BBC Good Food, yaşları 5 ile 16 arasında değişen 1004 çocukla anket yaptı.

Küresel gıda medyası markası, katılımcıların yüzde 8’inin tamamen bitki bazlı bir beslenme uyguladığını keşfetti. Yüzde 13’ü ise henüz vejeteryandı.

Ek olarak, çocukların yüzde 15’i vegan olmak istediğini söylerken, yaklaşık beşte biri (yüzde 21) vejetaryenlik hakkında aynı şeyi söyledi.

Raporlar, çocukların bitki bazlı yiyecekleri yeme nedenlerinin ne olduğuna dair net bir bilgi paylaşmadı. Ancak sürdürülebilirlik, araştırmanın en azından bir kısmında akıllarının bir köşesindeydi. Anket, çocukların yüzde 44’ünün 10 yıl içinde hiçbir gıdanın plastikle paketlenmemesini umduklarını söyledi.

BBC Good Food Editörü Christine Hayes “Çocukların yeme alışkanlıklarını, davranışlarını ve yemekle ilgili görüşlerini araştırmak harikaydı. Gezegen için daha sürdürülebilir olabilecek alternatif beslenme şekilleri ve gıda üretimi yöntemlerini keşfetme konusunda tutkulular,” dedi.

Gençler yol gösteriyor

Son bulgular, gençlerin bitki temelli yaşama yönelik geçişe öncülük ettiğine dair yaygın görüşü bir kez daha doğruluyor.

2019’da yapılan BritainThinks raporu, Z kuşağı ve Millenial’ların vegan olma olasılığının daha büyük yaş gruplarına göre biraz daha fazla olduğu sonucuna varmıştı.

Geçtiğimiz haftalarda United Minds tarafından yapılan bir başka araştırma da, gençlerin çoğunluğunun (15 ila 20 yaş arası) iklim kriziyle mücadeleye yardımcı olmak için harekete geçtiğini bildirdi. Araştırma, katılımcıların yüzde 26’sının gezegeni korumaya yardımcı olmak için bitki bazlı beslenme uyguladıklarını aktardı.

Kaynak: Plantbased News

Kapak fotoğrafı: Annie Spratt

Birleşik Krallık’ta her 5 çocuktan 1’i vegan veya vegan olmak istiyor yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Global seyahat ve konaklama platformu Vegvisits veganlar, vejetaryenler ve vegan yaşamı merak edenler için seyahat etmeyi kolaylaştırma hedefiyle tatil devi Airbnb’ye rakip oluyor. Uzun süredir vegan olan Linsey ve Nicholas Minnella tarafından kurulan şirket yeni web altyapısıyla önümüzdeki aylarda daha fazla genişlemeyi planlıyor.

“Odanızı, evinizi listeleyin; evde hissedin”

Pandemi sebebiyle seyahat kısıtlamalarının ardından yenilenen platform, vegan ve vegan yaşamı merak eden gezginleri bir araya getirme amacıyla dünyanın dört bir yanındaki ev sahiplerine sesleniyor ve odalarını veya evlerini web sitelerinde listelemeye davet ediyor.

Linsey ve Nicholas’ın yurtdışında yemek bulmakta zorluk çekmesi ve otellerde kalma konusunda “rahatsızlık hissetmeleri” üzerine 2016’da kurulan site, artık 80’den fazla ülkeyi kapsıyor.

“Epeydir yolda olduğumuz için ev kavramını unutmuştuk. Toplumsal, çevresel ve etik sorunlara karşı her geçen gün duyarlılığımız artarken tek bildiğimiz bizi anlayan, bizimle benzer yaşam tarzını paylaşan insanlarla bir arada olmak istediğimizdi.”

Vegvisits nasıl çalışıyor?

Ücretsiz konaklama platformunda halihazırda 1000’den fazla kayıt listeleniyor. Kalınan süre boyunca konukların “hayvan eti ve kokularına” maruz kalmamaları için ev sahiplerinin deniz canlıları dahil hiçbir hayvanın etini evlerinde bulundurmamaları şart koşuluyor.

Vegvisits aynı zamanda ziyaret edilen şehirdeki diğer veganlardan faydalı olabilecek tavsiyeler alma fırsatı da sunuyor. Hatta bazı ev sahipleri yoga eğitimi, yemek yapma ve beslenme danışmanlığı gibi farklı alanlarda ek hizmetler de sunabiliyor.

Vegvisits hakkında daha fazla bilgi almak, ilan açmak ve aramak için bu bağlantıdan siteyi ziyaret edebilirsiniz.

Kaynak: Plantbased News

Kapak fotoğrafı: Veerasak Piyawatanakul/Pexels

Veganlara yönelik seyahat platformu Vegvisits yeni altyapısıyla Airbnb’ye rakip yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Veganların hissetikleri ayrımcılık ve önyargıya dair ayrıntılı incelemeler içeren araştırmalar var[i]. Örneğin ABD’de yapılan bir çalışma; ateistler, göçmenler, eşcinseller, aseksüeller*, siyahlar ve vejetaryenler arasında en olumsuz değerlendirilen grubun veganlar olduğunu gösteriyor[ii]. Araştırma sonuçlarına göre veganlardan daha olumsuz değerlendirilen tek grup ise madde bağımlısı insanlar.

Peki nereden geliyor bu olumsuz hisler?

