Uyarı: Tetikleyici içerik

PETA gibi hayvan hakları örgütlerinin 10 yıldan fazla süren yoğun kampanyalarının ardından Burberry 2018 yılında kürk ve angora kullanımına yasak getirmişti. Şimdi ise moda devi “egzotik” hayvan derilerini yasaklama konusunda Calvin Klein, Chanel, Jil Sander, Mulberry, Vivienne Westwood, Victoria Beckham ve diğer tasarımcılara katılmış durumda.

Burberry Operasyon ve Finans Direktörü Julie Brown, “İnsanların, gezegenin ve yerel toplulukların sağlığı için olumlu bir fark yaratma taahhüdümüzde kararlıyız. Kurduğumuz güçlü temeller, 2040 yılına kadar iklim değişikliğine karşı pozitif adımlar atma hedefimizin temelini oluşturuyor. Modern ve lüks bir marka olarak, birkaç yıl önce kürk kullanmama taahhüdümüze dayanarak, gelecekte ortaya çıkaracağımız koleksiyonlarda egzotik hayvanların kullanımını yasakladığımızı teyit etmekten memnuniyet duyuyorum,” dedi.

Timsahlar ve yılanlar deri giyim ve aksesuarlar için öldürülüyor

Hayvan hakları örgütleri tarafından yürütülen çok sayıda gizli inceleme ve çekimler, “egzotik deri” endüstrisinin perde arkasını dünya kamuoyuna duyurdu. Aşırı sağlıksız koşullarda, korkunç şiddete maruz bırakılan hayvanlar, özellikle yasal korumanın ve denetimin eksik olduğu ülkelerde henüz canlıyken ve bilinçleri yerindeyken deri çanta, ayakkabı veya ceket uğruna katlediliyor.

Yılan, timsah ve kertenkeleler özel çiftliklerde yetiştirilse de çoğu zaman doğadan yakalanarak esarete alınıyor. Deri endüstrisi buna “hasat” diyor.

PETA tarafından yapılan gizli çekimler, moda endüstrisi için yetiştirilen piton yılanlarının, nemli ve kirli tel kafeslerde hapsedildiğini, işçiler tarafından ağızları ve anüsleri bantla kapatıldıktan sonra başlarına veya kuyruklarına açılmış bir delikten hortum sokularak bir hava kompresörü ile şişirildiklerini ortaya koydu. Boyunları kırılan yılanların başlarına metal çubuk sokulurken bazı hayvanların hala bilinçli olduğu ve dakikalar boyunca acı içinde kıvrandığı görüldü.

Bir başka gizli araştırmada yılanların kafalarına, pala veya çekiç benzeri büyük aletlerle ağır bir darbe ile vurulduğu gözler önüne serildi. Ardından derilerini bedenlerinden daha kolay ayırabilmek için hayvanların yerden yüksekte asılı duran kancalara takılarak asıldığı kaydedildi.

PETA kampanyaları, “Timsahların ortadan ikiye kesildiği, pitonların hava kompresörleriyle şişirildiği ve kertenkelelerin giysi ve aksesuarlar için başlarının kesildiği bir endüstri hiçbir surette şık olamaz” sloganıyla dünya çapında milyonlarca kişinin desteğini topladı.

Halk sağlığı da tehdit altında

Halk sağlığı ve doğa koruma uzmanları, hayvanları hijyenik olmayan koşullarda kapatmanın ve kesmenin virüsler için üreme alanı oluşturduğu konusunda defalarca endüstriyi ve hükümetleri uyarmıştı. Birleşmiş Milletler ve Dünya Sağlık Örgütü de dahil olmak üzere önde gelen kuruluşlar ve uzman sağlıkçılar, yakın zamanda insanlığın “doğa ile kopmuş ilişkisini” vurgulayarak bir sonraki pandeminin gıda ve moda endüstrisinden gelebileceği konusunda gerekli hatırlatmaları yapmış, önlem alınması çağrısı yapmıştı.

Pek çok insanın ve insan harici hayvanın hayatına mal olan COVID-19 gibi zoonotik hastalıklar, insan olmayan diğer hayvan türleri aracılığıyla bize bulaşıyor.

Koruma uzmanları; kertenkele, yılan, vatoz, timsah ve diğer hayvanlardan elde edilen “egzotik” hayvan derilerinin ve küresel yabani hayvan ticaretinin, insanları enfekte eden zoonotik hastalıkların yayılmasına önemli ölçüde katkıda bulunduğunu bilimsel makalelerle paylaşmıştı.

