Beton zeminde, metal kapılar ve demir parmaklıklar ardında, etrafa saçılmış dışkılar arasında bir bebek. Acı olan asıl meselemiz; haber ve sosyal medya içeriklerinde öne çıkmayan ve yeterince dile getirilmeyen esaret gerçeği ve bilinmeyenleri.

İnternette karşılaştığımız yorumların çoğu;

– “Kalbim eridi.”

– “Ama çok iyi bakılıyor.”

– “Çok tatlı!” şeklindeydi.

Peki, sizce şu soruları soran kaç kişi vardı?

– “Bu yavru neden tutsak?”

– Neden annesinin yerine peluşa tutunuyor?

Bu gönderiyi Instagram'da gör

Vegan Derneği Türkiye (@tvd.org.tr)'in paylaştığı bir gönderi

Peluş oyuncak yoksunluk göstergesi

Primat yavruları doğdukları andan itibaren annelerine tutunur. Fiziksel temas, sosyal öğrenme, güven duygusu; anne ve yavru arasındaki gerçek ve güçlü bağ ile gelişir.

Fakat esarette peluş oyuncak bir yoksunluk göstergesi. Hatta Punch için yaşadığı stresle başa çıkma aracı.

İnsan eliyle, esaret altında büyütülen primatlar, pek çok hayvanda olduğu gibi, çoğu zaman sosyal entegrasyon sorunları yaşar. Kendi türüyle sağlıklı ilişki kurmakta zorlanabilirler.

Bu “sevimli” görüntü, Punch için anne sıcaklığı arayışının ve uyum sağlayamamanın işareti değilse nedir?

Esaret altında ebeveyn – çocuk bağı

Esaret altındaki memelilerde ebeveynin yavruyu reddetmesi ve saldırganlık vakaları daha sık rapor ediliyor. Örneğin; fotoğraftaki Lulu ve yavrusunda olduğu gibi, yunus ve balinalarda doğum sonrası reddetme/öldürme vakaları sıklıkla rapor ediliyor.

Uzmanlar bunu; esaretten kaynaklanan kronik stres, öğenilmiş çaresizlik ve sosyal yapının bozulmasıyla ilişkilendiriyor.

Sorun “kötü ebeveynlik” değil; hayvanları ömür boyu tutsak bir yaşam sürmeye zorlayan “kötü sistem”in kendisi.

Taiji’deki vahşi sürev avı sırasında doğasından ve ailesinden koparıldıktan sonra Nagoya Akvaryumu’nda esarete alınan ve Lulu adı verilen bir dişi yunus, Eylül ayında doğum yaptı. İlk kez yavru dünyaya getiren anne yunus, ısırma, itme ve suda boğma yoluyla bebeğine şiddet uyguladı ve doğumdan dört gün sonra ölümüne neden oldu. “Infanticide” olarak bilinen “yavru öldürme” vakasına ilişkin fotoğraflarda, yavrunun bedeni üzerinde ısırık izleri ve kanayan yaralar görüldü.

Yavru goril Zeytin de peluşuyla hayvan hapishanesinde

Benzer bir sahne Türkiye’de de yaşandı: Kaçakçılık yoluyla ülkeye giren goril Zeytin, yurtdışındaki uzman bir koruma ve rehabilitasyon merkezine gönderileceğine, Türkiye’de bir hayvanat bahçesinde tutsak edildi.

Punch gibi ona da peluş oyuncak verildi. “Keyfi yerinde, gitmek istemiyor” başlıklı haberler servis edildi.

Bir hayvanın, özgürlüğü ve türüne özgü yaşam hakkı yerine, duygusal teselli nesnesiyle yetinmesi neden kabul edilebilir görülüyor?

“Şirin” değil, “normal” değil: #Özgürlükİste

Bir yavrunun stres nesnesine bağlanması neden “normal” karşılanıyor, “şirin içerik” gibi sunuluyor?

