Sütaş söz konusu reklamında, sütünü kullandığı ineklerin çayırlarda özgürce dolaşan, her biri mutlu ve iyi bakılan inekler olduğunu vaat etmektedir. Bu durum hem gerçeğe aykırıdır hem de tüketicilerin satın almış oldukları ve tükettikleri ürünlerin nasıl ve ne şekilde üretildiği konusunda aldatıcı kanı oluşturma gayesi taşımaktadır.

Ancak Tüketicinin Korunması ve Piyasa Gözetimi Genel Müdürlüğü, tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 61. Maddesine aykırı olmadığına dolayısıyla başvurunun incelemeye alınmamasına karar verdi.

Söz konusu reklam ile ilgili bir yaptırımın getirilmemesi, hayvan sömürüsüne dayalı süt endüstrisinin gerçeklerini tüketiciden gizlemekte ve bu sebeple tüketicinin doğru bilgiye erişim hakkını engellemektedir.

Süt endüstrisi gerçeklerinin algılarımıza oturtulmaya çalıştığı mutlu resimden çok uzakta konumlandığını biliyor ve bu sebeple Genel Müdürlüğün aldığı bu kararın objektiflikten uzak olduğuna inanıyoruz.

Bu sebeple, süt endüstrisinin gerçeklerini kamuoyu ile paylaşılması ve tüketicinin gerçek olmayan bir tablo ile yanıltılmasını engellemek için mücadeleye devam edeceğimizi kamuoyuna bildiririz.

Tüketicinin Korunması ve Piyasa Gözetimi Genel Müdürlüğü’nden Süt Endüstrisi Lehine Karar yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

İlk gösterimi Cannes’da yapılan belgesel, 14 Ocak’ta İngiltere sinemalarında gösterime girdi. 11 Şubat’ta ise, Türkiye dahil dünyanın farklı ülkelerinde MUBİ’de yayınlanacak.

Annelerinden çalınan yavruların ve anne ineklerin acısı

İnek, Akademi ödüllü yönetmen Andrea Arnold’un ilk uzun metrajlı belgeseli. Polonyalı görüntü yönetmeni Magda Kowalczyk ile birlikte, belgeselin öznesi olan ineğin perspektifini izleyicilere yansıtabilmek için çekimlerde el kamerası kullandı. Bu sayede izleyiciler, tüm filmi, vücudu yıllarca sömürüldüğü için bozulan anne ineğin bakış açısı üzerinden deneyimliyor.

Film, Luma’nın kızını doğurmasıyla başlıyor. Çiftlik çalışanları yavrusunu hızla kendisinden uzaklaştırırken izleyiciler, çaresizlik içinde bebeğinin arkasından çığlık atan Luma’yla ve kendisinden çalınmış olan iki kızıyla tanışıyor.

Böylesine zorlu anlar, dünyanın dört bir yanındaki ineklerin, insanların süt üretimi için katlandıkları acıları ortaya koyuyor. Yönetmen Arnold, verdiği bir röportajda, “Sütün nasıl temin edildiğine dair hiçbir fikri olmadığını söyleyen pek çok insanla karşılaştım. Açıkçası sütün ineklerden geldiğini biliyorlardı, fakat buzağıların süt üretmek için annelerinden çalındığını bilmiyorlardı,” diyor.

Istırap dolu rutine şahit oluyoruz

94 dakikalık belgesel, yalnızca Luma’nın bir anne olarak bebeklerini kaybetmesinin acısını ekrana yansıtmakla kalmıyor, aynı zamanda Luma’yı monoton süt üretimi rutini boyunca takip ediyor. Karanlık sağımhanelerde sütü sağılan Luma, her seferinde zorla hamile bırakılıyor. Doğum yaptıktan sonra ise döngü yeniden başlıyor.

Belgeselin tek “kısa mutluluk anı” ineklerin geçici olarak yeşil meralara bırakıldığı an. Bu da sadece onların neşesiz varoluşunun altını çiziyor.

Arnold, “Cannes gösteriminde birçok arkadaşım ağladı. Ertesi gece başka bir gösterimimiz vardı ve yine aynı tepkiyle karşılaştık. Bence pek çok insan böylesine etkilenmelerinin ardındaki sebebi bilmiyor,” diyor.

“İnek” ve “Gunda” belgeselleri izleyicilere, dünyayı hayvanların bakış açısından gösterme konusunda mükemmel bir iş çıkarıyor. İkisinde de anlatım yok, herhangi bir mesaj kaygısı da; sadece gerçekleri olduğu gibi aktarıyorlar.

Gerçekler ise çok net: İnsanlar “et”, süt ve yumurta tüketebilsin diye hayvanlar çok acı çekiyor.

Dünyayı Luma gibi hayvanlar için daha iyi bir yer haline getirmek mi istiyorsunuz? Hayatınızdan hayvan sömürüsünü çıkararak vegan olup hem etik hem de sağlıklı ve ekolojik bir yaşam sürebilirsiniz.

Kaynak: Chooseveg

Cannes Film Festivali’nde seyircileri gözyaşlarına boğan “İnek” belgeseli Şubat’ta gösterimde yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

İngiltere’nin Midlands bölgesindeki bir okul, vegan öğrenciler için bitkisel süt seçeneği sunmayı reddetti. Sophia’nın babası, sözlü ve yazılı olarak defalarca sunduğu talep ve başvuruların ısrarla geri çevrilmesi üzerine vegan derneğiyle birlikte okul yönetimine yasal yükümlülüklerini hatırlattı. Baba, dokuz ay sonunda haklı mücadeleyi kazandı.

Cranmore Anaokulu, ücretsiz süt programı kapsamında öğrencilerine yalnızca inek sütü verirken, hayvansal süt tüketmeyen öğrenciler için herhangi bir bitkisel süt seçeneği sunmadı. Dışarıdan süt getirilmesine izin vermeyen ve öğrencilere hayvansal süt tüketimini dayatan okul yönetiminin ayrımcılığa ve dışlanmaya sebep olan bu uygulaması, Sophia adlı vegan öğrencinin hayvansal süt ve süt ürünlerine alerjisi olan sınıf arkadaşıyla birlikte “süt saatine” katılamamasıyla ortaya çıktı.

Sophia’nın babası Paul Roberts ilk başta müdüre, okulun bedava süt programına bitki temelli sütlerin dahil edilmesi talebini sözlü ve yazılı olarak iletti. Müdürün bu talebi reddetmesi üzerine Roberts bir dilekçe daha hazırlayarak bu kez başvurusunu okulun yönetim organına iletti. Dilekçede yer alan ayrımcılık iddiasını kabul etmeyen okul, Roberts’ın talebini bir kez daha reddetti.

Nisan 2021’de yapılan bir anket*, vegan öğrencilerin yaklaşık %73’ünün ahlaki tutumları ve inandıkları değerler sebebiyle alay edildiğini, bu nedenle okulların marjinalleştirilen grupların dezavantajlı hale getirilmesini önlemek için ellerinden gelen her şeyi yapma konusunda yasal bir görevi olduğunu ortaya koydu.

Veriler ayrıca ankete katılanların %42’sinin vegan yaşam tarzları nedeniyle zorbalığa uğradığını gösterdi.

Hukuki yükümlülük

Gelen olumsuz yanıtlar karşısında pes etmeyen Roberts, diğer vegan ebeveynlerden tavsiye almak için bu olumsuz süreci sosyal medyaya taşıdı. Primary Veducation‘dan Laura Chepner’ın yönlendirmesiyle The Vegan Society Uluslararası Haklar Başkanı Dr. Jeanette Rowley ile irtibata geçen baba, dernek ile birlikte yaptıkları başvurunun da geri çevrilmesi üzerine, emsal kararları da ekleyerek okul yönetimine hukuki yükümlülüklerini hatırlatan kapsamlı bir mektup daha gönderdi.

Mektupta, geçtiğimiz yıl Norwich’te görülen mahkeme sonucunda etik veganlığın, “felsefi veya dini bir inanç olarak tanımlanabileceği” ve ve Eşitlik Yasası kapsamında özel ve kamu hizmetlerinde eşit muamele gerektiren “korumalı özellikler” arasında değerlendirilebileceği kararı emsal olarak sunuldu. Dezavantajlı hale getirilen grupların maruz kaldığı olumsuz etkileri dikkate almanın ise bir okulun sorumluluğu olduğu vurgulandı.

Roberts’ın kızı, 2010 Eşitlik Yasası kapsamında, okulun ücretsiz olarak sağladığı hayvan türevli ürünleri içmediği için akran grubundan dışlanan bir azınlık grubuna dahildi.

Oysa vegan olmayı seçmek bireylerin hakkıdır; buna müdahale etmemek de, bir okulun insan hakları bağlamında yerine getirmesi gereken bir yükümlülüktür.

Hak mücadelesi kazanıldı

Son başvurunun ardından Roberts okuldan ilk kez olumlu yanıt aldı ve sadece kızının hakkını değil, gelecekte benzer sorunlar yaşayabilecek diğer öğrencilerin de hakkını kazanmış oldu.

