birlikte Arıman paketli vegan ürünler dışında, meyve, sebze, bakliyat, tohum ve tahıllardan oluşan bütünsel bitkisel beslenmenin hayvan kaynaklı tüketim ile kıyaslanamayacak kadar ucuz olduğunun da altını çiziyor.

Besin profilleri ve format çeşitliliği: Olgunlaşmış pazarda yasaklar kalkmalı

Araştırma sonuçları; piyasaya yeni çıkan bitki temelli ürünlerin artık yalnızca hayvan kaynaklı et ve süt ürünlerinin tat ve dokusunu taklit etmediğini, aynı zamanda içerik tedarikçileri ve ürün geliştiricilerin de artmasıyla birlikte, besin profillerinin de her geçen gün geliştirildiğini gösteriyor. Eskiden çoğunlukla bitkisel protein kaynağı olarak soya ve buğday kullanılırken, günümüzde farklı bakliyat, tohum, kabuklu yemiş ve tahıllar ürünlerin besin değerlerini artırmak ve zenginleştirmek için kullanılıyor.

Bu çeşitliliği fark etmeye başlayan üretici ve ürün geliştiriciler, bitki bazlı ürünlere ilginin artmasıyla farklı formatlar için de pazar oluşturmaya başladı. Bir zamanlar soya sütünün hakim olduğu bitki bazlı süt sektörü, artık bademden pirince, fındıktan yulafa ve hindistan cevizine kadar çok çeşitli bitkisel süt, peynir ve yoğurt seçenekleri sunuyor.

Arıman, “Avrupa’daki tüketicilerin neredeyse yarısı bitkisel süt ürünlerine yöneldiklerini belirtiyor. Bunun en önemli nedeni olarak da bitkisellerin hayvansallara göre daha sağlıklı olduğu beyan ediliyor,” diyor.

Arıman’a göre “Bu sonuç, bitkisel süt ürünlerinin küresel düzeyde niş olmaktan çıkarak artık yerleşmiş ve olgun bir pazara sahip olduğunun da  göstergesi. Bitki bazlı süt ve süt ürünlerine yönelik artan tüketici güveni ve inancıyla birlikte markaların önünde alışılagelmiş hayvan kaynaklı süt, tereyağı, peynir ve yoğurt kategorilerinin dışına çıkma fırsatı var. Ancak Türkiye’de vegan peynir üretimi ve satışının yasalarca engellenmiş olması, vegan ürünlerin ithalat ve ihracatında yaşanan sıkıntılara çözüm getirilmemesi ve vegan gıda yönetmeliği konusundaki boşluğun doldurulmasına yönelik yeterince hızlı hareket edilmemesi,  üreticilerimizin küresel pazardaki fırsatlardan yeterince istifade edebilmesi , varlığı, gelişimi ve rekabet edebilirliği açısından çok kritik engel teşkil ediyor.”

Bitkisel protein: Vegan et, tavuk, balık ve türevleri

Sağlık ile ilişkilendirildiği için halihazırda bitki bazlı balık ikamesi pazar payının da büyümesi bekleniyor. Avrupa’da her 3 tüketiciden 1’i bitkisel et yediğini belirtirken tavuk, balık ve deniz canlıları yerine bunların bitkisel alternatiflerini halen oldukça eksik ve yetersiz bulduklarını belirtiyor. Bu durum, sunulan ürün yelpazesinde genişlemeye yer olduğunu gösteriyor.

Bitki bazlı et alternatifleri kategorisinde ise, Avrupa’da vegan biftek, burger, kıyma, sosis, tavuk ve balık gibi seçenekler çoğalıyor ve farklı profillerdeki tüketiciler tarafından tercih ediliyor.

Bitki bazlı ürünler artış gösterirken tüketiciler de bu ürünlerin protein oranlarına dikkat ediyor. Örneğin, Avrupa’daki tüketicilerin yüzde 60’ı bitki bazlı süt ürünleri satın alırken protein içeriğine bakıyor. Bitki bazlı ürünlerde önemli bir bileşen olan protein, çeşitli sağlık yararları ile yalnızca veganlara değil artık birçok kişiye hitap ediyor. Oysa daha önceki araştırmalarda hayvan ve hayvansal içermeyen alternatifler, vegan ve vejetaryenler için tamamen ayrı bir ürün kategorisi oluşturuyordu.