Toplumun bunu “iç ısıtan” bir hikâye olarak tüketmesi ise, esaretin normalleşmesine sebep oluyor. Oysa empati, duygusal tepkiler vermek demek değil; adaletsizliği ve sistem düzeyindeki sorunları fark etmektir.

Punch’ın yaşadıkları bizi ağlatmasın; düşündürüp harekete geçirsin.

İnsanın hayvana yönelik zulmünü, hayvanların acılarını ve travmalarını “sevimli içerikler” gibi paylaşmayın, paylaşanları bilgilendirin.

Punch için, Zeytin için, esir tutulan tüm primatlar ve hayvanlar için, özgürlük isteyin.

Çaresizlik Kuyusu: Harlow’un anne ve yavru maymun deneyleri

Özellikle Punch ve hayvanat bahçeleri ile ilgili bu başlık altında hayvan sömürüsü açısından hayvan deneylerine, hatta anne maymunlar ve bebekleri üzerinde yapılan, peluş oyuncaklar da içeren bir başka zulme de yeniden dikkat çekmek gerekiyor.

İnsan tarihindeki en acımasız hayvan deneylerinden birine imza atan Harlow’un yöntemleri, hayvan özgürlüğü hareketinin erken dönemlerini tetikleyen dönüm noktalarından biri olmuştu. “Pit of Despair” (Çaresizlik Kuyusu) adı verilen, şefkat, bağlanma ve sosyal tecrit teorilerini irdelediği tüyler ürperten deneyler, dış dünyadan bütünüyle izole ettiği maymunların çıldırması, çoğunun kendilerini açlığa mahkûm ederek intihar etmek istemesiyle sonuçlandı.

12 metrekarelik odalarda annesiz ve tek başına bırakılan bebek maymunlar, korku nesnelerinin devreye girmesiyle parmaklarını emiyor, yere kapaklanıyor ve yinelenen saldırgan davranışlar gösteriyordu.

Bu insanlık dışı deneylere maruz kalan ve psikolojik sağlıklarını kaybeden yavru maymunların, ergenlikte diğer maymunlarla çiftleşmeyi reddetmesi ve anti-sosyal davranışlar sergilemeye başlaması üzerine Harlow, onları çiftleşmeye zorlamak için tecavüz askıları yaptı. Yetişkinliğe erişmeyi başaran maymunlar, anne şefkatinden mahrum bırakılan yavrularının başlarını yerlere vura vura önce onları, sonra kendilerini öldürdüler.

Tutsak yavru maymun Punch: Esaret gerçekleri “sevimli” değil yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Daha sonra, “Böyle bir şey gerçekten olabilir mi?” diye düşünüp, günlerce bu konuyu araştırmıştım. “Gerçeklik, kurgudan daha tuhaftır.” şeklinde bir tabir vardır… Gerçekten de hem Amerikan hem Rus ordularında yüzgeçli askerler olduğunu öğrendim. Yunuslar, balinalar ve hatta deniz aslanları bu askerlerin içindeler… İnsanların, hayvanlar dünyasının nazileri olduğunu biliyoruz ama yunusları sürülerinden ayırıp hayatları boyunca tek başlarına insanlara bağımlı tuttuklarını, daha sonra da askeri operasyonlarda kullandıklarını duymuş muydunuz? Böyle söyleyince, sanki, dumanlı odalarda gerçeklikten koparak komplo teorilerine kafasını gömmüş bir film karakteri olduğumu düşünebilirsiniz. “Dostum, Amerikalılar ordularında yunusları kullanıp düşman gemilerini batırıyormuş, duydun mu?” dediğimi hayal edin. Sonra da Google’a “Marine Mammal Program” yazın (Türkçe çevirisi: Deniz Memelileri Askeri Programı). Lise yıllarında, İlluminati videoları izlerken yaşadığınız duygulara benzer duygular yaşayacaksınız… Ne yazık ki hepsi gerçek.

