07 Eylül Çarşamba, İstanbul – Vegan Derneği Türkiye (TVD) ve Hayvan Hakları İzleme Komitesi (HAKİM), Tarım ve Orman Bakanlığı ile Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü (DKMP) tarafından hazırlanarak yayımlanan 2022-2023 Av Dönemi Merkez Av Komisyonu Kararı’nın, 2022-2023 Av Yılı Av Turizmi Uygulama Talimatı’nın, bu talimata bağlı Ek Kararın ve yeni Yaban Hayvanları Listesi’nin iptali için Tarım ve Orman Bakanlığı’na dava açtı.

Etiğe, hukuka ve Anayasa’ya aykırılık gerekçesiyle derneklerin iptalini istediği av düzenlemeleri iptal edilmezse, Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği’nın (IUCN) kırmızı listesinde “hassas” statüde listenen, nesli tehdit altındaki üveyik ve elmabaş patka gibi kuş türlerinin yanı sıra, Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler ile ulusal mevzuat uyarınca koruma altında olan, nesli tükenen ve/veya Türkiye’ye endemik olan Anadolu yaban koyunu, yaban keçisi ve kızıl geyik gibi türler de öldürülecek.

Bu türlerin haricinde tilki, çakal, ada tavşanı ve yaban domuzu gibi kara memelilerinin yaşam hakkı da MAK kararlarıyla ellerinden alınacak. 

Aynı zamanda “Popülasyonu yeterli bir seviyeye ulaştığında avına izin verilebilir” ibaresiyle listelenen ve “Hatay dağceylanı” (Gazella gazella) ve “Urfa ceylanı” (Gazella marica) gibi global düzeyde nesli tükenen ve Türkiye’den ayrıntılı envanter çalışması olmaksızın “istilacı tür” sınıfına sokulan Yeşil Papağan ve İskender Papağanı gibi büyük şehirlere yerleşmiş ve doğallaşmış türler de, bakanlığın yeni çıkardığı ve hangi kriterlere dayandırdığı belli olmayan Yaban Hayvanları Listesi kapsamında her an öldürülme tehdidi altında olacak. 

Neler öne çıkarıldı?

Dernekler dava dilekçesinde, Türkiye çapında her yıl farklı türler için av karşıtı emsal hukuki kararlar alınmasına rağmen, av katliamının av şirketleri ve bakanlık tarafından etiğe ve hukuka aykırı şekilde yine sürdürüldüğünü vurguladı. Geçen yıl açılan iptal davaları neticesinde farklı illerdeki mahkemeler, bakanlığın sunduğu tüm savunmaları yetersiz ve tutarsız bulmuş olmasına rağmen, bu yıl bakanlığın yine hangi gerekçelerle ava izin verdiğinin açıklanması istendi.

Düzenlemelerde yer alan ve koruma altındaki türler dışında kalan yaban domuzu, bazı kuş türleri, tilki, kurt, ayı, tavşan, karaca gibi av listelerinde yer alan tüm türlerin de, nesli tükenme tehdidi altındaki hayvanlar gibi korunması için dava açılarak, yaşam hakkının tüm türler için savunulması gerektiği vurgusu yapıldı.

Hukuki argüman olarak uluslararası sözleşmeler uyarınca koruma altındaki hayvanların habitatlarına başka bir türün avlanması için dahi olsa girilmesinin yasak olduğu, bunun aynı zamanda çevrenin de tahribatı anlamına geleceği öne sürüldü.

Uzman görüşü de sunuldu

Yaban hayat uzmanı Veteriner Hekim Gökçe Coşkun’un uzman görüşleri de dava dilekçesinde sunuldu. Son yıllarda gerçekleştirilen araştırmalar çerçevesinde, avcılığın yaban hayvanı popülasyonları üzerindeki olumsuz etkileri, yabanda yaşayan hayvanların yaşam alanlarına silahlarla girilerek hayvanların strese sokulduğu ve pek çok türün sağlıklı üremesinin engellendiği açıklandı.

Aynı zamanda avcıların yabanda yaşayan hayvanlar ile temasları sonucu insanlara yayılan bulaşıcı hastalıklara dair Türkiye’den ve dünyadan örneklere yer verildi.

Anadolu yaban koyunu, kızıl geyik ve ceylan gibi hayvanların üretim sahalarında üretilip adeta “evcilleştirildiği”, ardından Bakanlık tarafından “zararlı” oldukları iddiasıyla ve “av turizmi” kapsamında kâr elde etme amacıyla avlanmalarına izin verildiği belirtildi.

Danıştay’dan geçen yıl karar çıkmamıştı

Açılan davada yürütmenin durdurulması kararı verilmesi, binlerce hayvanın yaşamını etkileyecek. Ancak geçtiğimiz yıl Danıştay’da Ankara Barosu ve İzmir Barosu tarafından Merkez Av Komisyonu Kararı’na ve Av Turizmi Uygulama Talimatı’na açılan davalarda av sezonu bitene kadar yürütmenin durdurulması kararı dahi verilmemişti.

Av sezonu bittikten ve hayvanlar öldürüldükten sonra geri dönüşü olmayacak bir zarar meydana geleceğinden ve açık hukuka aykırılık bulunduğundan hak savunucuları bu sefer Danıştay’dan derhal yürütmenin durdurulması kararının verilmesini bekliyorlar.

Av ihalelerine karşı da Türkiye çapında seri davalar açılacak

Bakanlık, dernekler tarafından iptali istenen düzenlemelerden biri olan Av Turizmi Uygulama Talimatı Ek Kararı uyarınca, bağlı olunan bölgelere göre avcılık şirketlerine “öldürme kotalarını” satmak üzere ihaleleri de düzenlemeye başladı.

Tür ayırt etmeksizin hayvanların yaşam hakkının satılık olamayacağından hareketle hukuki mücadelelerini sürdüren dernekler, MAK kararlarının ve Yaban Hayvan Listesi’nin yanı sıra, bu ihalelerin iptali için de önümüzdeki haftalarda barolar ve gönüllüler ile birlikte yürütmenin durdurulması talepli olarak iptal davaları açacak.

