Bu kadar hassas bir denge içinde insan etkisi nedeniyle 1900’den beri 468’den fazla tür yok oldu. İnsanların doğaya müdahalesi, ormansızlaştırma, yaşam alanlarının tahribatı, iklim değişikliği, avlanma gibi nedenlerle nesli tehlikede olan türler arasına her geçen gün yeni bir tür daha eklenirken doğadaki hayvan sayısı büyük bir hızla azalıyor.

Şu anda yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olan 42.100’den fazla tür var. Bu sayı değerlendirilen tüm türlerin yalnızca %28’i. Yani acil ve kapsamlı önlemler alarak, türlere en çok zararı veren iklim değişikliğiyle mücadele ederek, bütün balıkçılık faaliyetlerine tamamen son vererek, okyanuslardaki gürültü kirliliğini azaltarak, okyanusları kirleten plastik kullanımına son vererek doğa üzerindeki etkimizi sınırlandırabilirsek biyoçeşitliliği koruyabiliriz.

Nesli tükenme tehlikesi altındaki türler arasında durumu kritik seviyede olan 15 deniz canlısını daha yakından tanımak durumun aciliyetine dair güçlü bir fikir verecektir.

• Körfez Muturu – Vaquita (Phocoena sinus)

Dünyanın en nadide deniz memelisi olan Vaquitalar, Meksika’nın Kaliforniya Körfezi’nde yaşıyorlar. Ancak bölgedeki koruma alanlarındaki yasa dışı balıkçılık faaliyetleri nedeniyle sayıları hızla azalan vaquitalar artık kritik bir eşikt: dünyada yalnızca 10 adet vaquita bulunuyor. Aynı ortak soya sahip olacakları için gen havuzları konusunda endişeler bulunan vaquitalar, acil önlemler alınırsa tükenme tehlikesinden kurtulabilir.

• Büyük Çekiç Köpek Balığı (Sphyrna mokarran)

Büyük Çekiç Köpek Balıkları tropikal ve ılıman denizlerde,  genellikle 80-300 metre derinliğinde yaşarlar. Afrika, Avustralya, Batı Avrupa, Kuzey Amerika ve Japonya’nın hem doğu hem de batı kıyılarında görülürler. Nesli kritik derecede tehlikede olan büyük çekiç köpek balıklarının 200’den az üyesinin hayatta kaldığı tahmin ediliyor.

• Kuzey Atlantik Buzul Balinası (Eubalaena glacialis)

Atlantik kıyı sularındaki soğuk sularda yaşayan Buzul Balinaları derinlerde ve sığ sularda hayatta kalabilir. İklim değişikliği, ağa yakalanma, gemi çarpmaları, insan etkisiyle okyanuslardaki gürültünün artışı türün hayatta kalma şansını tehdit ediyor. 1970’ten beri nesli tükenmekte olan türler arasında yer alan Buzul Balinaları kritik bir durumda; 350’den az üyesi bulunan türde 70’ten daha az üreyen dişi bulunuyor. Birçok uzman insan müdahalesiyle sayılarının artırılmaması halinde bu türün 20 yıl içinde tamamen yok olacağını düşünüyor.

• Akdeniz Foku (Monachus monachus)

Akdeniz foklarının üreme alanı dünyada sadece 4 ülkede bulunuyor; Türkiye, Yunanistan, Moritanya ve Portekiz’deki Madeira Adaları. Hayatlarının büyük çoğunluğunu denizde geçiren Akdeniz Fokları dinlenmek, doğum yapmak ve yavrularını emzirmek için karaya gelirler. Üzerinde yapılaşma olmayan, sessiz ve tenha kayalık sahilleri tercih eden foklar üreme alanlarını insanların istila etmesi nedneiyle büyük bir baskı altında. Avlanma, insanların bilinçli olarak öldürmesi, yaşam alanlarının kaybı ve dahil oldukları deniz ekosistemlerinin bozulması nedeniyle mitolojiye esin kaynağı olan Akdeniz Foklarının nüfusu hızla azalıyor. Bugün dünya genelinde yalnızca 600-700 Akdeniz Foku kaldığı tahmin ediliyor.