Aynı araştırma gösteriyor ki veganlara ve vejetaryenlere omnivor** (hepçil) insanlar tarafından uygulanan ayrımcılık ve önyargılar, bu insanların vegan/vejetaryen olma motivasyonlarıyla ilişkili. Vegan/vejetaryen olma sebepleri hayvan haklarının ihlal edilmesi olan insanlar, sebepleri çevreye ve insan sağlığına zarar gelmesi olanlara kıyasla, hepçiller tarafından daha olumsuz değerlendiriliyorlar. Çevresel sebeplerle vegan/vejetaryen olanlar ise sağlık sebepleri yüzünden bu kararı alanlara göre daha olumsuz değerlendiriliyor.

Öyle gözüküyor ki, vegan ve vejetaryenler kararlarını daha özgeci sebeplere dayandırdıkça daha olumsuz değerlendiriliyor. Bunu destekleyen başka bir bulgu da veganların vejetaryenlere göre daha olumsuz değerlendirilmesi.

Ahlaki açıdan eksik görülme kaygısı (mı?)

Başka bir deneysel çalışmaya göre bu nefretin ve olumsuz hislerin arkasında, veganların ve vejetaryenlerin kararlarını ahlaki sebeplere dayandırması sonucunda, hepçillerin ahlaki açıdan eksik görülmeye dair kaygılarının oluşması yatıyor olabilir[iii].

Bu araştırma vejetaryenleri konu edinerek yapılmış. Ancak hayvansal gıda tüketen pek çok kişinin, gerçekte böyle olmasa da, veganlığı vejetaryenliğin “uç” veya “aşırı” biçimi olarak gördüğünü biliyoruz. Bu yüzden bu araştırmanın sonuçlarının veganlar için de geçerli olması bir hayli mümkün.

Ufak bir parantez: Vejetaryenlik ve hayvan istismarı arasındaki ilişki

Araştırmanın ayrıntılarına girmeden önce burada bir vejetaryenlik parantezi açarak, çıkış noktası iyi niyetli bile olsa, vejetaryenliğin hayvan sömürüsüne desteği büyük ölçüde devam ettirdiğini belirtmek zorunda hissediyorum. Ne yazık ki hayvanların vücutlarını yemeyi bırakmak hayvanlar için yeterli değil.

Sütleri, yumurtaları, derileri, kürkleri veya yünleri insanlar tarafından çalınabilsin diye hapsedilen hayvanlar, sömürülemeyecek duruma gelip öldürülene kadar, doğdukları ilk andan ölümlerine kadar olan süreçte, yaşam biçimlerine işlenmiş bir işkenceye katlanmak zorunda. Bu açıdan üretim çiftlikleri, mandıralar ve mezbahalar arasında bir fark yok. Bir hayvanı eti için öldürmek ile sütünü alabilmek için ona ölene kadar cinsel şiddet uygulamak, fiziksel ve psikolojik işkenceye maruz bırakmak arasında bir fark yok. Öyle ki, mandıralardaki hayvanlar zaten birkaç yıl içerisinde “verimliliklerinin azalması” sebebi ile kendilerini yine mezbahalarda buluyor.

Dolayısıyla etik veganlar olarak hayvan sömürüsünü bütün biçimleriyle sonlandırmayı amaçlayan vegan yaşamı “uç” olarak değerlendiren, üstü örtülü bir şekilde vejetaryenliği bir “orta yol” olarak toplumun kabul edebileceğini ima eden baskın grup söylemlerini reddediyoruz.

Hayvan sömürüsüne katkıda bulunmamak için vejetaryen olan kişilerin yaptıkları vicdan muhakemesi elbette çok değerli. Sadece hayvanların merhametten çok adalete ve bizim sorgulamadan veya keyfi sebeplerle devam ettirdiğimiz alışkanlıklarımızı değiştirmemize ihtiyacı olduğunu özellikle vejetaryen arkadaşlarımıza hatırlatmak istiyorum.

Ahlaki suçlama beklentisi

Parantezi kapatarak araştırmaya dönersek, bu araştırma, makalede de kullanıldığı şekliyle “iyi niyetle” hareket eden insanların (bu bağlamda hayvanlara zarar gelmemesi için “et” yemeyen insanların) aşağılanması üzerine.

Günlük hayatlarında et yiyen 255 katılımcıyla yapılan bu çalışma iki adımdan oluşuyor. Adımlardan birinde katılımcılardan vejetaryenleri birtakım kişilik özellikleri bakımından değerlendirmeleri isteniyor. Diğer adımda katılımcılara, vejetaryenlerin onları ahlaki açıdan nasıl değerlendirdiklerini düşündükleri soruluyor. Bu deney, iki adımın sırası değiştirilerek iki farklı gruba uygulanıyor.

Önce ahlaki açıdan nasıl görüldüğünü düşündüğünü belirten ve sonrasında vejetaryenleri değerlendiren katılımcılar, bu tespitler sırasında, diğer gruba kıyasla vejetaryenleri daha negatif gördüklerini belirtiyor. Araştırmacılar bu negatif değerlendirmeye sebep olan faktörün, katılımcıların vejetaryenler tarafından ahlaki açıdan olumsuz değerlendirildiklerini düşünmeleri olduğunu söylüyor.

