Oxford Üniversitesi tarafından yapılan yeni bir araştırma, İngiltere ve İrlanda’daki süpermarketlerde satışta olan 57 bin gıda ürününü değerlendirdi.

Araştırmacılar ürünlerde dört faktöre baktı: sera gazı emisyonları, su stresi, arazi kullanımı ve ötrofikasyon potansiyeli (su ve toprağın aşırı gübre sonucu kalitesinin bozulması).

Araştırma sonucuna göre;

• Sebzeler, atıştırmalıklar, bitkisel süt ve bitkisel hamburger ve bitkisel sosis gibi bitki bazlı etler, bazı tahıllar ve bazı ekmeklerin tahmini çevresel etki puanı 2’nin altında.
• Birçok tatlının (örn. kek, bisküvi, turta) ve hazır yiyeceklerin (ör. pizzalar, hazır yemekler) çevresel etki puanı 2 ile 5 arasında değişen bir tahmini değerde.
• Domuz ve tavuk kaynaklı etlerin tahmini puanları ise 10’un üzerinde.
• En yüksek puanlar ile gezegene en fazla zararı verenler ise, sığır ve kuzu kaynaklı et ürünleri.

Gezegen için en kötü olanlar arasında kurutulmuş sığır eti ürünleri bulunuyor. Ancak bitki bazlı etler, hayvan kaynaklı muadillerinin çevresel etkisinin beşte bir ila onda birinden daha azına sahip. Meyve, şeker, un ve sebzelerden yapılan ürünler de (çorbalar, tahıllar, salatalar vb.) çevre üzerinde düşük bir etkiye sahip.

Sürdürülebilir beslenme için tüketicilere ve perakendecilere rehber niteliğinde

Oxford Üniversitesi Halk Sağlığı bölümü öğretim üyesi Prof. Peter Scarborough, bulguların “çok heyecan verici” olduğunu söyledi ve “İlk kez, pek çok farklı madde içeren işlenmiş gıdaların çevresel ayak izini değerlendirmek için şeffaf ve karşılaştırılabilir bir yöntemimiz var,” dedi.

Yaptığımız süpermarket alışverişlerinin çoğunu bu tür yiyeceklerin oluşturduğunu söyleyen Prof. Scarborough, “Ancak şimdiye kadar bunların çevre üzerindeki etkilerini doğrudan karşılaştırmanın bir yolu yoktu,” diyerek yürüttükleri akademik çalışmanın yol gösterici olabileceğini belirtti.

Aynı zamanda araştırma sonucunun, tüketicilerin daha sürdürülebilir alışveriş tercihleri yapmalarına yardımcı olabileceğini ve “Perakendeciler ile gıda üreticilerini gıda tedarikinin çevresel etkisini azaltmaya yönlendirebileceğini” vurguladı. Tüm bu sürecin de, daha sürdürülebilir bir beslenme biçimini benimseme konusunda bireylerin işini kolaylaştıracağını kaydetti.

Birleşik Krallık’ta insanlar halihazırda alışveriş yapma şekillerini değiştiriyor. Bu kısmen, hayvan kaynaklı et fiyatlarının yükseldiği süregelen ekonomik krizden kaynaklanıyor.

Haziran ayında The Vegan Society tarafından yapılan bir anket, İngiltere’deki tüketicilerin üçte birinin haftalık alışverişlerinden hayvan kökenli eti kestiğini ya da azalttığını tespit etti.

Bu ayın başlarında yapılan bir başka araştırmada, Birleşik Krallık’taki yetişkinlerin yüzde 25’inden fazlası, ekonomik krizinin ortasında hayvansal eti azalttığını bildirdi.

İklim krizi, hayvancılık ve hayvan tüketimi arasındaki bağlantıya dair daha fazla bilgi için İklim/Çevre ve Sürdürülebilirlik sayfalarımızı inceeyebilirsiniz.