Türkiye ayağı: Ek pazar verileri

Bitkisel süt ve süt ürünleri tüketimi

• Tüketicilerin yüzde 18’i hayvan kaynaklı süt ve süt ürünleri tüketmiyor. Bu kişilerin motivasyonları; yüzde 70’lik bir oranla “çevresel (ekolojik) kaygılar”, yüzde 61 ile hayvan kaynaklı süt ve süt ürünlerinin “yüksek şeker oranına sahip olması” ve yüzde 56 ile hayvan kaynaklı sütün “sağlıklı olmaması”. Hayvan haklarına yönelik endişe yüzde 47. 
• Tüketicilerin yüzde 45’i hayvan kaynaklı süt ve süt ürünlerine alternatif olarak üretilen bitki bazlı içecek ve gıdaları beslenmesine dahil ediyor. Bu kişiler ağırlıklı olarak vegan süt, vegan ezme/sürmelik ürünler, vegan besleyici içecekler ve vegan peynir satın alıyor. Bitki bazlı süt ve süt ürünlerini tüketme sebepleri ise, yüzde 78’lik bir oranla “çevre için daha iyi olması”. Tat ve sağlık motivasyonları ise ikinci ve üçüncü sırada yer alıyor. En çok soya, badem ve pirinç tadındaki ürünlerin içindekiler listesinde yer alması bekleniyor.
• Bitki bazlı süt ve süt ürünlerini tüketmediğini söyleyenler, yüzde 43’lük bir oranla bu ürünleri yine de aile bireyleri için satın aldığını belirtiyor. 18 yaş altındaki aile bireyleri için bu ürünleri satın alanların başlıca motivasyonu, yüzde 71’lik bir oranla ürünlerin “besleyici olması” ve “aile bireylerinin bu ürünleri tüketmesi”.
• Bitkisel süt ve süt ürünü satın aldığını söyleyenler, yüzde 84’lük bir oranla ürünün tadına dikkat ederken yüzde 79’u ürünün sağlık ile ilgili beyanına ve faydalarına, yüzde 74’ü sürdürülebilirlik beyanına, yüzde 65’i içerik ve besleyicilik etiketine ve yüzde 64’ü de fiyatına önem veriyor. 

Bitki bazlı et tüketimi

• Tüketicilerin yüzde 43’ü bitki bazlı eti beslenmesine dahil ediyor. Temel motivasyonları ise; yüzde 82 ile bitki bazlı etlerin “çevre için daha iyi olması” ve yüzde 74 ile “daha sağlıklı ve güvenilir” olması. Hayvan haklarına yönelik endişeler yüzde 66 oranında.
• Bu kişiler en çok dana, tavuk, hindi ve balık yerine geçecek alternatifleri cazip buluyor.
• Mevcut bitki bazlı et ürünlerini yetersiz bulanlar ise, yüzde 63’lük bir oran ile en çok ürün ve marka çeşitliliği olmamasından yakınıyor.
• Türkiye’de protein, en çok merak edilen ve dikkat edilen besin değerleri arasında olmasına rağmen son 24 saatte ne kadar protein aldığını bilenlerin oranı yalnızca yüzde 23 ile sınırlı.

(*) TANIMLAR:

Fleksitaryen: Ağırlıklı olarak vejetaryen beslenen, fakat hayvan kaynaklı et dahil olmak üzere süt, süt ürünleri, yumurta, bal gibi hayvansalları zaman zaman tüketen kişi.

Vejetaryen: Hayvan kaynaklı et tüketmeyen, fakat süt, süt ürünleri, yumurta, bal gibi hayvansalları kısmen/tamamen tüketen kişi.

Vegan: Hayvan kaynaklı et, süt, yumurta, bal gibi her türlü hayvansalı beslenmesinden tamamen çıkaran, hayvanların giyecek veya başka bir amaçla sömürülmeleri, zulmedilmeleri veya öldürülmelerini reddeden kişi.

Pesketaryen: Balık dışındaki diğer hayvanları tüketmeyen kişi.

PDF olarak indir

Kapak fotoğrafı: LikeMeat / Unsplash

Bitkisel beslenme ve vegan ürün tüketimi Türkiye ve Avrupa’da yükselişte yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

ABD Ulusal Sağlık Enstitüsü’ne (NIH) göre, hayvan deneylerinde işe yarayan ilaçların yüzde 95’i insan deneylerinde başarısız oluyor. Birleşik Krallık’ta bilim insanları tarafından 2018’de yapılan bir meta-analiz ise, 1967’den 2005’e kadar 27.000’den fazla hayvanı içeren 212 çalışmayı inceledi ve çoğu çalışmanın kötü tasarlanmış olduğu ve anlamlı bir şekilde bilimsel bilgiye katkı sağlamadığı sonucuna vardı.

Nitekim güncel gelişmeler artık hayvan deneylerinin yanında da değil. Eylül 2022’de ABD Senatosu, deneysel ilaçların herhangi bir insan denemesinden önce hayvanlar üzerinde test edilmesi zorunluluğu ve gerekliliğini sona erdiren FDA Modernizasyon Yasasını kabul etti. Düzenlemenin yasalaşması için ABD Başkanı Joe Biden’ın imzası gerekiyor.

