Hükümet yetkilileri geçen hafta yaptığı açıklamada, Avustralya’nın Yeni Güney Galler (NSW), Queensland (QLD) ve Avustralya Başkent Bölgesi’nde (ACT) koalaların resmen tehlikede olduğunu duyurdu.

2018’den bu yana koala popülasyonu Avustralya’nın her bölgesinde düştü. Hayvan koruma örgütleri, koalaların nesli tükenmekte olan bir tür olarak sınıflandırılması için 2020’de Avustralya’daki federal hükümete çağrı yaptı.

Çevre Bakanı Sussan Ley, “2019’dan beri taahhüt ettiğimiz 74 milyon dolar fon ile koalalar için sağlıklı bir gelecek temin edebilirz,” dedi. Geçtiğimiz ay Avustralya Başbakanı tarafından 50 milyon dolar daha taahhüt edilmişti.

Sorunun kökenine inen yasal değişiklikler yapılmıyor

Kuraklık, orman yangınları ve tarla açma faaliyetleri habitat kaybının ölümcül bir boyuta gelmesinin temel sebeplerinden bazıları. Bu sebeple koalalar Mayıs 2012’den bu yana NSW, QLD ve ACT’de “hassas” olarak kayıtlara geçmişti.

Güncellenen koruma statüsü değişikliği ile teoride bu eyaletlerde koalaların korunması mümkün hale geliyor. Ancak bazı yaşam savunucuları olası değişikliğin etki edeceğinden şüpheli. Örneğin Avustralya Koala Federasyonu’na (AFK) göre, “Statü değişikliği yalnızca bir sözcükten ibaret. Koalaların evsiz kalmasının ve çeşitli hastalıklara yakalanmasının esas nedeni olan tarla açma ve ormansızlaşma faaliyetlerini durdurmak için yasal olarak hiçbir şey yapılmıyor.”

Yaşam alanları ormansızlaşmadan ve iklim krizinin etkilerinden korunmalı

Nisan 2020’de koalaların korunması için hükümete yönelik lobi yapmasına rağmen IFAW hayvan koruma örgütü de değişikliği “iki ucu keskin kılıç” olarak nitelendirdi.

IFAW Okyanusya bölge müdürü Rebecca Keeble kararla ilgili şunları söyledi: “Sorunun, ulusal bir sembolü kaybetme riskiyle karşı karşıya kaldığımız bir noktaya gelmesine asla izin vermemeliydik. Ulusumuz için kara bir gün. Avustralya’ya özgü ikonik bir türü koruyamazsak, daha az bilinen türlerin hayatta kalma şansı nedir? Dolayısıyla hükümet tehlike çanlarının çaldığını anlamalı ve doğal yaşam alanlarını kalkınma adı altında ormansızlaşma faaliyetlerinden ve iklim değişikliğinin etkilerinden korumak için bir an önce harekete geçmeli.”

IFAW 2020 raporunda, 2001 yılından bu yana koala popülasyonlarında QLD’de yüzde 50’lik, NSW’de ise yüzde 33-61’lik bir düşüş olduğunu tespit etmişti.

Acil müdahale edilmezse, 2050 yılına kadar koalaların NSW’de neslinin tükeneceği tahmin ediliyor.

Orman yangınları dönüm noktası oldu

“Kara Yaz” olarak bilinen Avustralya’daki 2019-2020 orman yangınları, iklim değişikliğinden kaynaklanıyordu ve alışılmadık bir şekilde uzun sürmüş, etkileri çok ağır olmuştu.

Yangınlarla bağlantılı olarak doğa bilimci ve yayıncı David Attenborough, “Kriz anı geldi” demişti.

Sıcak ve kuru hava, orman yangınlarının şiddetlenmesi için mükemmel koşulları yaratıyor. 2019 da, yıllık ortalama sıcaklığın ortalama 1,52°C üzerinde olması sebebiyle, Avustralya’nın rekor düzeyde en sıcak yılı olmuştu.

Bundan en çok zarar gören tür ise yine koalalar olmuştu: Aralık 2020’de WWF, 60 bin koalanın ölüm, yaralanma, duman soluma, ısı stresi, dehidrasyon (ileri decere susuzluk), habitat kaybı, beslenme yetersizliği, yırtıcı tehdidi veya yanan alanlardan yanmamış bölgelere kaçan hayvanlarla karşılaşma/çatışma yaşadığını bildirdi.

WWF Avustralya CEO’su Dermot O’Gorman, “Yangının olumsuz sonuçlarından etkilenen 60 bin koala, zaten başı dertte olan bir tür için son derece rahatsız edici bir rakam,” dedi.

2018-21 yılları arasında Avustralya’nın her bölgesinde koala popülasyonunda düşüş görüldü.

Humane Society International’dan Alexia Wellbelove, koalaların “nesli tehlike altında” olarak sınıflandırılmasıyla ilgili olarak şunları söyledi: “Bu gelişme, ormansızlaşma ve tarla açma faaliyetlerine karşı hükümetin acilen önlem alması gerektiğine dair bir işaret. Koala habitatlarının korunması şart. Bu türe tamamen veda etmek istemiyorsak, daha fazla habitat kaybını göze alamayız”

AKF’ye göre, Avrupalıların Avustralya’ya yerleşmesinden bu yana, koalaların beslendiği ve içinde yaşadığı ülkenin okaliptüs ormanlarının yüzde 80’i yok edildi.

Farklı etmenlerin bir araya gelerek sebep olduğu habitat ve besin kaybı, koalaları hastalığa açık hale getiriyor. Dahası, insan yerleşimleri, açlık, trafik ve pestisit kaynaklı yaralanma ve ölümler de, zaten yaşam alanları gittikçe daralan ve besin rekabeti yaşayan bir türün daha hassas hale gelmesine sebep oluyor.