• Hawaii Keşiş Foku (Neomonachus schauinslandi)

Hawaii Keşiş Fokları Hawaii takımadalarında ve nadiren Johnston Atolü’nde bulunur. Nüfusu son 60 yılda büyük bir hızla azalan Hawaii Keşiş Fokları alınan koruma önlemleri sayesinde sayılarındaki dramatik düşüşün yavaşlatıldığı türler arasında. Ancak habitat kaybı, hastalıklar, kasıtlı olarak öldürülmeleri ve beslendikleri hayvanların sayısındaki azalma nedeniyle türün yaşamı hala büyük bir tehlike altında. Türün 1.570 üyesinin bulunduğu tahmin ediliyor.

• Caretta Caretta (Caretta)

Dünyadaki en yaygın su kaplumbağası türü olmasına karşın Carettalar da nesli tükenme tehlikesi altında olan türler arasında yer alıyor. Akdeniz’deki üreme alanları Türkiye,Yunanistan, İsrail ve Libya’daki sahilleri olan Carettalar Atlantik, Pasifik ve Hint Okyanuslarında da görülüyor. Carettalar genellikle yaz ve ilkbahar aylarında dişilerin yuva yapmak ve yumurta bırakmak için karaya çıktıkları zamanlar dışında karaya çıkmazlar. Deniz ekosistemeri ve mercan resiflerinin sağlığının korunması konusunda kritik bir yere sahip olan carettaların sayısı ağa yakalanma, yaşam alanlarının insanlar tarafından istila edilmesi ve ışık kirliliği yüzünden hızla azalıyor. Şu an dünya genelinde sadece 2.000 civarı carettanın yaşadığı tahmin ediliyor.

• Galapagos Pengueni (Spheniscus mendiculus)

Ekvatorun kuzeyinde bulunan tek penguen türü olan Galapagos Penguenlerinin %77’si El Nino’nun yarattığı basınç değişimleri, beslendikleri hayvanların sayısındaki düşüş ve üreme oranlarının azalması nedeniyle kaybedildi. Şu an Galapagos Pengueni’nin popülasyonu 2.000’in altında, üreme döngüsü içindeki penguen sayısı ise 1.000’den daha az. Galapagos Penguenlerinin durumu kritik seviyeye doğru hızla ilerliyor.

• Mızrak Dişli Köpek Balığı (Glyphis glyphis)

Mızrak Dişli Köpek Balıkları Yeni Gine ile Avustralya’da görülürler. Hem nehirlerde hem de kıyıya yakın okyanuslarda yaşayan bu tür, tatlı suya ve tuzlu suya adapte olabilir. Yaşadıkları nehirlerin madencilik faaliyetleri nedeniyle kirlenmesi ve balıkçılık faaliyetleri türün yaşamını tehdit ediyor. Nehirde yaşayabilen bir köpek balığı türü olmasına karşın tahmini olarak 2.500 üyesi bulunan türün bazı izole alanlardaki nüfusunun 400’den daha az olduğu düşünülüyor.

• Büyük Beyaz Köpek Balığı (Carcharodon carcharias)

Büyük Beyaz Köpek Balıkları ılıman ve tropik sularda; Güney Afrika, Kuzey Atlantik, Kuzey Pasifik, Avustralya, Yeni Zelanda ve Hawaii kıyılarında yaşarlar. ‘Spor’ balıkçlığının en çok tehdit ettiği türler arasında olan Büyük Beyazlar yüzgeçleri ve dişleri nedeniyle de balıkçılık sektörünün hedefi haline gelmiş durumdadır. Bununla birlikte ağa yakalanma vakaları ve besin zincirindeki türlerin sayısının azalması da türün varlığını tehdit eden diğer etmenler arasında yer alıyor. Okyanusların en ikonik ve Hollywood etkisiyle en çok korkulan canlılarından biri olan Büyük Beyaz Köpek Balıklarının toplam nüfüsu ise 3.500’ün altına düştü.

• Ganj Nehir Yunusu (Platanista gangetica)

Ganj Nehir Yunusları bir zamanlar Nepal, Hindistan ve Bengladeş’in nehir sistemlerinde yaşıyordu ancak nesli tükendikçe artık çok daha az görülmeye başladılar. Sadece tatlı suda yaşayan Ganj Nehir Yunusları, Ganj’da 125 yıldan fazladır süren kirlilik nedeniyle zamanla gözleri işlevsizleşen ve ultrasonik seslerle yön bulan özel bir türdür. Hindistan’ın ulusal su canlısı ilan edilen Ganj Nehir Yunusu’nun mevcut toplam nüfusunun 3.500-5.000 arasında olduğu tahmin ediliyor.