Yani özünde, hepçillerden oluşan katılımcılar vejetaryenlerin, hepçilleri “daha az ahlaklı” gördüklerini düşünüyor ve bunun sonucunda da vejetaryenlere karşı olumsuz değerlendirmelerde bulunuyorlar. Yazarlara göre bunun sebebi, vejetaryenlerin et yemeyerek baskın gruba (hepçillere) karşı üstü kapalı bir ahlaki ihlal suçlaması yapması.

Yazarlar, et yiyen katılımcıların vejetaryenlerden gelebilecek bir ahlaki suçlamayı düşündükten sonra vejetaryenlere karşı negatif hisler geliştirmesini, ahlaki olarak kusurlu ve yetersiz görülmeye karşı düşünülmeden verilen savunmacı bir tepki olarak yorumluyor.

Altını çizmekte yarar var: Bu araştırmada hepçillerin vejetaryenlere karşı negatif hisler geliştirmesinin sebebi, vejetaryenlerin hepçilleri ahlaki açıdan olumsuz değerlendirmeleri değil. Aksine, hepçillerin ahlaki açıdan olumsuz değerlendirilme beklentileri.

Ahlaki suçlama doğru algılanıyor mu?

Peki, et yiyen katılımcılar kendilerine yöneldiğini düşündükleri bu olası ahlaki suçlamayı doğru algılıyorlar mı? Vejetaryenlerin et yiyenler hakkında kademeli bir ölçeklendirme üzerinde yaptıkları değerlendirmelerde, et yiyenleri ahlaki açıdan bir derece olumsuz değerlendirdiklerini görebiliyoruz. Ancak et yiyenler, vejetaryenlerin hepçilleri olduğundan daha olumsuz değerlendireceklerini düşünüyorlar.

Öte yandan ilginçtir ki, yine aynı ölçeklendirme sisteminde, et yiyen katılımcılar vejetaryenleri, et yiyenlere kıyasla ahlaki açıdan daha olumlu değerlendiriyor. Buna ek olarak daha da ilginç ve çelişkili olan, hepçillerden oluşan katılımcıların, kendilerini ahlaki açıdan hem hepçillere hem de vejetaryenlere göre daha olumlu değerlendirmeleri.

Hepçillerin, et yemeyenleri yiyenlere göre daha ahlaklı bulmasını, et yiyen insanların dahi, bir canlının vücudunu yemenin ahlaki açıdan sakıncalı bir davranış olarak görüyor olabileceğinin bir göstergesi olarak yorumlayabiliriz.

Sonuç: Kaygıyı gidermek için artan negatif tutumlar

Özetleyecek olursak, vegan ve vejetaryenlere yönelik önyargı ve ayrımcılıklar ile bu insanların hangi sebeple vegan/vejetaryen oldukları arasında bir ilişki var. Hayvan haklarının ihlal edilmesi sebebi ile bu kararı alan insanlar en sevilmeyen grup olurken, onları sırayla çevre ve sağlık kaygılarıyla vegan/vejetaryen olan insanlar takip ediyor.

Vegan ve vejetaryenlerin hayvanlara zarar vermemeyi amaç edinmesi (yukarıda anlatıldığı üzere vejetaryenlik bunu tam olarak gerçekleştiremese de), hepçilleri et yemelerinden ötürü ahlaki bir yanlış yaptıkları sebebiyle dolaylı olarak suçlu hissettiriyor. Ahlaki açıdan olumsuz değerlendirilme beklentisi hisseden hepçiller, bu tehdidi bertaraf etmek için vejetaryenleri değersiz görmeye başlıyor.

Tüm bu sonuçlar ve çıkarımlar bize vegan/vejetaryenlerin maruz kaldıkları ayrımcılık, önyargı ve nefret söylemlerinin bir sebebinin, hayvanlara zarar veren davranışlardan kaçınmanın, hepçiller üzerinde oluşturduğu ahlaki baskı olabileceğini gösteriyor.

Önemli bir not

Son olarak, bu yazının amacının ne bir ahlak tanımı yapmak ne de hayvansal gıda tüketen insanları günlük kullanımdaki yüklü ahlak kavramı üzerinden “ahlaksızlıkla” suçlamak olmadığını belirtmek isterim. Öte yandan her insanın hayvanlara karşı bir sorumluluğu var. Et ve diğer hayvansalları tüketmenin veya bir hayvanın derisini giymenin, hayvanlar açısından hayatını kaybetmek ya da ölene kadar zulüm görmek anlamına geldiğini görmezden gelemeyiz.

Bu keyfi davranış ve alışkanlıklar hayvanlara eziyet eden, onları öldüren, hapseden bir düzen yaratıyor. Dolayısıyla bu davranışlardan kaçınmak hepimizin sorumluluğu.

* Araştırmada LGBTİ+’lar arasından yalnızca bu gruplardan bahsedilmiştir.

**Hem bitkisel ürünlerle hem de hayvansallarla beslenen.

[i] Bagci, C. B., & Olgun, S. (2019). A social identity needs perspective to Veg*nism: Associations between perceived discrimination and well-being among Veg*ns in Turkey. Appetite, 143, 104441

[ii] MacInnis, C. C., & Hodson, G. (2017). It ain’t easy eating greens: Evidence of bias toward vegetarians and vegans from both source and target. Group Processes & Intergroup Relations, 20, 721–744

[iii] Minson, J. A., & Monin, B. (2012). Do-gooder derogation: Disparaging morally motivated minorities to defuse anticipated reproach. Social Psychological and Personality Science,3, 200–207

Veganlara Yönelen Nefret ve Omnivorların Ahlaken Eksik Görülme Korkusu yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Gerçekleştirilen çalışma neticesinde tüketicilerin neden veganlığa geçiş yaptıklarını, hangi ürünleri beğendiklerini ve beğenmediklerini ve hatta (bu bağlamda) favori süpermarketlerinin neler olduklarını gösteren birtakım sonuçlara ulaşıldı.