2019 yılında, üzerinde Rus ordusuna ait bir yelekle “Hvaldimir” adında bir balina bulundu. Bunun üzerine, internette, bu balinanın Rus casusu olduğuna dair, bazı tartışmalar oldu. Balina, insanların el hareketlerini anlayabiliyor, bir dalıcının aksiyon kamerasını dalıcıya getirecek kadar insanlarla etkileşim kurabiliyordu. 2024’te sebebi anlaşılamayan nedenlerden ölen Hvaldimir’e, ölene kadar hayvan savunucuları bir sığınak oldular.  Öldükten sonra, ordu “hizmetinden” önce Rusya’da engelli çocuklara oyunlar yapan “Seymon” adında bir “terapi balinası” olduğu da teoriler arasında yerini aldı… Sonuç ne olursa olsun, 30 yıl yaşaması gereken bu nazik dev, 15 yaşında ölmüş, insanlar onu yalnız bir hayata mahkum ettiği için hiçbir zaman sürüsüne katılamamıştı (hayvan hakları savunucuları, onu bulunduğunda, tek başına okyanusta avlanamayacağına karar verdiler).

Bunları okumak size ne hissettiriyor merak ediyorum. Açıkçası bana kendimi biraz umutsuz, biraz da öfkeli hissettiriyor. Savaş, homo sapiensin bulduğu, başka hiçbir hayvan türünde görülmeyen ucube bir varoluş biçimi… Bu ucubeliğe hayvanları katmamız hiç adil değil. Zaten hem yara testlerinde (kimyasal silahlar hayvanlar üzerinde deneniyor), hem de insanların bombalarıyla birçok hayvan yaşamını yitiriyor. Bunun üzerine bir de onları zorunlu asker yapmak, rıza veremeyecekleri halde sürülerinden ayırmak, gerçekten acımasızlığın uç noktalarına ulaşıyor. Bir de bu hayvanların ömürlerinin, görece kısa sürdüğünü düşünürsek, onlardan hayatları çalınmış oluyor.

Yunus ve deniz hayvanlarının sömürüsü bunun gibi bir uç örnekle de sınırlı değil. Dolphinpark gibi yerlerde yunus gösterileri düzenlenmeye devam ediyor. Yunusların küçük bir alana mahkum edilmesini paramızla destekliyor, bize olan güvenlerini kullanıyor, bu sömürüyü çocuklarımız için normalleştiriyoruz. Bazen hayvan sömürüsünün en tehlikeli hali ‘ne kadar tatlı’ diyip yaptıklarımız olabiliyor. İnsanın sahip olma içgüdüsü doğanın özgürlüğüne ters düşüyor, güzelliği mahkum ederek insanlığımızı yitiriyoruz.

Yine de, yaralayan insanlar kadar, iyileştiren, şefkat ve bakım veren insanlar da var. Hayvan hakları savunucuları olarak bazen bir balinanın son yıllarında, bazen de bir sokak kedisinin kısa yaşamında bakım verme sorumluluğunu üstleniyoruz. Deniz hayvanlarının, daha sağlıklı bir denizde yaşayabilmeleri için, fazla avlanmanın karşısında duruyoruz. Deniz memelilerinin asitli bir denizde yaşamak zorunda kalmamaları için karbon emisyonumuzu azaltıyoruz. Ton balığı yemeyerek, onların bedenlerinin ağlara takılıp yavaş yavaş can vermelerine sebep olmuyoruz. Onların insanların kötü emelleri için kullanılmalarını engellemeye çalışıyoruz. Bana ümit veren de bu.

Bu yazı Dilara Povolotski tarafından hazırlanmıştır.

<strong>Amerikan ve Rus Ordusunun Yüzgeçli Askerleri: Yunuslar</strong> yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Genç bir dişi orka olan Kiska, 1978’de İzlanda kıyılarında yakalanmış ve bir akvaryum ve eğlence parkı olan Marineland Canada’ya götürülmüştü. Orkalar, 40 üyeye kadar aile gruplarında yaşayan sosyal hayvanlardır, ancak Kiska 2011’den öldüğü yıl olan 2023 yılına kadar küçük bir tankta tek başına yaşadı. Beş yavrusunun hepsini kaybeden Kiska stres ve can sıkıntısıyla mücadele etmek için yavaş, sonsuz daireler çizerek yüzerdi ve beton havuzunda dişlerini parçalarcasına hareket ederdi.