Kaynak: Plantbased News, Oxford University

Kapak fotoğrafı: LikeMeat / Unsplash

Yeni araştırma sonucu: 57 bin gıda ürünü arasında gezegen için en iyi olanlar, bitki bazlı et dahil bitkisel ürünler yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

36 farklı ülkeden 577 ürünün jüri değerlendirmesine ve halk oylamasına sunulduğu ödül programında oy vermek için son gün 30 Eylül.

Türkiye’den katılım sağlayan ürünlerin tanıtımlarına ulaşmak ve ürünlere oy vermek için aşağıdaki bağlantıları kullanabilirsiniz.

Yurtdışından oylamaya katılan takipçilerimiz ise, Türkiye dışındaki diğer ürünleri görmek ve oy kullanmak için bu bağlantıya tıklayabilir, ürünleri ödül kategorilerine göre sıralayarak tercihlerini belirtebilirler.

Açılan pencerelerin sağında yer alan yıldızlara tıklayarak oy verebilir, oy verdiğiniz ürünü sosyal medya hesaplarınızdan giriş yaparak paylaşabilirsiniz.

Her kategori için üç finalist 17 Ekim 2021 tarihinde duyurulacak. İlk turu atlayan firmalar, V-Label finalisti logosunu ürün ambalajlarında ve iletişim faaliyetlerinde kullanabilecek. Aynı zamanda kazanan firmaların seçtiği bir sivil toplum kuruluşu için 500 avro bağış yapılacak.

Puanlama işlemi tamamlanır tamamlanmaz 1 Kasım 2021’de gerçekleşecek olan sanal ödül töreni için bilet rezervasyonu yapılabilecek. Etkinlik ise yalnızca finalistler için değil; ödül törenine herkes katılabilir. Her kategori için bir kazanan sanal tören sırasında duyurulacaktır.

Kozmetik

Naturalis: Hair Dyes (v-label.com)

Uludağ: Uludağ Premium Skin Care Sprays (v-label.com)

EST: Natural Olive Oil Foaming Soaps (v-label.com)

Natural Olive Oil Shampoo Series (v-label.com)

Natural Olive Oil Liquid Soap Series (v-label.com)

Eyüp Sabri Tuncer Toothpaste Products (v-label.com)

Natural Oil Hand and Body Lotion Series (v-label.com)

Pozitif Etki

EST: Mystic Rose Water (v-label.com)

UNTAD: after vegan, us (v-label.com)

En İyi Süt Ürünü Alternatifi

GMT: Vegan Cheese Substitute (v-label.com)

Yenilikçilik

Orkide: ORKİDE VEGAN VEGETABLE MARGARINE (v-label.com)

World Medicine: VIADOR Herbal Syrup (v-label.com)

Akita: Non De-Oiled Rose Water (Vegan) (v-label.com)

Fersan: Beverage (v-label.com)

Tekmetal: TEKOG ORGANİC VEGAN FERTİLİZER (v-label.com)

EST: Kitchen Soaps (v-label.com)

Ayda Şarapçılık: Ayda Winery & Vineyards VINAIDA (v-label.com)

Nanomik: https://public-voting.v-label.com/public-voting/international-v-label-awards-pv/submissions/465745?lan=en

Sürdürülebilirlik

EST: Kitchen Soaps (v-label.com) 

Quick and Clean Surface Cleaners (v-label.com)

Hayat Kimya: Bingo Oxyjen Natural Content Liquid Laundry Detergent (v-label.com)

Interday: Biodegradable Vegan Corn Pick (v-label.com)

En İyi Şekerleme ve Atıştırmalık

Aferin Gıda: Sweet Heaven Cakes and Coffee (v-label.com)

Salve: RAWBERRY SNACKS (v-label.com)

Uluslararası V-Label ödülleri oylarınızı bekliyor yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Liften zengin olan ve yüksek oranda protein içeren baklagillerin halk sağlığı yaklaşımlarında böylece kalp sağlığı bakımından da öne çıkarılabileceği vurgulanıyor.

