Yeni karara göre AMA, toplantı ve etkinliklerinde sunulan yiyeceklerle koruyucu ve önleyici sağlık yaklaşımına örnek olmayı hedefliyor. Bu kapsamda, hayvansal içeriklerin kullanımının en aza indirilmesi, bitki temelli seçeneklere daha fazla yer verilmesi teşvik edilecek. Kararın ikinci bölümünde ise, profesyonel etkinliklerde daha sağlıklı beslenme alışkanlıklarının yaygınlaşmasını desteklemek amacıyla, bilimsel verilere dayanan davranış değişikliği yöntemlerinin kullanılmasının teşvik edildiği belirtiliyor.

Sağlıklı ve bitki bazlı beslenme, yalnızca hekimlerin kendi sağlıklarını korumalarına yardımcı olmakla kalmıyor; aynı zamanda doktorların hastalarına önerebilecekleri beslenme modellerini daha yakından tanımalarına da olanak sağlıyor.

Bitki temelli beslenme; kalp sağlığının desteklenmesi, kan basıncının düşürülmesi, diyabet riskinin azaltılması ve sağlıklı vücut ağırlığının korunması gibi birçok faydayla ilişkilendiriliyor.

Sorumlu Tıp İçin Hekimler Komitesi (Physicians Committee for Responsible Medicine – PCRM) tarafından yürütülen araştırmalar da bitki temelli beslenmenin birçok sağlık sorunu açısından diğer beslenme modellerine kıyasla daha etkili sonuçlar sağlayabildiğini ortaya koyuyor. Ayrıca araştırmacılara göre bu beslenme modeli kalori, porsiyon veya karbonhidrat kısıtlamaları gerektirmediği için, uzun vadede daha sürdürülebilir ve kolay olabiliyor.

Meme kanseri riskini azaltan beslenme

Bu karar, AMA’nın son on yılda gıda ve beslenme alanında aldığı kararların devamı niteliğinde. Kuruluş daha önce hastanelerde, okullarda ve gıda yardımı programlarında bitki temelli öğünlerin yaygınlaştırılması çağrısında bulunmuş; bitkisel beslenmenin meme kanseri riskini azaltmadaki rolüne de dikkat çekmişti.

AMA politikaları hayvansal et ve süt ürünlerini, resmi beslenme rehberlerinde zorunlu ve vazgeçilmez gıdalar olarak değil, isteğe bağlı seçenekler olarak değerlendiriliyor.

Web sitelerinde ve basın açıklamalarında uzun süredir “gıda ilaçtır” yaklaşımını benimsediğini belirten AMA, kronik hastalıkların önlenmesi ile yönetilmesine katkı sağlamak amacıyla beslenme eğitimi, bilimsel araştırmalar ve politika çalışmalarını desteklediğini de vurguluyor.

Haziran ayında gerçekleştirilen 2026 AMA Yıllık Toplantısı’nda konuşan AMA’nın önceki dönem başkanı Dr. Bobby Mukkamala, konuyla ilgili yaptığı açıklamada beslenmenin sağlık üzerindeki belirleyici rolüne dikkat çekti: “İyi beslenme, sağlığı iyileştirmek ve hastalıkları önlemek için sahip olduğumuz en güçlü araçlardan biridir. Ne yiyip ne içtiğimiz, birçok kronik hastalığa yakalanma riskimizi doğrudan etkiliyor. Bu nedenle beslenme, hem hastalıkların önlenmesinde hem de uzun vadeli sağlığın korunmasında kritik bir öneme sahip. ‘Gıda ilaçtır’ yaklaşımını benimsemek, bireylerin daha sağlıklı yaşamlar sürmesine ve toplum sağlığının güçlenmesine katkı sağlayabilir.”

AMA’ya göre beslenme, yalnızca tedavi sürecinin bir parçası değil; aynı zamanda kronik hastalıkların ortaya çıkmasını önlemede ve yaşam kalitesini artırmada temel bir sağlık aracı olarak görülmeli.

İnsanın ve gezegenin sağlığına tıp camiasından destek

Kararda atıfta bulunulan ve JAMA Network Open dergisinde yayımlanan bir araştırma da bitki temelli beslenmenin olumlu çevresel etkilerine işaret ediyor. Araştırmaya göre bitki bazlı beslenme modeli, standart Amerikan beslenme düzeniyle karşılaştırıldığında daha düşük sera gazı emisyonları ve daha az enerji tüketimiyle ilişkilendiriliyor.

Karar, uzun süredir sağlık ve gıda politikalarında bitki temelli beslenmenin yer alması ve yaygınlaştırılması için çalışmalar yürüten PCRM tarafından memnuniyetle karşılandı.

Komitenin Başkanı ve Uluslararası İstanbul Vegfest 2020’nin konuklarından Dr. Neal Barnard, kararla ilgili yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı: “Eski bir söz vardır: ‘Hekim, önce kendini iyileştir.’ Bu karar, o sözün bugün hâlâ ne kadar anlamlı olduğunu gösteriyor. Doktorların ve hastalarının sağlığı için bitki temelli beslenmeye destek verdiği için AMA’ya teşekkür ediyoruz.”

–

Kaynak: Vegconomist, PCRM, Center for Nutrition Studies

Amerikan Tabipler Birliği’nden bitki temelli beslenme teşviki yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Kanser, kontrol dışı çoğalan tek bir anormal hücre olarak başlar. Bu tür hücre grupları, tümör adı verilen kitleler oluşturur ve sağlıklı dokuyu istila ederek sıklıkla vücudun diğer bölgelerine yayılır. Kanserojenler, kanserli hücrelerin gelişimini kolaylaştırmaya yardımcı olan maddelerdir. Yiyeceklerden, havadan ve hatta vücudun içinden gelebilirler. Çoğu kanserojen, vücuda herhangi bir zarar vermeden nötralize edilir, ancak bazen hücrenin genetik materyaline (DNA) saldırıp onu değiştirmeye devam ederler. Göze çarpan bir tümörün gelişmesi yıllar alır. Bu süre zarfında inhibitör olarak bilinen bileşikler anormal hücrelerin büyümesini engelleyebilir. Bitkisel besinlerdeki bazı vitaminlerin inhibitör olduğu bilinmektedir. Öte yandan diyetteki aşırı yağın, anormal hücrelerin hızla büyümesine yardımcı olan bir destekleyici olduğu ortaya konmuştur.

Beslenme ve Kanser

Çok sayıda bilimsel veriye rağmen çoğu insan kansere yakalanma riskini nasıl azaltabileceğinin farkında değildir. 2008 yılında yayınlanan bir araştırmaya göre kanser vakalarının yalnızca %5-10’u genetikle bağlantılıdır; geri kalan %90-95’i ise çevre ve yaşam tarzı faktörlerinden kaynaklanmaktadır ve potansiyel olarak önlenebilirdir. Kanser vakalarının %25 ila 30’u tütün kullanımından, yaklaşık 3 vakadan 1’i ise gıda seçimlerinden kaynaklanmaktadır.