3 hafta süren anket çalışmasında 8300’den fazla kişinin katılımıyla ulaşılan sonuçlardan derlediklerimizi aşağıda sizinle paylaşıyoruz.W

Kimler “vegan vb. kimlik ve yaşam tarzlarına sahip” ve neden?

Bahse konu “vegan” spektrum içerisine giren katılımcıların %65’i kendilerini vegan olarak sınıflandırırken sadece %11’i bitki-bazlı tüketici ifadesini seçiyor ve %8’i ise vejetaryen terimini kendine daha yakın bulmakta.

Vegan spektrumun %85’ini kadınlar ve %64’ünü 25-54 yaş arasındaki kişiler oluşturmakta.

Bitki bazlı terimini seçen kişilerin bu kimlik/yaşam tarzı anlayışı görece yeni ve son zamanlarda çok daha popülerleşme eğiliminde, zira bu terimi seçenlerin %34’ü son bir yıldan kısa bir süredir böyle bir yaşam tarzına yönelmiş bulunmakta. 5 yıldır bu yaşam tarzını benimseyenlerin oranı ise kendi içinde %12.

Kendini vegan veya bitki-bazlı terimiyle ifade edenlerin %75’i son 5 yıl içerisinde söz konusu anlayış ve yaşam tarzını benimsemiş. Başka bir deyişle, günümüz veganlarının (ve hayvan bazlı ürün tüketmeyen tüketicilerinin) %75’i 5 yıl öncesine kadar hayvan bazlı ürün tüketen kişilermiş.

Genel değerlendirmede ifade edildiğinde, günümüz veganlarının %71’i “hayvanlar için etik sebeplerle” vegan olmuş. Ancak son bir yılda vegan olanların vegan olma nedenlerine bakıldığında (görece yeni veganların motivasyonları incelendiğinde), %39’unun çevreci (ekolojik) kaygıları en önemli sebep olarak gördükleri sonucuyla karşılaşılmakta.

Dahası, son 6 ayda vegan olanların da %36’sı vegan olmaktaki en büyük motivasyonları olarak sağlıklı olma hedeflerini belirtmiş.

Özetle, etik sebeplerle vegan olanlarla karşılaştırıldığında, sağlık için ve çevreci sebeplerle vegan olanların oransal artışı son yıllarda ve giderek çok daha fazla ivme kazanmakta.

Yararlanılan kaynak:
https://vegconomist.com/studies-and-numbers/results-of-vegan-food-livings-big-vegan-survey-2019-revealed/

Kimler vegan oluyor ve neden? (yeni araştırma) yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Başka bir deyişle, önümüzdeki yıllarda da daha çok sayıda balık avlayıp (öldürüp) tüketebilmeye yönelik olarak ilintili sektörel devamlılık ve büyümenin sağlanması için balıkların bir süre avlanmaya maruz kalmadan yaşamalarına “izin verilmiş” oluyor. Ta ki bu geçici yasaklar “av sezonu” diye bilinen ve önceden yasalarla belirlenmiş bir tarihte kaldırılana kadar.

Balık avı maalesef hayvan hakları bağlamında halen görece az ele alınan bir mesele olagelmekte. Oysa, balıkların insanlar tarafından tüketilmesi hayvanların öldürülmesini kapsayan bir zulüm formu olduğu gibi potansiyel olarak insan sağlığı için de olumsuz etkilere sahip bir beslenme tarzı ve ayrıca okyanusların doğal işleyişine ve dolayısıyla çevreye zarar veren bir seçimdir.

Vegan bir bilinçlenme temelinde, balık avı yasaklarının dönemsel bir uygulama olmaktan çıkarılarak süreklilik arz eden ve balıkların avlanmasını koşulsuz önleyen yasal düzenlemelerin ve toplumsal iradenin gerçekleşeceği günleri daha yakın bir geleceğe taşıyabilme amacımızın bir parçası olarak “av sezonu”nun başladığı bugün duyarlılık sahibi olan herkesi ses çıkarmaya ve tüketim tercihleri dahil tüm eylem ve seçimlerde bu şiddet biçimine karşı durmaya davet ediyoruz.

Çünkü her hayvan gibi denizlerdeki hayvan dostlarımız olan balıkların da yaşam hakkı vardır. Bu hak somut olarak umursamamızın bir karşılığı olarak gündelik hayatımızda gözetilmesi ve ihlal edilmemesi gereken diğer hayvan haklarından daha önemsiz değildir.