NSW’de habitat kaybının en temel sebebi yüzde 62 ile ormancılık faaliyetleri. Queensland’de ise habitat kaybının esas nedeni, yüzde 80’lik bir oranla hayvanlar için açılan otlak alanları; yani insan tüketimi için üretilen hayvanların beslenmesi için otlakların açılması. Bu iki faktör, koalaların yaşam alanlarının korunması önündeki en büyük engellerden birkaçı.

Kaynak: Plantbased News

Kapak fotoğrafı: Chris F / Pexels

Koalaların nesli Doğu Avustralya’da resmen “tehlike altında” yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Rapor edilen hava durumuyla ilgili doğal afetlerin sayısı 1960’lardan bu yana dünya çapında üç kattan fazla arttı. Bu afetler her yıl, başta gelişmekte olan ülkelerde olmak üzere 60.000’den fazla insanın ölümüyle sonuçlanıyor[1].

Orman yangınları atmosfere büyük miktarlarda karbondioksit, karbon monoksit ve ince partikül madde salarak havayı ve iklimi etkiliyor. Ortaya çıkan hava kirliliği, solunum ve kardiyovasküler problemler de dahil olmak üzere bir dizi sağlık sorununa neden olabiliyor.

Orman yangınları ve volkanik faaliyetler, 1998-2017 yılları arasında dünya genelinde boğulma, yaralanma ve yanıklardan kaynaklanan 2400 ölümle 6,2 milyon insanı etkiledi [1]. Ancak iklim değişikliği nedeniyle orman yangınlarının boyutu ve sıklığı her geçen gün artıyor. Daha sıcak ve daha kuru koşullar ekosistemleri kurutuyor ve orman yangınları riskini artırıyor.

2030-2050 arasında iklim değişikliğinin yetersiz beslenme, sıtma, ishal ve ısı stresinden yılda yaklaşık 250.000 ek ölüme neden olması bekleniyor[1].

İklim değişikliği ve kronik ruh sağlığı riskleri

Orman yangınlarının bir diğer önemli sağlık etkisi, çoğunlukla göz ardı edilen ruh sağlığı ve psikososyal esenlik hali. Bilim insanları, büyük ölçekli yangınlara doğrudan maruz kalmanın, özellikle travma sonrası stres bozukluğu (TSSB – PTSD) ve depresyon olmak üzere zihinsel sağlık bozuklukları riskini önemli ölçüde artırdığını ortaya koyuyor.

UC San Diego Tıp Fakültesi Psikiyatri Bölümü profesörleri yaptıkları bir çalışmada[2], kişinin hayatında geçmişte yaşadığı duygusal düzeydeki travmatik olayların bu tür afetlerde ruh sağlığı durumunu tetiklediğini söylüyor.

Çocukluk çağı travması veya uyku bozukluklarının zihinsel sağlık sorunlarını şiddetlendirdiğini belirten uzmanlar, ABD California’da büyük yıkıma sebep olan yangınların ardından, doğrudan yangınlara maruz kalan ve yangın bölgelerinden daha uzakta yaşayan bireyler üzerinde yaptıkları değerlendirmeler sonunda bu kişilerin yaklaşık üçte ikisinin yangından 16 ila 24 km uzaklıkta olduklarını, TSSB, depresyon ve anksiyete bozukluklarında yangına yakınlık ve yangına maruz kalma veya istismar ve ihmal gibi çocukluk çağı travmalarını, olumsuz deneyimlerle kötüleşen unsurlar olarak tespit ettiler.

Endişe verici olan şey, UC San Diego’daki Scripps Oşinografi Enstitüsü profesörü olan ve çalışmanın ortak yazarı Veerabhadaran Ramanathan’ın dediği gibi, Orman yangını gibi stresli yaşam olaylarının iklim değişikliği nedeniyle daha sık hale gelmesi.

“1970’lerden bu yana California’daki yangınların boyutu yüzde 400 arttı” diyen Ramanathan, geleceğe dair karanlık bulguları paylaşıyor: “2018’deki orman yangınını hatalı bir iletim hattı çıkarmış olsa da bu, insan kaynaklı iklim değişikliğinin körüklediği, birden fazla yılı kapsayan genel bir felaket eğiliminin parçası. Havanın, toprağın ve ağaçların buharlaşarak kuruması yoluyla, ısınma bir kuvvet çarpanı görevi görür. 2030 yılına kadar, ısınmanın yüzde 50 artması muhtemel. Bu çalışma, ruh sağlığı sorunlarını önümüzdeki on yıllar için ciddi bir risk olarak karşımıza çıkarıyor.”

Etkileşim “ahı”: Hayvan tüketimi, yağmur ormanları ve iklim krizi

Her saat dünya çapında 800 futbol sahası genişliğinde orman alanı yok oluyor ve tüm dünyada yıkıcı yangınlar yaşanıyor[3]. 2090’a kadar ise Avrupa Birliği’nde yanan alanların yüzde 200 artabileceği öngörülüyor. Bilimsel kanıtlar, insan kaynaklı iklim değişikliğinin orman yangını faaliyetlerindeki hızlı ve benzeri görülmemiş artışların temel itici gücü olduğunu gösteriyor.

Sıcaklık arttıkça atmosferin suyu ekosistemden çekme yeteneği katlanarak artıyor. Son 15 yılda, atmosferin suyu ekosistemden çekme yeteneği 120 yıllık ortalamasından yüzde 12 daha yüksek.