2014 yılında Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri ve Ulusal Kanser Enstitüsü, kırmızı ve işlenmiş et tüketimi, aşırı kilo ve düşük meyve, sebze ve diyet lifi alımı gibi risk faktörleriyle bağlantılı kanser oranlarını ve ölümlerini karşılaştırdı. O yıl Amerika Birleşik Devletleri’nde kanser vakalarının %42’si ve kanser ölümlerinin %45’i aşırı vücut ağırlığı gibi önlenebilir risk faktörleriyle bağlantılıydı. Diyet ve egzersiz gibi kontrolümüz altındaki faktörler kanser sonuçlarından büyük ölçüde sorumludur.

Diyetiniz ne kadar doğal renkliyse, kanserle mücadele eden bileşiklerin bolluğuna sahip olma olasılığı da o kadar yüksektir. Meyve ve sebzelere parlak renklerini veren pigmentler (tatlı patateslerdeki beta-karoten veya domateslerdeki likopen gibi) kanserle savaşmanıza yardımcı olur.

Bitkisel gıdalar ayrıca göğüs ve prostat kanserine yol açabilecek aşırı hormonların giderilmesine yardımcı olan lif içerir. Lif ayrıca sindirim sistemindeki atıkları hızla uzaklaştırır ve bu da kolorektal kanserin önlenmesine yardımcı olur.

Et ve süt ürünlerinden kaçınmak potansiyel risklerden kaçınmanıza olanak tanır. Tavuk ve balık da dahil olmak üzere etin ızgarada pişirilmesi kanserojen madde üretir. Pastırma ve sosisli sandviç gibi kırmızı ve işlenmiş etler kolorektal kansere yol açan zararlı maddeler içerir. Süt ürünleri ise prostat, meme ve yumurtalık kanserleriyle ilişkilendirilmiştir.

Bitki Bazlı Gıdaların Önemi

Sebzelerin çoğu düşük yağ oranı ve yüksek lif oranına sahip olmanın yanı sıra kanserle mücadele eden birçok madde de içermektedir. Araştırmalar meyve ve sebzelere koyu renklerini veren pigment olan karotenoidlerin kanseri önlemeye yardımcı olduğunu göstermiştir.

Koyu yeşil, sarı ve turuncu sebzelerde bulunan beta-karoten, akciğer kanserine karşı korunmaya yardımcı olur ve mesane, ağız, yutak, yemek borusu diğer bölgelerdeki kanserlerin önlenmesine yardımcı olabilir.

Lahana, brokoli, lahana, şalgam, karnabahar ve Brüksel lahanası gibi turpgiller, antikanser aktiviteleri olduğu düşünülen flavonlar ve indoller adı verilen bitki besinlerini içerir.

Turunçgillerde ve birçok sebzede bulunan C vitamini yemek borusu ve mide kanseri riskini azaltabilir. C vitamini, vücutta oluşan kansere neden olan kimyasalları nötralize eden bir antioksidan görevi görür. Ayrıca midede nitratların kansere neden olan nitrozaminlere dönüşmesini de durdurur. C vitamini ve karotenoidlerin meme kanseri riskini azaltmada da özellikle güçlü olduğu bulunmuştur.

Selenyum tam tahıllarda bulunur ve C vitamini ve beta-karoten ile aynı antioksidan etkiye sahiptir. E vitamini de bu etkiye sahiptir. Araştırmacılar bitki bazlı gıdalarda daha fazla bulunan antioksidanların iltihap ve kanserle mücadelede oynadıkları rolü keşfetmeye devam ediyor.

Kanser Hastalarında Bitki Bazlı Beslenmenin Faydaları Nelerdir?

Bitki bazlı beslenme, yüzde elli hayvansal proteinden oluşan tipik Batı diyetini seçerseniz tüketmesi zor olabilecek fitokimyasallar, vitaminler, mineraller ve lifleri beslenmenize ekler.

Amerikan Kanser Araştırma Enstitüsü’ne göre fitokimyasallar;

• Kanser hücresi oluşumuna ve çoğalmasına,

• Bağışıklık hücreleri dahil olmak üzere sağlıklı hücrelerin yeniden üretilmesine,

• Hormonların düzenlenmesine,

• Belirli iltihap türlerinin azaltılmasına yardımcı olan güçlü bir kanserle mücadele bileşenidir.

Besinleri almanın en iyi yolunun besin takviyelerinden değil, gerçek yiyeceklerden olduğunu unutmayın; bu nedenle bu yiyecekleri öğünlerinize sık sık ekleyin.

Bitki Bazlı Beslenme Kanser Hastaları İçin Güvenli midir?

Bitki bazlı beslenme, kanserli birçok insan için güvenlidir. Ancak kişilerin beslenme ihtiyaçları farklılık gösterebildiği için kanser tedavisi gören kişilerin bitki temelli yaklaşımlarını kendi ihtiyaçlarına göre düzenlemeleri gerekebilir.

İstenmeyen kilo kaybı, çiğneme veya yutma güçlüğü ve şişkinlik, kabızlık veya ishal gibi sindirim sorunları gibi yan etkiler yaşayan kişilerin, bitki bazlı gıdaları daha fazla tüketmek için özel adımlar atması gerekebilir. Örneğin yiyeceklerin daha küçük parçalara bölünmesi gerekebilir veya sebzelerin taze yenmek yerine pişirilmesi gerekebilir.

Kanser tedavisi gören kişilerin belirli yeme sorunlarına çözüm bulmak için yiyecek kısıtlamalarının getirilmesi gerekebilir.

Bitki Bazlı Beslenmeye Nasıl Geçiş Yapabilirim?

Bitki bazlı beslenmeye geçerken için aşağıdaki ipuçlarını kullanabilirsiniz:

Porsiyonları Planlayın: Tabağınızın en az %75’ini meyve, sebze, tam tahıl ve fasulye gibi bitki bazlı gıdalarla doldurun. Yemeklerinizi et veya hayvansal ürünler yerine bitkilere göre planlayın. En fazla besin maddesini almak için renkli sebze ve meyve çeşitlerini seçin.

Protein İçin Bitkilere Yönelin: Hayvansal proteinleri tercih etmek yerine öğünlerinize fasulye, baklagiller, kuruyemişler ve tohumlar gibi daha fazla bitkisel protein eklemeyi deneyin.

İşlenmiş Gıdalara Dikkat Edin: İşlenmiş bitki bazlı gıdaların bazılarında yağ ve kalori içeriğini artırabilecek tuz, yapay renklendiriciler, aromalar, tatlandırıcılar ve hayvansal ürünler gibi büyük miktarda yağ ve koruyucu madde bulunur. İşlenmiş gıdalar da gıda hassasiyeti sorunlarına katkıda bulunabilir. Beslenmenizde işlenmiş gıdalar yerine daha az işlenmiş bitki bazlı gıdalara yer verin.

Kademeli Bir Değişiklik Yapın: Özellikle sindirim sorunlarınız veya gıda hassasiyetiniz varsa, diyetinizde ani bir değişiklik yapmak yerine adım adım bitki bazlı beslenmeye geçmeniz tavsiye edilir.. Bu nedenle bitki bazlı beslenmeye geçiş sürecini planlamanız gerekebilir. Örneğin bitki bazlı beslenmeye geçtiğinizde çiğ salatalar yerine pişmiş sebzelerden başlamanz, küçük porsiyonlarla ilerlemeniz, smoothieler veya çorbalar gibi sindirimi kolay gıdaları tercih etmeniz tavsiye edilir.