Yazan: Barış Bayram
Yararlanılan kaynaklar:
https://www.vegan.com/fish/
https://www.cnnturk.com/ajanda/balik-avi-yasagi-ne-zaman-kalkacak-sezon-hangi-tarihte-acilacak

Balık avı yasağı kalktı. Balıklar umurunda değil mi? yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

VegFest, 29-30 Nisan’da Didim’de! yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Kosher Belgesi, Helal Belgesi… Peki ya V-Label Sertifikası? Belki bir çoğunuz duymadınız. Bir kısmınız belki ismi duydu, logoyu gördü. Kaç kişi ayrıntıları biliyor?
V-Label Türkiye Koordinatörü Ebru Arıman, sizin için sorularımızı yanıtladı (Food Time- Mayıs2016):

Ürünlerin vejetaryen ya da veganlara uygun olup olmadığı içerik bilgisinden anlaşılmıyor mu, böyle bir sembole neden gerek duyuluyor?
Ürün etiketleri üzerindeki içerik bilgileri, kanunen beyanı zorunlu bilgiler olmasına rağmen üreticilerin beyanının her zaman içerik bilgilerine paralellik göstermediğini görüyoruz. Bir ürünün mamul haline gelmesi esnasında kullanılan tüm içeriklerin azalan miktara doğru açık ve anlaşılır biçimde sırayla belirtilmesi gerekmektedir. Ancak kimi durumlarda beyanın aksine bir içeriğe rastlanabildiği gibi, kimi durumda da içeriğin menşei belli olmamaktadır. Örneğin gıda renklendiricileri bitkisel menşeili olabildiği gibi, karmin gibi hayvansal kökenli de olabilmektedirler. Karmin, Cochineal isimli bir böceğin ezilerek toz ya da sıvı hale getirilmesi suretiyle gıda endüstrisinde oldukça yaygın olarak kullanılan ve gıdaya kırmızı/pembe rengi veren hayvansal bir renklendiricidir. Konservelerden, salçalara, şekerlemelere, lokumlara, pastane ürünlerine, soslara kadar oldukça geniş bir kullanım alanı vardır.
Benzer şekilde ürün ambalajı üzerinde kullanılan ve tüketiciler için anlaşılır olmaktan oldukça uzak E kodu gibi birtakım teknik ifadeler de ürünün içeriğinin anlaşılabilmesini zorlaştırmaktadır. Örneğin E495 olarak gördüğünüz bir içeriğin ne olduğunu anlamak pek mümkün değilse de, bu içerik çoğunlukla hayvansal yağlardan elde edilir. Dolayısıyla ürün etiketleri çoğu durumda özellikle “özel beslenme biçimi olan tüketiciler için” yeterli ve anlaşılabilir olmaktan uzaktır. Ürünün hayvansal madde içermiyor olduğu, vegan/vejetaryenlere uygunluğu özel ifadelerle belirtilmelidir.

İsteyen üretici, ürünün vegan olduğunu iddia edip ambalaj üzerine yazıyla da “vegan” yazabilir. Bu tür keyfi beyanlara ve suistimallere karşı bir denetim mekanizması var mı?
Maalesef şu anda yok. Ürününüzün veganlara uygun olduğunu bir yazı veya rastgele bir sembolle de iddia edebilirsiniz ancak bu yalnızca sizin iddianız olmaktan öteye gitmez. Bu ürünün gerçekten vegan olup olmadığının analiz edilmesi/belgelenmesi ve denetlenmesi gerekiyor. Bu tür denetimsiz ve keyfi ifadelerle yaşanan süistimaller neticesinde, bizim de içerisinde bulunduğumuz Avrupa Vejetaryen Birliği üye ülkeleri olarak, Avrupa Parlementosu Çevre Komisyonu’na 2013 yılı sonunda bu konuda bir başvuruda bulunuldu. Vejetaryen/Vegan ürünlerde gereken hassasiyetin gösterilmesi ve gerekli düzenlemelerin yapılarak AB’de tek sembol (V-Label) kullanılması konusundaki başvurumuz değerlendirmeye alınarak Parlamento gündemine girdi. Nihai karar henüz alınmamış olmasına rağmen bu konuda yakın zamanda bir sonuç çıkması bekleniyor.
Bunun için bir denetim mekanizmasının şart olduğu da, kimi firmaların keyfe keder etiketlemelerle üreticiyi yanıltması neticesinde yaşanan güven kaybıyla daha da netleşmiştir.
Yakın dönemde ABD’de yapılan ratgele ve bağımsız gıda analizlerinde, vegan olduğu iddia edilen birçok ürünün de hayvansal içerik taşıdığı belgelenmiştir. Bu durum tüketicilerin ürüne kuşku ile yaklaşmasına neden olmaktadır.