Okul yönetimi; Sofia’nın ayrımcılığa uğradığını gösteren hiçbir kanıt olmadığını, ancak Paul’ün lehine karar vererek;

• Sofia’nın okulda inek sütüne alternatif olarak soya sütü içebileceğini belirtti.
• Ek olarak, kendilerine sunulan ayrıntılı yasal argümanların ardından, okul politikasının gözden geçirilebileceğini ve bitkisel sütlerin Cool Milk programına dahil edilmesi için gerekli araştırmaların yapılacağını aktardı.
• Ayrıca Cool Milk programının başlığı ve pazarlama metinlerinin, okul için uygun olup olmadığını yeniden değerlendireceklerini vurguladı.

Süt, et & deri söz konusu olduğunda "mutlu inek" yoktur; mutlu inek reklamları vardır. Rahatsız eden gerçekler yoktur; huzur veren yalanlar vardır. Hayatı boyunca fiziksel/psikolojik istismara maruz bırakılan, "verimi" düştüğünde öldürülen inekler "mutlu" değildir. #mutluinekler pic.twitter.com/VFVnaeB4on

— Vegan Derneği Türkiye (@TvdOrgTr) April 20, 2021

Bir emsal karar daha

43 yaşındaki Roberts, “Sofia’m sadece soya sütüne kavuşmakla kalmadı, aynı zamanda okul bunu sübvanse de edecek” dedi: “Umarım mücadelemiz başka insanlara da yardımcı olur ve okuldaki ebeveynler ile çocuklar, seçme özgürlüğüne sahip olduklarını anlarlar.”

Sofia’ya ve babasına süreç boyunca destek olan Dr. Rowley konuyla ilgili olarak şunları söyledi: “Sofia ve diğer öğrenciler artık okuldayken inek sütü değil, bitkisel süt içebilecekler. Dahası okul yönetimi bundan böyle kapsayıcılık/sosyal içerme politikaları çerçevesinde inek sütünü teşvik etme konusundaki tutumunu da gözden geçirecek. Tüm okullar, 2010 Eşitlik Yasası kapsamındaki görev ve sorumluluklarını gözden geçirmelidir. Ayrıca mevcut okul politikalarının farklı insan grupları üzerindeki olumsuz etkisini göz önünde bulundurmalı, veganların da karşılaştığı dezavantajlı durumları ortadan kaldırmak için mümkün olan her şeyi yapmalıdır.

Okul yönetimleri; bireylerin veganlığı benimseme haklarına müdahale etmemeleri gerektiğinin bilincinde olmalıdır. Aynı zamanda ebeveynlerin çocuklarını vegan ahlaki değerlerine göre yetiştirme haklarına saygı göstermelidir. İnsan haklarına dair yükümlülükleri uygulamak; eleştirel, nesnel ve çoğulcu bir eğitim ortamı sağlamak okulların görevleri arasındadır.”

---

(*) Anket bağlantısı için tıklayın.

Kaynaklar: Vegan FTA, The Vegan Society, Vegan Food and Living

Kapak fotoğrafı: Pexels – Anete Lusina

Vegan baba kızı için bitkisel süt mücadelesini kazandı yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Bitki temelli süt ve süt ürünlerini sansürlemeyi hedefleyen ve “AM171” olarak anılan 171 numaralı mevzuat değişikliği, vegan hareketi ve sürdürülebilirlik için önemli bir galibiyet ile geçtiğimiz hafta Avrupa Parlamentosu tarafından reddedildi.

AM171; bitki bazlı ürünlerin tüketiciler için “kafa karıştırıcı” olabileceğini iddia ederek bitkisel süt ve süt ürünlerinin alerjen bilgilerini göstermelerini, karton ambalajlarda satılmalarını ve görsel tasvirlerini kullanmalarını yasaklayabilecek pek çok yeni kısıtlama getirmeyi hedefliyordu. Aynı zamanda tüketicilerden bilgi gizlemeyi ve her geçen gün büyüyen sürdürülebilir gıda sektörünü engellemeyi de amaçlıyordu.

Tasarıya, ProVeg International tarafından başlatılan bir koalisyon ve imza kampanyası aracılığıyla dünya çapından yaklaşık yarım milyon tüketici itiraz etti.

Hayvansalların yer almadığı bitkisel ürünleri hedefleyen bu sansür dünya çapında faaliyet gösteren hayvan hakları örgütleri, doğa koruma kuruluşları, meslek örgütleri, aktivistler ve tüketicilerin sistemli baskısı ve yoğun tepkisi sonucu başarısızlıkla sonuçlandı.

“Sağduyulu bir zafer”

Tartışmalı yasağın karşısında durduğunu bildiren Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC), BM Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ve Dünya Sağlık Örgütü (WHO) gibi kuruluşların arasına, Greta Thunberg gibi iklim aktivizminin ilham veren genç isimleri ve Oatly ile Alpro gibi bitkisel süt üreticileri de katıldı.

ProVeg International Başkan Yardımcısı Jasmijn De Boo, galibiyeti “sağduyulu bir zafer” olarak nitelendirdi ve çıkar gruplarının “yoğun baskısı altında ilerici ve açık görüşlü” bir karar aldığı için AB’yi alkışladıklarını ifade etti.

AM171 nedir?

AM171, bitki temelli gıdalara ciddi kısıtlamalar getirmeyi amaçlayan yasa tasarısıdır. Avrupa Parlamentosu Tarım ve Kırsal Kalkınma Komitesi AGRI tarafından önerilen tasarı kabul görseydi, bitkisel ürünlere yönelik şu kısıtlama ve yasaklar hayata geçirilecekti:

• Ürünlerin bilinen form ve paketlerde sunumu ve satışı (örn. bitkisel sütlerin karton kutularda veya bitkisel margarinlerin kalıp halinde satılması),
• Hayvansal süt ve süt ürünlerini “çağrıştırdığı” veya “taklit ettiği” gerekçesiyle bitkisel ürünlerin görsel tasvirleri (örn. kahvaltıda kaseye dökülen bitkisel süt veya bir kapuçino içindeki köpük görüntüleri),
• Bitkisel gıdaları ve hayvansalları karşılaştıran bilimsel dayanaklar (örn. “hayvansal sütün sebep olduğu emisyon değerlerinin yarısı”),
• “Hayvansal süt içermez” gibi temel alerjen bilgileri,
• “Kremsi”, “tereyağımsı”, “krema gibi” veya “yoğurt yerine vegan alternatifi” gibi faydalı tanımlayıcı terimler.

“Vegan hareketinin yükselişini engelleme girişimi”

AM171 kabul edilseydi bu karar, Avrupa ülkelerinin sera gazı emisyonunu 2030’a kadar %55 oranında azaltma taahhüdü gibi iklim kriziyle mücadeleyi amaçlayan ileriye dönük pek çok adımla çelişkiye düşecekti. Paris Anlaşması şartlarında kabul edildiği gibi, AB’nin halk sağlığı ve sürdürülebilirlik konusundaki kendi hedeflerine ulaşmak için şimdiye kadar yapılan çalışmaları da alaşağı edecekti.

Aynı zamanda karar, bitkisel ürünler üreten küçük ve bağımsız işletmeler başta olmak üzere bitki temelli ürün imalatına darbe vuracak ve vegan işletmeleri yeni ambalajları yeniden tasarlayıp üretmek için yüksek miktarda harcama yapmaya zorlayacaktı. Çünkü AM171, vegan alternatiflerin hayvansal süt ürünleriyle aynı tarz ambalajları kullanmasını yasaklamış olacaktı.

Vegan Society’nin Kampanyalar, Politikalar ve Araştırmalar Başkanı Louis Davies başarısızlıkla sonuçlanan tasarıyı, “süt endüstrisinin vegan hareketinin yükselişini engellemeye yönelik bir girişimi” olarak tanımladı.

Halihazırda AB’de bitkisel ürünler için kısıtlamalar zaten var. Örneğin, “yulaf sütü” veya “vegan peynir” gibi tanımlar tüketiciler için “yanıltıcı ve kafa karıştırıcı” olduğu iddiasıyla hâlâ yasak.

Etik, sürdürülebilir ve sağlıklı gıda politikaları

AM171’e karşı kazanılan galibiyet, vegan ve sürdürülebilirlik hareketinin ne kadar ivme kazandığını kanıtlıyor.

Hayvanlar, insanlar ve gezegen için adil, sağlıklı ve uzun ömürlü bir yaşamı temsil eden bitki temelli beslenmeyi daha fazla sayıda hükümetin devlet teşvikleriyle desteklemesini ve sağlıklı, etik, sürdürülebilir gıda politikaları üreterek geleceği koruma altına almalarını umuyoruz.