İklim modelleri, 2050 yılına kadar yanmış alanların yüzde 60 artacağını ve yangın mevsiminin 23 gün daha uzun süreceğini öngörüyor.

Yangınlar yanmış alanları erozyona, sel baskınlarına, çamur kaymalarına ve toprak kaymalarına daha yatkın hale getirir; bitki ve hayvanların yaşam alanlarını yok eder. Yangınlardan kaynaklanan sellerin yanı sıra enkaz ve tortular su kaynaklarını kirletebilir.

Brezilya’daki Amazon Yağmur Ormanları’nın büyük bölümünde sığır eti ve Endonezya’da palm yağı üretimi için yok edilen orman bitki örtüsü, aynı zamanda hayvancılık sektörünün ihtiyaç duyduğu yemleri üretmek için tarım alanlarının açılması ve yüksek koruma değeri olan alanların yapılaşma ve endüstrileşme amacıyla yaygın bir şekilde, kasıtlı olarak yakılmasıyla da ortadan kaldırılıyor.

Özellikle endişe verici olan şey, bu büyük çaplı ve insan kaynaklı orman tahribatlarının geniş bölgelerdeki ekosistemlerin direncini ne ölçüde aşındırdığı[4].

Evet, ateşe uyum sağlamış çoğu bitki ve hayvanın iyileşeceğini beklemek akla yatkın olabilir. Ancak ekosistemler üzerindeki devasa, tekrarlayan ve yüksek şiddetteki orman yangınlarının ekolojik maliyetleri devasa olabiliyor.

Tüm türler, doğrudan ve dolaylı olarak birbirlerine bağlı ve bağımlı oldukları için karmaşık bir etkileşim ağıyla hayatta kalırlar. Besin ağı, bu tür ağlara iyi bir örnektir. Bu kadar çok sayıda bitki ve hayvanın eşzamanlı kaybı, türlerin etkileşim biçimleri üzerinde kademeli etkilere sahip olabilir – ve dolayısıyla yüksek şiddetteki orman yangınlarından sonra ekosistemlerin iyileşme ve düzgün çalışma yeteneğini de olumsuz etkileyebilir.

Bu nedenle orman yangınlarından kaynaklanan biyoçeşitlilik kaybını, yalnızca bir veya iki karizmatik hayvan türü yerine, insanlar da dahil olmak üzere etkileşim halindeki organizmaların tüm ağları açısından değerlendirmek çok önemli.

Örneğin, ekosistemlerin türlerin yok olmasına karşı direncini inceleyebilen ekolojide yeni yöntemler kullanarak Portekiz’deki orman yangınları kaynaklı bitki ve hayvan kayıpları hakkında yapılan bir araştırma, yanmış alanlarda etkileşime giren bitki ve hayvan ağlarının kırılgan hale geldiğini ve türlerin yok olmasına daha yatkın hale geldiğini buldu.

Böcekler tarafından yapılan polenleşmenin ortadan kalkması, yıkıcı orman yangınlarının bir başka önemli etkisidir. Son yıllarda, büyük ölçüde insan faaliyetleri nedeniyle dünya genelinde tozlayıcı (polenleşmeyi sağlayan) hayvan türlerinde büyük düşüşler görüldü. Bilim insanları tarafından kesin bir rakam verilemese de geniş çaplı yangınlarda milyonlarca böceğin hayatını kaybettiği biliniyor.

Tozlaşma sadece büyüleyici bir doğa fenomeni değildir; temel bir ekolojik hayatta kalma işlevidir. Tozlayıcılar olmadan, insan türü ve dünyanın karasal ekosistemleri hayatta kalamaz. Günümüzde dünyadaki gıdanın %90’ı 82 çeşit bitkiden elde edilirken bu bitkilerin %80’i arılar tarafından dölleniyor ve bir arı kolonisi tek başına 300 milyon çiçeği tozlayabiliyor. 250.000 bitki türünün %88,7’si kapalı tohumlu bitki ve bunların %90’ı da yine arılar, böcekler, güveler ve sinekler tarafından tozlaştırılıyor[5]. Ancak Birleşmiş Milletler uyarıyor: Başta arı ve kelebekler olmak üzere tozlayıcı omurgasız hayvanların yüzde 40’ı küresel ölçekte tehdit altında.

Yangından kaçamayanlar

Yangın mevsimleri uzuyor ve yangınlar daha şiddetli olup daha hızlı yayılıyor, daha uzun sürüyor. İklim değişikliği sıcaklıkları artırıp kuraklık koşullarını kötüleştirdikçe, doğal alanlar giderek daha kuru ve yanmaya daha meyilli hale geliyor.

Araştırmacılar giderek sıklaşan bu orman yangınlarının, gelişmek için hem yanmış hem de yanmamış habitatlara ihtiyaç duyan kara sırtlı ağaçkakan gibi yangına adapte olmuş türleri bile olumsuz etkileyeceğinden endişe ediyor.

Yaban hayvanlarının bazıları önlerinde engel yoksa ve yeterince hızlılarsa, yangından ve gittikçe ısınan ortamlardan kaçma yeteneğine sahip olabiliyor. Kuşlar uçup gidebilir, memeliler koşabilir, amfibiler ve diğer küçük canlılar toprağa gömülüp kütüklerde saklanabilir ya da kayaların altına gizlenebilir. Elk gibi büyük türler dahil olmak üzere diğer hayvanlar da dere ve göllere sığınabilirler.

Fakat farklı noktalarda aynı anda veya art arda çıkan yangınlar hayvanların sıkışıp kalmalarına neden olup onlara kaçış rotalarında şans bırakmayabilir. Daha da önemlisi, insan yerleşimleri ve endüstriyel faaliyetlerin genişlemesi nedeniyle yaban hayvanlarının yaşam alanları o kadar küçüldü ki kaçabilecekleri çok daha az yer kaldı.  