Ne yazık ki, bu iki örnek istisna değil, bunlar “eğlence” endüstrisindeki birçok esaret altındaki memeli için yaygın koşullardır.

Esaret Altında Fiziksel ve Psikolojik Sağlık

Hayvanlar için esaret altında yaşamın genel sağlık ve psikolojik sonuçlarını gözlemlemek kolaydır. Birçok esaret altındaki fil artrit, obezite veya cilt sorunları yaşar. Hem filler hem de orkalar genellikle ciddi diş sorunları yaşar. Ayrıca esaret altındaki orkalar zatürre, böbrek hastalığı, gastrointestinal rahatsızlıklar ve enfeksiyonlarla boğuşur.

Birçok hayvan, anormal davranışlar benimseyerek esaretle başa çıkmaya çalışır. Bazıları, sürekli başlarını sallamak, aralıksız sallanmak veya kafeslerinin parmaklıklarını çiğnemek gibi tekrarlayan, amaçsız alışkanlıklar olan “stereotipler” geliştirir. Diğerleri, özellikle de büyük kediler, muhafazalarında volta atar. Filler dişlerini sürterler veya kırarlar.

Değişen Beyin Yapısı

Nörobilimsel araştırmalar, stresli ve yetersiz olan esaret ortamında yaşamanın beyne fiziksel olarak zarar verdiğini gösteriyor. Kemirgenler, tavşanlar, kediler ve insanlar dahil olmak üzere birçok türde esaret altındaki hayvanın beyninde yaşanan değişim net bir şekilde belgelenmiştir.

Araştırmacılar bazı hayvan beyinlerini doğrudan incelemiş olsalar da, bildiğimiz şeylerin çoğu hayvan davranışlarını gözlemlemekten, kandaki stres hormonu seviyelerini analiz etmekten ve yarım yüzyıllık sinirbilim araştırmalarından elde edilen bilgileri uygulamaktan gelmektedir. Laboratuvar araştırmaları ayrıca hayvanat bahçesi veya akvaryumda tutulan memelilerin beyin işlevlerinin zayıf olduğunu ortaya koyuyor.

Zihinsel uyarımdan veya uygun sosyal temastan yoksun, sınırlı ve çorak yerlerde yaşamak, beyin korteksini inceltir; beyin korteksi, istemli hareket ve hafıza, planlama ve karar alma gibi üst düzey bilişsel işlevlerden sorumlu olan beyin kısmıdır.

Esaretin başka sonuçları da var: Kılcal damarlar küçülür ve beyin hayatta kalmak için ihtiyaç duyduğu oksijen açısından zengin kandan mahrum kalır. Nöronlar küçülür ve dendritleri (diğer nöronlarla bağlantı kuran dallar) daha az karmaşık hale gelir ve beyin içindeki iletişimi bozar. Sonuç olarak, esaret altındaki hayvanlardaki kortikal nöronlar, zenginleştirilmiş ve daha doğal ortamlarda yaşayanlara göre bilgiyi daha az verimli bir şekilde işler.

Beyin sağlığı, gerekli egzersize izin vermeyen küçük alanlarda yaşamaktan da etkilenir. Fiziksel aktivite, büyük miktarda oksijen gerektiren beyne giden kan akışını artırır. Egzersiz, yeni bağlantıların üretimini artırır ve bilişsel yetenekleri geliştirir.

Doğal alışkanlıklarında bu hayvanlar hayatta kalmak için hareket etmek zorundadır, yiyecek aramak veya eş bulmak için büyük mesafeler kat ederler. Filler genellikle günde 15 ila 120 mil arasında seyahat ederler. Bir hayvanat bahçesinde, genellikle küçük muhafazalar içinde ileri geri yürüyerek günde ortalama üç mil yol alırlar. Serbest bir orkanın günde 156 mile kadar yüzdüğü gözlemlenmişken ortalama bir orka tankının doğal yaşam alanından yaklaşık 10.000 kat daha küçük olduğunu unutmamak gerekir.