Kaynaklar: Vegan Food and Living, Vegconomist, ProVeg International

Kapak fotoğrafı: ProVeg International

AB’den iyi haber: Bitkisel süt ürünleri sansürü reddedildi yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Bugün dünya nüfusunun neredeyse dörtte birinin, yani 1,8 milyar insanın tüberküloz (verem, TB) mikrobu ile enfekte olduğu tahmin ediliyor. Her yıl yaklaşık 10 milyon kişi tüberküloza yakalanırken, 1,5 milyon kişi de tüberküloz sebebiyle hayatını kaybediyor. Solunum yoluyla insandan insana bulaşan hastalık tamamen önlenebilir ve tedavi edilebilir olmasına rağmen TB, halen dünya çapında en yaygın ve en çok ölüme yol açan bakteriyel, bulaşıcı hastalıklardan biri olmayı sürdürüyor. 

Tarih boyunca iç içe geçmiş olan insan ve hayvan tüberkülozu (zoonotik TB), 1800’lerde mezbahalarda, 1900’lerde ise kalabalık ve karanlık ahırlarda kendini gösteriyordu. 20. yüzyılın başında gelişmiş ülkelerde tüberküloz kaynaklı ölümlerin %15-20’sinin hayvanlardan geçen tüberküloz sebebiyle olduğu biliniyordu.

Süt pastörizasyonunun yaygınlaşması ve TB ile mücadele programlarının devreye sokulmasıyla gelişmiş ülkelerin çoğunda hayvanlardan insanlara geçen tüberküloz vakalarının sayısı azaldı. Ancak yoksul ve gelişmekte olan ülkelerde zoonotik TB’ye yönelik ilgisizlik ve eksik raporlama halen can almaya devam ediyor. 

TB, zoonotik TB ve Türkiye

Günümüzde insanlarda görülen tüberküloz vakalarının büyük bir kısmı, her ne kadar insandan insana bulaşan bakteri (M. tuberculosis) kaynaklı olsa da, halen Türkiye dahil pek çok ülkede, özellikle yoksul ve gelişmekte olan ülkelerde insana da bulaşan, hayvancılık/hayvan yetiştiriciliği ve süt üretimiyle doğrudan bağlantılı olan sığır türberkülozuna (bovine TB, M. bovis) rastlanıyor.

İnsanlarda ve kuşlarda görülen tüberküloz ile yakın akraba olan ve tüm memelileri etkileyebilen M. bovis ile enfekte olmuş sığırların yenmesi, sütlerinin tüketilmesi, kanlarıyla temas edilmesi ve hasta sığırlarla aynı havanın solunması, insanlarda sığır kaynaklı tüberküloza neden olabiliyor. 

Bulaşarak yaban hayvanlarını da etkileyebilen bu hastalık hem insan hem hayvan hayatını riske atmaya devam ettiğinden, Uluslararası Hayvan Sağlığı Örgütü’ne (OIE) bildirilmesi gereken zorunlu hastalıklar listesinde yer alıyor.

Hayvandan insana geçen ve sığırlara ek olarak koyun, keçi, balık, kemirgenler gibi pek çok hayvanda görülebilen zoonotik tüberkülozun toplam TB vaka sayısına oranına dair ayrıntılı veriler edinilemiyor. Ancak Dünya Sağlık Örgütü 2016’da 147 bin yeni zoonotik TB vakasına rastlandığını, 12 bin 500 kişinin de hayvan kaynaklı TB nedeniyle hayatını kaybettiğini rapor ediyor. 

Çeşitli araştırmalara göre gelişmiş ülkelerde M. bovis, insanlarda görülen tüberküloz vakalarının %0.5-%7,2’sinden sorumluyken, gelişmekte olan ülkelerde ortaya çıkan yeni vakaların %10-%15’inden sorumlu olduğu düşünülüyor. Örneğin 2000-2015 yılları arasında Meksika’da incelenen 533 TB vakasının %30,2’si M. bovis kaynaklı. Mart 2020’de yapılan bir araştırma ise, hayvanlardan geçen tüberkülozun dünya çapındaki tüberküloz hastalık yükünün %1,4’üne tekabül ettiğini ortaya koyuyor.

Ancak bilim insanları, uluslararası insan ve hayvan sağlığı kuruluşları, bu sayının çok daha yüksek olabileceğini çünkü zoonotik TB’nin ulusal düzeyde çoğu ülkede gerektiği gibi takip ve tespit edilmediğini veya eksik raporlandığını vurguluyor. 

2017 – 2018’de Türkiye’nin de aralarında bulunduğu 82 ülkede (%44) sığır tüberkülozu rapor edildi. Hastalığın bazı ülkelerde (%2) yaban hayvanlarında da görüldüğü tespit edilirken, Türkiye’de yalnızca “besi hayvanlarında” görüldüğü bildirildi.

Türkiye’de 2007-2010 yıllarında analiz edilen klinik TB vakalarında insanlarda görülen sığır kaynaklı tüberküloz sıklığının %5,3’ünün M. bovis kaynaklı olduğu biliniyor. Bugüne kadar Kars, Van, Burdur gibi bazı şehirler dışında Türkiye çapında yapılmış kapsamlı bilimsel araştırma veya raporlama sayısı oldukça az.

Hayvan kullanımının mirası: Zoonozlar

Zoonoz olarak bilinen hayvandan insana geçen hastalıklar avcı-toplayıcılıktan tarıma, sanayileşmeden kentleşme ve endüstrileşmeye kadar insanlığın peşini bir türlü bırakmadı. Çünkü insan, diğer hayvanları ve doğal yaşam alanlarını yalnız bırakmadı; artan şiddette sömürüp yok etmeye devam etti.

İnsanın özellikle tarıma ve yerleşik hayata geçtikten sonra efendi-köle ilişkisiyle sistematik zulme maruz bıraktığı diğer hayvanlar, artan insan nüfusuyla birlikte evcilleştirilmeye, meta gibi alınıp satılmaya, toplu halde öldürülmeye ve çeşitli şekillerde tüketilip sergilenmeye başladı.

Daha önce insanın ayak basmadığı topraklar ve doğal yaşam alanları bir bir keşfedilip yok edilirken, buralarda yaşayan diğer hayvanlar ve mikroplarla temas, günümüzdeki pandemilere ve bulaşıcı hastalıklara sebep oldu. Halen de olmaya devam ediyor.

Kızamık, sıtma, şarbon, ebola, kuş gribi, ruam, koronavirüs türleri, domuz gribi, salmonella, HIV, deli dana ve leptosipira gibi bugün de bildiğimiz pek çok virüs, bakteri, hastalık ve salgın çok uzun bir süreye yayılan hayvan tüketimi, ticareti ve sömürüsünün günümüze “mirası”.

Tek başına etik bir sorun olan hayvan kullanımına son verip vegan bir yaşamı benimseyerek gezegenin bir parçası olan kendimizi ve Dünya’nın diğer bileşenlerini koruyabiliriz. Bireysel düzeyde ve devletler nezdinde doğa ve hayvan sömürüsü odaklı mevcut yıkıcı düzeni sürdürürsek, bizim dışımızdaki diğer tüm canlılarına yönelik sistematik yaşam hakkı ihlallerine sebep olmanın yanı sıra milyarlarca hayvanı ve insanı bulaşıcı hastalıklardan ve pandemilerden koruyamayacağız.

Kaynaklar: Uluslararası Hayvan Sağlığı Örgütü – OIE, TB Alliance, Dünya Sağlık Örgütü – WHO, T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı 1 & 2 & 3, NCBI, Evrim Ağacı

Kapak fotoğrafı: Pixundfertig/Pixabay

Hayvancılık, hayvan kullanımı ve bulaşıcı hastalıklar bağlamında Dünya Tüberküloz Günü yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Peynirden asla vazgeçemeyeceğini düşünen ve bunu açıkça dile getiren tek kişi sen değilsin. Hayvanlara, doğaya ve kendi sağlığına önem verdiğini belirten ve vegan yaşama geçmeyi düşünen pek çok kişi peyniri ve süt ürünlerini hayatından çıkarmayı en büyük engel olarak görüyor. Veganlar da, veganlığın özünü anladığını ve veganizmi desteklediğini söyleyen ama kendisinin neden vegan olamadığını peynir ikilemiyle açıklamaya çalışan pek çok kişiden bu keskin ve kararlı ifadeyi pek çok kez duymuştur.

Peyniri bırakamayacağını ileri süren kişilerin bazıları peynir için bitkisel alternatifler olmadığını düşündüğünden, bazıları da hayvan sömürüsünden elde edilen süt ve süt ürünlerinin sağlığa zararlarını ve endüstrinin ardındaki etik sorunları bilmediği için bu yaklaşımı benimsiyor. Diğerleri içinse peynir, alerji veya intolerans geliştirmiş olsalar bile tam bir “bağımlılık” olarak görülüyor.

Peynir, kazein ve bağımlılık

Bağımlılık konusunda haksız da sayılmazlar çünkü bilim insanları peynir içerisinde, beyinde bağımlılıkla ilişkilendirilen opioid reseptörlerini tetikleyen bir kimyasal tespit etti. İçerdiği yüksek oranda kazein yüzünden artık peynirin bağımlılık yapıcı etkisi olduğu biliniyor.