Yeterince hızlı koşamayan, barınma imkanı bulamayan, köylerdeki ağıl ve ahırlarda veya fabrika çiftliklerinde esir tutulan veya evlerin bahçelerinde zincirle bağlanan ya da barınaklardaki kafeslerde tutulan bazı hayvanlar ise müdahale edilmediği ve şans verilmediği takdirde dumandan boğularak ve/veya yanarak hayatını kaybedebilir. Doğada özellikle genç ve küçük hayvanlar risk altındadır.

Bazı kaçış stratejileri de bu tür durumlarda işe yaramayabilir. Örneğin bir koalanın ağaca tırmanmaya yönelik doğal içgüdüsü onu yangınlarda tuzağa düşürebilir.

Yüksek ısı, mantarlar gibi toprağın derinliklerine gömülü olan ve canlı yaşamı için kritik bir role sahip organizmaları bile öldürebilir. Oregon Corvallis’teki ABD Orman Servisi’nden bir mikolog olan Jane Smith, orman yangınında yanan kütüklerin altında 700 °C (1292 derece Fahrenhayt) ve yüzeyin tam 5 cm altında 100 °C (212 derece Fahrenhayt) kadar yüksek sıcaklıklar ölçtü[6]. Yine de, tıpkı bazı bitkiler gibi “ateş ve ısı seven” bazı mantar türleri, yangın sırasında hayatını kaybeden diğer canlılardan beslenerek orman ekosisteminin daha güçlü bir şekilde yeniden oluşmasına yardım edebilir.

Yangınlardan çıkan duman sebebiyle hava kalitesi olumsuz etkilendiği gibi, doğal alanlar üzerinde kalıcı etkiler de görülebiliyor. Hava kalitesini iyileştirmeye yardımcı olan ağaçların toparlanması için zamana ihtiyaçları oluyor ve bu çok uzun bir süreyi bulabiliyor[7].

Daha büyük ağaçlar yangın sonrası hemen ölmeyebilir ve yangının gövdede bıraktığı hasar ölümcül bir yara formunda kendini gösterip patojenlerin gövdeye girmesine neden olabilir. Bu ağaçların ölmesi yıllar alır. Ancak yangına yenik düşen ağaçlar, ağaçların üst katmanında (kanopi) boşluklar meydana getirerek hayatta kalan ağaçların fırtınalarda devrilmeye daha duyarlı hale gelmesine sebep olabilirler.

Bu büyük ağaçlar düştüğünde ise, karanlık yağmur ormanlarının alt katmanları, içinde yaşayan tüm türlerle birlikte tehlikeye girer; derin gölgede gelişen biyota için yıkıcı sonuçlar doğurur.

Habitat Değişimi

Yangının yaban hayvanlarının doğal yaşam alanları üzerindeki en büyük etkisi habitatlarındaki değişimdir ve hayvanların en çok ihtiyaç duyduğu üç şeyi değiştirmesidir: yiyecek, su ve barınma. Yiyecek sağlayan hassas alt bitkiler ve çalılar kaybolur; bu kayıp genellikle yaban hayatın yiyecek, su ve barınma imkanının daha kolay bulunabileceği alanlara taşınmasıyla sonuçlanır.

Ormanlar gibi yaban hayatı habitatları statik değildir; diğer doğal sistemler gibi evrimleşirler ve bozulma hallerine tepki verirler. Yangın, etkilediği alanlarda habitatların oranını, düzenini ve karakteristiğini değiştirir. Yangından hemen sonra geçici yiyecek ve barınma ortamı kaybı olabilir. Hayvan popülasyonları, serin ve nemli koşulları tercih eden türlerden sıcak ve kuru koşulları tercih eden türlere kayabilir.

Ancak yangınlar, sayısı ve şiddeti artmadığı sürece her zaman ormanlar için istenmeyen doğa olayları olarak görülmemeli. Çünkü doğanın kendi dengesi içinde yangın ekolojisi olarak bilinen, bitki ve hayvan türlerinin dahil olduğu bir yenilenme, adaptasyon ve direnç kazanma süreci var. Uzmanlara göre[6,7], bu sürecin yakın takip ve denetim ile yaşanmasına izin vermeden, yalnızca kamuoyu baskısını gözeterek, bilinçsizce veya göstermelik yapılan ağaçlandırma çalışmaları, orman içi yerleşim, otel, maden ve HES projeleri kadar ormana ve orman ekosisteminin tamamına zarar veriyor.

Yapmamız gereken ormanları insan baskısından, varlığından ve etkisinden korumak, orman ekosisteminin kendisine zarar vermemek, yangınları meydana gelmeden önce önleyebilecek şekilde bilimsel temele dayanan politikalar üretmek ve orman içi rant ve turizm projelerine karşı sesimizi yükseltmek.

45 yılı aşkın bir süre önce Amerikalı evrimci ekolog Dan Janzen, “Çok daha sinsi bir yok oluş türü var: ekolojik etkileşimlerin yok olması” diyordu[4]. Bugün bu etkileşimlerin ne denli zedelendiğini peşi sıra yaşadığımız çevresel felaketler ile daha net görüyoruz.

Çözüm?

İnsan faaliyetlerinin atmosfere saldığı karbon miktarı nedeniyle, çoktan tetiklemiş olduğumuz iklim değişikliğinin etkilerinden kaçmamız oldukça zor görünüyor. Orman yangını sorununa yönelik en önemli uzun vadeli çözüm, küresel ısınmayı yavaşlatmaya yardımcı olmak ve orman yangınlarının yoğunlaşması da dahil olmak üzere risklerin büyüklüğünü sınırlamak için ileriye dönük karbon emisyonlarımızı azaltmaktır.