Dünya üzerinde helal sertifikası gibi vejetaryen/vegan ürünler için de çok çeşitli sertifikalar var mı? V-Label hangi konumda?
Global anlamda hayır. Vegan ve vejetaryen ürünler için sertifika veren “yerel” birkaç organizasyon var. Bu organizasyonlar İngiltere ve Amerika’da yerel olarak çalışmalar yürüten birkaç dernek. Ancak global anlamda vejetaryen-vegan sertifikası veren tek kuruluş V-Label GmbH. Merkezi İsviçre’de olan V-Label, Avrupa Vejetaryenler Birliği tarafından yönetiliyor. Birliğe üye ülkelerce sertifika veriliyor ve denetleniyor. Aynı zamanda Uluslararası Vejetaryenler Birliği ile Avrupa Vejetaryenler Birliği kardeş birlikler ve üyelikler ortak. Dolayısıyla Uluslararası Vejetaryenler Birliği de V-Label’ın destekleyicisi.
V-Label şu anda en güvenilir vegan-vejetaryen etiketi kabul ediliyor. Çünkü dağıtım ve denetimi vegan-vejetaryen organizasyonlar tarafından yapılıyor yani hassasiyetimiz ortak.
Burada belirtmek gereken 2 önemli detay var, birincisi birliklerinin adının vejetaryen ifadesi taşıması. Klasik vejetaryen tanımına göre veganlık da vejetaryenlik bir türü olarak geçtiği için aslında genellikle eski organizasyonlar Vejetaryen adıyla yapılanmıştır. Ancak elbette ki hem faaliyetler hem de tüm kapsam, sertifikasyon da dahil olmak üzere veganlığı kapsamaktadır.
İkincisi sembolün Avrupa Vejetaryenler Birliği tarafından yönetiliyor olmasının yanı sıra Avrupa ile sınırlı olmaması yani coğrafi yaygınlık. Uluslararası Vejetaryen Birliği’ne üye olan dünya ülkeleri de bu konuda işbirliği içindeler ve lisansör konumundalar. Dolayısıyla sembol Amerika’dan Rusya’ya, Çin’e kadar dünyanın her yerinde verilebiliyor. Daha da önemlisi sembolün geçerliliği lisans aldığınız ülke ile sınırlı değil, tüm dünyada geçerli.

Ülkeler arası koordinasyon nasıl sağlanıyor?
V-Label ülkesel temsilcilikler vasıtasıyla dağıtılıyor ve denetleniyor. Her ülke temsilciliği yerel kanunlara göre revize edilmiş sözleşmeler ile V-Label’ın yasal haklarını koruyor. Türkiye’de, Madrid Protokolü çerçevesinde V-Label yasal olarak koruma altına alınmıştır. İzinsiz kullanımın önüne geçmek üzere ülkeler işbirliği içerisinde çalışmaktadır. Türkiye’de gördüğümüz herhangi bir ithal ürünün üzerinde V-Label sembolü bulunması halinde gerekli kontrolleri biz de sağlıyoruz ve ülke temsilciliğini bilgilendiriyoruz. Aynı şekilde Türkiye menşeili ürünlerin de diğer dünya ülkelerinde kontrolü ilgili ülke temsilcilikleri vasıtasıyla yapılıyor. Dolayısıyla sürekli iletişim halinde olmak durumundayız.

V-Label alma koşulları nedir?
Sertifika için 4 ana sınıf var; Vegan ürünler hiçbir hayvansal bileşen içermiyor. İçerisinde hayvanlardan elde edilen hiçbir ürünün kullanılmamış olması gerekiyor. Lakto Vejetaryen ürünler, yalnızca laktik, yani sütle ilgili bileşenler içerebiliyor. Ovo Vejetaryen ürünler, sadece yumurta ihtiva edebiliyor. Lakto Ovo Vejetaryen ürünler ise yalnızca süt ve yumurta içerebiliyor. Hayvansal ürünlerin varlığına göre V-Label sertifika türü değişiyor. Hepsi için ortak koşul, herhangi bir şekilde et ürünleri içermemesi. Aslında bu konuda oldukça kapsamlı ve detaylı bir formumuz var. Bu form tüm soru işaretlerini gidermeye yönelik üreticinin beyanını sunuyor bize. Beraberinde GDO’lu ürünlerin V-Label alamadığını da eklemekte fayda var.
Üretim tesisinin vegan-vejetaryen ürün üretimine uygun yapılandırılması gerekiyor. Bulaşıklığı önlemeye yönelik tedbirler çok önemli.

Başvuru nasıl yapılıyor ve süreç nasıl işliyor?
Başvuru, vegan/vejetaryen olduğu iddia edilen ürünün içerik beyanı alınmak suretiyle (başvuru formu), standartlara uygun olup olmadığının kontrolü ile başlıyor. Detaylı içerik bilgisinin kontrolünün ardından beyan edilen içeriğin hangi vejetaryen/vegan tipine uygun olduğu başvuru sahibine bildiriliyor. Başvurunun o etapta herhangi bir bağlayıcılığı yok. Burada bizi ilgilendiren husus, tam mamül sürecine kadar proses sürecinde kullanılan ürünlerin vejetaryen/vegan ürüne uygun olması. Ağırlıklı olarak vegan sertifika verdiğimiz için ürün içinde hayvansal DNA kalıntısı olmamasını baz alıyoruz. DNA, hayvanlara ait et, süt, yumurta, deri, kan, kıl hatta tırnak gibi tüm bileşenlerde çıkabiliyor. Başvuru aşamasında tüm tetkiklerimizi uluslararası akreditasyonu da bulunan Yeditepe Üniversitesi Laboratuvarlarında yaptırıyoruz. Rastgele ürün numunesi tarafımızca tedarik edilerek tam kapsamlı bir analize gönderiliyor. Bu noktaya kadar üreticinin beyanını baz alıyorken, analiz sonucunda ürünü bilimsel verilerle desteklemiş oluyor ve içeriğinin doğruluğundan emin oluyoruz. Üretim tesisini de kontrol etme yetkimiz bulunmakta ancak genellikle çoğu durumda analiz tek başına yeterli olabiliyor. Bütün bu işlemlerin süresi genellikle 1 haftayı aşmıyor. Lisans sözleşmemizin karşılıklı olarak imzalanmasının ardından senelik lisans bedelinin yatırılmasıyla birlikte sözleşme geçerlilik kazanıyor. Her ürün için, başında ülke kodu bulunan 7 haneli ayrı bir lisans numarası veriyoruz ve sertifikamızı lisans alan firmaya ulaştırıyoruz.
Lisans alımın ardından, ilgili firma tüm reklam-basın-yayın çalışmalarında logomuzu kullanabilir. Ancak logonun tasarım kurallarını korumak açısından bir örneğinin bizimle paylaşılması gerekiyor.