Kazein sütte bulunan bir proteindir ve yapımındaki işlemler gereği, peynir süte oranla çok daha fazla kazein içerir. Kazein opioid sistemini harekete geçirerek kişiye haz verir. Evrimsel açıdan baktığımızda bu ilk etapta mantıklı bile gelebilir çünkü ödül sistemimizin bütün amacı olumlu ve yararlı davranışları teşvik etmek, yararsız olanları engellemektir. Yeni doğduğumuzda sadece anne sütüyle beslendiğimizi ve hayatımızın buna bağlı olduğunu göz önüne aldığımızda, süt içmeyi sevmemenin büyük bir sorun olacağını görmek zor değil. Bu anlamda annemizin sütünü içtiğimiz için beynimiz tarafından ödüllendiriliyoruz.

Buraya kadar çok mantıklı.

Fakat sonrasında sütten kesildiğimizde ve ona artık ihtiyaç duymadığımızda bile bize sürekli başka türden annelerin sütü veriliyor. Çünkü bize, türlü işkencelerle hayvanların doğal döngüsünden çıkarılarak sürekli üretmeye zorlandığı sıvıyı içmeye dayatan mevcut sistem arka planda çalışıyor. Bu süreçte en kibar tabirle garip bir davranış olan insan dışı hayvanların sütlerini içmeye alıştırılıyoruz. Daha sonra kazein ile yüklü peynire eriştiğimizde ise, beynimiz, tabiri caizse, beşinci vitese geçiyor! Ve Dr. Colin Campbell’ın “The China Study” kitabında da belirttiği kazeinin kanserojen etkileri de…

Hayvansal süt ve süt ürünleri olmadan da yaşayabilirsin

Ama artık doğru bilinen yanlışları bir kenara bırakıp kendini sütten kesmenin, peyniri ve hayvanların vücut sıvılarından elde edilmiş diğer ürünleri bırakmanın vakti geldi.

Çünkü peynir dediğimiz şey, aslında ineklerin yıllarca “suni döllenme” yoluyla cinsel şiddete maruz bırakılması ve her seferinde yavrularından ayrılmaya zorlanması yoluyla elde edilen, yüksek oranda yağ ve tuz içeren, işlenmiş bir beden sıvısı.

Üstelik hissettiğimiz o bağımlı olma halini tetiklemesi için özel olarak tatlandırılan yapay bir sıvı. Bilinenin aksine sağlığımız için hiç de iyi değil.

Süt olmadan yaşayabilirsin ve gayet sağlıklı olabilirsin. Daha da önemlisi, hayvanları korkunç işkencelere maruz bırakan bir sistemin parçası olmayı reddebilirsin.

Bu süreçte sana yardımcı olabilecek bazı önerilerimiz var:

1. Süt ve peynirin hayvanlara ve sağlığına verdiği zararlara dair bilgi edin: Her şeyden önce bilgi sahibi ol. Süt ve peynirin sofralara nasıl geldiğini öğrenmek için hayvancılık ve süt endüstrisinin perde arkasını anlatan makaleleri okuyup belgeselleri izle. Üretim süreci ve sonrasında işkence gören hayvanların çığlığını duyup acısını hissettiğinde, reklamlarda bize gösterilen “mutlu ineklerin” gerçek olmadığını görüp (çok büyük ihtimalle) peyniri tamamen hayatından çıkaracaksın ve bunun için hiçbir pişmanlık duymayacaksın. Hedefine odaklanmakta zorluk çektiğin her an bu tür destekleyici yazılı ve görsel bilgilere başvurabilirsin. Eğer halihazırda zaten vejetaryensen, bu bilgiler vegan bir yaşamı benimsemene yardımcı olacak. Üstelik bu bilgiler, vegan olduğun için sana gelebilecek temelsiz eleştirileri güvenle göğüslemene yardımcı olacak. Peynirin insan sağlığına zararlarını öğrenmek için de konuya hakim tıp doktorlarının (1,2) ve vegan uzman diyetisyenlerin güncel ve endüstriden bağımsız bilgilerine başvurabilirsin.
2. Kendini sorgula ve gerekçen konusunda net ol: Peyniri bırakma nedenin konusunda kendine dürüst olmak atacağın ilk adımlardan biri. Eğer hayvan sömürüsünün bir parçası olmak istemediğin için peyniri bırakıyorsan bu gerekçe, canın peynirli bir pizza çektiğinde veya kahvaltıda gözün peyniri aradığında seni daha güçlü ve iyi hissettirecek; o peyniri yemene engel olacak. Eğer sağlık nedeniyle peyniri bırakıyorsan daha somut bir neden belirlemeyi dene. Çünkü net bir gerekçe sağlığın konusunda sonuçlarını kolaylıkla görebileceğin hedefler belirlemene de yardımcı olur (sindirim sistemini veya cildini düzeltmek gibi). Çok genel bir gerekçe, ucu açık olacağı ve başarılması imkansız gibi görüneceği için kısa sürede peynir tüketmeye geri dönmene neden olabilir.  
3. Evini hayvan kaynaklı peynirlerden arındır: Peyniri bırakmaya karar verdikten hemen sonra buzdolabını yeniden düzenleye başlamak ve alacağın ürünlerin içeriğini okumak çok önemli. Çünkü peynirin bağımlılık döngüsünü kırmak için geçerli tek yol, hayvansal süt içeren diğer ürünleri de tamamen hayatından çıkarmak. Eğer yalnız yaşamıyorsan, ailene ve arkadaşlarına peyniri bırakma gerekçeni açıklayarak onlardan bu süreçte destek isteyebilirsin.
4. Odağını kaybetme: Alışveriş yaparken veya dışarıda yemeğe gittiğinde kendini kısıtlanmış hissetmene neden olacak şeyler yapmamaya çalış. Eğer süt ve peynir reyonunun önünden geçerken peynirlere bakıp iç geçiriyorsan, bir dahaki sefere o reyonun önünde geçmemek iyi bir fikir. Benzer bir şekilde, restorana gittiğinde kararsız kaldın ve peynirli seçenekleri gözden geçirirken kararını sorgulamaya başladın. Böyle bir durumda birinci maddeye geri dön ve neden peynir yemeyi bıraktığını hatırlayarak odağını kaybetme. Eğer çok açıkmamışsan, navegan yemekler sunan veya vegan seçenekleri olmayan bir restorana girme. Çünkü bu tür yerlerdeki seçenekler peynire karşı direncini kırmana neden olabilir. Vegan yaşama geçmek için hazırlanmış olan rehber sayfaları da takip ederek lezzetli ve pratik sebze yemekleri yapabilir, ikame bitkisel ürünler hakkında bilgi alabilirsin.
5. Sipariş verme yöntemini değiştirip “peynirsiz” istediğini vurgula: Eğer vegan restoranda değilsen ve bulunduğun yerde vegan seçenekler de yoksa, sipariş verirken pizzayı, salatayı, sandviçi veya makarnayı “peynirsiz” hazırlamalarını rica edebilirsin. Bu hem hayvan sömürüsüne hem de yüksek kolesterol ve kaloriye set çekmene yardımcı olacak.
6. İyi bir peynir alternatifi süreci kolaylaştırabilir: Peynirsiz bir yaşama geçişte bitki temelli peynir seçenekleri, eksikliğini hissettiğin anlarda sana yardımcı olabilir. Piyasadaki mevcut vegan peynirleri deneyip damak zevkine uygun olanı kullanabilirsin. Hatta evde kendi vegan peynirini kendin yapabilirsin. Yemeklerin üzerine serpebileceğin besin mayası da alıştığın tadı yakalamanı ve ek vitaminler almanı kolaylaştırabilir.

Vegan yaşama geçiş aşamasında faydalanabileceğin bazı kaynaklar:

• https://veganlik.org
• https://www.kolayvegan.com
• https://vegangazete.com
• http://vegansef.com
• bitkiselbesleniyorum.com
• instagram.com/basitvegan
• instagram.com/plantgevity
• instagram.com/mutlu_vegan
• Vegan Bakkal
• Vegan Dükkan
• Vegan Dünyası
• https://gps.vegans.live & http://rota.tvd.org.tr

Kaynaklar: One Green Planet, Million Dollar Vegan

Çeviri ve düzenleme: Emre Kayatepe, Boğaziçi Üniversitesi 2020 Psikoloji Bölümü mezunu, TVD gönüllüsü

Vegan Yaşama Dair Mitler: “Peynirden Asla Vazgeçemem” yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Fakat biz doğru bilinen yanlışları elimizdeki bilimsel verilerle her fırsatta düzeltmeye ve hayvan sömürüsüyle elde edilen sütün insan sağlığına zararlarını anlatan tıp doktorlarının ve bilim insanlarının araştırmalarını paylaşmaya devam edeceğiz.

Başta inekler olmak üzere beden sıvıları için ömrü boyunca türlü işkencelere maruz kalan ve sütü çalınan tüm hayvanların, yalnızca yavruları için ürettiği sıvının yine yalnızca yavruların hakkı olduğu gerçeğinden hareketle de hayvansal süt üretimindeki etik sorunları ortaya koymayı sürdüreceğiz.