Bir diğer çalışmada ise süt ve/veya süt ürünleri tüketen yetişkinlerde başta kanser ve kardiyovasküler hastalıklara bağlı olmak üzere çeşitli hastalıklardan ölüm riskinin arttığı saptandı.

Yine baklagillerin, tam tahıl ürünlerin ve kuruyemişlerin süt/süt ürünleri yerine tüketilmeye başlanmasının da söz konusu ölüm risklerini azaltarak daha uzun yaşama şansını yükselttiği belirlendi.

Aynı çalışmada süt/süt ürünlerinin (işlenmiş ya da değil) “ete” kıyasla da ölüm riskini daha fazla arttırdığı bulunurken uzun yaşama açısından en etkili faktörü sağlayan beslenme tarzının hem “et” hem de süt/süt ürünlerini dışlayan modeller olduğu sonucuna varıldı.

Bahse konu iki bilimsel gelişme vegan yaşamanın sağlık açısından da tercih edilesi olumlu özelliklere sahip olması anlamında bitki bazlı beslenmenin olumlu sağlık etkilerine ilişkin literatürün genişlemesine değerli bir katkıda bulunmuş oldu.

Yararlanılan kaynaklar:
https://www.eurekalert.org/pub_releases/2019-11/pcfr-lbh112019.php
https://www.pcrm.org/news/health-nutrition/dairy-linked-early-death

‘Kalp sağlığı için baklagiller; daha kısa bir yaşam için süt ürünleri’ yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Gıda üretimi için yararlanılan arazinin %77’si hayvan bazlı “gıda” üretiminde kullanılırken (söz konusu hayvanların beslenmesi ve benzeri amaçlarla kullanılanlar dahil), yalnızca %23’ü bitki bazlı gıda üretiminde kullanılmakta.

Buna karşılık, Küresel Kalori Arzının (insanların tüketmesi için dünya genelinde üretilen ürünlere ait toplam kalori miktarının) sadece %18’i hayvansal ürün kaynaklı iken %82’si bitkisel ürün kaynaklı.

Bir başka çarpıcı sonuç da şöyle: Küresel Protein Arzının (insanların tüketmesi için dünya genelinde üretilen ürünlerdeki toplam protein miktarının) sadece %37’si hayvansal ürün kaynaklı iken %63’ü bitkisel ürün kaynaklı.

Yararlanılan kaynak:
“Half of the world’s habitable land is used for agriculture” – https://ourworldindata.org/global-land-for-agriculture

Ekonomik verilerden çıkan sonuç çok net: #VeganOl! (yeni çalışma) yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Veganlık vurgusu yalnızca çevresel faktörler bakımından insanların kendileri için yol açtıkları riskleri azaltmaktan ibaret değil. Aynı yazıda yine bu ay Oxford ve Minnesota üniversitelerinden bilim insanlarının yayımladıkları bir çalışmada varılan şu çarpıcı sonuca yer verilmiş: Ortalama bir beslenme tarzında tüketilenlere ilave olarak günde 50 gram işlenmiş kırmızı “et” (hayvan bedeni) yiyen bir kişi ölüm riskini söz konusu yıl için geçerli olmak üzere %41 arttırmış olmaktadır.

Bununla birlikte, “etin”, tıbbi açıdan zararlarına kıyasla, çevre üzerinde daha da olumsuz bir etkisi olduğu belirtiliyor: 100 gram sebze ile karşılaştırıldığında 50 gram kırmızı “et” en az 20 kat daha fazla sera gazı salımına ve 100 katı kadar daha büyük arazi kullanımına neden olmakta. Yazarların kullandığı tüm ekolojik göstergelerin ortalaması alınarak ifade edildiğinde söz konusu miktarlardaki kırmızı “et” bir yeşillik kasesinin en az 35 katı daha fazla zarar veren özelliklere sahip.

Yararlanılan kaynak:
How much would giving up meat help the environment?