İlgili Ek Karar’da yer alan “yerli” avcı kotaları kapsamında aldıkları sertifikalar ile av sezonunun başlaması sonucu hayvanları öldürmeye başlamış iken, kotaların bir kısmı ise “devlet misafiri ve diplomat”lara ayrılmış durumda.

Hayvan hakları savunucuları avcılık düzenlemelerinin iptali için dava açtı yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

10 Mart 2022, İstanbul – Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Bolu’yu kapsayan av ihalesine karşı, ulusal ve uluslararası düzeyde koruma altında olan kızıl geyiklerin yaşam hakkı için Vegan Derneği Türkiye (TVD) olarak 21 Ekim 2021 tarihinde açtığımız davada nihai karar açıklandı.

Daha önce bakanlık tarafından mahkemeye gönderilen ve avın gerekliliğini savunan dilekçeler ile uzman görüşlerini bilimsel yönden yetersiz ve çelişkili bulan, yargılama sonuçlanana kadar yürütmeyi durdurma kararı veren Bolu İdare Mahkemesi, nihai kararında 15 kızıl geyiğin avlanması için açılan ihalenin iptaline hükmetti.

11 sayfalık gerekçeli iptal kararının sonuç bölümünde, “Kızıl geyiklerin avlanmasına yönelik dava konusu işlemlerde hukuka uyarlık bulunmadıgı sonuç ve kanaatine varılmıştır” denildi.

Bolu İdare Mahkemesi: TVD’nin dava açma ehliyeti vardır

Av karşıtı davalar açarak avcılığa karşı aktif olarak çalışmalar yürüten Ankara Barosu Hayvan Hakları Merkezi’nin müdahillik başvurusunun reddedildiği, Hayvanlara Adalet Derneği ve Hayvan Hakları ve Etiği Derneği’nin müdahilliklerinin kabul edildiği davanın açıklanan nihai kararında; avın iptali durumunda ekonomik kayıp yaşayacağı gerekçesiyle Tarım ve Orman Bakanlığı’nın yanında müdahil olan TorosAltay Turizm adlı av turizmi şirketinin, TVD’nin dava açma ehliyetinin bulunmadığı iddiasına mahkeme tarafından “itibar edilmediği” ifade edildi ve karar şu şekilde açıklandı:

“Davacı derneğin kuruluş ana tüzügünde, kuruluş amacının genel olarak hayvan haklarının korunması için gerekli her türlü girişimde bulunmak olarak belirlendiği dikkate alındığında, hayvan haklarıyla doğrudan bağlantılı iş bu davada davacı derneğin kuruluş amacı doğrultusunda hareket ettiği, dolayısıyla derneğin kuruluş amacıyla dava konusu işlem arasında sübjektif ehliyet koşulunun bulunduğu anlaşılmakta olup, davacının kuruluş amacıyla ilgili bir konuda hukukun üstünlüğüne işlerlik kazandırılması ve hayvan haklarının korunması amacıyla açtığı davada dava açma ehliyetinin bulunduğu kanaatine varıldığından, söz konusu iddialara itibar edilmemiştir.”

Bakanlığın ve avı savunan akademisyenlerin savunmaları yine yetersiz bulundu

Kasım ayı başında verdiği yürütmeyi durdurma kararında, av ihalelerini açan bakanlıktan “dava konusu işlemin hukuki ve maddi” gerekçelerine dair ayrıntılı rapor isteyen Bolu İdare Mahkemesi, TVD’nin gönderdiği ve yaban hayatı uzmanı veteriner hekim Gökçe Coşkun’un raporunu da içeren ikinci savunmanın ardından bakanlığın etüt-envanter raporlarını yetersiz bulmuş, çelişkiler ve eksiklikler sebebiyle yürütmeyi durdurma kararının devamına hükmetmişti.

Bakanlıktan bir kez daha “ihtilafa yer vermeyecek şekilde açıkça belirtilerek” yaş, cinsiyet gibi popülasyona dair ayrıntılı ön etüt çalışmalarına, envanter kriterleri ve tekniklerine dair ayrıntılı bilgi talep eden mahkeme, bu sayede 15 kızıl geyiğin öldürülmesini bir süre daha engelleyen karara imza atmıştı.

Mahkeme nihai kararında bir kez daha bakanlığın verdiği ve İstanbul Cerrahpaşa Üniversitesi Orman Fakültesi, Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Orman Fakültesi ve Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi tarafından hazırlanan bilimsel ve teknik değerlendirme raporlarını inceleyerek uzman görüşü olarak sunulan dosyaları yetersiz buldu. Nihai kararda “raporların daha çok yaban hayvanlarına yönelik yapılacak av faaliyetlerinin faydalarına ilişkin ifadeler içerdiği”, popülasyon dinamiğine ilişkin etüt-envanter çalışmalarının yeterli bulunmadığı, dolayısıyla sunulan envanter verilerinin “esas alınabilirliğine ve yeterliliğine yönelik bir değerlendirme, analiz ve tespit içermediği görülmektedir” denildi.

Bilimsel yönden zayıf ve çelişkili bulunan ve av katliamını savunan dosyalar, Isparta Üniversitesi Orman Fakültesi Yaban Hayatı Ekolojisi ve Yönetimi bölümünden Dr. Öğretim Üyesi Yasin Ünal’ın, Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Yaban Hayatı Ekolojisi ve Yönetimi bölümünden Doç. Dr. Akif Keten’in ve İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Orman Fakültesi Orman Entomolojisi ve Koruma Anabilim Dalı’ndan Dr. Öğretim Üyesi Vedat Beşkardeş’in imzalarını taşıyordu.

Dayanışmanın gücü: Hak savunucularına teşekkür ederiz

Mahkeme sonucunu sosyal medya kanallarımızda duyururken bugüne kadar davaya çeşitli şekillerde katkıda bulunan hak savunucularına teşekkür ederek av karşıtı mücadeleyi büyüteceğimizi bir kez daha dile getirmek isteriz.