Doku kültürleri, mini organlar ve yapay zeka modelleri gibi Hayvansız bilimsel metotlar gelişmeye ve yaygınlaşmaya devam ederken, sistematik hayvan sömürüsü üniversitelerden özel şirketlere kadar sürüyor.

Örneğin; son dönemde sosyal medya platormu Twitter’ı satın almasıyla yeniden gündeme oturan Elon Musk’ın, hayvan deneyleri aracılığıyla binlerce maymun, domuz, sıçan, fare ve koyuna işkence ettiğini, ABD’de konuyla ilgili yürütülen soruşturmanın başrolünde olduğunu biliyor musunuz?

PCRM’den inceleme ve soruşturma talebi

Bu yılın başlarında, 17 bin üyeden oluşan Sorumlu Tıp Doktorları Komitesi (PCRM) 700 sayfalık doküman arşivini, sağlık ve nekropsi raporlarını inceleyerek Neuralink şirketinin yürüttüğü hayvan deneyleri nedeniyle California-Davis Üniversitesi’ne karşı bir şikayette bulunmuştu. Musk’ın şirketlerinden biri olan Neuralink’in, insanları hiper-zeki yapma, depresyonu tedavi etme, telepatik iletişim kurma, beyinleriyle internete bağlanma ve felçlileri yeniden yürütme iddiasıyla geliştirdiği beyin çiplerini 23 maymuna yerleştirmesinin “aşırı acıya” neden olduğu ve bilgi belgelerin gizlendiği gerekçesiyle yapılan şikayet, yakın zamanda ABD Tarım Bakanlığı (USDA) tarafından soruşturmayla sonuçlandı.

Reuters haber ajansının 20’den fazla Neuralink çalışanıyla yaptığı görüşmeler ve elde ettiği belgeler, hayvan katliamının tahmin edildiğinden çok daha fazla olduğunu ortaya çıkardı.

Ne şirketten ne de bakanlıktan konuyla ilgili güncel bir röportaj alabilen Reuters, şirket tarafından yürütülen gereksiz hayvan deneylerinin beceriksizlikle ve insan hatalarıyla dolu olduğunu ortaya koydu: Bunlardan biri, 60 domuzdan 25’inin kafalarına yanlış boyutta bir cihaz implant edilmesi ve bir diğer vakada yine domuzların yanlış omurlarına cihaz yerleştirilmesiydi.

Eski ve yeni çalışanlar, başarısızlık ile sonuçların deneylerin defalarca tekrarlandığını, bunun da üzerinde deney yapılan ve öldürülen hayvan sayısını artırdığını söyledi.

Beş farklı çalışan da, daha önceki deneylerde karşılaşılan sorunları çözmeden, net sonuçlar elde etmeden ve değerlendirmeler yapmadan yeni deneylere başlandığını, bu sebeple daha fazla hayvanın deneylere maruz bırakılarak öldürüldüğünü vurguladı. İki çalışanın ise, güvenilmeyen veriler sunan, deney bütünlüğü sağlamayan ve çok sayıda hayvanın ölümüne sebep olan hayvan deneyleri nedeniyle işten istifa ettiği öğrenildi.

2016 yılında kurulan şirketin incelenen belgeleri; daha önce yayımlanmamış ve bildirilmemiş mesajları, ses kayıtlarını, e-postaları, sunumları ve raporları içeriyor.

Reuters’ın araştırmasında üç farklı kaynak Musk’ın, daha hızlı hareket etmelerini sağlamak için çalışanlarına birkaç kez “başınıza bir bomba bağlandığını hayal edin” dediğini ve çok stresli bir çalışma ortamı yaratarak tahrip edici bir şekilde araştırmaları hızlandırmaya çalıştığını aktarıyor.

4 yılda en az 1500 hayvan deneylerde öldürüldü

Edinilen bilgilere göre bu süreçte şirket veterineri Sam Baker meslektaşlarına, çektiği acıya son vermek için domuzlardan birini hemen öldürmelerini tavsiye etti. Baker, ameliyattan bir gün sonra domuzlardan biri hakkında meslektaşlarına, “Tam iyileşme şansı çok düşük. Şu anki kötü psikolojik sağlığına dayanarak, ötenazinin (öldürmenin) tek uygun eylem yolu olduğuna karar verildi,” diye yazdı.

Reuters ayrıca Neuralink’in şu ana kadar kaç hayvanı öldürdüğünü ortaya koydu: “Şirket, 2018’den bu yana yapılan deneylerde 280’den fazla koyun, domuz ve maymun da dahil olmak üzere yaklaşık 1500 hayvanı öldürdü.” Şirket, üzerinde deney yapılan ve öldürülen hayvan sayısına ilişkin kesin ve şeffaf kayıtlar tutmadığından, kaynaklar bu rakamı kaba bir tahmin olarak nitelendirdi.