Karbon emisyonlarımızı aşağı çekmenin ve “dünya üzerindeki etkimizi azaltmanın en temel yolu” ise, bugüne kadar yapılan en kapsamlı küresel gıda-çevre araştırmalarından birini yürütmüş olan Oxford Üniversitesi bilim insanlarının da belirttiği gibi, bitkisel beslenmeye geçmek ve vegan yaşam tarzını benimsemek. Yani bireyler olarak hayvan kullanımı ve hayvansalların tüketimine son vermek, karar vericiler ve yasa yapıcılar düzeyinde ise bu yönde kurumsal ve yasal değişimi talep etmek.

Yapabileceğimiz en basit şey bize ezberletilen ve doğru bilinen yanlışları araştırmak, sorgulamak; dönüşmek ve dönüştürmek. Ve elbette, böylesi afet dönemlerinde birbirimizle dayanışma göstermek ve destek mekanizmalarını devreye sokup duyurmak.

Bir an önce Türkiye çapındaki yangınların kontrol altına alınmasını ve söndürülmesini umut ediyor, benzer faciaların yaşanmaması için acilen şeffaf ve uygulanabilir bir eylem planı oluşturulmasını istiyoruz.

Kaynaklar: [1] Dünya Sağlık Örgütü, [2] University of San Diego – UCSD.edu, [3] Avrupa Komisyonu, [4] The Conversation, [5] Research Gate, [6] National Geographic, [7] PBS.org

Kapak fotoğrafı: John McColgan, ABD, 2000, Bitterroot National Forest

İklim değişikliği ve orman yangınları: Derinlerdeki tahribat yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Aşağıdaki görseller, yaban hayvanı kaçakçılığı ve ticareti sorununa dikkat çekmek amacıyla geçtiğimiz yıl doğa koruma kuruluşu WWF tarafından hazırlandı. 18 Aralık’ta 11 orangutanın Malezya ve Tayland’daki kaçakçıların elinden kurtarılıp Endonezya’ya geri gönderilmesi haberi üzerine biz de, milyarlarca avroluk* bu kirli ticaretin nelere mal olduğunu göstermek için bu etkileyici, interaktif ** çalışmayı paylaşmak istedik.

Hayvan kaçakçılığının ve yaban hayvanlarına yönelik suçların ağır cezai yaptırımlar ile tamamen ortadan kaldırılması, insan faaliyetlerinin yıkıcı etkilerinin son bulması şart çünkü nesli tehlikedeki canlıların bazıları yeryüzünden silinmek üzere.

Kaplan

WWF’e göre doğada yalnızca 3 bin 900 kaplan kaldı. 20. yüzyılın başından bu yana dünyadaki kaplan popülasyonunun yüzde 95’inden fazlası yok oldu.

Kaplanları tehdit eden faktörlerin başında ormansızlaşma, avlandıkları hayvanların sayılarındaki azalma ve köylerle şehirlerin her geçen gün büyümesi sonucu doğal yaşam alanlarının kaybolması geliyor. Bu da insanla daha fazla karşılaşmalarına ve bu karşılaşmalardan zarar görmelerine neden oluyor.

Amur Leoparı

Amur leoparı dünyanın en nadir görülen kedigillerinden biri. Rusya’nın doğusunda yalnızca 100 birey kaldığı biliniyor. Orman yangınları, avcılık ve yol yapımı bu hayvanların yaşamını en çok tehdit eden faktörler arasında.

Amur leoparının yaşam alanlarının korunması ve denetlenmesine yönelik sıkı çalışmalar halihazırda bu türün sayıca sabit kalmasını sağlamış durumda. Aynı zamanda leoparı öldüren avcılara yaklaşık 110 bin TL para veya iki yıl hapis cezası getirilmesi, hatta organize bir suç örgütü kapsamında yapılması halinde çok daha yüksek cezaların uygulanması insan eliyle daha fazla ölümü bir nebze azaltmış görünüyor.

Siyah Gergedan

Afrika’daki iki gergedan türünden biri olan siyah gergedan için en büyük tehlike avcılar. Çünkü boynuzları, yasadışı yaban hayvanı kaçakçılığı ve ticaretinde, özellikle karaborsada çok yüksek fiyatlara satılıyor. Bu yüzden de şu anda “nesli kritik tehlikede” olarak sınıflandırılıyor.

Doğada yalnızca 5 bin birey kaldığı bilinen bu türü koruma çalışmaları devam etse de, doğal yaşam alanlarının korunmaması ve her geçen gün yok olması, türün hayatta kalabilmesi için önündeki tüm olasılıkları ortadan kaldırıyor.

Tapanuli Orangutanı

Doğada yalnızca 800 birey olarak varlığını sürdüren Tapanuli orangutanı bugün insan kaynaklı tehditler yüzünden yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Avcılık ve yaban hayvan kaçakçılığına ek olarak, Endonezya’nın Kuzey Sumatra bölgesinde yürütülen madencilik ve hidroelektrik barajı faaliyetleri, habitat kaybı yüzünden bu türün hızla azalmasına yol açıyor.

Eğer müdahale edilmezse, önümüzdeki 75 yıl içinde Tapanuli orangutanı sayısında yüzde 83 oranında azalma yaşanacağı tahmin ediliyor.

Panda

Pandalar on yıllardır nesli tükenmekte olan türler arasında yer alıyor. Günümüzde doğada 1860 birey kalan bu türün varlığı, bambu alanlarının korunmasıyla doğrudan bağlantılı.