Avukatımız Hacer Gizem Karataş’a, davaya müdahil olan Hayvanlara Adalet Derneği, Hayvan Hakları ve Etiği Derneği ve Ankara Barosu Hayvan Hakları Merkezi’ne, duruşmada yanımızda olan Bolu Barosu Hayvan Hakları Komisyonu’ndan avukat arkadaşlarımıza, Burak Özgüner Hayvan Hakları Çalışma Merkezi’nden, Bolpati Derneği’nden ve Bolu Hayvanları Koruma Derneği’nden dostlarımıza ve mahkemeye ikinci kez uzman görüşüyle katkıda bulunan yaban hayatı uzmanı Gökçe Coşkun’a bir kez daha teşekkür etmek istiyoruz.

Yineliyoruz: Yaban hayatı satılık değildir. Hayvanlar kimsenin malı değildir! Av katliamına karşı mücadelemizi büyüterek sürdüreceğiz.

Bolu’daki kızıl geyik avı mahkeme tarafından iptal edildi yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

28 Ocak Cuma, İstanbul – Ulusal ve uluslararası düzeyde koruma altında olan kızıl geyiklerin yaşam hakkı için Vegan Derneği Türkiye (TVD) tarafından Tarım ve Orman Bakanlığı’na karşı 19 Ekim’de açılan davanın duruşma tarihi belli oldu.

Daha önce bakanlık tarafından mahkemeye gönderilen ve avın gerekliliğini savunan dilekçeler ile uzman görüşlerini bilimsel yönden yetersiz ve çelişkili bularak yürütmenin durdurulması kararı veren Bolu İdare Mahkemesi, 4 Mart Cuma günü saat 14:25’e Bolu Adliyesi’nde (Aşağısoku Mahallesi Yıldırım Beyazıd Caddesi No:2 Merkez) duruşma tarihi ve saati verdi.

Mahkeme aynı zamanda:

• Duruşmaya kadar olan süre içerisinde, “hukuka aykırılığı açık olan dava konusu işlemin; uygulanması halinde telafisi güç zararlar doğabileceğinden itiraz yolu kapalı olmak üzere” yürütmenin durdurulması kararının devamına hükmetti; böylece yargılama sonuçlanana kadar hayvanların avlanmasına getirilen yasak da devam etmiş olacak.
• Avın devam etmesi için verilen itiraz dilekçelerinde, hayvan hakları derneklerinin herhangi bir menfaati ve dava açma ehliyeti olmadığını iddia ederek “ehliyet yönünden” davanın ve müdahilliklerin reddini talep eden, süre aşımı sebebiyle de dava açılamayacağı iddiasıyla bakanlık ile birlikte davaya itiraz eden av şirketi TorosAltay Turizm’in açıklamalarına itibar edilemeyeceği kanaatine vardı; gerekçelerini sundu.
• Hayvan Hakları ve Etiği Derneği’nin ve Hayvanlara Adalet Derneği’nin de davacı yanında (TVD), TorosAltay Turizm adlı av organizasyon şirketinin davalı idarenin yanında (Tarım ve Orman Bakanlığı) davaya katılma başvurularını kabul etti.

4 Mart Cuma günü görülecek duruşmada, yakın zamanda Konya ve Karaman’da açtıkları av karşıtı davada olduğu gibi, nihai kararın hayvanlar lehine çıkması için #AvCinayettir etiketiyle sosyal medyadan son gelişmeyi duyuran TVD, Bolu’daki yaşam savunucularına bir arada olma ve duruşma gününde Bolu İdare Mahkemesi’nde buluşma çağrısı yaptı.

Ne olmuştu?

TVD, Ekim 2021’de, Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan 2021-2022 Av Yılı Av Turizmi Uygulama Talimatı çerçevesinde Bolu’da avlanması planlanan 15 kızıl geyiğin öldürülmesine engel olmak için Bolu İdare Mahkemesi’nde bakanlığa dava açmıştı. Bolu’nun Mudurnu Sırçalı, Kıbrısçık, Seben Merkez ve Seben Taşlıyayla bölgelerinde koruma altındaki 15 kızıl geyiğin “avlattırılması işi” ihalesinin etiğe ve hukuka aykırılık teşkil etmesi sebebiyle yürütmenin acilen durdurulmasını ve iptalini talep etmişti.

Kasım ayı başında verdiği yürütmeyi durdurma kararında, av ihalelerini açan bakanlıktan “dava konusu işlemin hukuki ve maddi” gerekçelerine dair ayrıntılı rapor isteyen Bolu İdare Mahkemesi, TVD’nin gönderdiği ikinci savunmanın da ardından bakanlığın etüt-envanter raporlarını yetersiz bulmuş, çelişkiler ve eksiklikler sebebiyle yürütmeyi durdurma kararının devamına hükmetmişti.

Bakanlıktan bir kez daha “ihtilafa yer vermeyecek şekilde açıkça belirtilerek” yaş, cinsiyet gibi popülasyona dair ayrıntılı ön etüt çalışmalarına, envanter kriterleri ve tekniklerine dair ayrıntılı bilgi talep eden mahkeme, bu sayede 15 kızıl geyiğin öldürülmesini bir süre daha engelleyen karara imza atmıştı.

Kızıl geyiklerin “zararlı” olduğu ve av faaliyetlerinin “koruyucu veteriner hekimlik uygulaması” olarak değerlendirilmesi gerektiği iddiasıyla hayvanların avcılarca öldürülmesini savunan bakanlık, mahkemeye sunduğu “uzman” görüşlerini Isparta Üniversitesi Orman Fakültesi Yaban Hayatı Ekolojisi ve Yönetimi bölümünden Dr. Öğretim Üyesi Yasin Ünal’ın, Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Yaban Hayatı Ekolojisi ve Yönetimi bölümünden Doç. Dr. Akif Keten’in ve İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Orman Fakültesi Orman Entomolojisi ve Koruma Anabilim Dalı’ndan Dr. Öğretim Üyesi Vedat Beşkardeş’ten almıştı.