• Beyaz Başlı Yunus (Cephalorhynchus hectori)

Dünyadaki en küçük ve en nadir yunuslardan olan beyaz başlı yunuslar yalnızca Yeni Zelanda’nın batı kıyılarındaki sığ sularda bulunurlar. Beyaz Başlı Yunusların tahmini toplam nüfusu 7.000 civarındadır. Maui olarak bilinen ve kritik derecede tehlike altında olan alt türlerinin ise yalnızca 55 adet üyesi bulunuyor.

• Deniz İneği – Manati (Trichechus manatus)

Manatilerin nesli tükenme tehlikesi altında olan iki alt türü bulunuyor; trichechus manatus manatus ve trichechus manatus latirostris. Hem tuzlu hem de tatlı sularda yaşayabilen manatiler su bitkileriyle beslenirler. Manatilerin tahmini toplam nüfusu 13.000’dir ve türün yaklaşık yarısını oluşturan Florida Deniz İneği, Amerika Birleşik Devletlerinin güneydoğusunda ve Puerto Rico bölgesinde yaşamaktadır.

• Mavi Balina (Balaenoptera musculus)

Dünyadaki en yüksek sesli hayvanlardan biri olan mavi balınalar düşük frekanslı ıslıkları ile yüzlerce kilometre uzaklıktaki diğer balinalarla iletişim kurabilirler. Ancak hayatları için oldukça kritik öneme sahip olan birbirleriyle iletişim kurmalarının ve yönlerini bulmalarının önündeki en büyük engel insanların sebep olduğu ses kirliliği. Kutuplar dışında dünyadaki bütün okyanuslarda yaşayabilen mavi balinaların toplam nüfusunun 10.000-25.000 arası olduğu tahmin ediliyor.

• Şeytan Vatozu (Mobula mobular)

Şeytan Vatozu dünya genelinde orta ve batı Pasifik Okyanusu’nda, Akdeniz’de ve Atlantik sularında görülebilir. Şeytan Vatozu İtalya, Hırvatistan ve Arnavutluk’ta özel yasalarla koruma altındadır. Bu tür Bern ve Barselona sözleşmeleri kapsamında koruma altında olsa da Akdeniz’deki balıkçılık faaliyetlerinin sebep olduğu ağa yakalanma vakaları nedeniyle türün toplam sayısında büyük bir düşüş gözleniyor. Türün şu andaki güncel popülasyonu ise 3.000’den daha az.

• Şahin Gagalı Kaplumbağa (Eretmochelys imbricata)

Ağırlıklı olarak mercan resifleri çevresinde bulunan Şahin Gagalı Kaplumbağalar dünyanın bütün tropik okyanuslarında yaşayabilir. Ancak deniz ekosistemiyle güçlü bir bağı bulunan ve son 100 milyon yıldır gezegenin bir parçası olan bu tür insan etkisi nedeniyle nesli tükenme tehlikesi altında olan türler arasında yer alıyor. 1844-1992 yılları arasında yaklaşık 9 milyon üyesinin avlanma nedeniyle öldürülmesi türe verilen en büyük zararlardan biriydi. Günümüzde uluslararası ticareti yasak olan şahin gagalı kaplumbağanın dünya genelindeki nüfusu 25.000’den daha azdır ve nüfusun %30’unu oluşturan yuva yapan dişiler Karayip bölgesinde yoğunlaşmıştır.

Kaynak: iucnredlist, sadafag, ourendengeredworld, wwf, smithsonian, nationalgeographic, marineinsight, citrusreef, awsomeocean

Nesli Tükenme Tehlikesi Altında Olan 15 Deniz Canlısı yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Dünya çapında 250’den fazla hayvan hakları ve doğa koruma kuruluşu tarafından benimsenen 1 Ağustos Balıklara Saygı Günü’nün üçüncü yılında, balıkçılığın ve balıkçılık ekipmanlarının sualtı habitatlarına ve deniz canlılarına verdiği zararlara dikkat çekiliyor.

“Hayalet” balıkçılık ağı ve ekipmanları, kazara veya bilinçli bir şekilde deniz dibinde bırakılan olta, ağ, halat, tuzak ve yem sistemleri gibi av araçları olarak tanımlanır. Kaybolan, terk edilen veya atılan bu balıkçılık gereçleri, en zararlı denizel çöplerden biridir, çünkü deniz dibinde kaldığı sürece, deniz canlılarını ve ekosistemleri tehdit etmeye devam eder.