Sütün insanlar için sağlıklı olmadığını gösteren sebeplerden birkaçını paylaşıyoruz:

1. Süt aslında kemiklerdeki kalsiyumu tüketir. Hayvan kaynaklı aşırı protein alımına bağlı olarak vücudumuzdaki asidite artar ve bu durum biyolojik bir tepkimeye yol açar. Vücudumuzda depolanan kalsiyum, sistemimizdeki asitleri nötr hale getirmek için kullanılır. Kemiklerimizden çıkan kalsiyum, vücudumuzdaki artan asitliği azaltıp dengelemek için kullanılır ve sonunda idrarla vücuttan atılır. Yani teknik olarak süt kemiklerimizi zayıflatır.
2. Sütün içinde sadece protein ve kalsiyum yok; istenmeyen hormon ve antibiyotikler de var. İnek sütünün tek amacının buzağıyı beslemek olmasının bir sebebi var. İnek sütü, bir buzağının ihtiyaç duyabileceği bütün gerekli içeriklere sahiptir: Protein, lipidler, sodyum, yağlar, kolesterol ve daha fazlası… Ayrıca modern pastörize ve homojenize etme yöntemleri, sütün içindeki gerekli vitamin ve besinlerin miktarını da azaltır. Üstelik sütü için alıkonan ineklere, çeşitli antibiyotikler ve insanlarda prostat ile meme kanseri riskini artıran sığır büyüme hormonu (BGH) verilir.
3. Kolesterol seviyesini artırır. Süt ve süt ürünleri yüksek miktarda doymuş yağ içerir. Bu durum da fazla tüketim halinde vücudumuzdaki kolesterol seviyesinin katlanarak artacağı anlamına gelir. Bilindiği gibi kandaki kolesterol miktarı arttıkça kalp ve damar hastalığı riski de artmaktadır.
4. Sütün içindeki iltihaptan haberiniz var mı? Düzenli ve sık sık yapılan süt sağımı sırasında ineklerin memeleri elektronik sağma makinelerine saatlerce bağlı kalır. Bu durum ineklerin zaman zaman elektrik şoklarına maruz kalmalarına ve ineklerde meme iltihabına sebep olmaktadır. Meme iltihabı ölümcül bir süt bezi enfeksiyonudur ve dokunun altında iltihap oluşturur. Dolayısıyla ineklerin memelerindeki iltihap kaçınılmaz olarak sütün içine karışır.
5. İnsülin seviyesini etkiler. Süt doğal bir insülinojeniktir. Yani vücutta insülin salımını artırır. Bu, içerdiği basit şeker, laktozdan dolayı gerçekleşir. Laktoz ise vücuttaki insülini ani bir şekilde yükseltir. İnsülin hormonunun işlevi, enerjiyi artırmak için vücuda glukoz transfer etmektir. Süt tüketimine bağlı olan insülindeki ani artış uzun süren bir etkiye sebep olmayacağı için, süt içildiği zaman kandaki şeker seviyesi de dengesizleşir.
6. Sindirim sorunlarına yol açar. Laktoz intoleransı vücudumuzun laktozu sindirememesidir. Ek olarak süt; şişkinlik, kabızlık ve huzursuz bağırsak sendromu gibi başka sindirim sorunlarına yol açmaktadır. Bu durum, hayvan sütünde bulunan bir protein olan kazeinin sindirilmesinde yaşanan zorluktan kaynaklanır. Kazein, sindirilmek yerine kana karışır ve yüzde akne oluşumu ve ağızda kabarcıklara yol açar.

Hayvanların bedenlerini ve hayvanlardan elde edilen süt ve süt ürünlerini tüketmeyi bırakmak, etik ve sağlıklı bir yaşam için atacağınız en önemli adımlardan biri olacaktır.

Mutfağınızda süt kullanıyorsanız hayvan kaynaklı sütleri değil, bitki temelli sütleri (soya, badem, pirinç, fındık, vb.) tüketerek veya kendiniz hazırlayarak hem hayvanların yaşamı hem de kendi yaşamınız için “faydalı” bir adım atabilirsiniz.

Bitkisel beslenmenin sağlığa faydalarıyla ilgili ayrıntılı bilgi almak ve uzman hekimlerin paylaştığı verileri incelemek için Vegan Sağlık Profesyonelleri’ni (Dr. Suat Erus) ve Dr. Murat Kınıkoğlu’nu takip edebilirsiniz.

Kaynak: VeganFirst

Kapak fotoğrafı: Jo-Anne McArthur / We Animals Media

Çeviri ve düzenleme: Emre Kayatepe, Boğaziçi Üniversitesi 2020 Psikoloji Bölümü mezunu, TVD gönüllüsü

Bilinenin aksine süt sağlıklı değildir yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Geçenlerde annesinden ayrılmış ve farklı padoğa alınmış bir oğlak videosuna denk geldim (video hemen altta) ve veteriner öğrencisi olarak konuya etik yönünden yaklaşıp açıklık getirmek istediğimden bir yazı hazırlama kararı aldım. 

Araştırmamın ana kaynağı ders notlarım ve Prof. Dr. Hasan Batmaz’ın Sığırlarda Sürü Sağlığı ve yönetimi kitabından oluşmaktadır. 

Videoda keçinin sahibi olan çiftçiye, yavrunun neden annesinden ayrı olduğu sorulduğunda çiftçi, büyük süt işletmelerinin elbette yapamayacağı açıklamayı yapıp tükettiği süt miktarının fazlalığından dolayı ayırdığını söyledi ve hepimizin yüzüne bu gerçeği bir kez daha çarptı.

Öncelikle süt verimi ve ıslahı konusuna değinmek istiyorum. Süt sığırcılığı bir sektör haline gelmeden önce inekler sadece yavrularına yetecek miktarda süt üretiyordu; ki bu günde (ineğin ırkına bağlı olmakla birlikte) 8-10 litre arasında değişmekteydi.

Hatta 1990’larda yerli ırkların Türkiye verim ortalaması 5-6 litre idi. Bugün ıslah çalışmalarıyla iyi kondisyonda ve kaliteli spermayla tohumlanmış Holstein ırkı bir inek günde tam 38 litre süt verebilecek kapasiteye getirilmiştir. 

Pratikte buzağının alması gereken süt miktarı canlı ağırlığının %10’udur. Yani 40 kg doğan bir buzağının başlangıç yemine başlayana kadar günde 4 litre süt içmesi yeterlidir. Geri kalan süt ise biz insanların tüketimi için piyasaya sürülmektedir.

Normal şartlarda bir buzağının sütten kesilme yaşı 2,5 – 3 ay iken kâr elde etmek amacıyla bu süre 8 hafta olarak belirlenmiştir. Ancak bazı işletmeler bu sınırı erkenden ve fazla miktarda başlangıç yemi kuru ot vs. vererek 3 – 4 haftaya kadar düşürmüşlerdir.

Normal şartlarda da doğumdan 4 gün sonra buzağının rumen, yani ana mide gelişimi için başlangıç yemi yemesi gerekmektedir. Ancak bu sütten kesme süresini bu kadar aşağıya çekmeyi kesinlikle gerektirmez. Tamamen ticari amaç güdülür.

Çiftliklerin süt içirmeyi minimumda tutup yem yedirmeye bu kadar istekli olmalarının ilk sebebi sütten kâr elde etmek. İkinci sebebi ise, buzağının sindirim sisteminin mümkün olduğunca çabuk gelişmesini sağlayarak hızlı kilo aldırmaktır.

Şimdi gelelim asıl konumuz olan yavrunun anneden ayrılmasına.

Baktığımızda annede fazladan onlarca litre süt var, buzağıya yem de veriliyor. Zaten bu şartlarda tüketebileceği süt miktarı canlı ağırlığının %10’undan fazla olamayacağı için neden buzağılar 8 hafta anneleriyle yaşamıyor da doğar doğmaz ayrılıyor? 

İşte yüzümüze tokat gibi çarpması gereken gerçek burada başlıyor: “Sütün indirilme mekanizması”.  

Bir ineği istediğiniz zaman sağamazsınız. Sağmak için öncelikle ineğin sütünü indirmesi gerekir. Bunu sağlayan ise yavrunun memeyi ağzına alıp emme refleksi sağlayarak memeyi uyarmasıdır. Sonrasında hipofiz bezinden salgılanan oksitosin hormonunun etkisiyle anne sütü indirir ve yavru sütü alır. Ancak işletmelerde bulunan binlerce baş inek için bu mümkün değildir.

Çalışanlar, yavrunun annesini emmesinin bitmesini bekleyemeyeceğinden (çünkü bu ticari olarak zaman ve süt kaybı demek) bu işi buzağılar yerine sağım makineleri yapar. 