Bakanlıkça hazırlanan ihale kapsamında geyiklerin yaşam hakkı, birey başına en az 9.300 TL, en fazla 14.800 TL’den satışa çıkarılmıştı.

Konya ve Karaman av ihalesi geçen hafta iptal edilmişti

Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Konya ve Karaman illerini kapsayan av ihalesine karşı Vegan Derneği’nin 24 Kasım’da açtığı davada nihai karar yakın zamanda hayvanlar lehine olmuştu.

Konya Bölge İdare Mahkemesi, yaklaşık iki ay süren davanın 17 Ocak’ta Konya’da yapılan duruşmasında, bakanlığın savunmasını yine yetersiz bularak, dünya çapında yalnızca Türkiye’de görülen ve nesli tükenen Anadolu yaban koyunlarının ve yine nesli tükenme tehlikesi altında olan yaban keçilerinin avlanması için açılan ihalenin iptaline hükmetmişti. Nihai karar ile avcıların hedefindeki iki türün 2021-2022 “av sezonu” boyunca Konya ve Karaman illerinde avcılar ve av şirketleri tarafından öldürülmesi engellenmişti.

Kapak fotoğrafı: Diana Parkhouse / Unsplash

Bolu’daki kızıl geyiklerin yaşam hakkı için duruşmaya yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Bilim insanları; geyik örneklerinde gözlemlenen çok yüksek pozitiflik oranının sebebini avcılık faaliyetlerine ve geyiklerin doğal hareketliliğinin avcılıkla bozulmasına bağlıyor. Aynı zamanda kamu arazilerinde artan insan varlığı, kış aylarında geyikler için sınırlı besin kaynakları ve insanlar arasındaki yüksek enfeksiyon yükünün de buna katkıda bulunmuş olabileceğini vurguluyor.

23 Kasım 2021 – Iowa’nın hem yabani hem de esaret altındaki ak kuyruklu geyik popülasyonunun yüzde 80’inden fazlasında, Kasım 2020’nin sonu ile 2021’in Ocak ayı arasında SARS-CoV-2 tespit edildi. Bilim insanlarını şaşırtan bulgunun kaynağı, henüz hakem denetimi sürecinde olan bilimsel makalelerin ön baskısını yapan bioRxiv adlı sitede yayımlanan bilimsel bir araştırma.

İnsanlarda COVID-19’a sebep olan SARS-CoV-2, Eylül 2020 ile Ocak 2021 arasında Iowa’da örneklenen ak kuyruklu geyiklerin üçte birinde tespit edildi. Araştırmacılara göre bu durum, muhtemelen birden fazla insandan geyiğe yayılma ve geyikten geyiğe bulaşma olaylarından kaynaklandı.

Pozitif örneklerin yüzdesi çalışma boyunca artarken, alınan 283 örnekten üçte birinde virüs görüldü.

Makalenin yazarlarından Pennsylvania Eyalet Üniversitesi Veterinerlik ve Biyomedikal Bilimler Klinik Profesörü Suresh Kuchipudi, kendisiyle yapılan röportajda “Çalışmamız; 2020 ve 2021 kış aylarında insan popülasyonlarında görülen pandemi ile dikkatimiz dağılmışken, geyikler arasında bir SARS-CoV-2 salgınının sessizce yayıldığını fark edemediğimizi açıkça gösteriyor,” diyor.

Virüs değişime uğrayıp geyiklerden insanlara sıçrayabilir mi?

Disney’in Bambi filmi sayesinde dünya çapında hemen tanınan ak kuyruklu geyik, ülkenin en bilinen ve popüler geyik türlerinden biri.

ABD’de yaşayan yaklaşık 25 milyon ak kuyruklu geyik popülasyonunun önemli bir kısmının SARS-CoV-2’ye karşı savunmasız olduğunun ortaya çıkması, şimdi koronavirüsün evrim geçirmiş bir versiyonunun insanlara geri sıçrama potansiyeli olup olmadığı hakkında kritik soruları da gündeme getiriyor.

Bu da, bir hayvandan insana geçtiği düşünülen COVID-19’un ortadan kalkmama olasılığını artırıyor. Böyle bir durumda da virüs, ya endemik bir boyuta taşınabilir ya da soğuk algınlığı ve grip gibi düzenli bir hal alabilir.

Üç farklı geyik türü virüse karşı savunmasız

Yüzlerce geyiğin baş ve boyun bölgesinde bulunan lenf bezlerini aktif enfeksiyon açısından test etme fikri yoktan var olmadı.

Her şeyden önce bu örnekler Iowa Doğal Kaynaklar Departmanı tarafından rutin bir şekilde, eyalet çapındaki geyikler arasında yaygın görülen Kronik Zayıflama Hastalığı (chronic wasting disease) gözetim programının bir parçası olarak zaten toplanıyordu. Ancak belki daha da önemlisi, önceki çalışmalar geyiklerin SARS-CoV-2’ye yakalanma riskinin yüksek olduğunu zaten ortaya koymuştu.

Bu riskin yüksek olmasının sebebi; 2020’de Proceedings of the National Academy of Sciences‘ta yayımlanan bir araştırmaya göre, bazı hayvanlardaki anjiyotensin dönüştürücü enzim 2 (ACE2) reseptörünün, SARS-CoV-2 ile özellikle iyi bağlanması. Koronavirüs, insanlarda ve diğer primatlarda ACE2 reseptörüne saldırma konusunda oldukça becerikli.

Ancak bu çalışmayı yürüten araştırmacılar, ak kuyruklu geyikler de dahil olmak üzere üç farklı geyik türünün özellikle virüse karşı savunmasız olduğunu görünce şaşırdı.

İnsanlardan geyiğe birden fazla yayılma vakası olduğu tahmin ediliyor

Güncel çalışmada yer almamış olan Wisconsin Üniversitesi Madison Veterinerlik Okulu’nda epidemiyoloji profesörü olan Tony Goldberg, “İnsanlar bu yüzden geyiklere de dikkat etmeye başladı. Çünkü bilim camiası bu hayvanların virüse duyarlı olacağını öngörmüştü,” diyor.