Yüz travması, nöbet, beyin kanaması, enfeksiyon ve onaylanmamış yapıştırıcılar

PCRM tarafından elde edilen belgelere göre, deney yapan personelin kafataslarında delikler açarak beyinlerine Neuralink çipleri yerleştirdiği 23 maymundan 15’i öldü.

PCRM Araştırma Savunuculuğu Direktörü Jeremy Beckham, “Kafasına implant takılan hemen hemen her maymun yıkıcı sağlık sorunları yaşamış. Resmen hayvanları sakatlayıp öldürmüşler,” dedi.

“Neuralink ve UC Davis personeli ölmekte olan maymunlara yeterli veteriner bakımı sağlamadı, ‘Bioglue’ olarak bilinen ve kafastaslarında kalan boşlukları yapıştırmak için kullanılan, beyinlerinin bir kısmını yok ederek maymunları öldüren onaylanmamış bir madde kullandı. Deneylerde kullanılan makak maymunları tek başlarına kafese konuldu, kafataslarına çelik direkler vidalandı, birçoğu ‘yüz travması’ geçirdi, beyin implantlarının ardından nöbetler geçirdi ve implant bölgelerinde tekrarlayan enfeksiyonlar oluştu. Tüylerini yolan ve kendine zarar veren hayvanlar olduğu biliniyor. Bunların hepsi deneylerde kullanılan hayvanların psikolojik durumlarının ne denli kötü olduğunu gösteren kanıtlar.”

Çip takılan ve donanımlar aracılığıyla manipüle edilen maymunlardan biri cilt enfeksiyonu geçirdikten sonra öldürüldü. Araştırmacılar, bir maymunun “muhtemelen kendini yaralama davranışı veya başka bir tanımlanmamış travma nedeniyle” el ve ayak parmaklarının eksik olduğunu keşfettikten sonra onu da öldürdü. beynine yerleştirilen elektrotlar sonrasında önce kusma, nefessiz kalma ve bitkinlik gibi belirtiler gösteren bir başka maymunun da öldürüldüğü, yapılan otopside hayvanın beyin kanaması geçirdiği ortaya çıktı.

Musk, beyin çipleri için insan deneylerine bu yıl başlamak istediğini söyledikten sonra şirket, Ocak ayında klinik araştırma direktörü için bir iş ilanı yayımlamıştı.

Musk’ın sömürü ve işkence odaklı girişimlerinden biri de; kurucusu, CEO’su ve baş mühendisi olduğu SpaceX aracılığıyla karanlıkta parlayan 128 yavru kalamarı ve 5000 tardigradın “araştırma” adı altında deney yapılmak üzere Uluslararası Uzay İstasyonu’na gönderilmesiydi. Mürekkep balıklarının ve tardigradların ölümcül bir yolculuğa mahkûm edildiklerine ilişkin haberler, Aralık 2020’de benzer bir olayın ardından geldi: Fareler bir SpaceX roketiyle uzaya fırlatıldı. Bu farelerin bazılarına, kas kütlelerinin doğal olmayan bir şekilde artarak iki katına çıkmasına neden olan ilaçlar enjekte edilmişti.

Anne-çocuk ilişkisi, peluş oyuncaklar ve acımasız üniversite deneyleri

Neuralink hayvan deneyleri dünya çapında tepki çekerken, Harvard Üniversitesi’nden bir araştırmacının çalışması da etik sorunlar sebebiyle bilim camiasınca kınanıyor.

Anne maymunları yeni doğan bebeklerinden ayırıp onları doldurulmuş peluş hayvanlarla değiştiren, bilişleri üzerindeki etkisini incelemek için yavru maymunların göz kapaklarını medikal iplikle diken ve 12 ay boyunca görme duyusundan mahrum bırakan nörolog Dr. Margaret Livingstone sosyal medyada yoğun tepki çekerken, primatoloji ve hayvan davranışı üzerine uzmanlaşan 250’den fazla bilim insanının da makaleyi geri çekmesi için bilimsel dergi PNAS’a ortak mektup göndermesine yol açtı.

Üstelik makalede referans gösterilen en güncel bilimsel çalışmanın 10 yıllık olduğu, yarısından fazlasının ise 50 yıl önceki araştırmalara dayanıp atıfta bulunduğu vurgulanıyor.

Annelere ve yavrularına fiziksel ve psikolojik işkence

Makaleye göre, her anne makak kendi sosyal grubundan alındı ​​​​ve hamileliği boyunca yalnız tutuldu. Anneler doğum yaptıktan kısa bir süre sonra araştırmacılar annelere anestezi uyguladı, bebeklerini aldılar ve yerlerine peluş bir oyuncak bıraktılar. Deneyciler daha sonra, yavrularının yerini tutması için verilen bu peluş oyuncakların annelerin bebeklerini kaybetme konusunda yaşadıkları sıkıntılarını azaltıp azaltamayacağını belirlemeye çalıştılar.