Balıkçılık gereçleri genellikle doğada yıllarca çözünmeyen, uzun ömürlü sentetik malzemelerden veya metalden yapılır. Plastik ekipmanlar ise, zaman içinde bozulma ile mikroplastiklere dönüşür.

Ölümlerden ticari, amatör ve hobi amaçlı her türlü balıkçılık sorumlu

Dünya denizlerindeki toplam hayalet teçhizat miktarına ilişkin mevcut tahminler değişiklik gösteriyor. Ancak bunun ciddi bir sorun olduğu ve okyanuslardaki plastik kirliliğinin en önemli kaynağının balıkçılık olduğu konusunda fikir birliği var. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), küresel düzeyde kaybolan balıkçılık teçhizatı miktarını belirlemek için araştırma yapıyor, ancak çalışmanın sonuçlanması birkaç yıl alacak.

“Ghost gear” olarak adlandırılan hayalet teçhizattan, yalnızca endüstriyel ve amatör balıkçılık yapan avcılar sorumlu değil. Balıkçılık gereçlerinin yıllarca devam eden ve pek çok farklı türü tehdit eden ölümcül etkileri, hem su içinde hem de su dışında yüzlerce türü etkileyen ve küçük tatlı su yollarından deniz ve okyanuslara kadar eğlence amaçlı ve ticari balıkçılıktan da kaynaklanıyor.

Balıkların “eğlence amaçlı” yakalanıp bırakıldığı etkinlikler de sanılanın aksine masum değil, çünkü oltalar balıklara fizyolojik olarak zarar veriyor ve çoğunlukla bu balıklar serbest bırakıldıktan sonra yaşamlarını yitiriyor. Balık tutma turnuvaları ve hobi balıkçılığı etkinlikleri ayrıca çocukları, doğal ortamlarında balıkları öldürmeye teşvik ediyor ve hayvana işkenceyi normalleştiriyor.

Balıklar ile birlikte deniz kaplumbağaları, kuşlar, balinalar, yunuslar, foklar ve tehdit altındaki, nesli tükenmekte olan türler de dahil olmak üzere diğer pek çok hayvan, bu ağlara dolanarak boğuluyor, tuzaklara takılarak yaralanıyor, iç organları zarar gördüğü ve aç kaldıkları için yavaş ve acı verici ölümlere maruz bırakılıyor.

Denizdeki plastik kirliliğinin çoğu poşet ve pipet değil, balıkçılık ekipmanları

Netflix’ten de izlenebilen Seaspiracy: Denizlerdeki Komplo belgeseli tarafından paylaşılan acı tabloya göre her yıl 300 binden fazla yunus ve balina tesadüfi ağa yakalanma nedeniyle hayatını kaybederken saatte 30 bin köpekbalığı ağlarda yaşamını yitiriyor. Sadece ABD’de 250 bin deniz kaplumbağası yaralanıyor veya ölüyor. Aynı zamanda, örneğin “Büyük Pasifik Çöp Alanı” olarak tanımlanan bölgedeki plastik kirliliğin %46’sını denizlere atılmış dev balıkçı ağları oluştururken, geri kalan atıkların çok büyük bir kısmını da diğer balıkçılık araç-gereçleri oluşturuyor. Balıkçılık endüstrisi her gün dünyanın etrafını 500 kez saracak miktarda misina kullanıyor.

In Defense for Animals’ın yaban hayatı sorumlusu Julie Massa, “Doğada vakit geçirmek ve açık hava etkinliklerinin tadını çıkarmak isteyen insanları takdir ediyoruz, fakat balıkçılığın her türü balıklara, yaban hayvanlarına ve ekosistemlere büyük zarar veriyor” diyor.

“Balıklara Saygı Günü’nün daha fazla insana, balık tutmayı ve balık tüketmeyi yeniden düşünmesi ve bu eylemlerin bu inanılmaz hayvanları ve yaşadıkları ortamları nasıl olumsuz etkilediğini anlaması için ilham vermesini umuyoruz. Kayıp, unutulmuş ve atılmış olta takımlarına dolanmış balıklar, balinalar, deniz kaplumbağaları, kuşlar ve diğer hayvanlar, okyanusları boşaltan balıkçılık faaliyetlerine son vermek için acil bir eylem çağrısı olarak görülmeli. Ayrıca bu özel günde, çocukları savunmasız hayvanlara zarar vermeye şartlayan balık avlama oyunlarına dikkat çekmeyi ve bunun yerine zararsız faaliyetlere katılmayı teşvik etmeyi amaçlıyoruz.”