Bu yıl yapılan bir başka çalışma, ak kuyruklu geyiklerin virüsü birbirine iletebildiğini ve bu geyiklerin ABD popülasyonunun büyük bir bölümünün zaten SARS-CoV-2’ye karşı antikor geliştirdiğini gösterdi. Ancak antikorların varlığı koronavirüse dolaylı maruz kalmanın göstergesi olsa da, aslında geyiğin aktif olarak enfekte olduğunu kanıtlamadı.

En geçerli kanıt ise Kuchipudi ve Penn State’deki diğer araştırmacılar tarafından yürütülen son genom dizilimi oldu. Bu dizilim, ak kuyruklu geyiklerde SARS-CoV-2’nin bulunduğunu gösterdi. Fakat Pennsylvania Eyalet Üniversitesi’nde mikrobiyoloji ve bulaşıcı hastalıklar profesörü ve en son çalışmanın ortak yazarı olan Vivek Kapur, bu dizilimin aynı zamanda hayvanlarda bulunan ilgili virüs varyant gruplarının, o tarihlerde Iowalılarda görülenlerle yakından eşleştiğini de gösterdiğini söylüyor.

Kapur’a göre, gözlemledikleri genetik varyasyon kalıpları, insanlardan geyiğe birden fazla bağımsız yayılma vakasının gerçekleştiğini kuvvetle düşündürüyor.

İnsan faaliyetleri geyikler arasındaki enfeksiyon yüküne sebep olabilir

Kuchipudi, “Kamu arazilerinde daha fazla insan olması, kış aylarında geyikler için sınırlı gıda kaynakları, geyik hareketliliğinin avcılık sebebiyle bozulması ve insanlar arasındaki yüksek enfeksiyon yükünün tümü, geyik örneklerinde gözlemlediğimiz çok yüksek pozitiflik oranına katkıda bulunmuş olabilir,” diyor.

Geyik örnekleri arasındaki en yüksek pozitiflik oranı, hem Iowa’daki av sezonu ile hem de eyalette yaşayan insanlar arasındaki en yüksek enfeksiyon oranı ile aynı zamana denk geldi. Geyik örneklerinin yüzde 80’inden fazlası, Kasım ayı sonundan Ocak ayına kadar pozitif çıktı.

Goldberg, “Bunun nasıl meydana geldiğini bilmiyoruz çünkü insanların bir geyiğin hemen iki metre dibinde nefes alıp vermesi alışılmadık bir şey gibi görünüyor” diyor.

“Cansız nesnelerin kontaminasyonu (kirlenmesi, virüsle teması) aracılığıyla gerçekleşmiş olabilir. Yani örneğin; COVID’im ve geyik avlıyorum veya ormanda yürüyorum. O sırada yere güçlü bir şekilde hapşırarak balgam çıkarttım, sümkürdüm. Bu bir yaprağın üzerine denk geldi. Birkaç saat sonra bir geyik gelip onu koklamışsa, bu bulaşmaya sebep olmuş yarayabilir.”

Goldberg, araştırmacıların kontamine atık sular gibi diğer bulaşma yolları hakkında da değerlendirmelerde bulunduklarını belirtiyor.

Virüs yeni ortama tutunabilir: İnsana ve diğer yaban hayvanlarına geçebilir

Ek olarak virüsün, geyiğin sunduğu yeni ortama muhtemelen yapışacağını ve diğer uzmanların da bu görüşü paylaştığını söylüyor: “Geyikler arasında ne kadar hızlı bir şekilde yayıldığı, hatta herhangi bir semptom göstermeden ilerlediği ve genellikle kalıcı güce sahip bir virüsün göstergesi olarak geyiklerin lenf düğümlerinde görüldüğü gerçeği hesap edildiğinde, bu virüs yakın zamanda yok olmayacak.”

Geyik şimdilik asemptomatik gibi görünse de araştırmacılar, koronavirüsün geyikten geyiğe geçerken gelişip değişmeye devam edebileceğinden endişe ediyor. sonunda insanlara çok daha öldürücü ve doğal (ve aşılanmış) bağışıklığımızdan kaçan bir şey olarak geri dönebileceğinden korkuyor.

Ek olarak, geyiklerle etkileşime giren diğer yaban hayvanlarının da risk altında olduğu vurgulanıyor: “Geyik artık bu virüs için bilinen ikinci serbest yaşayan rezervuar konakçısı olarak tanımlandığından, ak kuyruklu geyikler ile birlikte diğer geyik türleri, fare ve kokarca gibi virüse duyarlı olabilecek diğer hayvanlara ilişkin kapsamlı ve düzenli SARS-CoV-2 izleme çalışmalarının yapılması gerekir. Çalışmalarımız bu acil ihtiyacın altını çiziyor,” diyor Kapur.

Danimarka’daki tutsak vizonlar COVID-19 şüphesiyle öldürülmüştü

Epidemiyolojide rezervuarlar, bulaşıcı bir patojenin hayatta kaldığı ve geliştiği popülasyonlar veya ortamlar olarak tanımlanır. Örneğin; vizonların virüse duyarlı olduğunu, geçen yılın sonlarında Danimarka’da faaliyet gösteren 200’den fazla kürk çiftliğinde tutulan 12 milyondan fazla vizon COVID-19 sebebiyle öldürüldüğünde keşfettik. Yabani vizon da Kuzey Amerika’nın çoğunda yaygın olan bir tür. Ancak şimdiye kadar yalnızca bir bireyin enfekte olduğu bilgisine ulaşılmış durumda.

COVID-19’un birçok memeli tarafından başka türlere taşındığı biliniyor. ABD Bronx Hayvanat Bahçesi’ndeki kaplan ve aslanlar gibi dünyanın farklı bölgelerindeki hayvanat bahçelerinde tutsak edilen bazı hayvanların virüsten etkilenip hastalandığı da pandemi boyunca ortaya çıkmıştı.