Pandaların halihazırda koruma çalışmaları ve insan müdahalesi olmadan doğada kendi başına hayatta kalamayacağı düşünülüyor.

Dağ gorili

Uganda, Ruanda ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti’ndeki ulusal koruma alanlarında birbirinden ayrı iki dağ gorili topluluğunun var olduğu biliniyor. Bu ülkeler yıllar boyunca savaş ortamından kurtulamadığı için dağ gorilleri de bu süreçten olumsuz etkilendi. Bugün doğada yalnızca 1063 birey kaldı.

Kapsamlı koruma programlarıyla sayıları şimdilik sabitlenen dağ gorilleri için ne yazık ki devam eden diğer tehditler saymakla bitmiyor: İklim değişikliği, madencilik, ormansızlaşma ve habitat kaybı.

(*) Yabani hayvan ticareti izleme ağı TRAFFIC

(**) Görsellerin etkisini artıracak şekilde hazırlanan interaktif kaydırma mekanizmasının kullanıldığı WWF sayfasını incelemenizi tavsiye ederiz.

Kaynak: Euronews

Bu hayvanı tanıyabildiniz mi? yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

İçinde bulunduğumuz 21. yüzyılda Dünya, insan faaliyetleri sonucu altıncı büyük yok oluşa doğru hızla sürükleniyor. İklim değişikliğinden kaynaklanan ölümlerin ise, bulaşıcı hastalıkların neden olduğu vakaları yakında geçeceği tahmin ediliyor. Bilimsel çalışmalar, iklim krizine yönelik gerekli önlemlerin alınmaması durumunda gelecekte daha fazla pandemiyle karşı karşıya kalacağımızı gözler önüne seriyor.

Ne yazık ki evlere kapandığımız 2020’de her şey durma noktasına gelmedi. Hayvancılık, endüstriyel aktiviteler, ormansızlaşma, avcılık ve hayvan ticareti neredeyse aynı hızda devam etti; hatta gerekli müdahaleler yapılamadığından veya korumaya öncelik verilmediğinden ihlaller daha da arttı.

Bireysel olarak pek çoğumuz duraksama dönemine girdiysek de, kitlesel yok oluş durmadı. IUCN’in açıklamasına göre 31 tür yeryüzünden silindi.

Nesli tükenen bu türler arasında bir köpekbalığı türü, 15 farklı balık türü ve üç farklı kurbağa türü var. En az 24 balık, deniz memelisi ve kaplumbağa türünün nesli de kritik tehlikede veya tükenme noktasına gelmiş durumda.

Kayıp köpekbalığını gören yok

1934’ten beri görülmeyen bir köpekbalığı türü, ilk kez 2019’da IUCN Kırmızı Listesi’ne girmiş ve “Kayıp köpekbalığı” (Carcharhinus obsoletus) olarak tanımlanarak kayıtlara geçmişti. Yaşam alanı olarak tahmin edilen Güney Çin Denizi dünya çapında avcılığın en yoğun şekilde yapıldığı yerlerden biri olduğu ve bugüne kadar herhangi bir gözlem kaydı gelmediği için günümüzde neslinin tamamen tükendiği düşünülüyor.

Yumuşak el balığını yok ettik

Bu yıl aynı zamanda el şeklindeki yüzgeçlerini deniz tabanında yürümek için kullanan muhteşem bir balığı kaybettik. “Yumuşak el balığı” veya “Pembe el balığı” olarak bilinen bu tür (Sympterichthys unipennis), sığ ve soğuk sularda yaşayan, yaşam alanı oldukça dar olan son derece hassas bir dip balığı. IUCN, yapılan tüm incelemelere rağmen son 200 yılda yeni gözlem kaydı olmayan bu türün artık neslinin tükendiğini açıkladı.  

İklim değişikliği, habitat kaybı, balıkçılık (avcılık) ve deniz kirliliği gibi insan faaliyetlerinden çok çabuk etkilenen bu tür 200 yıl önce Tazmanya kıyılarında görülüyordu. Bugün diğer el balığı türleri de tehlike altında çünkü 7 türü 2000’li yılların başından bu yana görülmedi.

Endemik göl balıkları tükendi

Filipinler’in ikinci büyük gölü olan Lanao Gölü de, yalnızca o bölgede yaşayan 15 balık türünün yok oluşuna tanıklık etti. Gölde kalan iki türün statüsü ise, bilim insanları tarafından “kritik tehlikede” veya “nesli tükendi” olarak sınıflandırıldı.

Göl balıklarının yok olmasındaki en büyük etkenlerden biri, istilacı ve avcı türlerin gölde kazara yayılması ve mevcut türleri yok etmesi. Avcılık ve balıkçılık uygulamalarının yarattığı tahribata da daha fazla dayanamayan bu türler, hayatta kalabilecek kadar çoğalamadan ne yazık ki yeryüzünden silinmiş oldu.  

İklim değişikliği kurbağaların sonunu getirdi

Orta Amerika’da görülen üç tür kurbağanın da neslinin tükendiği açıklandı. Orta ve Güney Amerika’da yaşayan 22 türün neslinin de kritik düzeyde tehlikede olduğu veya neslinin tükendiği duyuruldu. Bu türler arasında Kosta Rika ve Panama’ya endemik Chiriqui alacalı kurbağa (Atelopus chiriquiensis) ” ve zehirli ok kurbağaları (Dendrobatidae) ailesinden Oophaga dart kurbağası (Oophaga speciosa) bulunuyor.  