Yani tamamen emzirme simülasyonu oluşturularak süt anneden alınır. Yavrunun bir kere bile annesini emmesine izin verilmez. Çünkü yavrunun emme refleksini bir kere hisseden anne, daha sonra yapay yöntemler kullanıldığında sütünü indirmez ve yavrusunu arar.

Bu durum tamamen hormonlarla alakalıdır. Yavrusunu emzirmiş bir anneyi makineye bağladığınızda istediğiniz oksitosin salınımını sağlayamazsınız ve sonucunda anne sütü indirmeyeceğinden sütü de alamazsınız. Çünkü anne makineyle değil, yavrusuyla arasında bir bağ kurmuş olacaktır. 

Peki yavruyu ayırdık ve nereye aldık hiç düşündünüz mü? Reklamlarda gördüğümüz o yeşil çayır ve meralar, mutlu zıplayan inekler ne kadar gerçek?

Ticari süt işletmelerinde erkek buzağıların bir değerinin olmadığını bilmeyen yoktur zaten; onlar kesimhaneye gidecektir.

Dişiler ise buzağı box’ları** denilen tek kişilik küçük bölmelere alınır ve önlerindeki kovadan yem yiyip biberondan süt içmek zorunda bırakılır. Anneleri de onları göremeyeceği bir alanda yüzlerce inekle beraber günde 3 defa sağıma gidip geldiği ve sürekli yem yemek zorunda olduğu bir bölmede ölene kadar kapalı tutulur (En modern ve hijyenik diye tabir edilen Rotary ve paralel sistemlerin görselleri aşağıdadır).

Şimdi bir daha düşünün.

Hayvanlar gerçekten bize hizmet için mi varlar? Fabrika gibi seri üretim yapmak onları hiç yormuyor mu? O sütte bizim de hakkımız var mı? Bir anneyi buzağısından tamamen damak zevkimiz için ayırmak ne kadar etik? Reklamlarda gördüğümüz mutlu inekler ne kadar gerçek? Süt mü içiyoruz, yoksa ineklerin stresini mi?

Sorgulayın…

Kapak fotoğrafı: Unparalleled Suffering Photography

(*) Zeynep Irmak Alpaslan, hayvansal süt sektörünün gizlenen gerçeklerini vegan bir veteriner hekim adayı ve aktivist olarak bizimle paylaşıyor. Irmak, 10 Temmuz’da ilk kez kendi Instagram hesabından paylaştığı yazısının tamamını ders kitaplarından ve ders notlarından derledi. Hayvansal süt endüstrisiyle ilgili teknik bilgiler için faydalandığı kaynak ise, Prof. Dr. Hasan Batmaz’ın “Sığırlarda Sürü Sağlığı ve Yönetimi” kitabı. 

(**) “Süt danası kreşi” olarak da geçen “veal crate”

TVD Not: Endüstrinin gerçeklerine dair bilgi, belge ve görseller için We Animals Media ve Sentient Media web sitelerini ziyaret edip hem fabrika çiftliklerinde hem de organik küçük üretim çiftliklerinde kapalı kapılar ardında neler yaşandığını görebilirsiniz.

Rotary süt sağım fotoğrafı: John Davis & aberdeennews

Paralel süt sağım fotoğrafı: Viva! & ScaryDairy

Süt endüstrisi gerçekleri yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Haziran 2018’de Oxford Üniversitesi bilim insanları tarafından Science dergisinde yayımlanan ve bugüne kadar küresel gıda sistemleri hakkında yazılmış en kapsamlı makale de, yeni raporun çıktılarını teyit eder ve bitki temelli beslenmeye dair geleceğe yönelik yol haritasını çizer nitelikte.

“Gıda ve Pandemiler” başlıklı ProVeg International raporu, zoonotik* hastalıklara neden olan ve birbiriyle etkileşim halindeki faktörleri ana hatlarıyla çiziyor: Hayvancılık faaliyetleri için doğal yaşam alanlarının ve biyoçeşitliliğin yok edilmesi, yaban hayvanlarının besin olarak tüketilmesi ve hayvanların gıda amaçlı yetiştirilmesi.

ProVeg International raporunda endüstriyel hayvancılığın oluşturduğu pandemi riski şöyle özetleniyor: “Felaketin formülü beklenmedik bir şekilde basit: bir hayvan, bir mutasyon, bir insan ve tek bir temas noktası. COVID-19’un çıkış noktası konusunda henüz kesin bir bilgi edinilmiş değil; fakat bu durum, domuz veya kuş gribi için geçerli değil. Bu virüslerin hayvan çiftliklerinden çıktığını biliyoruz. Bu tesisler, virüslerin evrimi ve bulaşması açısından mükemmel şartları oluştururken, aynı zamanda antibiyotik direncinin gelişmesine de neden oluyorlar. Bu nedenle geleceğin pandemileri için en uygun ‘kuluçka’ ortamı, fabrika tipi hayvancılığın yapıldığı tesisler.

Et, yumurta ve süt ürünlerine yönelik iştahımız ve hayvanların yaşam alanlarını yok eden faaliyetlerimiz; kısıtlı / kapalı alanlarda her geçen gün çok daha fazla sayıda hayvan tutmamıza neden oldu. Bu da bizi yabani ve evcilleştirilmiş hayvanlar ile daha yakın temas haline getirdi.”

COVID-19’dan kuş gribine

COVID-19 gibi salgınlar daha çok yaban hayvanlarıyla ilişkilendirilse de patojenler** yaban hayvanlarından çiftliklerde sütü, yumurtası ve eti için yetiştirilen hayvanlara ve buradan da insanlara kolaylıkla geçebiliyor. Tıpkı kuş gribi ve domuz gribinde olduğu gibi… Yaban hayvanlarıyla temas sonucu Ebola, Marburg, HIV, Batı Nil virüsü ile SARS, MERS ve COVID-19 gibi koronaviüslerin insana geçtiğini hatırlatan rapor; rota virüsü, çiçek virüsü ve influenza A gibi hastalıkların da insan tüketimi için evcilleştirilmiş hayvanlardan geçtiğini vurguluyor.

Bugün COVID-19 kaynaklı ölüm oranının %4,7 olduğunun ve COVID-19’un sıradan gripten 47 kat daha ölümcül olduğunun altını çizen rapor, kuşlardan geçen “kuş gribi” (H5N1) kaynaklı ölümlerinin oranının ise %60 olduğunu belirtiyor.

COVID-19 endüstriyel hayvancılık tesislerinden veya mezbahalardan çıkmamasına rağmen kaçınılmaz bir şekilde buralara girmeyi başardı ve pek çok farklı soruna neden oldu. Rapor; “mevcut pandemi, hayvancılık endüstrisinin hastalıklara ne denli açık ve salgınlara karşı ne denli savunmasız olduğunu gösterdi” diyor ve bu uygulamaların hayvanlar, insanlar ve gıda sistemine gerek etik, gerekse ekonomik boyutuyla ciddi zararlar verdiğini aktarıyor.

Raporda, önümüzdeki yıllarda karşılaşabileceğimiz pandemilerin daha sık ve ölümcül olacağına dair uyarılar da var. Uzmanların bu endişe verici öngörüsü insan faaliyetleriyle ve özellikle de küresel gıda sistemiyle doğrudan bağlantılı.

Hayvan, insan ve çevre için gelecek vegan

Hayvancılık, dünya çapında toprak kullanımını en fazla etkileyen insan faaliyetlerinden biri olarak görülüyor. Artan dünya nüfusuyla birlikte hayvansal ürünlerin üretim ve tüketimine devam edilmesi, mera ve tarla açıp hayvan yemi ekme amacıyla ormanların yok edilmesine neden oluyor.

Rapora göre, mevcut tatlı su kaynaklarının %70’i ve yaşanabilir arazilerin %50’si yem yetiştirmek ve hayvan üretimi için kullanılırken, dünyadaki tarım alanlarının %80’inden fazlası da et, yumurta ve süt üretimi için kullanılıyor.

ProVeg International’ın raporu, Birleşmiş Milletler Çevre Programı’ndan (UNEP) da destek buldu. ProVeg’in yeni raporunun “endüstriyel hayvancılık ile pandemi riski arasındaki bağlantıyı net bir şekilde ortaya koyduğunu” belirten UNEP Karasal Ekosistem Birimi direktörlerinden Musonda Mumba, “günümüzde patojenlerin, daha önce hiç görülmemiş bir şekilde yabani ve evcilleştirilmiş hayvanlardan insanlara geçebildiğini, buna imkan veren şartların da fazlasıyla mevcut olduğunu” vurguluyor. 

İnsan faaliyetlerinden kaynaklanan iklim değişikliğine de değinen rapor, önümüzdeki yıllarda COVID-19 benzeri pandemileri engellemek için küresel gıda sisteminin, “dev bir zoonoz üretim makinesi gibi işleyen” hayvancılıktan uzaklaşacak şekilde kapsamlı bir dönüşüme girmesi gerektiğinin üzerinde duruyor. 