Sonuç

Meyveler, sebzeler, tam tahıllar, yağsız proteinler, sağlıklı yağlar ve sıvı alımı, kanser tedavisi gören kişilerde tedaviden alınan olumlu sonuçların artışında ve yan etki yönetimi yapılmasında rol oynar.

Unutmayın, kanserle mücadelede yeri olan bitki bazlı beslenme  aynı zamanda kalp hastalığı, diyabet ve yüksek tansiyon gibi diğer hastalıklara yakalanma riskinizi de azaltabilir.

*Diyetinizde veya yaşam tarzınızda herhangi bir değişiklik yapmadan önce daima doktorlarınız ve beslenme uzmanlarınız ile ihtiyaçlarınıza yönelik olarak konuşun.

Kaynak: LLS & PCRM

Kanserle Mücadelede Bitki Bazlı Beslenmenin Yeri yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Kendinizi dünyanın en önde gelen ölüm nedenlerinden olan kalp hastalığından ve kanserden nasıl koruyacağınızı merak ediyorsanız, Dr. Shireen ve Dr. Zahra Kassam kardeşler tarafından kaleme alınan “Bitkisel Beslenme: Sorularınıza Bilimsel Cevaplar” (Eating Plant-Based: Scientific Answers to Your Nutrition Questions) kitabını mutlaka okumalısınız.

Bu kitabı, “sağlıklı bitkisel beslenmeyi benimsemeleri için insanlara güven telkin ederek ve insanların kendi sağlıklarıyla birlikte bu gezegeni paylaştığımız herkes için bitkisel beslenmenin doğru bir karar olduğunu gerçekten anlayacaklarını” umarak yazdılar.

Seçkin yazarlardan kanıta dayalı bilgiler

Dr. Shireen Kassam, İngiltere, Londra’da çalışan bir hematolog. Dr. Zahra Kassam da Kanada, Toronto’da görev yapan radyasyon onkoloğu.

Dünya çapındaki çoğu doktorda olduğu gibi, her ikisi de tıp eğitimleri sırasında, kronik hastalıkların önlenmesi ve yönetilmesinde beslenmenin faydalarını gösteren önemli kanıtlar konusunda eğitim almamışlar.

Bilimsel araştırmaları sonucunda, hastalıkların temel nedenine ve sağlıklı yaşam tarzı değişikliklerine odaklanan bir tıp dalı olan Yaşam Tarzı Tıbbı’nın ve beslenmenin gücünü keşfettikten sonra ise, her ikisi de ülkelerinde kâr amacı gütmeyen, bitkisel beslenme konusunda kanıta dayalı eğitimler veren ve bu konuda savunuculuk yapan sağlık kuruluşları kurdu: Bitki Temelli Sağlık Profesyonelleri (Plant-Based Health Professionals UK) ve Bitki Temelli Kanada (Plant-Based Canada).

Gıda seçimlerinin insan sağlığına etkisi

İnsan sağlığı için bitkisel gıdaların daha fazla tüketilmesi yönündeki ezici kanıtlara rağmen, beslenmede et, süt ve yumurta ihtiyacına dair asılsız efsaneler hala devam ediyor. Yazarlar, aşağıda sıraladığım bazı yaygın korkulara açıklık getirmek için, okunması kolay bir biçimde hazırlanmış soru-cevap yaklaşımı kullanıyor:

• Bitkisel beslenmede yeterli proteini nasıl alabilirim?
• Bitkisel beslenme çocuklar için güvenli mi?
• Soya güvenli bir gıda mı? (Ve evet öyle! Daha fazlasını öğrenmek için lütfen kitabı okuyun.)

Gıda seçimlerinin çevre üzerindeki etkisi

Yazarlar, kitaplarının bir bölümünü gezegenin sağlığına yönelik konulara ayırmış.

Kassam kardeşlerin çok etkili bir şekilde yaptıkları gibi, tüm sağlık profesyonellerinin gezegenin sağlığını da savunması gerekir çünkü sağlıklı bir çevre ve gezegen olmadan insan sağlığından bahsetmek mümkün değildir.

Günümüzde Dünya’nın büyük bir çiftliğe dönüştürüldüğü inkar edilemez bir gerçek. Tarım arazilerinin yüzde 80’i et ve süt hayvancılığı için kullanılıyor, fakat kelimenin tam anlamıyla bizi hasta eden bu yiyecekleri tüketmemize bile gerek yok.

Örneğin; sığır etini fasulyeyle, tavuğu nohutla, inek sütünü soya sütüyle değiştirebilirsiniz. Hayvan kaynaklı gıdalardan bitki bazlı gıdalara yapacağınız geçiş, kendi sağlığınız, gezegenimiz ve tüm canlılar için bir kazan-kazan durumu olacaktır.

Daha fazla bilgi için

Kayıtlı bir diyetisyen olarak benim tutkum, bitkisel gıdaların kanıtlanan faydalarını anlatmaktır. Hiçbir şeyin tadı sağlıklı hissetmek kadar güzel olamaz. plangtevity.com web sitemi ziyaret edebilirsiniz.

Plant-Based Health Professionals adlı sivil toplum kuruluşunu kuran Dr. Shireen Kassam, 2021 yılında pandemi önlemleri sebebiyle çevrimiçi gerçekleştirdiğimiz ve her yıl düzenlediğimiz Uluslararası İstanbul Vegfest vegan festivalimizin de konuğu olarak “Sağlık Çalışanları Vegan Hareketini Nasıl Destekleyebilir?” başlıklı söyleşimize katılmıştı.

Sorumlu Tıp Doktorları Komitesi (PCRM), İngiliz Diyetetik Derneği ve Amerikan Beslenme ve Diyetetik Akademisi gibi pek çok sağlık kuruluşu tarafından bebek, çocuk ve yetişkinler dahil her yaştan bireye tavsiye edilen bitkisel beslenmenin insan sağlığına faydaları ve çeşitli (kronik) hastalıkları önlemedeki başarısı üzerine daha fazla bilgi almak isterseniz, bilimsel / akademik çalışmaların ayrıntılarını kaynaklarıyla birlikte web sitemizde ​Neden Vegan ​→​ ​​Sağlık / Beslenme başlığı altında bulabilirsiniz.

Kanser alanında uzman doktor kardeşlerden bitkisel beslenme üzerine okunması gereken yeni bir kitap yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Bitki bazlı beslenen erkekler ile yapılmış üç yeni çalışma, bireylerde sağlık açısından birden fazla iyileşmenin tespit edildiğini ortaya koyuyor.

Araştırma, bitkisel beslenmenin erkeklerde prostat kanserine ve erektil disfonksiyona yakalanma riskini azaltmasının yanı sıra, daha sağlıklı bir prostatla ilişkilendirilen PSA seviyelerini düşürmeye yardımcı olduğu belirtiliyor.

Her üç çalışma da Amerikan Üroloji Derneği adına hakemli bir bilimsel dergi olan The Journal of Urology’de yayımlandı.

28 yıllık araştırma sonucu: Prostat kanseri riskinde azalma

28 yıldan fazla süren Bitki Bazlı Beslenme ile Prostat Kanseri Riski Arasındaki Bağlantı adlı araştırma boyunca her dört yılda bir anket verileri toplanarak çeşitli beslenme biçimleri uygulayan 47.000’den fazla erkek değerlendirildi.