Doğa koruma uzmanlarına göre yaşamsal risk altında olan yalnızca kurbağalar değil. Bilinen amfibi türlerinin neredeyse yarısı yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Bunun en temel nedenlerinden biri chytridiomycosis adı verilen mantar kaynaklı bir hastalık. Amfibilerin derilerini etkileyen bu hastalık, hayvanlarda solunum sorunlarına neden oluyor, vücutlarının suyu emmesini güçleştirerek biyolojik dengeleri bozuyor.

IUCN’den yapılan açıklamaya göre, iklim değişikliği bu mantar türünün çoğalmasına yol açıyor, hastalığın yayılması için uygun ortamı oluşturuyor ve toplu ölümleri beraberinde getiriyor. Bu mantar hastalığı, bugüne kadar 500’den fazla amfibi türünün neslinin tükenmesine neden oldu.

Hastalığa ek olarak insan faaliyetleri nedeniyle yaşam alanları gittikçe küçülen kurbağalar ve diğer amfibi türleri günümüzde yok olmanın eşiğinde.

Nesli tehlike altında olan diğer hayvan ve bitki türleri

IUCN, nesli tükenmiş olan hayvan listesinin yanı sıra nesli tehlike altında olan türler listesini de yakın zamanda güncelledi. Bugün “Tucuxi” olarak bilinen Amazon nehir yunusları (Sotalia fluviatilis) gibi tatlı sularda yaşayan mevcut yunus türlerinin hepsi, başta baraj yapımı, balıkçılık ve kasti avlanma olmak üzere beden bütünlüklerini ve yaşam alanlarını tahrip eden insan faaliyetleri yüzünden yok olma tehlikesiyle karşı karşıya.

Yalnızca hayvanlar değil bazı bitkiler de iklim değişikliği, orman yangınları, tarım kaynaklı habitat kaybı, hastalıklar ve istilacı türler nedeniyle yeryüzünden silinmek üzere. Başta Çin, Meksika ve ABD olmak üzere dünya çapındaki meşe ağaçlarının 1/3’ü ve 3 farklı Macadamia fındık ağacının da nesli tehlikede.

Ağaçlar diğer canlılara da yuva ve beslenme kaynağı olduğu için yıkıcı etki çok daha büyük, çünkü tek bir ağaç türünün ve bu ağaçta yaşayan bir canlının yok olması demek, çevresindeki ekosistemin derinden ve olumsuz etkilenmesi demek.

Korumanın gücü: Avrupa bizonlarından iyi haber

IUCN Kırmızı Liste’de toplam 128 bin 918 tür yer alıyor. Bugün bu türlerin 5 bin 765’inin nesli tehlike altında. Güncellenen listedeki tek iyi haber, Avrupa bizonu (Bison bonasus) ile birlikte 25 farklı türün de iyileşme göstermesi.

Geliştirilen kapsamlı koruma politikaları ve uzun süreli koruma faaliyetleri Avrupa bizonlarının yabani popülasyonunun 2003’te 1800’den 2019’da 6200’e yükselmesini sağladı. Böylece bu tür Duyarlı (VU) statüsünden Tehdite Açık (NT) statüsüne ilerledi.

20. yüzyılın başlarında esaret altında tutulmuş olan bizonlar, 1950’lerde yeniden doğaya bırakılmalarının ardından koruma programlarının uygulanmasıyla birlikte Polonya, Rusya ve Belarus’ta yeniden görülmeye başlandı.

Halihazırda doğal ortamlarında barınan 47 farklı bizon sürüsünün olduğunu belirten IUCN Bizon Uzman Grubu’ndan Dr. Rafal Kowalczyk “Bizonlar ilk başta ormanlara salındı, fakat kış aylarında bu bölgelerde yeterli besin bulamıyorlar. Bu nedenle de tarım alanlarına iniyorlar. Burada ise insanlarla karşılaşıyorlar ve bir çatışma ortamı oluşuyor. Bizonlar için riski azaltmanın yolu, geniş çayır ve meralar oluşturmak ve bu alanları koruma altına almaktan geçiyor,” diyor.

IUCN Genel Direktörleri Dr. Bruno Oberle ve Dr. Jane Smart da, iyileşme gösteren türler ışığında koruma programlarının önemine dikkat çekiyor. Dünya çapında bitki ve hayvan türleriyle birlikte tüm ekosistemi tahrip eden insan faaliyetlerine karşı önlem alınması gerektiğini, nesli tehlike altında olan türler de dahil olmak üzere bir an önce kapsamlı, iddialı ve ölçülebilir biyoçeşitlilik hedeflerinin belirlenmesi gerektiğini vurguluyor.

Kaynaklar: IUCN, National Geographic, Mic.com, The Guardian, ABCnews, YourWeather.co.uk; IUCN Kırmızı Liste Sınıfları (TR)

Doğa kendini yenileyemedi: 2020’de nesli tükenen türler yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

İlk kez 2000 yılında ABD’de Casey Sorrow ve Eric Millikin adlı iki sanatçı arkadaş tarafından başlatılan gün, zaman geçtikçe maymunlar hakkında farkındalık oluşturmak amacıyla dünya çapında kutlanmaya başladı.

Bugün; habitat kaybı, hayvan ticareti ve hayvan deneyleri gibi pek çok farklı insan kaynaklı tehdit yüzünden nesilleri tükenen, öldürülen ve ömür boyu fiziksel ve ruhsal işkenceye maruz bırakılan maymunlara ve primatlara dikkat çekmek için kısa sürede hayvan hakları savunucuları tarafından benimsendi. 

Biz de bu özel günün önemine, Aralık başında seçilen 2020 yılının ödüllü yaban hayat fotoğraflarından biriyle değinmek istedik.