Önsözünü yazar ve biyoetik profesörü Peter Singer’ın kaleme aldığı ProVeg raporu, gelecekteki pandemileri önlemek ve küresel düzeyde karşılaştığımız pek çok sorunu çözmek için atılacak en önemli adımlardan birinin, hayvanları ve hayvansal ürünleri tüketmeye devam etmek yerine bitkisel beslenmeye geçmek olduğunun altını çiziyor.

Umut vadeden gelişmelerin, çözüm önerilerinin ve karar vericiler ile birlikte bireylere yönelik çağrıların bir araya getirileceği raporun ikinci kısmı, 2020’nin üçüncü yarısında kamuoyuyla paylaşılacak. 

Raporun İngilizce orijinal PDF versiyonuna bu bağlantıdan ulaşabilirsiniz.

Nereden yediğiniz değil, ne yediğiniz önemli: Oxford Üniversitesi raporu

ProVeg International’ın raporundan iki yıl önce Science dergisinde yayımlanan ayrıntılı bilimsel çalışma da, gıda sistemlerinin sera gazı salınımlarını inceleyerek üretim ve beslenme tercihlerimizin küresel düzeyde çevreye etkilerini ortaya koydu. Çünkü gıda üretimi dünyadaki toplam sera gazı salınımlarının 1/4’ünden sorumlu. Et, süt, yumurta ve deniz ürünlerini kapsayan hayvancılık ise, gıda sera gazı salınımlarının %31’ini oluşturuyor.

Besin maddesi olarak tanımlanan ve hayvanların da aralarında bulunduğu 29 “ürünü” toprak kullanımı, üretim, işleme, taşıma, perakende ve paketleme aşamalarıyla ele alan Oxford Üniversitesi makalesi, 119 ülkedeki 38 bin çiftlikten elde edilen verileri derledi.

Bu çalışmada öne çıkan en önemli bilgilerden biri, hayvansal ve bitkisel besinlerin sera gazı salınımları arasında ciddi miktarda fark olduğu. Yani hayvansal gıdaların bitki temelli besinlerden çok daha yüksek karbon ayak izi bıraktığı (ama buna rağmen protein ve kalori katkısının çok düşük olduğu)… Bu makaledeki verilerin görselleştirildiği Our World in Data’daki tabloya göre:

• 1 kg sığır eti üretmek 60 kg sera gazı salınımına neden olurken, 1 kg bezelye üretmek yalnızca 1 kg sera gazı salınımı meydana getiriyor. Soya sütü, kök sebzeler, mısır, domates, muz gibi bitki temelli besinler de bezelye ile benzer veya daha düşük sera gazı salınımına neden oluyor.
• 1’er kg kuzu ve peynir üretimi, 20 kg’dan fazla CO₂ eşdeğeri sera gazından sorumlu.
• Kümes hayvanları ve domuz üretimi de diğer hayvansal gıda üretimlerine oranla daha düşük karbon ayak izine sahip olsa da, sera gazı salınımları çoğu bitkisel besinden çok daha yüksek (6 ve 7 kg CO₂ eşdeğeri).

Tüm bu veriler ışığında işin bir de şu boyutu var: Endüstriyel hayvancılık ile ilişkilendirilen habitat kaybı ve fabrika tipi hayvancılığın çevreye zararı, insan sağlığına dair endişelerle birlikte pek çok kişiyi yerel çiftliklerden hayvansal ürün almaya yönlendirebiliyor. Oysa araştırmada ortaya çıkan veriler, aslında gıdanın “nereden” geldiğinden çok “ne” olduğunun ve bizim “nereden” değil, “ne” yediğimizin daha önemli olduğunu ortaya koyuyor.

Bu aşamada makaledeki şu veriler daha dikkat çekici hale geliyor: Çoğu gıdanın karbon ayak izi, daha çok (%80 oranında) toprak kullanımı ve çiftlik (üretim) aşamasında ortaya çıkıyor; gıda sistemlerinin diğer aşamalarında (işleme, nakliyat vb.) değil.

Araştırmaya göre taşıma/nakliyat aşaması, pek çok besinde %10’dan daha az bir salınım meydana getiriyor. Sadece nakil değil, işleme, perakende ve paketleme gibi tedarik zinciri aşamalarında da karbon ayak izi, çiftlik ve arazi kullanımı aşamalarına oranla düşük seyrediyor.

Nitekim bilim insanları hem makalenin düzeltilmiş versiyonunda hem de Science Daily ve The Guardian gibi mecralara verdikleri röportajlarda, üzerinde çalıştıkları farklı modellemeler doğrultusunda, hayvansal ürünlerin olmadığı bitki temelli bir beslenme biçiminin günümüzde ve gelecekte çevreye çok ciddi fayda sağlayacağını vurguluyor.

Buna göre;

• Hayvanların ve hayvansal ürünlerin yer almadığı (vegan) bir senaryo, tüm sektörlerde ortaya çıkan toplam küresel sera gazı salınımını %28 oranında azaltabilir. Aynı zamanda et ve süt ürünlerinin tüketilmediği bu senaryoda, küresel tarım alanlarının kullanımı da %75 oranında azaltılarak halen dünyayı besleyecek miktarda ürün temin edilebilir (Bu da ABD, Çin, Avustralya ve AB ülkelerinin toplam alanına eşit bir alana tekabül ediyor).
• En yüksek karbon ayak izine sahip hayvansal ürünlerin %50 oranında azaltılmasını içeren ikinci senaryoda ise, küresel sera gazı salınımları %20 azaltılabilir.

Bitki temelli beslenmenin, tatlı su kullanımını ve tarım alanlarının kullanımını da benzer bir şekilde azaltacağını belirten araştırmacılar, bu yaklaşım ve uygulamaların çarpan etkisi yaratacağını ve küçük davranış değişikliklerinin ne denli büyük ve çevre açısından olumlu sonuçlar meydana getirebileceğinin altını çiziyor.

Makalenin yazarlarından Joseph Poore, “Bu senaryolar, tropik ormanlar üzerindeki insan baskısını azaltarak bu arazileri yeniden doğaya kazandırabilir. (…) Dünya üzerindeki etkinizi azaltmanın en geçerli yolu vegan beslenme. Üstelik yalnızca sera gazlarını azaltmak için değil, okyanus ve denizlerdeki küresel asitlenmeyi ve ötrofikasyonu***, tarım arazileri ve su kaynaklarının kullanımı üzerindeki insan baskısını azaltmak için de geçerli. Et ve süt ürünlerini azaltmak, uçak yolculuklarını sınırlandırmak veya elektrikli otomobil almaktan çok daha somut sonuçlar doğurabilir.”

Veganlık ahlaki ve vicdani sorumluluk

Günümüzde yapılan bilimsel araştırmaların hayvanları ve hayvansal ürünleri tüketmenin sağlık ve çevre açısından zararlarına odaklanmaları ve bunları objektif bir şekilde sunmaları, beslenme ve yaşam tarzımızı değiştirmek için bize (ek) sağlam argümanlar sunuyor. Hayvanları “besin, ürün” olarak görmemek ve tüketmeye son vermek ise, diğer tüm dayanaklardan bağımsız olarak, hayvanlara karşı hem ahlaki hem de vicdani bir sorumluluk olarak her daim karşımızda duruyor.

Bilimsel çalışmaların da gösterdiği gibi, hayvan sömürüsüne son verip vegan bir yaşama geçiş yaptığımızda, bu sömürüden kurtulan yalnızca hayvanlar olmayacak. Hayvanlarla birlikte doğal alanlar ve sağlığımız da gıda manipülasyonundan kurtulacak.

(*) Hayvanlardan insanlara geçen

(**) Hastalıklara neden olan virüs ve bakteri gibi mikroorganizmalar

(***) Sudaki azot ve fosfat miktarının artması

Kaynaklar: VegNews, TotallyVeganBuzz, Oxford Üniversitesi, Our World in Data 1 & 2, Food Source UK, Science Daily, Science, Vegan Outreach, The Guardian

Yeni rapor: Hayvancılık ile pandemiler arasındaki bağlantı yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Ancak bu kez de endüstriyel hayvancılıkta hayvanların yaşadıkları acı, korku ve stresi görenlerin ve bu bilinç seviyesine gelerek hayvanlar ile empati kurduğunu düşünen insanların çok büyük bir kısmı, satın alacakları et ve süt ürünlerinde “organik” veya “serbest gezen” etiketlerini arar oldu. Çünkü endüstriyel hayvancılıktaki insanlık dışı şartların organik çiftliklerde, köylerde olmadığına inandırıldılar.

Bugün insanların zihnindeki organik çiftlik ve köy imajı; mutlu çiftçilerin “serbest gezen” özgür ve mutlu ineklerle birlikte, kendilerini dört gözle bekleyen kalabalıklara süt ve peynir üretirken çekilen o reklam karelerinden oluşuyor.