Burberry’nin yasağı hakkında konuşan PETA UK Başkan Yardımcısı Mimi Bekhechi, “Louis Vuitton, Hermès ve Gucci gibi markalar hala ‘egzotik’ hayvanları kullanan sorumsuz moda tasarımcılarından bazıları. Bunlar yalnızca hayvanların sömürülmesinden ve katledilmesinden faydalanmakla kalmıyor, aynı zamanda halk sağlığı ile Rus ruleti oynuyor. Modanın geleceği vegan ve bunu benimsemeyenler tarih sayfalarından silinip gidecek,” dedi.

Duyarsız kalan Hermes’e çağrılar devam ediyor

Moda endsütrisinde farkındalık yaratmaya ve hayvan kullanımına son verme amacıyla etik ve ekolojik moda anlayışı için çabalayan Collective Fashion Justice, özellikle son yıllarda artan çağrılara kulak vermesi için bir kez daha bir başka moda devi olan Hermes’e sesleniyor: “Moda sektörünün diğer markalarının geride kalmaması için bu adımı takip ederek ayak uydurması gerekiyor (size sesleniyoruz Hermes)!”

View this post on Instagram

A post shared by PETA UK (@petauk)

2021’de Farm Transparency Project tarafından Kindness Project’e verilen şok edici yeni görüntüler, Fransız moda devi Hermès’e ve tedarikçilerine ait çiftliklerde tutsak edilen Avustralya tuzlu su timsahlarının maruz bırakıldığı eziyeti ortaya koymuştu. Oyuncu Evanna Lynch tarafından aktarılan görgü tanığı görüntüleri, timsahların parçalandığı ve tornavidayla bıçaklandığı anları paylaşmış, video kayıtlarının ardından Hermès’in sebep olduğu hayvan zulmüne karşı dünya çapında büyük bir kampanya yürütülmeye başlanmıştı.

Kindness Project, görüntülerin yayınlanmasının ardından, Hermès’i timsah derisi satışını durdurmaya teşvik etmek için #DropCroc etiketiyle sosyal medyada bir kampanya başlatmıştı.

Bir Hermès çantası yapmak için en az üç timsah öldürülüyor. Dünyanın başlıca tuzlu su timsah derisi üreticisi Avustralya, bunun %90’ını uluslararası pazara ihraç ediyor. Protestoların hedefi olan Hermès, mevcut çiftliklere ek olarak, yakın zamanda Avustralya’nın en büyük timsah çiftliğini inşa ederek 50 bin hayvanı daha hapsederek operasyonlarını genişletmeyi planlıyor.

Kaynak: Collective Fashion Justice, PETA, Eco Textile, Surge Activism

Kapak fotoğrafı: PETA

Moda devi Burberry yılan ve timsah derisini yasakladığını duyurdu yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Bilim insanları; geyik örneklerinde gözlemlenen çok yüksek pozitiflik oranının sebebini avcılık faaliyetlerine ve geyiklerin doğal hareketliliğinin avcılıkla bozulmasına bağlıyor. Aynı zamanda kamu arazilerinde artan insan varlığı, kış aylarında geyikler için sınırlı besin kaynakları ve insanlar arasındaki yüksek enfeksiyon yükünün de buna katkıda bulunmuş olabileceğini vurguluyor.

23 Kasım 2021 – Iowa’nın hem yabani hem de esaret altındaki ak kuyruklu geyik popülasyonunun yüzde 80’inden fazlasında, Kasım 2020’nin sonu ile 2021’in Ocak ayı arasında SARS-CoV-2 tespit edildi. Bilim insanlarını şaşırtan bulgunun kaynağı, henüz hakem denetimi sürecinde olan bilimsel makalelerin ön baskısını yapan bioRxiv adlı sitede yayımlanan bilimsel bir araştırma.

İnsanlarda COVID-19’a sebep olan SARS-CoV-2, Eylül 2020 ile Ocak 2021 arasında Iowa’da örneklenen ak kuyruklu geyiklerin üçte birinde tespit edildi. Araştırmacılara göre bu durum, muhtemelen birden fazla insandan geyiğe yayılma ve geyikten geyiğe bulaşma olaylarından kaynaklandı.

Pozitif örneklerin yüzdesi çalışma boyunca artarken, alınan 283 örnekten üçte birinde virüs görüldü.

Makalenin yazarlarından Pennsylvania Eyalet Üniversitesi Veterinerlik ve Biyomedikal Bilimler Klinik Profesörü Suresh Kuchipudi, kendisiyle yapılan röportajda “Çalışmamız; 2020 ve 2021 kış aylarında insan popülasyonlarında görülen pandemi ile dikkatimiz dağılmışken, geyikler arasında bir SARS-CoV-2 salgınının sessizce yayıldığını fark edemediğimizi açıkça gösteriyor,” diyor.