Eğlence sektörü ve yaban hayvan ticareti

Londra’daki Doğa Tarihi Müzesi’nin 1965’ten bu yana düzenlediği Yaban Hayat Fotoğrafçılığı yarışmasında bu yıl Yaban Hayat Fotomuhabirliği kategorisinin birincisi, esaret altında tutulan yaban hayvanlarının yaşamını gözler önüne seren fotoğrafçı Paul Hilton oldu. Hilton, Endonezya’daki bir hayvan pazarında satılmak üzere boynundan kafese bağlanmış genç bir makak maymununu görüntüledi.

Bu fotoğraf, özellikle de yaban hayvan ticaretinin Covid-19 pandemisiyle birlikte dünya çapında yeniden tartışmaya açıldığı, bu süreçte yasal düzenlemelerin geçici ve çoğu zaman göstermelik şekilde elden geçirildiği, korku içinde geçen ve kayıplarla dolu bir yılda çok daha fazla kişinin zihnine ve kalbine işledi. 

Aynı zamanda yaban hayat danışmanlığı yapan Hilton’un yakaladığı kare, habitat kaybından sonra hayvan türlerine yönelik en büyük ikinci tehdit olan yaban hayvan ticaretinin karanlık yüzünü gösterdi.

Fotoğrafta “genç bir makak maymunu Endonezya Bali’deki kuş pazarında, ahşap bir kafese zincirlenmiş şekilde sergileniyor. Bu yavrunun ve diğer yavruların anneleri çok büyük ihtimalle öldürüldü. Domuz kuyruklu makaklar, Güneydoğu Asya’nın ormanlarında kalabalık sürüler halinde yaşayan enerjik ve sosyal maymun türlerinden biri. Ormanlar yok edildiği için makaklar gittikçe artan oranda ekili tarım alanlarına giriyorlar. Bu nedenle insanlar tarafından tarım zararlısı ilan edilerek vuruluyor, öldürülüyorlar. Yavrular ise daha sonra ömürlerini tek kişilik tecrit hücrelerinde geçirecekleri hayvanat bahçelerine, biyomedikal araştırma laboratuvarlarına veya hobi olarak yaban hayvan satın alan kişilere satılıyor.

Kuş pazarında satışa çıkarılan yaban hayvanlarının çoğu gizli bölmelerde tutuluyor. Makakların yasal olarak satışına izin verilse de yavru orangutanlar gizli kapaklı satılıyor. Bu tür hayvan pazarları uluslararası hayvan ticaretinin işini kolaylaştırıyor çünkü stokta olmayan hayvanlar buralardan temin ediliyor. Hayvanların son derece kalabalık ortamlarda bir arada tutulması da ise, hastalık salgınlarına yol açabiliyor.“

“Ne zaman sona erecek?”

Hilton 2020’nin ilk aylarında, yeni tip koronavirüs salgını ve küresel yaban hayvan ticareti arasındaki bağlantının konuşulmaya başlandığı günlerde bu fotoğrafı “Ne zaman sona erecek?” notuyla paylaşmıştı. Bu paylaşımdan birkaç gün sonra Çin’de gıda amaçlı yaban hayvan ticareti yasaklanmış ama deney, kürk ve ilaç endüstrileri bu yasaktan muaf tutulmuştu.

Nitekim o gün olduğu gibi bugün de doğa koruma örgütleri bu alanda ihlallerin devam ettiğine dikkat çekmeye çalışıyor. Üstelik kürk ve deney amaçlı hayvan ticaretine son verilmemesi gerek pandemi, gerekse hayvan ticaretinin devamlılığı açısından insan ve insan dışı hayvanlara karşı ölümcül tehditlerin sürmesine neden oluyor. 

Özgürlük mesajlarını yayma günü

Bugün doğal yaşam ortamlarından ve sürülerinden koparılarak insanlar için köleleştirilen maymunları anma günü. Tıpkı hayvanlarla ilgili diğer günlerde olduğu gibi, bu anmaların ötesine geçip insan menfaati uğruna sömürülen hayvanlar için harekete geçme, aktivizm yapma ve kendi hayatımızda hayvan kullanımını bütünüyle sonlandırmanın ilk günü. 

Bugün Dünya Maymun Günü’nü “kutlama” amacıyla mesaj paylaşan bir hayvanat bahçesi görürseniz, hobi olarak yaban hayvan “besleyen” bir kişinin görüntülerine rastlarsanız, bilin ki bu ne sevimli, ne eğitici, ne de hayvan sevgisinin bir göstergesi.

Aksine bu, yalnızca ardında kanlı bir ticaret ve beşeri kibir barındıran, hayvana yönelik şiddet ve istismar içeren, potansiyel bir pandemi kaynağı olan ve “suç” olarak yakından takip edilip hapis cezası gibi ağır yasal yaptırım gerektiren cani ve çağdışı bir uygulama. Yaban hayvanlarını kafeslerde ziyaretçilere sunanlara ve “pet” olarak evlerinde sergileyenlere itinayla bunu hatırlatmaktan çekinmeyin; primat türlerinin %60’ının habitat kaybı ve hayvan ticareti gibi insan kaynaklı tehditler nedeniyle nesli tükenme noktasına geldiğini onlara hatırlatın.

Kapak fotoğrafı: Deney laboratuvarlarına satılmak üzere Laos’taki bir tesiste üretilen ve korkunç şartlarda kafes içinde tutulan makak maymunları birbirini koruyor. Maymunlardan biri kör olmuş (2011, Jo-Anne McArthur, We Animals Media).

Kaynaklar: Feature Shoot, Ensia, AI-AP, Natural History Museum, Paul Hilton Photography, The Conversation, Bilimma

Dünya Maymun Günü: Ticaret, esaret ve vahşet ne zaman sona erecek? yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.