Bozulan Beyin Kimyası

Normal davranışları kısıtlayan veya engelleyen alanlarda yaşamak kronik hüsran ve can sıkıntısı yaratır. Vahşi doğada, bir hayvanın stres tepki sistemi tehlikeden kaçmasına yardımcı olur. Ancak esaret, hayvanları çevreleri üzerinde neredeyse hiçbir kontrole sahip olmadan tuzağa düşürür.

Bu durumlar öğrenilmiş çaresizliği besler, hafıza fonksiyonlarını yöneten hipokampüsü ve duyguları işleyen amigdalayı olumsuz etkiler. Uzun süreli stres, stres hormonlarını yükseltir ve her iki beyin bölgesindeki nöronlara zarar verir ve hatta onları öldürür. Ayrıca, diğer fonksiyonların yanı sıra ruh halini dengeleyen bir nörotransmitter olan serotoninin de hassas dengesini bozar.

İnsanlarda yoksunluk, depresyon, anksiyete, ruh hali bozuklukları veya travma sonrası stres bozukluğu gibi psikiyatrik sorunları tetikleyebilir. Filler, orkalar ve büyük beyinli diğer hayvanlar, aşırı stresli bir ortamda insanlarla benzer şekilde tepki verme eğilimindedir.

Hasarlı Bağlantılar

Esaret, bazal ganglionlar da dahil olmak üzere beynin karmaşık devrelerine zarar verebilir. Bu nöron grubu, serebral korteksle iki ağ üzerinden iletişim kurar: hareketi ve davranışı geliştiren doğrudan bir yol ve bunları engelleyen dolaylı bir yol.

Birçok hayvanın esaret altında benimsediği tekrarlayan, basmakalıp davranışlar, iki nörotransmitter olan dopamin ve serotoninin dengesizliğinden kaynaklanır. Bu, dolaylı yolun hareketi düzenleme yeteneğini bozar; bu durum tavuklardan, ineklerden, koyunlardan ve atlardan primatlara ve büyük kedilere kadar birçok türde belgelenmiştir.

Evrim, hayvan beyinlerini çevrelerine karşı son derece duyarlı olacak şekilde inşa etmiştir. Bu tepkiler, farklı genleri açıp kapatarak sinirsel işlevi etkileyebilir. Uygunsuz veya kötü koşullarda yaşamak, biyokimyasal süreçleri değiştirir: Beyin hücreleri arasındaki bağlantıları kuran proteinlerin ve aralarındaki iletişimi kolaylaştıran nörotransmitterlerin sentezini bozar.

Filler ve deniz memelileri gibi büyük beyinlere sahip uzun ömürlü hayvanlar için zenginleştirme, sosyal temas ve daha doğal ortamlarda uygun alanın gerekli olduğuna dair güçlü kanıtlar vardır. Daha iyi koşullar rahatsız edici basmakalıp davranışları azaltır, beyindeki bağlantıları iyileştirir ve öğrenmeyi ve hafızayı geliştiren nörokimyasal değişiklikleri tetikler.

Sonuç Olarak

Araştırmaların gösterdiği gibi memeli hayvanları kafese koymak, esaret altında tutmak ve onları teşhir etmek, beyin hasarına neden olduğu için sinirsel açıdan inkar edilemez bir şekilde hayvan zulmüdür.

Hayvan zulmünün bir parçası olmamak için hayvanların esaret altında tutuldukları hayvan hapishaneleri olan hayvanat bahçelerine, yunus parklarına ve akvaryumlara gitmeyin.

Kaynak: Bob Jacobs‘ın ‘The neural cruelty of captivity: Keeping large mammals in zoos and aquariums damages their brains‘ başlıklı yazısından çevrilmiş ve derlenmiştir.

Esaret Altında Tutulmak Beyin Hasarına Yol Açıyor: Hayvanat Bahçeleri ve Yunus Parklarındaki Hayvanlar yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.