Yazarlar, bitki bazlı beslenmenin daha düşük ölümcül kanser riski ile ilişkili olduğu sonucuna vardı. Ayrıca hayvansal içermeyen beslenme biçimlerinde 65 yaşın altındaki erkeklerin prostat kanserine yakalanma riski daha azdı.

Bununla birlikte, çalışmadaki erkeklerin yüzde birinden daha azı “katı” bir vejetaryen veya vegan beslenme tarzı uyguladı. Yazarlar bunu bir sınırlama olarak belirtiyorlar.

Bitki bazlı diyetlerde daha düşük PSA seviyeleri

Aynı dergide yayımlanan başka bir çalışma da prostat sağlığı açısından daha ayrıntılı bir inceleme yürüttü. Çalışmanın amacı, beslenme biçimlerinin prostatta üretilen prostat spesifik antijen (PSA) seviyelerini nasıl etkilediğini görmekti. Prostat Cancer UK adlı kuruma göre yüksek PSA seviyeleri prostatta sorun olduğunun bir göstergesi olabiliyor.

Çalışma kapsamında Ulusal Sağlık ve Beslenme İnceleme Anketi veritabanı aracılığıyla toplam 1399 erkek değerlendirildi.

Yazarlar, çoğunlukla bütünsel bitki bazlı gıdalardan oluşan “sağlıklı” bir bitkisel beslenme ile daha düşük PSA seviyeleri arasında “önemli” bir ilişki olduğunu belirtti.

Erektil disfonksiyon çalışması

Bitki Bazlı Beslenme Erektil Disfonksiyon Riskinin Azalması ile İlişkilidir başlıklı üçüncü araştırma da aynı veritabanını inceledi.

2549 erkeğin analizi, bitki bazlı beslenenlerin düzenlerinde ve bildirdikleri ereksiyon sıklığında farklı sonuçlar olduğunu kanıtladı.

Yazarlar, benzer şekilde, “sağlıklı” bitki bazlı beslenmenin erektil disfonksiyon olasılığının azalmasıyla bağlantılı olduğunu belirtiyor.

Yazarlardan biri olan Dr. Stacy Loeb “Bu üç çalışma da, beslenme biçimimizde yapılabilecek değişikliklerin, genel sağlık açısından ve milyonlarca erkeğin karşılaştığı belirli ürolojik koşullar açısından olumlu etkiler yapabileceğini gösteriyor. Sağlıklı bitki bazlı beslenmenin üroloji ve cinsel sağlık için önemli faydaları var,” diyor.

Kaynak: Plantbased News

Kapak fotoğrafı: Unsplash – Jason Briscoe

3 yeni araştırma: Bitki bazlı beslenmenin erkekler için birden fazla faydası var yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Şimdiye kadar yapılmış bütün büyük ölçekli çalışmaların derlendiği bir makale, kırmızı et ve işlenmiş etin kalp hastalığı riskini artırdığını ortaya koydu*.

Kalbe kan taşıyan damarların daralması sonucu oluşan koroner arter hastalığı, her yıl dünyada 9 milyon can alıyor (1). Koroner arter hastalığı dünyadaki en yaygın hastalık. Sağlık sistemleri için de büyük bir yük.

30 yıla yayılan en geniş çaplı araştırma

Oxford Üniversitesi’nin Nuffield Toplum Sağlığı bölümünden araştırmacılar, 1,4 milyondan fazla insanın dahil olduğu, bugüne dek yapılmış çalışmaları inceleyerek şimdiye kadarki en geniş çaplı araştırmayı yürüttü. Araştırmanın katılımcılarından beslenmeleri hakkında detaylı bilgi alındı ve sağlık durumları 30 yıla varan sürelere kadar takip edildi. Sonuçlar Temmuz ayında Critical reviews in Food Science and Nutrition dergisinde yayımlandı.

Yapılan kapsamlı analize göre:

• Günlük işlenmiş et (pastırma, jambon ve sosis gibi) tüketimindeki her 50 gramlık artış, koroner arter hastalığı riskini %18 artırıyor.
• Günlük işlenmemiş et (sığır, kuzu, domuz eti gibi) tüketimindeki her 50 gramlık artış, kalp hastalığı riskini %9 artırıyor.

Bağırsak kanseri riski de mevcut

Bu bulguların sebebi kırmızı etin yüksek düzeyde doymuş yağ, işlenmiş etinse sodyum (tuz) içermesi olabilir. Yüksek düzeyde doymuş yağ tüketimi düşük yoğunluktaki zararlı lipoprotein (LDL) kolesterolu artırırken, aşırı tuz tüketimi de tansiyonu artırır. LDL kolesterol ve yüksek tansiyon, koroner arter hastalığının iyi bilinen risk faktörleridir.

Aynı araştırmacılar daha önce yaptıkları çalışmalarla, ölçülü dahi olsa, kırmızı et ve işlenmiş et tüketiminin bağırsak kanseri riskinde artışla ilişkili olduğunu göstermişlerdi (2).

Şu anda İngiltere’de her 100 kişiden 10’unun gelecekte koroner arter hastalığından hayatını kaybedeceği düşünülüyor (3).

Bu analizde yer alan araştırmaların çoğu Avrupa ya da ABD’de yaşayan beyaz yetişkinlerle yapılmış. Araştırmacılar bu ilişkilerin başka toplumlarda, Doğu Asya ve Afrika dahil olmak üzere, incelenmesi için daha fazla veriye ihtiyaç olduğunu söylüyor.

Referanslar:

1. https://www.who.int/news/item/09-12-2020-who-reveals-leading-causes-of-death-and-disability-worldwide-2000-2019
2. https://www.ndph.ox.ac.uk/news/moderate-meat-eaters-at-risk-of-bowel-cancer
3. https://www.bhf.org.uk/-/media/files/research/heart-statistics/bhf-cvd-statistics—uk-factsheet.pdf

Kaynak (*): Kısaltılmış haberin tamamını Oxford Üniversitesi web sitesinden okuyabilirsiniz.

Kapak fotoğrafı: Jun Cen / New York Times

Çeviri: Emre Kayatepe

Oxford Üniversitesi: Kırmızı et ve işlenmiş “et” kalp hastalıkları riskinde artışla ilişkili yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Beslenme ve sağlık alanındaki bilimsel çalışmaları temel alarak güncel bulguları kamuoyuyla paylaşan ve Dr. Michael Greger tarafından kurulan Nutrition Facts, “Yumurta Tüketimi ve Kanser Riski” adlı bilimsel çalışmaya atıfta bulunarak günde yarım yumurta veya daha fazlasını yemenin, zehirli kirletici atık dioksine maruz kalma sebebiyle hangi kanser türlerine yakalanma olasılığını ne kadar artırdığını ortaya koyuyor.

“İnsanların yağ dokularında ve insanlar tarafından ‘gıda’ olarak tüketilen hayvanlarda biriken dioksin, atmosfere salınan zehirli bir kirletici atıktır. Dioksin benzeri bileşiklere en çok, hayvan ve hayvansalların besin olarak tüketilmesi yoluyla maruz kalındığı düşünülmektedir. 