Oysa gerçekler hiç de böyle değil…

Çoğu zaman “organik” ibaresi süt, yoğurt ve peynir paketlerinin üzerine yapıştırılıyor. Bu etiket yalnızca, bu ürünleri üreten ineklerin istisnasız “organik” gıda (örn. aslında inekler için pek de iyi olmayan ‘organik mısır’) ile beslendiğini gösteriyor. Dünya çapında organik çiftçilerin uyması gereken bazı kurallar arasında şunlar var: İneklerin otlaması için sınırsız alan sağlanması ve hasta olmaları halinde verilmesi gereken ilaçlar haricinde ineklere antibiyotik veya hormon verilmemesi, vb.

Dikkat ederseniz “organik” inekleri, süt endüstrisinin canice fillerinden ve acımasız uygulamalarından korumak için herhangi bir önlem veya yasaktan bahsedilmiyor.

Endüstriyel hayvancılığın perde arkasındaki sistematik işkence ve istismara karşı çıkanları hayvansal ürünleri tüketmeleri konusunda cezbetmeye devam eden “küçük aile çiftliği” pazarlama taktiğinde olduğu gibi, süt ürünleri üzerine yapıştırılan “organik” etiketi de, kötü kararlarımız konusunda bizi iyi hissettirmekten başka işe yaramıyor.

Neden olduğuna gelin beraber bakalım.

1. İneklerdeki meme iltihabı antibiyotik ile tedavi edilmez

Organik çiftliklerde süt üretmesi için yetiştirilen inekler (hayvancılık endüstrisinde bu ineklere “süt inekleri” veya “sütçü inek” deniyor) genellikle günde birkaç kez makineler ile sağılır ve doğal olarak ürettikleri süt miktarının yaklaşık 10 katı kadar süt temin etmeleri beklenir. İneklerin metabolizmalarını zorlayan bu uygulama, vücutlarını daha dirençsiz ve enfeksiyona daha açık hale getirir. Özellikle de sürekli sağım işlemi ve bakteriler yüzünden memelerinin çevresinde yaralar, kızarıklıklar oluşması ve memelerin zamanla sertleşmesi (körleşmesi) yangı ve ağrılara neden olur. Buna mastitis (mastit) denir.

Mastitis süt endüstrisinde sömürülen ineklerin ölüm nedenleri arasında ikinci sırada yer alır.

İneklerdeki enfeksiyonlar çoğunlukla stafilokok bakterilerinin suşlarından kaynaklanır. Antibiyotik alternatifi olarak bilinen lodine ile tedavi edilmesi hayvanın sağlığını daha da kötü etkiler. Bazı durumlarda enfeksiyonların neden olduğu acı ve ağrıyı gidermek için antibiyotik kullanımı gereklidir. Fakat “organik” çiftçiler antibiyotik kullanmadıkları için, çoğu zaman hastalanan hayvanı “sürüden uzaklaştırıp üretim sürecinden çıkarmayı” tercih eder. Uzaklaştırma ve çıkarma, daha somut ve net bir tabir ile mezbahaya ve ölüme gönderilme anlamına gelir.

Mastitis inekler için son derece ıstıraplı bir hastalık olmasının yanı sıra, bu olguların çoğu belirti göstermeden gizli seyreder. Hasta bir inekten sağılan süte de iltihap karışır.

2. İnekler cinsel şiddete maruz bırakılır, doğumdan birkaç dakika sonra yavrular annelerinden zorla ayrılır

Fabrika tipi hayvancılık sistemlerinde olduğu gibi organik çiftliklerde sütü için sömürülen inekler de, mezbahada sonlandırılacak hayatları boyunca sürekli yeni doğmuş bebeklerini kaybetmenin duygusal yüküne ve stresine maruz bırakılırlar. Organik süt çiftliklerinin tek bir amacı vardır: Milyonlarca insanın tüketimi için süt üretip satmak. Yani bir annenin önce yavrusuna, sonra da yavrusu için ürettiği süte el koymak.

Sırf bu yüzden süt endüstrisinde makine gibi çalıştırılan inekler her yıl
rızaları dışında yapay yollarla döllenir ve hayatları boyunca durmaksızın gebeliğe zorlanır. “Suni tohumlama” denilen bu yöntemde işlemi yapacak kişi kolunun tamamını ineğin rektumuna sokar ve boğadan elektro ejakülasyon yöntemiyle alınan sperm ineğin rahmine bir çubuk aracılığıyla bırakılır.

Doğumdan hemen sonra yavru, kendi doğal hakkı olmasına rağmen, işletmelere “kâr sağlayan değerli sütü” tüketmesin diye hızla anneden uzaklaştırılır.

3. İnekler ailelerinden ve arkadaşlarından uzak kaldıklarında veya ayrıldıklarında strese girerler 

Anneler yavrularından zorla ayrıldıklarında çok belirgin bir şekilde stres belirtileri gösterirler. Feryat edercesine uzun süreli böğürme, karanlık köşelere saklanma ve yeme içmeden kesilme, yavrusundan koparılan ineklerin yaygın olarak verdiği tepkiler.

İneklerin duyarlılığını ortaya koyan sayısız bilimsel araştırma, tıpkı bizim gibi karmaşık duygulara sahip olduklarını ve bu duyguları davranış ve sesleriyle ifade edebildiklerini gösteriyor. İnekler aile bireylerinden veya anlaştıkları arkadaşlarından ayrıldıklarında, stres hormonu olan kortizol seviyelerinde ve kalp atış hızlarında ani artış oluyor.

Stres yaşayan inekler daha az süt ürettiği için, verim almak isteyen organik çiftçiler hayvanın üzerindeki fiziksel ve psikolojik baskıyı artıran uygulamalara yönelirler.

Elbette bu süreçte travma yaşayan yalnızca inekler değil. Doğumdan dakikalar sonra annesinden uzaklaştırılan yavrular da duygusal ve fiziksel olarak acı çeker. Dişi buzağılar da anneleriyle aynı kaderi yaşamaya zorlanarak hayatlarını “damızlık” olarak süt sağım makinelerine bağlı şekilde geçirir.

Erkek buzağılar ise süt tüketen pek çok kişi tarafından bilinmeyen bir işkenceye maruz kalırlar. Doğumdan kısa süre sonra annelerinden zorla alınan erkek buzağılar, neredeyse hiçbir hareket özgürlüğü sağlamayan daracık metal, ahşap veya plastik kafeslere yerleştirilip boyunlarından zincirlenirler. “Süt danası kreşi” (veal crate) adı verilen bu sistemde yavrulara demir yüklü sıvılar içirilir. Yaklaşık 16 haftalık olduklarında ise mezbahada kesime gönderilirler. Anne şefkati ve ilgisinden uzak kalan kısacık hayatları acı içinde son bulur.

4. Hijyenik olmayan kalabalık ortamlarda tutulurlar

Organik süt çiftliği dendiğinde pek çok kişinin aklına ineklerin özgürce otladığı ve gezdiği bir sistem geliyor. Fakat gerçekler bu reklam imajından çok farklı. Organik çiftliklerde sömürülen ineklerin çoğu çok pis kulübelerde, kendi dışkıları içinde son derece olumsuz şartlarda yaşamaya zorlanıyor. 

5. Besi üniteleri ve kesim öncesi korku içinde ölümü beklerler

Yaklaşık dört yıl süren daimi gebelik ve süt sağım işkencesinin ardından inekler kilo almaları ve yağlanmaları için besi ünitelerine gönderilir. Bu besi yerleri genellikle endüstriyel hayvancılık tesisleridir. Buralarda “organik ineklere” organik besinler yedirilirken, diğer binlerce inek sıradan yemlerle beslenir.  

Organik süt çiftliklerinden getirilen inekler kesilmek için uygun kiloya ulaştıklarında, diğer ineklerle aynı mezbahalarda ölüm sırasının kendilerine gelmesini bekler. Yaşamlarının son dakikaları, tıpkı fabrikalarda yetiştirilen diğer inekler gibi korku ve ıstırap içinde geçer. Bazı ülkelerde “acısız kesim” adıyla ileri sürülen ve ulusal mevzuatta yer alan öldürme biçiminin hiçbir “insani” ve zararsız tarafı yoktur. 

Kötünün iyisi, iyi demek değil

“Mutlu inekler” imajı yaratarak hayvan sömürüsü üzerinden kâr eden organik süt çiftlikleri de, endüstriyel süt üretim fabrikaları kadar zulüm içeriyor. Organik çiftliklerde hormon ve antibiyotik kullanımı yok belki ama hayvan sömürüsü ve hayvan istismarının gizlenen gerçekleri var. 

Eğer gerçekten ineklerin mutlu olmasını istiyorsanız süt ve süt ürünlerini hayatınızdan çıkarın. Acı, korku, şefkat ve koruma gibi pek çok duyguyu hissedebilen bu hayvanlara yapılan zulme destek olmayın.

(*) We Animals Media‘dan Jo-Anne McArthur’un fotoğrafları, İspanya ve Kanada’daki “organik” süt çiftliklerinde çekilmiştir.

Kaynaklar: OneGreenPlanet, Chicago Tribune, ichoosevegan, Hayvancılık Akademisi

Organik süt çiftliklerindeki inekler özgür ve mutlu değil yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.