Virüs değişime uğrayıp geyiklerden insanlara sıçrayabilir mi?

Disney’in Bambi filmi sayesinde dünya çapında hemen tanınan ak kuyruklu geyik, ülkenin en bilinen ve popüler geyik türlerinden biri.

ABD’de yaşayan yaklaşık 25 milyon ak kuyruklu geyik popülasyonunun önemli bir kısmının SARS-CoV-2’ye karşı savunmasız olduğunun ortaya çıkması, şimdi koronavirüsün evrim geçirmiş bir versiyonunun insanlara geri sıçrama potansiyeli olup olmadığı hakkında kritik soruları da gündeme getiriyor.

Bu da, bir hayvandan insana geçtiği düşünülen COVID-19’un ortadan kalkmama olasılığını artırıyor. Böyle bir durumda da virüs, ya endemik bir boyuta taşınabilir ya da soğuk algınlığı ve grip gibi düzenli bir hal alabilir.

Üç farklı geyik türü virüse karşı savunmasız

Yüzlerce geyiğin baş ve boyun bölgesinde bulunan lenf bezlerini aktif enfeksiyon açısından test etme fikri yoktan var olmadı.

Her şeyden önce bu örnekler Iowa Doğal Kaynaklar Departmanı tarafından rutin bir şekilde, eyalet çapındaki geyikler arasında yaygın görülen Kronik Zayıflama Hastalığı (chronic wasting disease) gözetim programının bir parçası olarak zaten toplanıyordu. Ancak belki daha da önemlisi, önceki çalışmalar geyiklerin SARS-CoV-2’ye yakalanma riskinin yüksek olduğunu zaten ortaya koymuştu.

Bu riskin yüksek olmasının sebebi; 2020’de Proceedings of the National Academy of Sciences‘ta yayımlanan bir araştırmaya göre, bazı hayvanlardaki anjiyotensin dönüştürücü enzim 2 (ACE2) reseptörünün, SARS-CoV-2 ile özellikle iyi bağlanması. Koronavirüs, insanlarda ve diğer primatlarda ACE2 reseptörüne saldırma konusunda oldukça becerikli.

Ancak bu çalışmayı yürüten araştırmacılar, ak kuyruklu geyikler de dahil olmak üzere üç farklı geyik türünün özellikle virüse karşı savunmasız olduğunu görünce şaşırdı.

İnsanlardan geyiğe birden fazla yayılma vakası olduğu tahmin ediliyor

Güncel çalışmada yer almamış olan Wisconsin Üniversitesi Madison Veterinerlik Okulu’nda epidemiyoloji profesörü olan Tony Goldberg, “İnsanlar bu yüzden geyiklere de dikkat etmeye başladı. Çünkü bilim camiası bu hayvanların virüse duyarlı olacağını öngörmüştü,” diyor.

Bu yıl yapılan bir başka çalışma, ak kuyruklu geyiklerin virüsü birbirine iletebildiğini ve bu geyiklerin ABD popülasyonunun büyük bir bölümünün zaten SARS-CoV-2’ye karşı antikor geliştirdiğini gösterdi. Ancak antikorların varlığı koronavirüse dolaylı maruz kalmanın göstergesi olsa da, aslında geyiğin aktif olarak enfekte olduğunu kanıtlamadı.

En geçerli kanıt ise Kuchipudi ve Penn State’deki diğer araştırmacılar tarafından yürütülen son genom dizilimi oldu. Bu dizilim, ak kuyruklu geyiklerde SARS-CoV-2’nin bulunduğunu gösterdi. Fakat Pennsylvania Eyalet Üniversitesi’nde mikrobiyoloji ve bulaşıcı hastalıklar profesörü ve en son çalışmanın ortak yazarı olan Vivek Kapur, bu dizilimin aynı zamanda hayvanlarda bulunan ilgili virüs varyant gruplarının, o tarihlerde Iowalılarda görülenlerle yakından eşleştiğini de gösterdiğini söylüyor.

Kapur’a göre, gözlemledikleri genetik varyasyon kalıpları, insanlardan geyiğe birden fazla bağımsız yayılma vakasının gerçekleştiğini kuvvetle düşündürüyor.

İnsan faaliyetleri geyikler arasındaki enfeksiyon yüküne sebep olabilir

Kuchipudi, “Kamu arazilerinde daha fazla insan olması, kış aylarında geyikler için sınırlı gıda kaynakları, geyik hareketliliğinin avcılık sebebiyle bozulması ve insanlar arasındaki yüksek enfeksiyon yükünün tümü, geyik örneklerinde gözlemlediğimiz çok yüksek pozitiflik oranına katkıda bulunmuş olabilir,” diyor.