Balıklar duyarlı canlılar ama korunmuyorlar

Çok sayıda araştırma, balıkların acıyı hissedebildiğini kanıtlamıştır. Balıklar aynı zamanda hayal ettiğimizden de zekiler. Balıklar taklit ederek öğrenebilir, sayabilir, hatırlayabilir, grup üyelerinin yüzlerini tanıyabilir, işbirliği yapabilir ve alet kullanabilir. Kayda değer yeteneklerine rağmen, her yıl dünya çapında trilyonlarca balık kasıtlı olarak ve kasıtsız “yan avlanma” veya tesadüfi ağa yakalanma sebebiyle öldürülüyor.

“Balıklarla sualtı ekosistemlerinde veya kara hayvanları ile karşılaştığımız şekilde sık sık karşılaşmamamıza rağmen, onlar dünyadaki en ilginç hayvanlardan biri. Balıklar acıyı hisseder ve duyguları deneyimleme yeteneğine sahiptir. Yiyecek, eğlence veya hobi amacıyla öldürülmekten çok daha fazla ilgiyi hak ediyor” diye In Defense for Animals Kampanya Direktörü Lisa Levinson, hayalet teçhizatın uzun süreleri etkilerinin altını çiziyor: “Balıkçılık, balıklarda birey düzeyinde bariz acıya neden olurken, hayalet teçhizat da on yıllar boyunca daha fazla hayvanı sakatlayıp öldürüyor, deniz ortamlarını kirletiyor ve ekosistemlere zarar veriyor. Nehirler ve göl kıyıları boyunca bırakılan oltalar ve kancalar, ördekler tarafından yutuluyor veya ayaklarına dolanıyor. Bu kan dolaşımını etkilediği gibi uzuv kaybına ve hatta yaşamlarına neden oluyor.”

Hükümetler, balıkçılık faaliyetlerinin neden olduğu acıya, ekosistem tahribatına, iklim krizine ve biyoçeşitlilik kaybına rağmen, balıkları ve çoğu deniz canlısını hayvan hakları ve hayvanları koruma yasalarının korumasından muaf tutuyor.

In Defense of Animals İletişim Direktörü Fleur Dawes, “Hayalet teçhizatı incelemek için çok fazla zaman ve kaynak harcanıyor, ancak sorun hemen şimdi balıkları ve diğer deniz hayvanlarını tüketmeyerek çözülebilir” diyor. “Balıklara Saygı Günü, balık yerine bitki bazlı alternatifleri denemek için mükemmel bir zaman. Hayvanları kurtarmak, hassas türleri ve doğayı korumak için vegan deniz ürünlerini seçin.”

Balıklara Saygı Günü’nün amacı; bireyler ve hükümetler nezdinde balıkları, diğer hayvanlara sağlanan aynı şefkat, anlayış ve korumayı hak eden duyarlı varlıklar olarak kabul etmeye teşvik etmek. Her birimiz, balıklar ve gezegeni paylaştığımız diğer canlılar için dünyayı değiştirme fırsatına sahibiz.

Gezegendeki karbondioksitin %93’ünün okyanuslar tarafından depolandığını düşünürsek, okyanusların korunması yalnızca deniz canlıları ve ekosistem için değil, insanlar için de son derece hayati öneme sahip bir mesele olduğunu daha net görebiliriz.

Bu özel günde balıklar için farkındalık yaratmayı amaçlıyorsanız, siz de daha fazla bilgi için respectforfish.org adresini ziyaret edebilirsiniz ve çağrılara katılabilirsiniz.

Kaynak: Yubanet, Onegreenplanet

Kapak fotoğrafı: Marc Casanovas Felix

Hayalet balıkçılık ekipmanları deniz canlılarını öldürmeye devam ediyor yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

İçinde bulunduğumuz 21. yüzyılda Dünya, insan faaliyetleri sonucu altıncı büyük yok oluşa doğru hızla sürükleniyor. İklim değişikliğinden kaynaklanan ölümlerin ise, bulaşıcı hastalıkların neden olduğu vakaları yakında geçeceği tahmin ediliyor. Bilimsel çalışmalar, iklim krizine yönelik gerekli önlemlerin alınmaması durumunda gelecekte daha fazla pandemiyle karşı karşıya kalacağımızı gözler önüne seriyor.