Livingstone’un deneyleri aynı zamanda deneycilerin kar maskesi gibi yüzü göstermeyen bir obje ile hayvanlara yaklaşmasını kapsıyor. Yavru maymunlar bir yıl boyunca hiçbir canlının yüzünü görmüyor.

Livingstone, yıllar süren işkenceden sonra maymunların birçoğunu öldürüyor ve incelemek üzere beyinlerini parçalara ayırıyor.

PETA geçtiğimiz ayarda Livingstone’un laboratuvarında pek çok yasa maddesinin ihlal edildiğini belgeleyen federal raporlar yayımlamıştı. Genç bir maymun, gerçek annesinden alındıktan sonra deneycilerin ona verdiği “taşıyıcı anne” bezinde çiğnediği ve açtığı bir deliğe kafası sıkışınca boğularak öldü. Kafesinden kaçan bir maymun ise, aldığı yaralar nedeniyle parmağı kesilen başka bir maymunla kavga etti.

Kullanma, yayımlama, teşvik etme!

Mektubu kaleme alan primatologlardan akademisyen Catherine Hobaiter, “Maymunlardan onay isteyemeyiz, ancak bilerek aşırı acı ve sıkıntıya neden olan acımasız yöntemleri kullanmayı, yayımlamayı ve bu durumda aktif olarak teşvik etmeyi bırakabiliriz,” dedi.

Mektubun imzacılarından Alan McElligot da, AFP haber ajansına verdiği demeçte Livingstone’un, kötü bir üne sahip olan Amerikalı psikolog Harry Harlow’un 20. yüzyılın ortalarında gerçekleştirdiği acımasız ve korkunç deneyleri kopyalayarak 21. yüzyılda neredeyse aynısını yaptığını söylüyor.

İngiltere’deki Lincoln Üniversitesi’nden bir hayvan davranış bilimcisi olan Holly Root-Gutteridge ise, “Bağlanma teorisi üzerine zaten sahip olduğumuz tüm literatürü görmezden geldi,” diyor: “Açıkçası, anneler ve yavrular için annelik bağının önemine dair kanıtlarımız var. Bunun gibi deneyler, primatlar veya insan davranışları hakkındaki mevcut bilgilerimize anlamlı bir katkı sağlamıyor.”

Daha da önemlisi Livingstone’u kınayan bilim insanları hayvan araştırmalarına dair çok daha köklü bir soruna dikkat çekiyor: Bunun gibi şüpheli çalışma ve makalelerin, kurumsal incelemelerden geçmeye ve yüksek puanlı bilimsel dergilerde yayımlanmaya devam ettiğini vurgulayarak mevcut sistemi eleştiriyorlar.

White Coat Waste adlı izleme örgütüne göre hükümetlerden üniversitelere ve şirketlere araştırmalar için genellikle büyük fonlar ayrıldığı için, hayvanlar da bu sistem içinde “kaynak ve mal” olarak görülüyor ve bu şekilde kullanılmaya devam ediyor.

Psikolog Harlow’un Çaresizlik Kuyusu deneyleri

İnsan tarihindeki en acımasız hayvan deneylerinden birine imza atan Harlow’un yöntemleri, hayvan özgürlüğü hareketinin erken dönemlerini tetikleyen dönüm noktalarından biri olmuştu. “Pit of Despair” (Çaresizlik Kuyusu) adı verilen, şefkat, bağlanma ve sosyal tecrit teorilerini irdelediği tüyler ürperten deneyler, dış dünyadan bütünüyle izole ettiği maymunların çıldırması, çoğunun kendilerini açlığa mahkûm ederek intihar etmek istemesiyle sonuçlandı.

12 metrekarelik odalarda annesiz ve tek başına bırakılan bebek maymunlar, korku nesnelerinin devreye girmesiyle parmaklarını emiyor, yere kapaklanıyor ve yinelenen saldırgan davranışlar gösteriyordu.

Bu insanlık dışı deneylere maruz kalan ve psikolojik sağlıklarını kaybeden yavru maymunların, ergenlikte diğer maymunlarla çiftleşmeyi reddetmesi ve anti-sosyal davranışlar sergilemeye başlaması üzerine Harlow, onları çiftleşmeye zorlamak için tecavüz askıları yaptı. Yetişkinliğe erişmeyi başaran maymunlar, anne şefkatinden mahrum bırakılan yavrularının başlarını yerlere vura vura önce onları, sonra kendilerini öldürdüler.