“Ekolojik çözüm veganlıkta!” – The Economist yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Özetle sadece havadan elde edilen materyaller aracılığıyla “hayvanlardan elde edilmekte olanlarla aynı besin profiline sahip protein” sağlanabilmekte.

Şirket “hava-bazlı et” ürünlerinin ilk prototiplerini geçen hafta tanıttı. Bu ürünün arkasındaki teknolojinin kökeni 1960’larda NASA’nın keşfettiği bir fikre kadar uzanıyor: Astronotların uzun süre uzayda kalırken sağlıklı beslenmesinin en uygulanabilir yolu olarak nefes alıp verirken ortaya çıkan mikroorganizmaların kullanılmasıyla çıkan karbondioksitin gıdaya dönüştürülmesi fikri bulunmuş. Bahse konu yöntem Dünya üzerinde fermantasyon tanklarının içinde benzer bir işlem gerçekleştirilerek gıdanın çevresel ayak izini radikal bir biçimde iyileştirmeye yardımcı olabilecek.

Air Protein kendisinin daha da geliştirmiş olduğu bu teknolojiye -yoğurt yapmaya benzeterek- “probiyotik bir üretim süreci” diyor. Bu süreçle bir fermentör içerisinde ürettiği ürünlerin yaklaşık %80’i protein. Amino asit profili de kırmızı “et” ve diğer hayvan bazlı proteinlerden eksik olmadığı gibi yeterli miktarda B12 vitamini dahil pek çok yararlı vitamin ve mineral de bu şekilde üretilen ürünlerde mevcut. Ayrıca, hayvansal proteinlerin aksine, herhangi bir antibiyotik ve hormon da içermiyor ve sonuç olarak tüm süreçleri yenilenebilir enerji modelinde işlemiş oluyor.

İşlemde kullanılan karbondioksit gazının atmosferden çekilerek iklim değişikliğiyle mücadele için tasarlanmış doğrudan hava yakalama tesislerinden gelebileceği de belirtilmekte.

Yetkililerin yaptığı açıklamaya göre şirket şu anda “pazara sunulacak olan ilk gıdayı” araştırıyor ve önümüzdeki yıl ürün yelpazesiyle ilgili duyurular yapmayı planlamakta.

Yararlanılan kaynaklar:
https://www.airprotein.com/
https://www.fastcompany.com/90428522/the-newest-fake-meat-is-made-from-thin-air
https://www.theguardian.com/food/shortcuts/2019/nov/13/the-vegan-revolution-why-the-latest-meat-is-made-entirely-from-thin-air

Air Protein karbondioksitten üretilen vegan “et” ile geliyor yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Perakendeci olarak müşterilerinin ürünlere yönelik değişen tutumlarına dair bir araştırma da yaptıran Whole Foods Market süt ürünlerinin (dairy foods) bitki bazlı alternatiflerine (non-dairy foods) kıyasla daha az tercih edilmesine ilişkin bazı detayları da PBN ile paylaştı:

Tüketicilerin %17’si “vegan peynir” yediğini belirtirken 3’te 1’inden fazlası da denemeye açık olduğunu söylüyor. Kadınların böyle bir deneyime daha açık olduğu bulgulanırken (%39) yaklaşık %25’i zaten “vegan peynir” tüketmiş/tüketmekte olan milenyum kuşağı ise bu tür bir denemeye en açık olan yaş grubu olarak öne çıkmakta.

Yararlanılan kaynak:
Non-Dairy Sales 3 Times Bigger Than Dairy Sales At Whole Foods Market In 2019
http://bit.ly/2pRUx5e

Süt ürünlerine vegan alternatiflerin satışı Birleşik Krallık’ta 2019’da 3 kat daha büyük yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Raporda insan-kaynaklı seragazı salımlarının ve böylece iklim değişikliğinin topraklara ve üzerindeki doğal ve yapay ögelere verdiği zarar sonucunda gıda güvenliğinin ciddi ölçüde tehdit altında olduğu çok kapsamlı veri ve analizlerle gösterildi.