Geyik örnekleri arasındaki en yüksek pozitiflik oranı, hem Iowa’daki av sezonu ile hem de eyalette yaşayan insanlar arasındaki en yüksek enfeksiyon oranı ile aynı zamana denk geldi. Geyik örneklerinin yüzde 80’inden fazlası, Kasım ayı sonundan Ocak ayına kadar pozitif çıktı.

Goldberg, “Bunun nasıl meydana geldiğini bilmiyoruz çünkü insanların bir geyiğin hemen iki metre dibinde nefes alıp vermesi alışılmadık bir şey gibi görünüyor” diyor.

“Cansız nesnelerin kontaminasyonu (kirlenmesi, virüsle teması) aracılığıyla gerçekleşmiş olabilir. Yani örneğin; COVID’im ve geyik avlıyorum veya ormanda yürüyorum. O sırada yere güçlü bir şekilde hapşırarak balgam çıkarttım, sümkürdüm. Bu bir yaprağın üzerine denk geldi. Birkaç saat sonra bir geyik gelip onu koklamışsa, bu bulaşmaya sebep olmuş yarayabilir.”

Goldberg, araştırmacıların kontamine atık sular gibi diğer bulaşma yolları hakkında da değerlendirmelerde bulunduklarını belirtiyor.

Virüs yeni ortama tutunabilir: İnsana ve diğer yaban hayvanlarına geçebilir

Ek olarak virüsün, geyiğin sunduğu yeni ortama muhtemelen yapışacağını ve diğer uzmanların da bu görüşü paylaştığını söylüyor: “Geyikler arasında ne kadar hızlı bir şekilde yayıldığı, hatta herhangi bir semptom göstermeden ilerlediği ve genellikle kalıcı güce sahip bir virüsün göstergesi olarak geyiklerin lenf düğümlerinde görüldüğü gerçeği hesap edildiğinde, bu virüs yakın zamanda yok olmayacak.”

Geyik şimdilik asemptomatik gibi görünse de araştırmacılar, koronavirüsün geyikten geyiğe geçerken gelişip değişmeye devam edebileceğinden endişe ediyor. sonunda insanlara çok daha öldürücü ve doğal (ve aşılanmış) bağışıklığımızdan kaçan bir şey olarak geri dönebileceğinden korkuyor.

Ek olarak, geyiklerle etkileşime giren diğer yaban hayvanlarının da risk altında olduğu vurgulanıyor: “Geyik artık bu virüs için bilinen ikinci serbest yaşayan rezervuar konakçısı olarak tanımlandığından, ak kuyruklu geyikler ile birlikte diğer geyik türleri, fare ve kokarca gibi virüse duyarlı olabilecek diğer hayvanlara ilişkin kapsamlı ve düzenli SARS-CoV-2 izleme çalışmalarının yapılması gerekir. Çalışmalarımız bu acil ihtiyacın altını çiziyor,” diyor Kapur.

Danimarka’daki tutsak vizonlar COVID-19 şüphesiyle öldürülmüştü

Epidemiyolojide rezervuarlar, bulaşıcı bir patojenin hayatta kaldığı ve geliştiği popülasyonlar veya ortamlar olarak tanımlanır. Örneğin; vizonların virüse duyarlı olduğunu, geçen yılın sonlarında Danimarka’da faaliyet gösteren 200’den fazla kürk çiftliğinde tutulan 12 milyondan fazla vizon COVID-19 sebebiyle öldürüldüğünde keşfettik. Yabani vizon da Kuzey Amerika’nın çoğunda yaygın olan bir tür. Ancak şimdiye kadar yalnızca bir bireyin enfekte olduğu bilgisine ulaşılmış durumda.

COVID-19’un birçok memeli tarafından başka türlere taşındığı biliniyor. ABD Bronx Hayvanat Bahçesi’ndeki kaplan ve aslanlar gibi dünyanın farklı bölgelerindeki hayvanat bahçelerinde tutsak edilen bazı hayvanların virüsten etkilenip hastalandığı da pandemi boyunca ortaya çıkmıştı.

Sonuç olarak, koronavirüs için ne kadar fazla hayvan rezervuarı olursa, daha zararlı bir şeye dönüşmesi için o kadar fazla fırsatı olur. Goldberg, önümüzdeki altı ay içinde araştırmacıların ABD geyik popülasyonunda SARS-CoV-2’nin nerelere yayıldığı konusunda çok daha net bir fikre sahip olmasını bekliyor.

SARS-CoV-2 için strateji değişimi: Veba ve kuduz örnekleri

Şimdiye kadar virüsün geyiklerden insanlara bulaşabileceğine dair somut bir kanıt yok. Ancak bu risk endişe kaynağı olmaya devam ediyor. Çünkü elimizde, hayvanlardan insanlara geçen bulaşıcı hastalıklara dair sayısız kanıt var.