Duyusal yoksunluk deneyleri ve sembol yavru Britches

Benzer deneylere maruz bırakılan Britches adlı tutsak bir makak maymununun 1985’te Kaliforniya Üniversitesi deney laboratuvarından kurtarılışı, hayvan özgürlüğünün sembol eylemlerinden biri olmuştu.

Animal Liberation Front (ALF) aktivistleri, bir öğrencinin bildirimi üzerine düzenledikleri baskında, o gün Britches ile birlikte kedi, fare, sıçan fare, tavşan ve güvercinlerin de aralarında bulunduğu 467 hayvanı daha kurtarmış ve tesiste ekonomik zarara yol açarak ekipmanları kullanılamaz hale getirmişti.

Britches da doğumdan hemen sonra annesinden ayrılmış, göz kapakları dikilmiş ve kafatasına elektronik sonar takılarak üç yıllık bir duyusal yoksunluk deneyine sokulmuştu. Tek başına ufak bir kafese hapsedilen yavru, “yapay anne” görevi gören ve iki sahte meme ucu olan, havluyla kaplı bir cihaza sarılmış halde bulunmuştu. 

24 yavru maymunu içeren bu acımasız deneyde duyusal bir ikame cihazı ile yavruların davranışsal ve sinirsel gelişimi takip edilecekti.  Deneyin sonunda ise tüm maymunlar öldürülerek beyinlerindeki görsel, işitsel ve motor alanlar incelenecekti.

Britches esaret ve işkenceden kurtulduktan sonra, iyi bir bakımın ardından Meksika’daki bir sığınığa gönderilerek dişi bir makak maymunuyla birlikte büyümesi sağlandı. Britches 20 yaşına kadar yaşadı.

Hayvan deneylerine karşı yapabileceklerinize dair bilgiye ve hayvansız, bilimsel, yenilikçi metotlara ilişkin gelişmelere, Deneye Hayır Derneği‘nden ulaşabilirsiniz.

Kaynak: Reuters, PCRM, PETA, NYPost, Vox, CBS, Animal Law Harvard, Yunuslara Özgürlük Platformu

Kapak fotoğrafı: ATI

Dünya Maymun Günü: Elon Musk, hayvan deneyleri ve anne sevgisi yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Açılış konuşmasını TVD Kurucu Başkanı Ebru Arıman’ın yaptığı Dünya Vegan Günü etkinliğimizde TVD Kampanya ve İletişim Yöneticisi Öykü Yağcı “TVD mücadelesinin dünü, bugünü, yarını” başlıklı bir sunum yaptı. TVD Etkinlik Sorumlusu Özgün Tutar da, Avrupa’nın en kapsamlı uluslararası vegan festivali olan Ululararası İstanbul Vegfest’in ilkeleri hakkında konuştu.

Derneğin 10. yılı kapsamındaki oturumlar kapsamında TVD vekili avukat Tuğçe Berber, hukuki çalışmalar ışığında hayvan hakları aktivistlerine tavsiyelerde bulunurken, avukat Beyzanur Arıcı da derneğimizin hukuki çalışmalarından biri olarak aldatıcı reklamlara karşı derneğin ne tür çalışmalar yaptığı ve yapacağıyla ilgili bir sunum gerçekleştirdi.

View this post on Instagram

A post shared by Vegan Derneği Türkiye (@tvd.org.tr)

Vegan deriden bitkisel beslenme ile sağlıklı yaşama

Açılış konuşmalarının ardından girişimci Elif Taştekne “Bitkilerle Devrim”, yazar ve DJ Oben Budak “Bir Ördek Ailesi Hayatımı Nasıl Değiştirdi?”, sporcu Ali Bıdı “Sağlıklı Yaşam ve Spor”, Diyetisyen ve Yoga Eğitmeni İsra Tan “Mutfaktan Hayata: Bitkisel Beslenme” ve Kalp ve İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Murat Kınıkoğlu da “Vegan Beslenme ve Sağlık” konularını ele aldı.

Müzisyen Tan Taşçı da etkinliğe özel çektiği video ile bir oğlakla kurduğu arkadaşlık üzerinden nasıl vegan olduğunu aktardı.

View this post on Instagram

A post shared by Tan Taşçı (@tantasci)

Gün boyu süren ve YouTube kanalımızdan canlı yayınlanan etkinliğimizde ürün sergileri, tadım etkinlikleri, vegan üniversite topluluğu stantları, hayvan hakları temalı fotoğraflar da yer aldı.

Rengarenk vegan aktivizm ve vegan ürün stantları

Etkinliğimizde üniversitelerin vegan toplulukları ve STK’ların yanı sıra, vegan ürün ve yemek stantları da rengarenk ve çeşit çeşitti.