İklim değişikliği, arazi yönetimi, çölleşme, biyoçeşitlilik ve gıda sistemlerinin karşılıklı etkileşimler içerisinde bulunduğunu ortaya koyan rapor savaşım ve uyum niteliğinde hayata geçirilecek uygun politikalar ve verilecek başkaca önleyici yanıtlarla sürecin nasıl tersine çevrilebileceğine ve bu anlamdaki fırsatlara ve iyileştirici olanaklara da geniş yer veriyor.

Bu noktada arazilerin ve gıda sistemlerinin bitki-bazlı seçeneklere göre yeniden dizayn edilmesiyle düzenlenmesi, bu yöndeki uygulamaların yaygınlaştırılıp geliştirilmesi ve söz konusu bakımlardan vegan olanakların görebileceği işlev ve maliyet-etkinliği değer kazanmakta.

Zira arazilerin vegan dönüşümü denebilecek kalıcı nitelikte bir kullanım değişikliğine gidilebilirse sadece seragazı emisyonlarının düşürülmesiyle iklim krizi değil insan yaşamını birincil düzeyde ilgilendiren çevreyle ilintili başka pek çok küresel ve bölgesel sorun etkili biçimlerde ele alınabilir ve sürdürülebilir yaklaşımlarla gıda güvenliği sağlanabilir.

Sonuç olarak, iklim değişikliğinin tarım ve gıda üretimiyle daha karmaşık ve kritik ilişkiler içerisinde olduğu özellikle politika yapıcıların dikkatine sunulduğu gibi tüm özel sektörler için farklı sorumluluklara değinilen bütüncül bir sürdürülebilir yanıt seçenekleri seti öneriliyor.

IPCC temelde bitkisel beslenmeye dayanan gıda sistemlerinin gerekliliğinin yanı sıra yenilenebilir ve temiz enerji, karbonsuzlaştırılan bir küresel ekonomi, şehirlerin daha verimli hale getirilmesi ve ulaşım alt yapılarının geliştirilmesi şeklinde birincil önerilerini sıralarken özellikle gıda krizi yaşanmaması için zamanın daraldığını da vurgulamakta.

Yazan: Barış Bayram
Yararlanılan kaynaklar:
https://www.ipcc.ch/2019/08/08/land-is-a-critical-resource_srccl/
https://www.bbc.com/news/science-environment-49238749

Veganlık için bir ses daha: İklim Değişikliği ve Arazi Raporu yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Nestlé’nin basın açıklamasına göre, Incredible Mince çok çeşitli kullanım amaçları için uygun ve kolay şekil verilebilen bir vegan kıyma ürünü ve sığır kıymasıyla kıyaslandığında gerçekçi bir tat ve dokuya sahip. Pancar kökü, havuç ve dolmalık biber gibi bitkilerden çıkarılan parçalardan (doğal bitki özütlerinden), soyadan ve bitkisel yağlardan oluşan mükemmel bir karışım olduğu belirtilmekte.

Nestlé vegan burgeriyle ilgili aldıkları pozitif geri bildirimlerden yararlandıklarına da birkaç ay gibi çok kısa bir süre içerisinde ürün formüllerinde değişikliğe gidebilmiş olmalarından bahsederek vurguda bulundu. Aynı bildiride, bitki-bazlı ürün yelpazesini genişletmeyi sürdüreceklerine ve bu sonbaharda piyasaya yeni nesil vegan ürünler sürmelerinin takdir ve ilgi göreceğinden emin olduklarına da değinildi.

Başta çevreyi koruma anlamında tüketicilerin bıraktıkları çevresel ayak izini azaltma amacına bağlılıkları sebebiyle geliştirdiklerini açıkladıkları vegan kıyma Eylül ayından itibaren İsveç, Almanya, Avusturya ve Norveç’te satılmaya başlanacak.