Ne yazık ki evlere kapandığımız 2020’de her şey durma noktasına gelmedi. Hayvancılık, endüstriyel aktiviteler, ormansızlaşma, avcılık ve hayvan ticareti neredeyse aynı hızda devam etti; hatta gerekli müdahaleler yapılamadığından veya korumaya öncelik verilmediğinden ihlaller daha da arttı.

Bireysel olarak pek çoğumuz duraksama dönemine girdiysek de, kitlesel yok oluş durmadı. IUCN’in açıklamasına göre 31 tür yeryüzünden silindi.

Nesli tükenen bu türler arasında bir köpekbalığı türü, 15 farklı balık türü ve üç farklı kurbağa türü var. En az 24 balık, deniz memelisi ve kaplumbağa türünün nesli de kritik tehlikede veya tükenme noktasına gelmiş durumda.

Kayıp köpekbalığını gören yok

1934’ten beri görülmeyen bir köpekbalığı türü, ilk kez 2019’da IUCN Kırmızı Listesi’ne girmiş ve “Kayıp köpekbalığı” (Carcharhinus obsoletus) olarak tanımlanarak kayıtlara geçmişti. Yaşam alanı olarak tahmin edilen Güney Çin Denizi dünya çapında avcılığın en yoğun şekilde yapıldığı yerlerden biri olduğu ve bugüne kadar herhangi bir gözlem kaydı gelmediği için günümüzde neslinin tamamen tükendiği düşünülüyor.

Yumuşak el balığını yok ettik

Bu yıl aynı zamanda el şeklindeki yüzgeçlerini deniz tabanında yürümek için kullanan muhteşem bir balığı kaybettik. “Yumuşak el balığı” veya “Pembe el balığı” olarak bilinen bu tür (Sympterichthys unipennis), sığ ve soğuk sularda yaşayan, yaşam alanı oldukça dar olan son derece hassas bir dip balığı. IUCN, yapılan tüm incelemelere rağmen son 200 yılda yeni gözlem kaydı olmayan bu türün artık neslinin tükendiğini açıkladı.  

İklim değişikliği, habitat kaybı, balıkçılık (avcılık) ve deniz kirliliği gibi insan faaliyetlerinden çok çabuk etkilenen bu tür 200 yıl önce Tazmanya kıyılarında görülüyordu. Bugün diğer el balığı türleri de tehlike altında çünkü 7 türü 2000’li yılların başından bu yana görülmedi.

Endemik göl balıkları tükendi

Filipinler’in ikinci büyük gölü olan Lanao Gölü de, yalnızca o bölgede yaşayan 15 balık türünün yok oluşuna tanıklık etti. Gölde kalan iki türün statüsü ise, bilim insanları tarafından “kritik tehlikede” veya “nesli tükendi” olarak sınıflandırıldı.

Göl balıklarının yok olmasındaki en büyük etkenlerden biri, istilacı ve avcı türlerin gölde kazara yayılması ve mevcut türleri yok etmesi. Avcılık ve balıkçılık uygulamalarının yarattığı tahribata da daha fazla dayanamayan bu türler, hayatta kalabilecek kadar çoğalamadan ne yazık ki yeryüzünden silinmiş oldu.  

İklim değişikliği kurbağaların sonunu getirdi

Orta Amerika’da görülen üç tür kurbağanın da neslinin tükendiği açıklandı. Orta ve Güney Amerika’da yaşayan 22 türün neslinin de kritik düzeyde tehlikede olduğu veya neslinin tükendiği duyuruldu. Bu türler arasında Kosta Rika ve Panama’ya endemik Chiriqui alacalı kurbağa (Atelopus chiriquiensis) ” ve zehirli ok kurbağaları (Dendrobatidae) ailesinden Oophaga dart kurbağası (Oophaga speciosa) bulunuyor.  

Doğa koruma uzmanlarına göre yaşamsal risk altında olan yalnızca kurbağalar değil. Bilinen amfibi türlerinin neredeyse yarısı yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Bunun en temel nedenlerinden biri chytridiomycosis adı verilen mantar kaynaklı bir hastalık. Amfibilerin derilerini etkileyen bu hastalık, hayvanlarda solunum sorunlarına neden oluyor, vücutlarının suyu emmesini güçleştirerek biyolojik dengeleri bozuyor.