Angels Farm Sanctuary, Galatasaray Üniversitesi Vegan Topluluğu, Koç Üniversitesi Veganizm Topluluğu, MEF Üniversitesi Vegan Kulübü, Türk Alman Üniversitesi Vegan Topluluğu ve Üniveg‘in vegan aktivist oluşumlar arasında yer aldığı etkinliğimizde, 32 vegan yemek ve vegan ürün standı vegan ürün çeşitliliğini keşfetmek isteyen ziyaretçilere zengin alternatifler sundu: AB Soya-Soyfleks, Carrefour, Cocoas, Coffe Colore, Conbella Tea, Elmasoğlu Mantı, Ethique Plant Based, Feemauve, GMT – The Standard Vegan, Han Kozmetik – Rhaneva, Hurmatat, Itz Nutz, Kenevirco, Komagene, Limonita – Vegan Kasap, Luur Kozmetik, Melly’s Nature, Milhans – Otto Nuts, Mixmey, Patiswiss, Perinthos, Prev, Rel Teknoloji – Baims & All Matters, Su Sanat Atölyesi – Vegan Dövme, Şayan Baklava, Evely – The Purest Solution, Thermomix, Eat Vappy, Veganarsist, Vegeats, Yakamoz, Zozo Care.

Çevrimiçi anket sonuçları

Veganların yanı sıra, özellikle vegan olmayan, fakat vegan yaşam felsefesini merak edenleri hedefleyen etkinliğimizde Mentimeter üzerinden çevrimiçi anket çalışması da yapıldı.

Anket sonuçlarında bir kez daha gördük ki;

• Daha önce etkinliklerimize katılmayan pek çok yeni ziyaretçiyle tanışıyor,
• Her seferinde yeni ve güncel bilgiler paylaşıyor,
• Vegan yaşama dair hatalı algıyı ortadan kaldırmak için etkili oluyor,
• Alternatif ürün çeşitliliği ve vegan pazarının geliştirilmesi yönünde beklentilerin sesi oluyoruz.

Vegan felsefenin özünün ise en çok ve olması gerektiği gibi; etik, eşitlik, özgürlük, adalet, empati, yaşam hakkı, vicdan ve sağlık sözcükleriyle tanımlandığını ve ağırlıklı olarak hayvan sömürüsüne son verme motivasyonunun hayvan hakları temelinde geliştiğini görüyoruz.

Belirtilen zorlukları ise, ortak mücadelemiz ve dayanışma ile aşacağımızı biliyoruz.

Açılış Konuşması: Ebru Arıman

“Hepimiz zor zamanlardan geçtik ve pandemiden dolayı fiziki etkinliklerimize iki yıl ara verdik. Bu süreçte, yaşanan bu küresel salgın bizi bir kez daha haklı çıkardı. Başımıza gelen birçok felaketin sebebi, insanın kendi sınırlarını bilmemesinden kaynaklı. Bu ilk değildi, son da olmayacak. Belki yarın da bir şeyler değişmeyecek ama biz doğru bildiğimizi söylemekten geri durmayacağız. Yorulmadan, usanmadan.

Bu yılki etkinliğimiz, diğer DVG etkinliklerinden farklı olarak biraz derneğimizi de konu aldı. Neden? Çünkü başladığımız günün heyecanıyla 10.yılımızı da bitiriyoruz.

Mart 2012’de aslında altıncı yılına ulaşan mücadelemizi, daha da büyütme, resmileştirme kararı aldık. Çünkü yapacak çok iş vardı ve bunun için de örgütlenmek gerekiyordu. Altı yılda çok sayıda insan, sayısız mücadeleye tanıklık ettik. Bunların içerisinde, bu mücadele içerisinde tanıdığımız ve sonrasında derneğimize kurucu üyelik yapacak değerli aktivist arkadaşlarımız da vardı.

Ve altı yıllık bir emekleme döneminden sonra ayağa kalktık.

Mart 2012’de dernekleştiğimizde, 2006 yılında başlayan mücadelemizden çok farklı bir yerdeydik. Artık birbirimizden güç alabiliyorduk, bir araya geldiğimizde daha güçlüydük ve bir hayli de yol katetmiştik. Ve böylece kağıt üzerindeki mücadelemiz de başlamış oldu.

Büyümek sancılı bir süreçtir bilirsiniz. Büyümek eski dar kabuğunızdan çıkıp daha geniş bir alanı doldurmaktır. Büyümek, sürekli yenilenmektir, asla aynı kalmamaktır. Büyümek aynı zamanda tecrübedir. Büyüdükçe daha az hata yapmanız beklenir. Büyüdükçe amaçlarınız da, zorluklar da büyür.