Sonuç olarak, koronavirüs için ne kadar fazla hayvan rezervuarı olursa, daha zararlı bir şeye dönüşmesi için o kadar fazla fırsatı olur. Goldberg, önümüzdeki altı ay içinde araştırmacıların ABD geyik popülasyonunda SARS-CoV-2’nin nerelere yayıldığı konusunda çok daha net bir fikre sahip olmasını bekliyor.

SARS-CoV-2 için strateji değişimi: Veba ve kuduz örnekleri

Şimdiye kadar virüsün geyiklerden insanlara bulaşabileceğine dair somut bir kanıt yok. Ancak bu risk endişe kaynağı olmaya devam ediyor. Çünkü elimizde, hayvanlardan insanlara geçen bulaşıcı hastalıklara dair sayısız kanıt var.

Örneğin; ABD’de her yıl birkaç kişi enfekte olmuş çayır köpeklerinden (bir tür yer sincabı, praire dog) vebaya yakalanıyor. Ancak Ulusal Yaban Hayatı Sağlığı Merkezi, yuvaların yanına fıstık ezmesi aromalı, aşı yüklü yemler dağıtarak yedi eyalette dört tür çayır köpeğinde vebadan kaynaklanan ölümleri başarılı bir şekilde azalttı. Bilim insanları UV ışığı altında çayır köpeklerinin saç ve bıyıklarının rengini değiştiren zararsız bir boya kullandılar. Böylece hayvanların yaklaşık yüzde 70’inin yemi aldığını belirleyebildiler.

Benzer çabalar kuduzla mücadelede de görüldü. Örneğin; bu yılın başlarında Kuzey Carolina’nın bazı bölgelerinde, rakun popülasyonlarındaki hastalığı azaltmak amacıyla, ağızdan kuduz aşısı içeren 500 binden fazla yem uçaklardan atıldı.

Yaban hayatı aşılamak için teknolojiler mevcut olmasına rağmen, bu çabalar genellikle zor ve pahalı bulunuyor. Şu ana kadar ise ak kuyruklu geyik ve yeni koronavirüs için böyle bir plan yok.

Kaynaklar: Discover Magazine, CBS News

Kapak fotoğrafı: Skyler Ewing / Pexels

Geyikler koronavirüs taşıyabiliyor: Peki bu, pandemi için ne anlama geliyor? yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

10 Aralık Cuma, İstanbul – Ulusal ve uluslararası düzeyde koruma altında olan kızıl geyiklerin yaşam hakkı için Tarım ve Orman Bakanlığı’na karşı 19 Ekim’de açtığımız davada ikinci ara karar çıktı.

Kasım ayı başında verdiği ilk yürütmeyi durdurma kararında, av ihalelerini açan bakanlıktan “dava konusu işlemin hukuki ve maddi” gerekçelerine dair ayrıntılı rapor isteyen Bolu İdare Mahkemesi, gönderdiğimiz ikinci savunmanın da ardından bakanlık raporlarını yetersiz buldu.

Bakanlıktan bir kez daha “ihtilafa yer vermeyecek şekilde açıkça belirtilerek” yaş, cinsiyet gibi popülasyona dair ayrıntılı ön etüt çalışmalarına, envanter kriterleri ve tekniklerine dair ayrıntılı bilgi talep eden mahkeme, aldığı ikinci “yürütmeyi durdurma” kararı ile 15 kızıl geyiğin öldürülmesini bir süre daha engellemiş oldu.

Türkiye çapındaki diğer av davalarına örnek olması için ara kararı sosyal medyada duyuruyor ve yürütmenin bir an önce iptal edilmesi için çağrımızı yineliyoruz. Av ihalesi iptal edildiği takdirde, 28 Şubat 2022 tarihine kadar avı planlanan tüm bireyler, av baskısından ve av katliamından kurtulmuş olacak.

Geyikler “zararlı”, avcılık da “koruyucu veteriner hekimlik uygulaması” değildir

Tarım ve Orman Bakanlığı’nın bilimsel yönden yetersiz ve zayıf bulunan savunmasında, avın gerekliliğinin kanıtlanması amacıyla “uzman görüşü” adı altında bakanlıkça mahkemeye sunulan ek dokümanlar; Isparta Üniversitesi Orman Fakültesi Yaban Hayatı Ekolojisi ve Yönetimi bölümünden Dr. Öğretim Üyesi Yasin Ünal’ın, Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Yaban Hayatı Ekolojisi ve Yönetimi bölümünden Doç. Dr. Akif Keten’in ve İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Orman Fakültesi Orman Entomolojisi ve Koruma Anabilim Dalı’ndan Dr. Öğretim Üyesi Vedat Beşkardeş’in imzalarını taşıyor.

Kızıl geyiklerin “zararlı” olduğu ve av faaliyetlerinin “koruyucu veteriner hekimlik uygulaması” olarak değerlendirilmesi gerektiği iddialarının öne sürüldüğü bu raporlara karşı mahkemeye sunduğumuz ikinci savunmada şu noktalara dikkat çekmiş, avcılık faaliyetlerinin etik, hukuk ve bilim dışı olduğunu bir kez daha vurgulamıştık: “Davalı savunma dilekçesinde, dava konusu avın sürdürülmesinin istendiği bölgedeki kızıl geyiklerin ulusal ve uluslararası mevzuat çerçevesinde neden zararlı sayılması gerektiğini, bu bölge özelinde kaç kızıl geyiğin belirtilen kriterler uyarınca zararlı olduğunu, bu kriterlerin yerine gelmesine dayanak gösterilebilecek bilimsel araştırma ve incelemeleri açıklayamamış, bu konuda veri sunamamıştır. Kızıl geyiklerin avlanmasına gerekçe olarak olası salgın hastalıklar gösterilmek istenmiş, ancak herhangi bir kızıl geyikte salgın hastalık tespit edildiğine veya salgın hastalığa yönelik bir emareye dair hiçbir açıklama yapılmamıştır. Salgın hastalık denen tehlike yalnızca bir olasılıktan ibaret olup somut verilerle bir salgın hastalık tehlikesinin bulunduğundan bahsedilemez iken, hayvanların avının hukuka uygun olduğunun söylenmesi halinde ne Bern Sözleşmesi’nin, ne de nesli tükenme tehlikesi altında olan hayvanların koruma statüsünün bulunmasının hukuken bir karşılığı kalmayacaktır.