Örneğin; ABD’de her yıl birkaç kişi enfekte olmuş çayır köpeklerinden (bir tür yer sincabı, praire dog) vebaya yakalanıyor. Ancak Ulusal Yaban Hayatı Sağlığı Merkezi, yuvaların yanına fıstık ezmesi aromalı, aşı yüklü yemler dağıtarak yedi eyalette dört tür çayır köpeğinde vebadan kaynaklanan ölümleri başarılı bir şekilde azalttı. Bilim insanları UV ışığı altında çayır köpeklerinin saç ve bıyıklarının rengini değiştiren zararsız bir boya kullandılar. Böylece hayvanların yaklaşık yüzde 70’inin yemi aldığını belirleyebildiler.

Benzer çabalar kuduzla mücadelede de görüldü. Örneğin; bu yılın başlarında Kuzey Carolina’nın bazı bölgelerinde, rakun popülasyonlarındaki hastalığı azaltmak amacıyla, ağızdan kuduz aşısı içeren 500 binden fazla yem uçaklardan atıldı.

Yaban hayatı aşılamak için teknolojiler mevcut olmasına rağmen, bu çabalar genellikle zor ve pahalı bulunuyor. Şu ana kadar ise ak kuyruklu geyik ve yeni koronavirüs için böyle bir plan yok.

Kaynaklar: Discover Magazine, CBS News

Kapak fotoğrafı: Skyler Ewing / Pexels

Geyikler koronavirüs taşıyabiliyor: Peki bu, pandemi için ne anlama geliyor? yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Bugün dünya nüfusunun neredeyse dörtte birinin, yani 1,8 milyar insanın tüberküloz (verem, TB) mikrobu ile enfekte olduğu tahmin ediliyor. Her yıl yaklaşık 10 milyon kişi tüberküloza yakalanırken, 1,5 milyon kişi de tüberküloz sebebiyle hayatını kaybediyor. Solunum yoluyla insandan insana bulaşan hastalık tamamen önlenebilir ve tedavi edilebilir olmasına rağmen TB, halen dünya çapında en yaygın ve en çok ölüme yol açan bakteriyel, bulaşıcı hastalıklardan biri olmayı sürdürüyor. 

Tarih boyunca iç içe geçmiş olan insan ve hayvan tüberkülozu (zoonotik TB), 1800’lerde mezbahalarda, 1900’lerde ise kalabalık ve karanlık ahırlarda kendini gösteriyordu. 20. yüzyılın başında gelişmiş ülkelerde tüberküloz kaynaklı ölümlerin %15-20’sinin hayvanlardan geçen tüberküloz sebebiyle olduğu biliniyordu.

Süt pastörizasyonunun yaygınlaşması ve TB ile mücadele programlarının devreye sokulmasıyla gelişmiş ülkelerin çoğunda hayvanlardan insanlara geçen tüberküloz vakalarının sayısı azaldı. Ancak yoksul ve gelişmekte olan ülkelerde zoonotik TB’ye yönelik ilgisizlik ve eksik raporlama halen can almaya devam ediyor. 

TB, zoonotik TB ve Türkiye

Günümüzde insanlarda görülen tüberküloz vakalarının büyük bir kısmı, her ne kadar insandan insana bulaşan bakteri (M. tuberculosis) kaynaklı olsa da, halen Türkiye dahil pek çok ülkede, özellikle yoksul ve gelişmekte olan ülkelerde insana da bulaşan, hayvancılık/hayvan yetiştiriciliği ve süt üretimiyle doğrudan bağlantılı olan sığır türberkülozuna (bovine TB, M. bovis) rastlanıyor.

İnsanlarda ve kuşlarda görülen tüberküloz ile yakın akraba olan ve tüm memelileri etkileyebilen M. bovis ile enfekte olmuş sığırların yenmesi, sütlerinin tüketilmesi, kanlarıyla temas edilmesi ve hasta sığırlarla aynı havanın solunması, insanlarda sığır kaynaklı tüberküloza neden olabiliyor. 

Bulaşarak yaban hayvanlarını da etkileyebilen bu hastalık hem insan hem hayvan hayatını riske atmaya devam ettiğinden, Uluslararası Hayvan Sağlığı Örgütü’ne (OIE) bildirilmesi gereken zorunlu hastalıklar listesinde yer alıyor.