Tam 10 yıldır, dernek olarak hayvan hakları savunuculuğu misyonumuzla, yalnızca kendimizle yarışıyoruz. Daha fazlasını, daha iyisini yapabilmek için. Daha çok yaşama dokunabilmek için. Daha çok paylaşabilmek ve daha çok hayat kurtarabilmek için. Halkalarımızı daha da büyütebilmek için.

Biz, iletişimin gücüne hep inandık. Eğitimin, bilginin itici bir güç olduğuna inandık. O nedenle temel olarak kendimize eğitimi aldık. Bilgi sahibi olmadan fikir sahibi olamayız. Ve bu ülkede birçok şey gibi bu konudaki en büyük eksik de bilgi. O halde insanlara doğru bilgiyi aktarmak, bu konudaki yanılgıları ortadan kaldırmak durumundayız, hepimiz. Eğitim güçtür, bilgi güçtür, ilerlemektir. Birbirimize bildiklerimizi anlatmakla yükümlüyüz.

16 yıldır birbirinden farklı etkinlik ve organizasyonlarla iletişimin gücünü kullanarak bu ülkede var olmayan bir alanda farkındalık yaratmaya çalıştık. Küçücük bir tohum ektik. Bugün buradaki kalabalıktan da görüyoruz ki doğru yoldayız.

10 yıl önce dernekleşirken, kamusal alanda da bir yerimiz olsun, kendimizi tüzel bir yapı olarak da ifade edebilelim istemiştik.

Türkiye’nin ilk vegan derneğini kurduk. Ve elbette taşıdığımız bu yapı bize bir kısım konularda hantallık yaratırken birçok konuda da yeni kapılar açtı: Uluslararası birçok organizasyonda Türkiye’yi temsilen çalışmalar yaptık. Yaptığımız işbirlikleri ile bizden daha kıdemli meslektaşlarımızla Türkiye’ye bilgi transferi yapabildik. Ortak projelere imza attık. Yurtiçinde bu alanda yürütülen çalışmalara öncülük ettik.

• İlk kez kozmetikte hayvan deneylerinin yasaklanmasına vesile olduk.
• Türkiye’nin ilk vegan festivalini ve ilk uluslararası vegan festivalini organize ettik.
• İlk Vegan Akademi’yi açarak bu alandaki bilgiyi eğitim ile yayma amaçlı kullandık.
• Dilimizdeki türcü ifadeleri değiştirmek için ilk kez Kirpi Sözlük adında bir sözlük geliştirdik.
• Türkiye’de web temelli vegan mekan aplikasyonunu ilk kez yaptık.
• İlk kez veganlık ve vicdan özgürlüğü kavramını Türkiye’de tartışmaya açtık. Bu konuda ilk davayı açtık.
• İlk kez toplu alanlardaki vegan beslenme sistemleri konusunda çalışma yaptık.
• İlk kez Savunma Bakanlığı’nın gündemine vegan menü tasarısını soktuk.
• İlk kez Çalışma Bakanlığı’na toplu alanlarda vegan alternatiflerin bulunması talebimizi sunduk.
• Ulusal beslenme yönergeleri rehberinde ilk kez veganlığın da geçmesi için Sağlık Bakanlığı görüşmelerini yaptık.
• Avcılık karşıtı davalar açtık ve davaları da, o canları da kazandık.
• Hayvanları mutlu resmeden yanıltıcı reklamları RTÜK’e şikayet ettik ve daha fazlasını yapacağız.
• Uluslararası vegan sertifikası V-Label’ın Türkiye’deki ilk çalışmalarını üstlendik, Türkiye’nin ilk vegan sertifikasını verdik.
• Türkiye’nin ilk süreli ve ulusal çapta dağıtılan hayvan özgürlüğü ve veganlık dergisini çıkardık.
• Üniversitelere, belediyelere, zincir marketlere, vegan ürün üreticilerine hizmet içi eğitimler verdik.
• Türkiye’nin en geniş kapsamlı vegan araştırma anketini İEA ile birlikte organize ettik.
• Geçtiğimiz ay Avrupa’nın en geniş kapsamlı vegan festivalini başarıyla organize ettik.

Ve şimdi Türkiye’nin ilk vegan medikal kongresine hazırlanırken, aynı istek ve kararlılıkla hazırlıklarımıza başladık. Az sayıda insanla ve büyük bir çabayla her geçen gün daha iyisini yapmaya çalışıyoruz.

Bize inanan, bize güvenen herkese yanımızda ve destek oldukları için teşekkür ederiz.

Hiçbir şey elbette tek başına olmadı, bunları birlikte başardık. Derneğimizin 10., mücadelemizin 16. yılını bitirirken daha birçok başarılı çalışmaya imza atabilmeyi hedefliyoruz.

Geleceği hep birlikte değiştireceğiz çünkü biliyoruz ki gelecek vegan!”

“Dünya Vegan Günü” etkinliğimizde 10. yılımızı kutladık yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.