Geçen yıl yayımlanan ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA) verilerini göz önünde bulundurarak hangi hayvansallarda daha fazla toksik atık olduğunu biliyor musunuz?

‘Zehirli atık’ ve ‘beslenme’ sözcüklerini bir arada duyduğunuzda ilk düşünmemiz gereken balıktır. Dioksin seviyesi açısından açık arayla en kötü durumda olan balıklardır. Balığı, yumurta ve peynir takip eder. 

Bu yüzden dikkatli olmalıyız. Örneğin; emziriyorsanız, balık tüketimini sonlandırarak bebeğin dioksine maruz kalmasını azaltabilirsiniz. Ancak o balığı, hayvansal süt ürünlerindeki dioksinler gibi kimyasallar içeren başka bir gıda grubuyla değiştirirseniz, o zaman bebeğinize yine bir iyilik yapmıyor olabilirsiniz. Artık yumurtanın süt ürünlerinden üç kat daha fazla dioksion seviyesine sahip olduğunu biliyoruz.

Bu durum, günde sadece yarım veya daha fazla yumurta tüketmenin ağız kanseri, boğaz kanseri, yemek borusu kanseri ve gırtlak kanserine yakalanma olasılığını yaklaşık iki kat artırdığını bulan ‘Yumurta Tüketimi ve Kanser Riski’ adlı çalışmanın bulgularını açıklayabilir. 

Araştırma aynı zamanda kolon kanserine yakalanma olasılığının üç kat, rektum kanseri ve akciğer kanserine yakalanma olasılığının yaklaşık iki kat ve göğüs kanserine yakalanma olasılığının da üç kat olduğunu buldu. Çalışmaya göre günde sadece yarım veya daha fazla yumurta yemek, ek olarak prostat kanseri, mesane kanseri ve tüm kanserlerin toplam olasılığını yaklaşık iki kat artırıyor. Kaynak“

Hayvan bedenlerini ve beden salgılarını tüketmenin kanser başta olmak üzere ciddi sağlık sorunlarıyla bağlantısı hakkında daha fazla bilimsel çalışma için web sitemizi ziyaret edebilirsiniz.

Aynı zamanda bitkisel beslenmenin sağlığı ne denli olumlu yönde etkilediğini bilimsel veriler ve dünya çapından tıp doktorlarıyla yapılan röportajlar ile aktaran, hayvancılık ve sağlık sektörlerinde insan hayatıyla oynayan milyar dolarlık gıda ve ilaç devlerinin perde arkasını anlatan What The Health belgesini de mutlaka izlemenizi tavsiye ederiz.

Hayvansal gıdaların tüketimi ve kanser riski yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Üretim çiftliklerindeki hayvanlar cinsel şiddete maruz bırakılarak yapay olarak döllendirilir, uzuvlarının bazıları kısmen veya bütünüyle kesilir ve iri yavrular vermeleri için seçici olarak yetiştirilir.

Örneğin “yumurta” sektöründe sömürülen tavuklar kilo almayacak şekilde yetiştirilirken, “et” sektöründekiler hızla kilo alacak şekilde birçok yapay işleme tabi tutulurlar çünkü aksi yönde bir uygulama endüstri için “yiyecek israfı” olur. Yapay yemlerle beslenen bu tavukların üreme döngüleri, vajinalarına sokulan hormon süngerleri ile manipüle edilir ve yaşadıkları her bir günün uzunluğu yapay aydınlatma sistemleriyle yönetilir.

Hayvan yetiştiriciliğinin neredeyse hiçbir aşaması “doğal” değildir. Burada son derece suni ve zalim bir süreçten bahsediyoruz.

İnsanlar hayvan yemenin doğal olduğunu söylediklerinde genellikle iki argüman öne çıkar: Bunu hep yaptık (ki bu doğru değil) ve diğer hayvanları yemek için gerekli tüm biyolojik donanıma sahibiz (ve yine doğru değil).

Atalarımızın yediği yiyecekler hangi çağda yaşadıklarına, coğrafi konumlarına, mevsime, iklime ve hava durumuna bağlıydı. Üstelik antropologlar, ilk atalarımızın ağırlıklı olarak vejetaryen olduğunu söylüyor.¹ Diğer primatlarda olduğu gibi, atalarımız da yalnızca gerçek etoburların geride bıraktığı eti toplama eğilimindeydiler.

Şimdi bir de ellerinize ve dişlerinize bir bakın. Bunlar diğer hayvanları parçalamak için işe yaramazlar (insanların et yememiz gerektiğinin ‘kanıtı’ olarak gösterdikleri köpek dişleri, etobur köpeklerin köpek dişlerine hiç benzemiyor ve yanlış isimlendiriliyor). Hız konusundaki zayıflığımız da, topal bir antiloptan bile kaçamayacağımızı gösteriyor. Bu unsurlar “et yemesi doğal” olan jaguarlar veya kaplanlar gibi gerçek karnivorlar için sorun teşkil etmiyor ama bizi onlardan ayırıyor.

Ardından bağırsak yapımıza bakın. Beslenmemizde az miktarda eti tolere edebildiğimiz doğrudur, fakat vücudumuz buna hiçbir zaman gerçekten uyum sağlamamıştır ve bugün genellikle tüketilen miktar kesinlikle tolere edilebilir değildir.

Bağırsaklarımız uzundur ve etçil arkadaşlarımızdan çok otçul arkadaşlarımızınkine benzemektedir.

Kediler gibi gerçek karnivorların bağırsakları ise çok kısadır çünkü eti çürümeden önce hızla sistemlerinden çıkarmaları gerekir. Gıda zehirlenmesinin uzun bağırsakları olan hayvanlar için büyük bir sorun olmaya devam etmesine şaşmamalı: Her yıl 48 milyon Amerikalı gıda zehirlenmesinden etkileniyor ve 3 bin kişi gıda zehirlenmesinden ölüyor. Ölümlerin çoğu kümeste yaşatılan hayvanları yemekten ve süt ürünleri tüketmekten kaynaklanıyor.²

Ek olarak, insan dışı hayvanları yemek bu kadar doğal olsaydı, neden et yiyenler kalp hastalığına, obeziteye, tip 2 diyabete ve bazı kanserlere veganlardan çok daha sık yakalanıyorlar diye kendimize sormalıyız.³

Son olarak, bir şeyin doğal veya hukuki olarak tanımlanmasının, o şeyin etik olduğu anlamına gelmediğini de her daim aklımızın bir köşesinde bulundurmalıyız.

[1] https://blogs.scientificamerican.com/guest-blog/human-ancestors-were-nearly-all-vegetarians/

[2] https://emedicine.medscape.com/article/175569-overview#a7

[3] Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics, ‘Position of the American Academy of Nutrition and Dietetics: Vegetarian Diets’, 2016 [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27886704]

Kaynak: Million Dollar Vegan

Kapak fotoğrafı: Pixabay

Çeviri ve düzenleme: Elifnur Polat, Boğaziçi Üniversitesi öğrencisi, TVD gönüllüsü

Vegan Yaşama Dair Mitler: “Et Yemek Doğaldır” yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

“Meme kanseri, Türkiye’de kadınlarda en sık görülen kanser türü ve kansere bağlı ölümlerin önde gelen nedenidir.” (1) Türkiye’de tarama çalışmalarında son zamanlarda kaydedilen ilerlemeye rağmen birçok hasta meme kanserine dair farkındalık eksikliği nedeniyle ileri aşamalarda tanı almaktadır. İnsanlar çoğu meme kanseri vakasının en başta önlenebileceğinin farkında değil.