Hayvandan insana geçen ve sığırlara ek olarak koyun, keçi, balık, kemirgenler gibi pek çok hayvanda görülebilen zoonotik tüberkülozun toplam TB vaka sayısına oranına dair ayrıntılı veriler edinilemiyor. Ancak Dünya Sağlık Örgütü 2016’da 147 bin yeni zoonotik TB vakasına rastlandığını, 12 bin 500 kişinin de hayvan kaynaklı TB nedeniyle hayatını kaybettiğini rapor ediyor. 

Çeşitli araştırmalara göre gelişmiş ülkelerde M. bovis, insanlarda görülen tüberküloz vakalarının %0.5-%7,2’sinden sorumluyken, gelişmekte olan ülkelerde ortaya çıkan yeni vakaların %10-%15’inden sorumlu olduğu düşünülüyor. Örneğin 2000-2015 yılları arasında Meksika’da incelenen 533 TB vakasının %30,2’si M. bovis kaynaklı. Mart 2020’de yapılan bir araştırma ise, hayvanlardan geçen tüberkülozun dünya çapındaki tüberküloz hastalık yükünün %1,4’üne tekabül ettiğini ortaya koyuyor.

Ancak bilim insanları, uluslararası insan ve hayvan sağlığı kuruluşları, bu sayının çok daha yüksek olabileceğini çünkü zoonotik TB’nin ulusal düzeyde çoğu ülkede gerektiği gibi takip ve tespit edilmediğini veya eksik raporlandığını vurguluyor. 

2017 – 2018’de Türkiye’nin de aralarında bulunduğu 82 ülkede (%44) sığır tüberkülozu rapor edildi. Hastalığın bazı ülkelerde (%2) yaban hayvanlarında da görüldüğü tespit edilirken, Türkiye’de yalnızca “besi hayvanlarında” görüldüğü bildirildi.

Türkiye’de 2007-2010 yıllarında analiz edilen klinik TB vakalarında insanlarda görülen sığır kaynaklı tüberküloz sıklığının %5,3’ünün M. bovis kaynaklı olduğu biliniyor. Bugüne kadar Kars, Van, Burdur gibi bazı şehirler dışında Türkiye çapında yapılmış kapsamlı bilimsel araştırma veya raporlama sayısı oldukça az.

Hayvan kullanımının mirası: Zoonozlar

Zoonoz olarak bilinen hayvandan insana geçen hastalıklar avcı-toplayıcılıktan tarıma, sanayileşmeden kentleşme ve endüstrileşmeye kadar insanlığın peşini bir türlü bırakmadı. Çünkü insan, diğer hayvanları ve doğal yaşam alanlarını yalnız bırakmadı; artan şiddette sömürüp yok etmeye devam etti.

İnsanın özellikle tarıma ve yerleşik hayata geçtikten sonra efendi-köle ilişkisiyle sistematik zulme maruz bıraktığı diğer hayvanlar, artan insan nüfusuyla birlikte evcilleştirilmeye, meta gibi alınıp satılmaya, toplu halde öldürülmeye ve çeşitli şekillerde tüketilip sergilenmeye başladı.

Daha önce insanın ayak basmadığı topraklar ve doğal yaşam alanları bir bir keşfedilip yok edilirken, buralarda yaşayan diğer hayvanlar ve mikroplarla temas, günümüzdeki pandemilere ve bulaşıcı hastalıklara sebep oldu. Halen de olmaya devam ediyor.

Kızamık, sıtma, şarbon, ebola, kuş gribi, ruam, koronavirüs türleri, domuz gribi, salmonella, HIV, deli dana ve leptosipira gibi bugün de bildiğimiz pek çok virüs, bakteri, hastalık ve salgın çok uzun bir süreye yayılan hayvan tüketimi, ticareti ve sömürüsünün günümüze “mirası”.

Tek başına etik bir sorun olan hayvan kullanımına son verip vegan bir yaşamı benimseyerek gezegenin bir parçası olan kendimizi ve Dünya’nın diğer bileşenlerini koruyabiliriz. Bireysel düzeyde ve devletler nezdinde doğa ve hayvan sömürüsü odaklı mevcut yıkıcı düzeni sürdürürsek, bizim dışımızdaki diğer tüm canlılarına yönelik sistematik yaşam hakkı ihlallerine sebep olmanın yanı sıra milyarlarca hayvanı ve insanı bulaşıcı hastalıklardan ve pandemilerden koruyamayacağız.