Lisans firmaya mı ürüne mi veriliyor?
Lisans firma adına düzenleniyor ancak yalnızca listelenen ürünleri kapıyor. Bir işletmede tüm ürünlerin aynı standartta olmasını bekleyemeyiz. Dolayısıyla her ürün türü için ayrı bir form doldurmamız ve ayrı bir lisans numarası vermemiz gerekiyor. Ürünün kimliğini o numara temsil ediyor.

Sertifika ne kadar süre geçerli, her yıl lisans numarası yenileniyor mu?
Sertifika alan ürünler için 1’er yıllık sözleşme yapılıyor. Yıl içinde içerikte oluşabilecek değişiklikle ilgili üretici firmanın derhal bilgilendirme yapması gerekiyor. 1 yılın sonunda lisansın tekrar yenilenmesi durumunda, ürün aynı lisans numarası ile devam ediyor. Bu numaralar genellikle ürün ambalajında kullanıldığı için her yıl numara değişikliği söz konusu olmuyor. Ancak lisansın yenilenmemesi halinde (ki çok karşılaştığımız bir durum değil), eski ambalajlar için bir ihbar süremiz var. Bu süreçte ambalajlardan sembolün kaldırılması gerekiyor.

Sertifika alan ürünler dönem sürecinde denetleniyor mu, denetim masrafları kime ait?
Sertifika alan ürünler için sözleşmemizde de açıkça yer alan bir maddeyle senede 2 kez habersiz denetim hakkımız bulunmakta. Ayrıca yine denetim amaçlı raftan alacağımız herhangi bir ürünü yıl içinde analize gönderebiliriz. Lisans alımından sonraki tüm denetim masrafları V-Label GmbH tarafından karşılanıyor. Ancak sadece denetimde ihlale rastlanırsa, denetim masrafları lisans alana rücu ediliyor.

Firmanın ürünlerinde bir süre sonra uygunsuzluk tespit edilirse?
Bu durumda her şeyden önce yasal haklarımızı kullanıyoruz. Öncelikli olarak sertifika iptal ediliyor ve ilgili firma bu sertifikadan “tamamen” men ediliyor. Ve beraberinde bu durum V-Label tüketicilerine ilan ediliyor. Yanı sıra bir de tazminat hükmü var, firma para cezası ödüyor. Ancak elbette ki itibar kaybı paradan çok daha önemli.

V-Label yalnızca gıda ürünlerine mi veriliyor?
2016 yılı itibariyle gıda ürünleri yanında kozmetik ürünlere de sertifika vermeye başlandı. Bunu giyim takip edecek. Kozmetik ürünlerde ürünün hayvansal bileşen içermemesinin yanında hayvanlar üzerinde test edilmemesi de gerekiyor. Ancak zaten 2016 Ocak ayı itibariyle AB yasalarında olduğu gibi Türkiye’de de kozmetik ürünlerin hayvanlar üzerinde test edilmesi yasağının yürürlüğe girmesi, işimizi biraz daha kolaylaştırıyor. Yasağı delmeye çalışan firmalar mutlaka olacaktır, o nedenle yine de her zaman temkinliyiz.

Dünya tüketicilerinin Vegan-Vejetaryen özellikteki ürünlere bakışı nasıl? Etiket hayatı kolaylaştırdı mı?
Özellikle vegan ürünler, hayvanların etik açıdan daha refah bir yaşam sürmelerinin yanı sıra, küresel ısınmaya karşı mücadelede çiftlik hayvancılığının büyük payı, temiz su kaynaklarının ve ekilebilir tarım arazilerinin hayvancılığa kaydırılması neticesinde dünya üzerindeki temiz su ve gıdaya erişimin zorlaşmasının başlıca anahtarı olması dolayısıyla, son yıllarda çok tercih edilen ürün grubunda yer almaktalar. Beraberinde hayvansal kaynaklı ebola, kuş gribi, delidana gibi salgın hastalıklar ve gıda alerjileri de mutlaka ki bu yükselişte pay sahibi.
Hindistan gibi vegan-vejetaryen popülasyonun yüksek olduğu ülkeleri, artık Avrupa ülkeleri ve Amerika’da yükselen bir ivme ve hatrı sayılır yüzdelerle takip etmeye başladı. Dünyaca ünlü Pazar araştırmaları kuruluşu Mintel’in 2016 Nisan ayında yayınladığı bir rapora göre, Almanya’da vegan-vejetaryen özellikteki ürünler, son 5 yıl içinde 7 kat artış gösterdi. 2011 yılında Almanya’daki gıdaların sadece %2’si vegan-vejetaryen etiketli iken, 2015 sonunda bu oran sadece vegan ürünlerde %12’ye ulaşmıştır.
V-Label, Almanya’da 2400’e yakın firma tarafından şu anda gıda etiketi olarak lisanslı kullanılmakta ve bu talep her geçen gün tüketici tercihlerine paralel olarak artış göstermektedir.