Süt ürünleri ineklerden östrojen izleri içerir ve süt peynirlere dönüştürüldükçe östrojenler daha konsantre olur. Sadece izler olsalar da, insanlarda biyolojik olarak aktif görünmekte ve meme kanseri ölüm oranını arttırmaktadırlar.

Ulusal Kanser Enstitüsü tarafından finanse edilen 2017 yılına ait bir çalışmaya göre, peynir gibi yüksek yağlı süt ürünleri meme kanseri için artan risk ile ilişkilidir. (2) Araştırmacılar meme kanseri tanısı koyulan 1941 kadının diyetlerini inceledi ve meme kanseri olmayan kadınların diyetleriyle karşılaştırdı. Sonuçlar Amerikan peyniri, Cheddar peyniri ve krem peynirini en fazla tüketenlerin meme kanserine yakalanma riskinde %53 oranında bir artış olduğunu göstermiştir. Süt ürünlerindeki insülin benzeri büyüme faktörü (IGF-1) ve diğer büyüme hormonları gibi bileşenler kanser riskinin artmasının nedenleri arasında olabilir.

Menopoz-sonrası 766 kadında hormon seviyelerini ölçen Avustralyalı araştırmacılar süt ürünlerini en fazla tüketenlerin, az miktarda süt ürünleri tüketen veya süt ürünlerini hiç tüketmeyen kadınlara kıyasla, kan dolaşımlarında yüzde 15 daha fazla estradiol olduğunu buldular. (3)

Kan akışlarında daha yüksek estradiol seviyesine sahip menopoz-sonrası kadınlarda düşük estradiol seviyeli kadınlara kıyasla iki katından fazla kanser riski bulunmaktadır. (4)

Daha önce meme kanseri teşhisi koyulmuş kadınlar arasında, yüksek yağlı süt ürünleri tüketimi artan ölüm riskiyle ilişkilidir. Kanser Sonrası Yaşam Epidemiyolojisine ait bir çalışma daha önce erken evre invaziv meme kanseri tanısı alan 1893 kadınla yapıldı. 11,8 yıl medyanlı bir takipten sonra günlük olarak bir veya daha fazla porsiyon yüksek yağlı süt ürünü (örneğin peynir, dondurma, tam yağlı süt) tüketenlerde, günlük yarım porsiyondan daha az tüketenlere kıyasla, yüzde 49 daha yüksek bir meme kanseri ölüm oranı olduğu görüldü. (5)

Women’s Health Initiative’deki yeni veriler meyve, sebze ve tahılları vurgulayan düşük yağlı, yüksek karbonhidratlı bir diyetin uzun vadeli sağlık yararları ile sonuçlandığını gösteriyor. Diyet değişikliği yapmamış kadınlarla karşılaştırıldığında, diyet müdahale grubu uzun vadeli meme kanseri mortalite riski yüzde 15 daha düşük, kalp hastalığında yüzde 30 azalma ve insülin gerektiren diyabet oluşma riski yüzde 13 daha düşük şeklinde bir sonuçla karşılaşıldı. Bu sonuçların olası mekanizmaları arasında lif alımının artması, meme kanseri ile ilişkili hormonların azalması ve LDL kolesterol, kan basıncı, insülin ve glikoz seviyelerindeki iyileşmeler sayılabilir. (6)

Sınırlı kanıtların genel olarak süt ürünleri tüketiminin (ki spesifik olarak yüksek yağlı süt ürünleri değil) daha düşük meme kanseri riski ile ilişkili olduğunu öne sürdüğü belirtilmelidir. (7) Bunun muhtemel nedeni sağlık bilincine sahip bireylerin “sağlık gıdaları” olarak başarılı bir şekilde tanıtılmaları nedeniyle yüksek miktarda süt ürünü tüketme eğiliminde olmalarıdır. Yüksek yağlı süt ürünleri yağ, doymuş yağ ve kanser riski ile bağlantılı östrojenik hormonlar bakımından düşük yağlı süt ürünlerinden çok daha yüksek bir konsantrasyona sahiptir. Yüksek yağlı süt ürünlerinin belirgin etkilerinden bazıları söz konusu ürünlerde bulunan kalıcı organik kirleticiler ve doymuş yağ gibi diğer faktörlere atfedilebilse de üreme hormonlarının varlığının (ama bu diğer maddelerin değil) kanserin ilerlemesine neden olduğuna dair güçlü kanıtlar vardır.

Türkiye’de Peynir Tüketimi

2016 yılında çıkan bir habere göre, Türkiye’de bir kişi yılda ortalama 16,5 kg peynir tüketmektedir. (8) Peynir Türk diyetinde önemli bir rol oynamaktadır; öyle ki birçok kişi peynir olmadan kahvaltı etmenin olanaksız olduğunu düşünür. Bununla birlikte, peynir ya da başka herhangi bir süt ürününü tüketmeye biyolojik bir ihtiyaç yoktur. Daha sağlıklı kalsiyum ve protein kaynakları arasında yapraklı yeşillikler ve baklagil bulunur. Süt ürünlerinde doymuş yağ, kolesterol ve -peynir özelinde ifade edersek- sodyum oranı yüksektir. Bu besinlerin tüketimi Türkiye’de kalp hastalığı, kanser ve tip 2 diyabet gibi önde gelen ölüm nedenlerinin kökenindedir. (9)

Resmi Talep

Türk halkının peynir tüketmenin potansiyel ve kritik önemdeki riskleriyle söz konusu tüketimin sonucu olarak ortaya çıkan uzun dönemli maliyetleri anlamalarını sağlamak için Türk hükumeti aşağıda gösterilen etiketin tüm peynir ürünleri için ürün ambalajı ve etiketlemesinde belirgin bir şekilde yerleştirilmesini sağlamalıdır:

Peynir meme kanserine bağlı ölüm riskini arttırabilen üreme hormonları içerir.

• 1- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/31312788
• 2- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=Usual+consumption+of+specific+dairy+foods+is+associated+with+breast+cancer+in+the+Roswell
• 3- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=Consumption+of+animal+products%2C+their+nutrient+components+and+postmenopausal+circulating+steroid+hormone+concentrations
• 4- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=Endogenous+Hormones+and+Breast+Cancer+Collaborative+Group.+Endogenous+sex+hormones+and+breast+cancer+in+postmenopausal+women%3A+reanalysis+of+nine+prospective+studies
• 5- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23492346
• 6- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=Low-fat+dietary+pattern+among+postmenopausal+women+influences+long-term+cancer%2C+cardiovascular+disease%2C+and+diabetes+outcomes
• 7- https://www.wcrf.org/dietandcancer
• 8- https://www.narkozhaber.com/turkiye-peynir-tuketiminde-abyi-yakaladi.html
• 9- http://www.healthdata.org/turkey

Hazırlayan: Vegan Derneği (Halk Sağlığı Uzmanı ve TVD Diyetisyeni Didem Varol’un değerli katkılarıyla)

Kaynaklar Listesi

Bu raporun çoğu Sorumlu Tıp için Doktorlar Komitesi (PCRM) tarafından Amerika Birleşik Devletleri Gıda ve İlaç İdaresi’ne verilen dilekçeden alınmıştır. PCRM, 12.000’den fazla doktor üyesini temsil eden kar amacı gütmeyen bir kuruluştur. Dilekçeleri Meme Kanseri Bilinçlendirme Ayı Kampanyalarının bir parçası olarak 3 Ekim 2019’da sunuldu.