Bakanlık tarafından sunulan savunma dilekçesinde ve eklerinde;

• Kızıl geyik popülasyonuna dair envanterler gereği gibi hazırlanmamış ve yaklaşık sayılar verilmiştir. Dosyaya sunulan tüm Arazi İnceleme Raporları kelimesi kelimesine aynı biçimde düzenlenmiş, her birinde yuvarlak sayılar kendine yer bulmuştur.
• Kızıl geyik sayıları farazi bir şekilde belirlenmiştir. Sahada bulunan hayvanlara yönelik herhangi bir gözlem dahi yapılmadığı raporda açıkça görülmektedir.
• Üstelik av kararı, daha sayım dahi yapılmadan alınmıştır.
• Ek olarak, av kararı almak için yöredeki avcılara danışıldığı bildirilmiştir. Bu da bakanlıkça alınan kararların bilimsellikten ne kadar uzak ve yanlı olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.”

Kızıl geyiklere dair

Kızıl geyikler, Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerin yanı sıra iç mevzuat dahilinde bakanlığın koruma altına aldığı hayvan listesinde yer almasına rağmen, yerli-yabancı avcı ve acente kotaları ile “devlet misafiri ve diplomat kotası” listesinde yer alıyor; yine bakanlığın çıkardığı Av Turizmi Uygulama Talimatı kapsamında kızıl geyiklerin avlanmasına izin veriliyor.

2021-2022 av sezonunda Bolu’ya ek olarak Eskişehir başta olmak üzere, Bilecik, Ankara, Kütahya, Kastamonu, Çorum, Denizli, Afyonkarahisar ve Kahramanmaraş’ta da kızıl geyiklerin yaşam hakkı, Tarım ve Orman Bakanlığı ile Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından en az 9 bin 300 TL’den, en fazla 37 bin 700 TL’den satışa çıkarılıyor.

Kapak fotoğrafı: Nicolas Lysandrou/Unsplash

Kızıl geyik avına ikinci kez mahkemeden yürütmeyi durdurma yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

3 Kasım Çarşamba, İstanbul – Ulusal ve uluslararası düzeyde koruma altında olan 15 kızıl geyiğin yaşam hakkı için Vegan Derneği Türkiye (TVD) tarafından Tarım ve Orman Bakanlığı’na karşı 19 Ekim’de açılan davada ara karar çıktı. Bolu İdare Mahkemesi yürütmeyi durdurma kararı aldı.

Mahkeme, davalı bakanlıktan “dava konusu işlemin hukuki ve maddi” gerekçelerine dair ayrıntılı açıklamalar içeren belge ve raporların 15 gün içinde kendilerine ulaştırılması gerektiğini belirterek 15 maddelik ara karar gereğinin tüm yönleriyle yerine getirilmesinin “yasal zorunluluk” olduğunu vurguladı.

TVD, kızıl geyiklerin avlanmasını geçici süreyle durduran ara kararı duyururken, 28 Şubat 2022 tarihine kadar avı planlanan tüm bireylerin kurtulabilmesi için, bakanlık izniyle yürütülen av turizmi ve avcılık faaliyetlerinin etik, hukuk ve bilim dışı olduğunun altını çizerek bir kez daha sosyal medya hesaplarından yürütmenin iptali ve avcılığın yasaklanması için çağrı yaptı.

Hayatları satışa çıkarılan kızıl geyikler

Kızıl geyikler, Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerin yanı sıra iç mevzuat dahilinde bakanlığın koruma altına aldığı hayvan listesinde yer almasına rağmen, yerli-yabancı avcı ve acente kotaları ile “devlet misafiri ve diplomat kotası” listesinde yer alıyor; yine bakanlığın çıkardığı Av Turizmi Uygulama Talimatı kapsamında kızıl geyiklerin avlanmasına izin veriliyor.

2021-2022 av sezonunda Bolu’ya ek olarak Eskişehir başta olmak üzere, Bilecik, Ankara, Kütahya, Kastamonu, Çorum, Denizli, Afyonkarahisar ve Kahramanmaraş’ta da kızıl geyiklerin yaşam hakkı en az 9 bin 300 TL’den, en fazla 37 bin 700 TL’den satışa çıkarılıyor.

Sivil toplum kuruluşları ve barolar bakanlığa dava açarak avlara engel olmadığı takdirde, “av acenteleri” aracılığıyla 44, “yerli” avcılar tarafından 23 olmak üzere toplamda 67 kızıl geyik Türkiye çapındaki av katliamlarında öldürülecek.

Diğer davaların sonuçları bekleniyor

“Kırsal kalkınma, kamu yararı, popülasyon kontrolü, turizm geliri” adı altında meşrulaştırılmaya çalışılan ve kamuoyundan gelen tüm tepkilere rağmen “av turizmi” adı altında sürdürülen av katliamında geçen yıl ceylan, yaban keçisi, çengel boynuzlu dağ keçisi, Anadolu yaban koyunu, kızıl geyik, karaca ve yaban domuzu dahil olmak üzere en az 798 yaban hayvanı öldürülmüştü.

Ankara ve İzmir baroları bu yıl can kayıplarını engellemek için Türkiye çapındaki tüm av ihalelerinin ve Merkez Av Komisyonu kararlarının iptalini talep eden iki ayrı dava açmış, TVD ile Hayvan Hakları ve Etiği Derneği her iki davaya da müdahillik başvurusunda bulunmuştu.

Antalya ve Isparta’daki yaban keçilerinin öldürülmesine karşı Salda için Türkiye Grubu ve A Platformu’ndan Hediye Gündüz’ün açtığı davaya da müdahillik başvurusu yapan dernekler, aynı zamanda Adana, Mersin, Hatay, Niğde ve Kayseri’de nesli tükenme riskiyle karşı karşıya olan 70 yaban keçisinin öldürülmesine engel olmak için yine Tarım ve Orman Bakanlığı’na dava açmıştı.