IUCN’den yapılan açıklamaya göre, iklim değişikliği bu mantar türünün çoğalmasına yol açıyor, hastalığın yayılması için uygun ortamı oluşturuyor ve toplu ölümleri beraberinde getiriyor. Bu mantar hastalığı, bugüne kadar 500’den fazla amfibi türünün neslinin tükenmesine neden oldu.

Hastalığa ek olarak insan faaliyetleri nedeniyle yaşam alanları gittikçe küçülen kurbağalar ve diğer amfibi türleri günümüzde yok olmanın eşiğinde.

Nesli tehlike altında olan diğer hayvan ve bitki türleri

IUCN, nesli tükenmiş olan hayvan listesinin yanı sıra nesli tehlike altında olan türler listesini de yakın zamanda güncelledi. Bugün “Tucuxi” olarak bilinen Amazon nehir yunusları (Sotalia fluviatilis) gibi tatlı sularda yaşayan mevcut yunus türlerinin hepsi, başta baraj yapımı, balıkçılık ve kasti avlanma olmak üzere beden bütünlüklerini ve yaşam alanlarını tahrip eden insan faaliyetleri yüzünden yok olma tehlikesiyle karşı karşıya.

Yalnızca hayvanlar değil bazı bitkiler de iklim değişikliği, orman yangınları, tarım kaynaklı habitat kaybı, hastalıklar ve istilacı türler nedeniyle yeryüzünden silinmek üzere. Başta Çin, Meksika ve ABD olmak üzere dünya çapındaki meşe ağaçlarının 1/3’ü ve 3 farklı Macadamia fındık ağacının da nesli tehlikede.

Ağaçlar diğer canlılara da yuva ve beslenme kaynağı olduğu için yıkıcı etki çok daha büyük, çünkü tek bir ağaç türünün ve bu ağaçta yaşayan bir canlının yok olması demek, çevresindeki ekosistemin derinden ve olumsuz etkilenmesi demek.

Korumanın gücü: Avrupa bizonlarından iyi haber

IUCN Kırmızı Liste’de toplam 128 bin 918 tür yer alıyor. Bugün bu türlerin 5 bin 765’inin nesli tehlike altında. Güncellenen listedeki tek iyi haber, Avrupa bizonu (Bison bonasus) ile birlikte 25 farklı türün de iyileşme göstermesi.

Geliştirilen kapsamlı koruma politikaları ve uzun süreli koruma faaliyetleri Avrupa bizonlarının yabani popülasyonunun 2003’te 1800’den 2019’da 6200’e yükselmesini sağladı. Böylece bu tür Duyarlı (VU) statüsünden Tehdite Açık (NT) statüsüne ilerledi.

20. yüzyılın başlarında esaret altında tutulmuş olan bizonlar, 1950’lerde yeniden doğaya bırakılmalarının ardından koruma programlarının uygulanmasıyla birlikte Polonya, Rusya ve Belarus’ta yeniden görülmeye başlandı.

Halihazırda doğal ortamlarında barınan 47 farklı bizon sürüsünün olduğunu belirten IUCN Bizon Uzman Grubu’ndan Dr. Rafal Kowalczyk “Bizonlar ilk başta ormanlara salındı, fakat kış aylarında bu bölgelerde yeterli besin bulamıyorlar. Bu nedenle de tarım alanlarına iniyorlar. Burada ise insanlarla karşılaşıyorlar ve bir çatışma ortamı oluşuyor. Bizonlar için riski azaltmanın yolu, geniş çayır ve meralar oluşturmak ve bu alanları koruma altına almaktan geçiyor,” diyor.

IUCN Genel Direktörleri Dr. Bruno Oberle ve Dr. Jane Smart da, iyileşme gösteren türler ışığında koruma programlarının önemine dikkat çekiyor. Dünya çapında bitki ve hayvan türleriyle birlikte tüm ekosistemi tahrip eden insan faaliyetlerine karşı önlem alınması gerektiğini, nesli tehlike altında olan türler de dahil olmak üzere bir an önce kapsamlı, iddialı ve ölçülebilir biyoçeşitlilik hedeflerinin belirlenmesi gerektiğini vurguluyor.

Kaynaklar: IUCN, National Geographic, Mic.com, The Guardian, ABCnews, YourWeather.co.uk; IUCN Kırmızı Liste Sınıfları (TR)

Doğa kendini yenileyemedi: 2020’de nesli tükenen türler yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.