• Ozmen V, Ozmen T, and Dogru V. Breast Cancer in Turkey; An Analysis of 20.000 Patients with Breast Cancer. European Journal of Breast Health, 2019 Jul 1;15(3):141-146. doi: 10.5152/ejbh.2019.4890. eCollection 2019 Jul. Abstract retrieved on Oct 10, 2019: htt HYPERLINK “https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/31312788″ps://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/31312788

• 4 McCann SE, Hays J, Baumgart CW, et al. Usual consumption of specific dairy foods is associated with breast cancer in the Roswell Park Cancer Institute Databank and BioRepository. Curr Dev Nutr. 2017;1:e000422. Abstract retrieved on Oct 10, 2019:

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=Usual+con HYPERLINK “https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=Usual+consumption+of+specific+dairy+foods+is+associated+with+breast+cancer+in+the+Roswell”sumption+of+specific+dairy+foods+is+associated+with+breast+cancer+in+the+Roswell

• Brinkman MT, Baglietto L, Krishnan K, et al. Consumption of animal products, their nutrient components and postmenopausal circulating steroid hormone concentrations. Eur J Clin Nutr. 2010;64:176-183. Abstract retrieved on Oct 10, 2019:

https://www HYPERLINK “https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=Consumption+of+animal+products%2C+their+nutrient+components+and+postmenopausal+circulating+steroid+hormone+concentrations”.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=Consumption+of+animal+products%2C+their+nutrient+components+and+postmenopausal+circulating+steroid+hormone+concentrations

• Endogenous Hormones and Breast Cancer Collaborative Group. Endogenous sex hormones and breast cancer in postmenopausal women: reanalysis of nine prospective studies. J Natl Cancer Inst. 2002;94:606-616. Abstract retrieved on Oct 10, 2019:

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=End HYPERLINK “https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=Endogenous+Hormones+and+Breast+Cancer+Collaborative+Group.+Endogenous+sex+hormones+and+breast+cancer+in+postmenopausal+women%3A+reanalysis+of+nine+prospective+studies”ogenous+Hormones+and+Breast+Cancer+Collaborative+Group.+Endogenous+sex+hormones+and+breast+cancer+in+postmenopausal+women%3A+reanalysis+of+nine+prospective+studies

• Kroenke CH, Kwan ML, Sweeney C, Castillo A, Caan BJ. High- and low-fat dairy intake, recurrence, and mortality after breast cancer diagnosis. J Natl Cancer Inst. 2013;105:616-623. 8 Ronco AL, De Stéfani E, Dáttoli R. Abstract retrieved on Oct 10, 2019:

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/ HYPERLINK “https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23492346″pubmed/23492346

• Prentice RL, Aragaki AK, Howard BV, et al. Low-fat dietary pattern among postmenopausal women influences long-term cancer, cardiovascular disease, and diabetes outcomes. J Nutr. 2019;149:1565-1574. Abstract retrieved on Oct 10, 2019: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=Low-fat+dietary+pattern+amon HYPERLINK “https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=Low-fat+dietary+pattern+among+postmenopausal+women+influences+long-term+cancer%2C+cardiovascular+disease%2C+and+diabetes+outcomes”g+postmenopausal+women+influences+long-term+cancer%2C+cardiovascular+disease%2C+and+diabetes+outcomes

• World Cancer Research Fund/American Institute for Cancer Research. Diet, Nutrition, Physical Activity and Cancer: a Global Perspective. Continuous Update Project Expert Report 2018. Available at https://www.wcrf.org/dietandcancer.

• Türkiye peynir tüketiminde AB’yi yakaladı. From Narkozhaber.com Retrieved Oct 10, 2019:

• Turkey: Top 10 Causes of Death. Institute for Health Metrics and Evaluation. Data accessed on Oct 10, 2019 http://www.healthdata.org/turkey

• Physicians Committee for Responsible Medicine petition for warning labels on cheese. Retrieved Oct 10, 2019: https://p.widencdn.net/9unq1q/2019-10-03-Physicians-Committe HYPERLINK “https://p.widencdn.net/9unq1q/2019-10-03-Physicians-Committee-for-Responsible-Medicine-FDA-Petition-Breast-Cancer-and-Cheese-FINAL”e-for-Responsible-Medicine-FDA-Petition-Breast-Cancer-and-Cheese-FINAL

T.C. Sağlık Bakanlığı’na – Tüm peynir ürünleri için ürün ambalajı ve etiketlemesinde belirgin bir şekilde kanser uyarısı yapılması resmi talebimizdir. yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Bu hafta pek çok haber bülteni kırmızı ve işlenmiş et tüketimini destekleyen yeni “kılavuzlara” atıfta bulundu. Bu tutarsız beslenme tavsiyesine aldanmayın zira bahse konu yaklaşımlar mevcut bilimsel kanıtları yansıtmamaktadır. Ne yazık ki, bunun gibi sansasyonel başlıklar insanların beslenme bilimine duyduğu güveni zayıflatmaya hizmet ediyor.

Tartışmanın kaynağı nedir?

Annals of Internal Medicine tamamı özel olarak finanse edilen altı bildiriden oluşan bir dizi yayımladı. Bu bildiriler -kanser ve diğer hastalıklarla bağlantılı olmasına rağmen- halkın mevcut kırmızı ve işlenmiş et tüketim seviyelerine devam etmesini tavsiye etmekte.

Arka plan

2015 yılında Dünya Sağlık Örgütü işlenmiş etleri (sosis, sucuk, pastırma, salam vs.) Sınıf 1 kanserojen olarak ilan etti. İşlenmiş etlerin kolorektal kansere neden olduğunu ve mide, pankreas ve meme kanseri gibi diğer kanser türleriyle güçlü bir şekilde ilişkili olduğunu açıklamak için yeterli kanıt var. Kırmızı et Sınıf 2A kanserojen olarak sınıflandırılmıştır, yani insanlar için muhtemelen kanserojendir.

Makalenin yazarları kim?

Yazarlar NutriRECS adlı özel olarak finanse edilen bir kuruluştandır. Fonlarının kaynağı web sitelerinde gösterilmez. “Hastaların ve topluluk üyelerinin değerlerine, tutumlarına ve tercihlerine dayanarak beslenme yönergeleri ürettiklerini” iddia ediyorlar. Her şeyden önce, halk sağlığı kılavuzlarının özel olarak finanse edilen gruplardan değil, yetkili bilimsel birimler ve hükumet birimlerinden gelmesi beklenir. İkincisi, beslenme kılavuzlarının tutumlara değil kanıtlara dayanması gerekir.

Ne buldular?

Araştırmacılar daha önceki çalışmaların meta analizlerini yaptılar ve bulgular aslında şu anda et tüketimi konusunda bilinenleri tekrarlamaktan öteye geçmiyor: Kırmızı ve işlenmiş etin düşük olduğu diyetler düşük ölüm ve hastalık riskiyle sonuçlanmaktadır.