Bu davaların hayvanların lehine sonuçlanması için çağrı yapılırken, Türkiye’nin farklı illerinde faaliyet gösteren baroların da avlanması planlanan diğer hayvanlar için en kısa sürede harekete geçmesi bekleniyor.

Dernekler, hak savunucuları için hukuki hazırlık sürecini kolaylaştırmak ve hızlandırmak için örnek dava dilekçelerini web sitelerinden ve sosyal medya hesaplarından paylaşıyor.     

Kapak fotoğrafı: Paul Earle / Unsplash

Bolu’daki kızıl geyik avına mahkemeden yürütmeyi durdurma kararı yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

21 Ekim Perşembe, İstanbul – Vegan Derneği Türkiye (TVD) olarak Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan 2021-2022 Av Yılı Av Turizmi Uygulama Talimatı çerçevesinde Bolu’da avlanması planlanan 15 kızıl geyiğin öldürülmesine engel olmak için Bolu İdare Mahkemesi’nde Tarım ve Orman Bakanlığı’na dava açtık.

28 Şubat 2022 tarihine kadar Bolu’nun Mudurnu Sırçalı, Kıbrısçık, Seben Merkez ve Seben Taşlıyayla bölgelerinde koruma altındaki 15 kızıl geyiğin “avlattırılması işi” ihalesinin etiğe ve hukuka aykırılık teşkil etmesi sebebiyle yürütmenin acilen durdurulmasını ve iptalini talep ettik.

Geyiklerin yaşam hakkı, birey başına en az 9.300 TL, en fazla 14.800 TL’den ihaleye çıkmıştı.

Açılan davada yürütmenin durdurulması kararı alındığı takdirde, 28 Şubat 2022 tarihine kadar av acenteleri aracılığıyla avcılarca öldürülmesi planlanan her bir kızıl geyik kurtulmuş olacak.

Bolu dahil 2020’de hayvanlar lehine alınan emsal kararlar

Geçtiğimiz yıl Bolu İdare Mahkemesi, Bolu Belediyesi Hayvan Hakları Komisyonu’nun başvurusu üzerine, 16 kızıl geyiğin avlanması yönünde açılan ihale için yürütmeyi durdurma kararı vermiş, davaya müdahil olan av şirketinin ve Tarım ve Orman Bakanlığı’nın temyiz talebini reddederek avlanmanın önüne geçmişti.

Bolu’da olduğu gibi Türkiye çapındaki av turizmi ihalelerine karşı geçtiğimiz yıl sivil toplum kuruluşları, belediyeler, milletvekilleri ve barolar harekete geçmiş, Eskişehir’den Erzincan’a, Şanlıurfa’dan Antalya’ya kadar pek çok ilde kızıl geyiklerin, ceylanların ve yaban keçilerinin öldürülmesi hukuka aykırılık gerekçesiyle mahkeme kararlarıyla önlenmişti.

Yaşam hakkı maddi kazanç konusu yapılamaz

Bu yıl Bolu İdare Mahkemesi’ne sunduğumuz dava dilekçesinde bu emsal kararlara da atıfta bulunarak, bakanlık izniyle yürütülen av turizmi ve avcılık faaliyetlerinin etik, hukuk ve bilim dışı olduğuna vurgu yaptık. Mahkemeden bir an önce yürütmeyi durdurma ve iptal kararı çıkmasının önemine de değindik.

Bakanlık savunmalarının kâr odaklı söylemler içerdiğine ve geçtiğimiz yıl mahkemelerce yetersiz ve temelsiz bulunduğuna dikkat çektiğimiz dava dilekçesinde şu bilgiyi ekledik: “Söz konusu davalarda her seferinde Davalı Bakanlık ve ihaleleri kazanarak kotaları satın alan, daha sonra davaya müdahil olan acenteler tarafından hukuka uygun bir işlem gerçekleştirildiğine dair hiçbir delil dosyalara sunulamamış, cevap olarak sadece maddi kazanç sebebi öne sürülmüştür. Anayasal bir hak olan yaşam hakkı yalnızca insanların değil, insan dışı hayvanların da gözetilmesi gereken temel haklarındandır. Ayrıca açık hukuka ve mevzuata aykırılığın yanında, olası bir ret kararının önümüzdeki yıl mart ayına kadar süregelecek hukuka aykırı işlemin devamı ve hayvanların ölecek olması anlamına geleceğinin aşikâr olduğu; dönüşü olmayan ve maddi zararlarla karşılaştırılamayacak bir zarara sebep olacağı açıktır.”

Yaban keçilerinin korunması için de dava açmıştık

Eylül ayı sonunda Hayvan Hakları ve Etiği Derneği ile birlikte Adana, Mersin, Niğde, Hatay ve Kayseri’de 70 yaban keçisinin avlanmasına karşı da dava açmıştık.

Ayrıca Yunuslara Özgürlük Platformu, Hayvanlara Adalet Derneği (HAD) ve Hayvan Hakları İzleme Komitesi’nin (HAKİM) de katkılarıyla, İzmir Barosu ve Ankara Barosu’nun açtığı Türkiye çapındaki tüm av ihalelerinin ve Merkez Av Komisyonu (MAK) kararlarının iptalini talep eden davalara da müdahillik başvurusunda bulunmuştuk.

Hayvan hakları örgütleri olarak; doğa ve hayvan hakları savunucularının dava açmak ve/veya açılan davalara müdahillik başvurusunda bulunmak için gereken örnek dava dilekçelerini de web sitelerimizden ve sosyal medya hesaplarımızdan paylaşmıştık.

Davaların bir an önce hayvanların lehine sonuçlanmasını bekliyoruz. Bunun için önümüzdeki günlerde yaşam hakkını savunan herkesin desteği çok önemli olacak. Av karşıtı çağrılarımız ve mücadelemiz devam edecek.

Bolu’daki kızıl geyik avının iptali için de dava açtık yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.