Kaynaklar: Uluslararası Hayvan Sağlığı Örgütü – OIE, TB Alliance, Dünya Sağlık Örgütü – WHO, T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı 1 & 2 & 3, NCBI, Evrim Ağacı

Kapak fotoğrafı: Pixundfertig/Pixabay

Hayvancılık, hayvan kullanımı ve bulaşıcı hastalıklar bağlamında Dünya Tüberküloz Günü yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

We Animals Media’dan çıkan yeni fotoğraf kitabı “Hidden: Animals in the Anthropocene” (İnsan Çağı’nda Gizlenen Hayvanlar) insanın insan dışı hayvanlarla ilişkisini mercek altına alıyor. İlk etapta sınırlı sayıda baskıyla çıkan kitap, dünyanın farklı ülkelerinde hayvanların çektiği ıstırabın ne denli inkar edilemez boyutlarda olduğunu fotoğraflar aracılığıyla okuyuculara aktarıyor. Aynı zamanda hayvan sömürüsü ve insan sağlığı arasındaki bağlantıya dair son derece somut ve değerli bir içgörü sunuyor. 

İnsanların insan dışı hayvanlara yönelik dehşet verici muamelesini ödüllü 30 foto-muhabirinin objektifinden yansıtan kitap, Jo-Anne McArthur ve hayvan fotoğrafçısı Andrew Skowron’un imzasını taşıyor.

We Animals Media’dan çıkan diğer iki kitap ise, 2013’te yayımlanan ve gıda, moda, eğlence ve araştırma sektörlerinde sömürülen hayvanların öyküsünü anlatan “We Animals” (Biz Hayvanlar) ile hayvan esaretini konu alan 2017 tarihli “Captive” (Esir). 

Hayvanlar için Sesini Yükseltmek

Kitabın metinlerden çok fotoğraf ağırlıklı olduğunu söyleyen Jo-Anne McArthur, fotoğrafların söze gerek olmadan gerçekleri olduğu gibi yansıttığını aktarıyor. Foto-muhabirlerinin ise, yaptıkları işin doğası gereği etki gücünün büyük olduğunu, fotoğraflarla toplumsal değişime katkıda bulunduğunu düşünüyor. 

“‘Hidden’, hayvanlar için sesini yükseltmeyi amaç edinmiş fotoğrafçı ve gazetecilerin son derece dokunaklı ve yürek burkan çalışmalarından oluşuyor. Amacımız yalnızca hayvanların öykülerini görünür kılmak değil; aynı zamanda kullandığımız hayvanları gündeme taşımak ve hayvanların yaşadığı acılar hakkında bir diyalog zemini oluşturmak.” 

Kitabın bir diğer amacı da, kitabın editörleriyle birlikte kitaba katkıda bulunan 30 fotoğrafçının, “dünyanın farklı ülkelerine seyahat ederek fiziksel, duygusal ve psikolojik tahribat pahasına da olsa, kitabı okuyacak kişilere bu öyküleri nasıl ulaştırdıklarına” dikkat çekmek. 

McArthur, “Hidden’ı okuyan birinin sersemlemesini istiyorum. Bilgi sahibi olmasını istiyorum,” diyor.

“İnsanların öykülerden etkilenerek artık bu endüstrilere katkıda bulunmayacağı bir noktaya gelmesini istiyorum. Hatta okurların harekete geçmelerini, değişimin bir parçası olmalarını ve bu endüstrileri sonlandırmak için ellerinden gelen her şeyi yapmalarını umuyorum. Çünkü bu endüstriler hayvanlara, sağlığımıza ve çevreye zarar veriyor.”

Kitap şu anda satışta ve Eylül ayında İtalya’da baskıya girecek. McArthur kitabın Aralık’ta okuyuculara ulaşabileceğini belirtse de, kitabın piyasaya çıkma sürecinin Covid-19 pandemisi nedeniyle uzayabileceğini söylüyor.

“Hayvanlara verdiğimiz zarar bize geri dönüyor” 

İnsanlar her yıl eti için dünya çapında yaklaşık 80 milyar hayvanı katlediyor. 

İnsan tüketimi için ayrılan hayvanlar, aynı zamanda deri ve kürklerinin kıyafet olarak satılabilmesi için korkunç şartlarda üremeye ve yaşamaya zorlanıyor. Bazı türler ise deney malzemesi ve eğlence aracı olarak görülüp insan hizmetine sunuluyor. 

McArthur kitabın çıkış noktasının da bu olduğunu söylüyor: “Anthroposen, içinde bulunduğumuz jeolojik döneme verilen isim. Bu dönemde iklim, çevre ve Dünya’daki tüm canlı yaşamı üzerindeki en büyük etki insan faaliyetleri.”

Dünyanın bugün virüsler, küresel salgınlar ve insan sağlığıyla ilgili pek çok sorunla karşı karşıya olduğunu belirten McArthur, insan faaliyetlerinin yıkıcı sonuçlarına atıfta bulunuyor.