Dünyada vejetaryen-vegan popülasyonu ne düzeyde?
Tüm dünyadaki özellikle vegan artış hızı gerçekten şaşırtıcı bir ivmeyle ilerliyor. Farkındalık hızla artıyor. Bunda kitlesel iletişim araçlarının etkisi büyük. Tabi yanı sıra tüketici pazarının gelişmesi de etkili.
Örneğin Hindistan nüfusunun %40’ı vejetaryen-vegan. İsrail’de bu oran %9 civarında. İsveç’de %10, İtalya’da %7’yi aşmış durumda. Almanya’da %10 civarında vegan ve vejetaryen yaşıyor. İngiltere’de ise %13’ü aştı. Avusturya’da %10 düzeyinde.
2009 yılında, ABD nüfusunun %1’i vejetaryen-veganken, şu anda Amerika Birleşik Devletleri nüfusunun% 5’i vejetaryen ve vegan. Birçok ülkede artış, benzer hızda.
Türkiye’de henüz net bir istatistiksel çalışma yapılmadı. Türkiye Vegan ve Vejetaryenler Derneği olarak başlattığımız 2 çalışma da internet kullanıcılarına yönelik, dolayısıyla net veriler elde edilemiyor. Bu konuda Türkiye İstatistik Kurumu ortak bir çalışmamız var, sorularımızı hazırladık, 2017 yılında Türkiye’de de benzer bir çalışma yapıyor olacağız.
Tüketici sayısının artışı, artık beklentilerin artışını da beraberinde getiriyor. Güvenilir ürünlere ulaşma isteği, pazarı da bu doğrultuda şekillendiriyor. Bunu son yıllarda aynı hızla artan V-Label lisans taleplerinden de net olarak görebiliyoruz. Dünya vegan bir geleceğe doğru hızla ilerliyor.

Türkiye’de V-Label’a olan talep nasıl? Hangi firmalar V-Label aldılar?
Türkiye’de de dünya ile paralellik gösteren bir hızda vegan ürünlere talep artıyor. Henüz Avrupa ülkeleri kadar bir geniş bir yüzdede olmasa da kısa sürede katlanarak ilerleyebilecek bir zemin var. Şu ana kadar bu konuda bir tanıtım çalışması yapmamamıza rağmen birçok başvuru aldık; Türkiye’de aldığımız lisans başvuruları ilk etapta Avrupa pazarına yönelik oldu. Özellikle Avrupa ülkelerine ihracat yapan gıda üreticileri, tüketicilerin beklentisiyle birlikte ürünlerinin vegan standartta olduğunu V-Label ile tescillemek istediler.
V-Label Türkiye’ye 2014 yılı sonunda girdi. Türkiye’de ilk sertifika Nudo markasına verildi. Onu Komagene, Eriş Un, Gloria Jeans Coffees, Upper West Side Falafel, Kurme, Vegan Peynir, Oses ve Entabi Çiğköfte markaları takip etti. Değerlendirme sürecinde olan ve kozmetik firmalarının da içinde olduğu daha pek çok marka, yakın zamanda Türkiye listemize eklenecek.

Türk gıda ve kozmetik üreticilerine bu konuda neler önerilebilir?
Tüm dünyada hızla artan vegan-vejetaryen nüfusu, üreticilerin ürün çeşitliliğine de doğrudan etki eden yeni bir pazarın varlığına işaret ediyor. Türkiye’de genel olarak karşılaştığımız durum, üreticilerin mevcutta hayvansal içermeyen üretimi bulunsa da, böyle bir tercihten dolayısıyla pazardan haberdar olmamaları. Yahut da üretim sürecinde yaratılabilecek küçük proses değişiklikleri ile ürüne aslında ek maliyet çıkarmadan vegan özellik kazandırılabilecek olmalarına rağmen, bu konu hakkında bilgi sahibi olmamaları kendilerini pazarın dışında bırakıyor. Özellikle Türkiye’den Avrupa’ya ihracat yapan gıda ve kozmetik üreticileri için, ürün etiketinde sadece bu sembolün varlığı bile ekstra bir pazarın kapılarını aralayacaktır. Bu durum üreticileri, üretim tercihlerinden dolayı ödüllendirirken, tüketiciler için de pazarın çeşitliliğine katkı sağlayarak yaşamı kolaylaştırıyor ve daha da genişleyen bir kitleye aracı oluyor.
Hem üreticiler hem de tüketiciler için avantaj yaratabilecek özellikle vegan ürünlerin Türkiye’de de artmasını ve her kesimin bu konuda bilinçlenmesini temenni ediyoruz.
Daha ayrıntılı bilgiye uluslararası web sitemiz üzerinden ulaşılabilir: www.v-label.eu/tr – www.tvd.org.tr

Kaynak: Food Time Dergisi (Gıda Gündemi) Mayıs 2016 sayısında yayınlanmıştır.
(http://www.gidagundemi.com/)

Vegan-Vejetaryen Ürün Sertifikası “V-Label” Türkiye Pazarında yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Eisenhower: Uzaylılarla temasa vegan ve vejetaryenler daha yakın yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Barcelona, vejetaryen-vegan dostu şehir olacağını ilan etti! yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

V-Label şimdi de kozmetikte! yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.