Söz konusu çalışmalarda, aynı zamanda, insanların et yemeye yönelik tutumlarını değerlendiren makalelere bakıldı ve et tüketimiyle ilişkilendirilen sağlık yararlarına rağmen insanların kültürel alışkanlık veya gıda alışkanlıklarını değiştirmek istemeyecekleri şeklinde tahminlerde bulunuldu.

Eleştirmenler ne diyor?

Dünyaca ünlü birçok doktor ve sağlık kuruluşu bu makaleleri eleştiriyor. Örneğin, 500’den fazla sağlık uzmanı bulunan bir kuruluş olan True Health Initiative dergiden makaleleri yayımlamamasını istedi. Makalelere karşı çıkan diğer kuruluşlar arasında Amerikan Kardiyoloji Koleji ve Amerikan Kanser Araştırma Enstitüsü bulunmaktadır.

Yıllık makalelerde yanlış olan ne?

Yazarlar kendi çalışmalarında kırmızı ve işlenmiş et tüketiminin azaltılmasının sağlık yararları ile bağlantılı olduğunu tespit etmişler ancak konuyla ilgili tavsiyeleri bu bulgulara aykırı biçimlerde olmuş. Bu makalelerle ilgili dile getirilebilecek çok sayıda sorun var fakat en genel ifadelerle özetlersek şunları söyleyebiliriz:

Yazarlar kilit verileri dikkate almadılar, uygun olmayan analizler yaptılar (diyet müdahalelerinden ziyade ilaç deneylerine daha uygun olan analizler) ve halkın diyet alışkanlıklarını değiştirme istekliliği hakkında sağlamlığı kanıtlarla gösterilmiş olmayan kendi tahminlerini öne sürdüler.

Sözün özü

Beslenmenin kafa karıştırıcı olduğu şeklinde doktorların uzlaşamadığı bir nosyon vardır. Böyle bir belirsizlik insanların yetersiz beslenme tercihlerini yanlış bir biçimde (sözde) haklı çıkarmalarına neden olabilir. Kırmızı ve işlenmiş etin sağlık risklerini gösteren çok büyük kanıtlar var ve bu gerçeği açıkça dile getirmeliyiz.

Yukarıda değinilen en son makalelerden elde edilen veriler de aynı gerçeği ortaya koyuyor, ancak yazarlar söz konusu bulgulardan hareket etmeyen (bilimsel açıdan uygun olmayan) ve çelişkili sonuçlar çıkarmış. Bu, halk sağlığına hizmet etmek bakımından ciddi bir ihmalkarlık ve hatta oldukça zararlı bir yaklaşımdır. Burada aslında yeni bir konu yok: İnsan sağlığı ve gezegen için (ki bahsedilen çalışmalarda göz ardı edilmekte) en iyi diyet “bütün ve bitki-bazlı yiyecekleri vurgulayan” diyetlerdir.

Kamuoyunun bilgilerine sunarız.

TVD (Vegan Derneği) adına TVD diyetisyeni Didem Varol

*et: insanların tüketmesi için olan bir ürün anlamında değil hakkı ihlal edilen bir hayvanın bedeni anlamında

Kırmızı ve işlenmiş *et hakkında TVD basın açıklaması yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Peki hangi soya ürününü tüketmeliyiz?
 Bunca yol kat ederek dünyayı dolaşmış soya, elbette ki birbirinden farklı iklim ve coğrafyalar gezmiş, farklı üretim tekniklerine maruz kalmış ve bazen orijinalinden uzaklaşmış. Anavatanı olan uzak doğuda yüzyıllardır tüketilen ve orijinal yapısını koruyan, genetiği ile oynanmamış soyayı tercih etmenizi öneririz. Ayrıca GDO, pestisitler ve çözücüler gibi tüm kaygıları “gerçek organik” soya ürünleri ile ortadan kaldırabilirsiniz.
 İkinci olarak, Soyayı mümkün olduğunca işlenmemiş haliyle tüketmenizi tavsiye ederiz. İşlenmiş soya ürünlerinin ise (soya cips, soya sütü, soya bebek maması, soya kuruyemişi ve bazı tofu türleri gibi)ölçülü tüketimi tavsiye edilmektedir.
 Fermente soya ürünlerinin kanser önleme alanında yapılmış araştırmalarda daha iyi bir sicili olduğu için (tempeh, fermente tofu ve miso gibi) fermente soya ürünlerini tercih etmeye çalışın. Çünkü araştırmalar, soyanın bilinen faydalarının Asya’daki tüketim alışkanlıklarına/geleneksel yaklaşıma paralel olduğunu gösteriyor. Mayalanmış soya ayrıca mükemmel bir K2 vitamini kaynağıdır.
 Son olarak, eğer meme kanseri ya da prostat kanseri gibi hormona bağlı kanserler öykünüz varsa, öncelikle bir sağlık kuruluşuna başvurmanızı tavsiye ederiz.
Bütün bunlara ilave olarak genel uyarı niteliğinde eklenmesi gereken bir husus daha var. Hayvancılık endüstrisinin sümen altı edilen birtakım gerçeklerini farklı yayınlarla gözlemleyebilen çalışmalarımız nedeniyle şunu söylemek gerekir ki, insan sağlığıyla ilgili algıladığımız tehditlerde, belki de kriz yönetiminin bir gereği olarak sadece işaret edilen konu üzerinde kopan fırtınalarla algımızı şartlandırıyor ve böylece manzaranın tamamını kaçırabiliyoruz.
Yayınlanan kaynaklarda, soyanın olası yan etkilerinden bahsedilirken özellikle sakıncalı olabileceği öngörülen ve belirsizlik içeren GDO’lu soya konusunun, sadece direkt tüketime odaklı bir algıyla yönetildiğini fark etmek aslında çok da şaşırtıcı değil. Telaffuz edilen olası risklerin, üzerine konuşulan ürünün hem de GDO’lu bir şekilde %90’ını tüketmeye zorlanan hayvanlar açısından da sağlığa zararı olabileceği, beraberinde “Cross-Contamination” denen çapraz geçiş ya da vücuda dolaylı alma yoluyla insan sağlığı açısından da bir tehdit oluşturabileceğinin -uzun vadeli yapılmış çalışmalar bulunmaması ve etkisi kesin olarak ispatlanmamış olmasına rağmen- maalesef üzerinde çok fazla durulmuyor. – Bu noktada GDO’lu tarım ürünlerinin hayvan yemi olarak kullanımının yasalarca da desteklendiğini, bildiğinizi tahmin ediyoruz. Tarıma GDO bulaştıran büyük endüstrilerin bu konuda daha fazla üzerine gidilmesi ve cevaplanmamış soruların yanıt bulması gerekiyor.
Ünlü düşünür Konfüçyüs’ün dediği gibi: Derin olan kuyu değil, kısa olan ip!
Gezegeni paylaşan tüm türler için özgür ve adil bir dünya dileğiyle,
Sağlıklı günler!
Ebru ARIMAN
(Food Time Dergisi Mart-Nisan 2016 sayısında yayınlanmıştır.)

Gelenekten Geleceğe: Soya Mucizesi! yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.