“Yaban hayvanlarını doğal yaşam ortamlarından yakalıyoruz ve insanlar için çalışmaya, insanları eğlendirmeye zorluyoruz. Ya da sahte ilaçlar ve afrodizyaklar için onları öldürüyoruz. Hayvanları fabrika çiftliklerine tıka basa doldurup domuz gribi ve kuş gribi gibi pek çok hastalığa yol açacak olumsuz şartları bizzat kendimiz yaratıyoruz. Onlara verdiğimiz zarar bize geri dönüyor. Tüm canlıların iyiliği için bu düzen devam etmemeli.”

Kitabın özellikle içinde bulunduğumuz pandemi sürecinde etkisini artırabileceğini söyleyen McArthur, “Kitapta anlatılan merhametten yoksun öyküler içinde bulunduğumuz durumu gün ışığına çıkarıyor,” diyor.

“Aynı zamanda canlı hayvan pazarlarından endüstriyel hayvancılığa kadar dünya çapında hepimizi etkileyen bu acil duruma dikkat çekiyor. Hidden hayvanlara neler yaptığımızı ve bu sistemin neden değişmesi gerektiğini tüm sertliği ve çıplaklığıyla gözler önüne seriyor.”

Hayvanlara Yaşatılan Acı ile İnsan Sağlığı Arasındaki Bağlantı

Süregelen küresel salgın virüslerin ne kadar ölümcül olduğunu gösterdi. Canlı hayvan pazarlarının ve yaban hayvanlarının etlerini tüketmenin de ne denli tehlikeli olduğunu bir kez daha tüm dünyaya kanıtladı. 

Uzmanlar yeni tip koronavirüsün ilk vakalarının Wuhan’daki (Çin) canlı hayvan pazarlarıyla bağlantısı olduğunu açıkladı. Ancak hala hastalığın tam olarak nereden çıktığı tespit edilemedi. Bilim insanlarının çoğu hayvanlardan insanlara bulaşan (zoonoz) bir hastalık olduğu konusunda hemfikir. 

Bilimsel araştırmalar insan hastalıklarının yüzde 60’ının ve yeni çıkan bulaşıcı hastalıkların yüzde 75’inin zoonoz olduğunu ortaya koyuyor. Bu hastalıkların büyük bir kısmı, tavuk, sığır ve domuz yetiştiriciliği gibi Batı kökenli hayvancılık faaliyetlerinden kaynaklanıyor. 

McArthur’a göre dünyada eksik olan şey “hayvanların perspektifi”. İnsan dışı hayvanların gözünden dünya görülmüyor, gizli kalıyor. Hidden kitabı da bu noktada devreye giriyor. Kitap, sesleri duyulmayan insan dışı hayvanlara ses oluyor. 

“Hayvanlar endüstriyel fabrikalar, kedi-köpek üretim çiftlikleri ve araştırma laboratuvarları gibi tek bir penceresi bile olmayan tesislerde kilit altında tutuluyor. Bu yüzden onların gözünden dünyayı göremiyoruz. Bildiğimizi sandığımız şeyler ise, bu endüstrilerin bize bilgi olarak sunduğu şeyler.”

Gizlenen Hayvanlar

Hidden kitabı, ağır vahşet ve şiddet içeren fotoğraflarıyla dünya çapında insanın insan dışı hayvanlarla çatışmasını afişe ediyor. 

Kitabın önsözünü yazan vegan aktivist Joaquin Phoenix şöyle diyor: “Kitapta görev alan foto-muhabirleri dünyanın en karanlık yerlerine girdi. Yakaladıkları ve bizlerle paylaştıkları bu görüntüler, hayvanlara yönelik davranışlarımızın affedilemez olduğunu en somut haliyle bir kez daha hatırlattı. Bu fotoğraflar, önümüzdeki yıllarda değişimin öncüsü olacak.”

Kitaptaki her bir fotoğrafın ayrı öyküsü olsa da McArthur’a göre hepsinin ortak noktaları var: “Çoğunu dokunaklı, nükteli, net, gaddar ve incelikle icra edilmiş olarak tanımlayabilirim. Bu fotoğraflara her baktığımda üzerimdeki etkisini hissedebiliyorum. Daha fazla çalışmak, değişim yaratmak, bildiklerimi herkesle paylaşmak ve dünyanın dört bir yanına sevgiyi ve bilgiyi ulaştırmak istiyorum. Ancak bu şekilde gezegeni paylaştığımız son derece büyüleyici ve karmaşık hayvan türlerine karşı davranışlarımızı değiştirebileceğimiz ve bunun için ihtiyacımız olan gücü ancak bu yöntemle edineceğiz.” 

Kaynak: Live Kindly – Audrey Enjoli

Fabrika çiftçiliğinin karanlık yüzü: Jo-Anne McArthur’un yeni kitabı  yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.