*kıyma: AB gıda mevzuatı gereği, ürünün Türkiye’de satılması durumunda, hayvansal gıda içermemesi sebebiyle anlam bakımından bir karışıklık ve/veya yanıltmaya sebebiyet vermemesi için, “kıyma” yerine başka bir sözcük kullanılması gerekebilir.

Yazan: Barış Bayram
Yararlanılan kaynaklar:
https://www.livekindly.com/nestle-launched-vegan-beef/
https://www.nestle.com/media/news/nestle-launch-plant-based-mince-new-recipe-burger

Nestlé’den vegan *kıyma yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Kosher Belgesi, Helal Belgesi… Peki ya V-Label Sertifikası? Belki bir çoğunuz duymadınız. Bir kısmınız belki ismi duydu, logoyu gördü. Kaç kişi ayrıntıları biliyor?
V-Label Türkiye Koordinatörü Ebru Arıman, sizin için sorularımızı yanıtladı (Food Time- Mayıs2016):

Ürünlerin vejetaryen ya da veganlara uygun olup olmadığı içerik bilgisinden anlaşılmıyor mu, böyle bir sembole neden gerek duyuluyor?
Ürün etiketleri üzerindeki içerik bilgileri, kanunen beyanı zorunlu bilgiler olmasına rağmen üreticilerin beyanının her zaman içerik bilgilerine paralellik göstermediğini görüyoruz. Bir ürünün mamul haline gelmesi esnasında kullanılan tüm içeriklerin azalan miktara doğru açık ve anlaşılır biçimde sırayla belirtilmesi gerekmektedir. Ancak kimi durumlarda beyanın aksine bir içeriğe rastlanabildiği gibi, kimi durumda da içeriğin menşei belli olmamaktadır. Örneğin gıda renklendiricileri bitkisel menşeili olabildiği gibi, karmin gibi hayvansal kökenli de olabilmektedirler. Karmin, Cochineal isimli bir böceğin ezilerek toz ya da sıvı hale getirilmesi suretiyle gıda endüstrisinde oldukça yaygın olarak kullanılan ve gıdaya kırmızı/pembe rengi veren hayvansal bir renklendiricidir. Konservelerden, salçalara, şekerlemelere, lokumlara, pastane ürünlerine, soslara kadar oldukça geniş bir kullanım alanı vardır.
Benzer şekilde ürün ambalajı üzerinde kullanılan ve tüketiciler için anlaşılır olmaktan oldukça uzak E kodu gibi birtakım teknik ifadeler de ürünün içeriğinin anlaşılabilmesini zorlaştırmaktadır. Örneğin E495 olarak gördüğünüz bir içeriğin ne olduğunu anlamak pek mümkün değilse de, bu içerik çoğunlukla hayvansal yağlardan elde edilir. Dolayısıyla ürün etiketleri çoğu durumda özellikle “özel beslenme biçimi olan tüketiciler için” yeterli ve anlaşılabilir olmaktan uzaktır. Ürünün hayvansal madde içermiyor olduğu, vegan/vejetaryenlere uygunluğu özel ifadelerle belirtilmelidir.

İsteyen üretici, ürünün vegan olduğunu iddia edip ambalaj üzerine yazıyla da “vegan” yazabilir. Bu tür keyfi beyanlara ve suistimallere karşı bir denetim mekanizması var mı?
Maalesef şu anda yok. Ürününüzün veganlara uygun olduğunu bir yazı veya rastgele bir sembolle de iddia edebilirsiniz ancak bu yalnızca sizin iddianız olmaktan öteye gitmez. Bu ürünün gerçekten vegan olup olmadığının analiz edilmesi/belgelenmesi ve denetlenmesi gerekiyor. Bu tür denetimsiz ve keyfi ifadelerle yaşanan süistimaller neticesinde, bizim de içerisinde bulunduğumuz Avrupa Vejetaryen Birliği üye ülkeleri olarak, Avrupa Parlementosu Çevre Komisyonu’na 2013 yılı sonunda bu konuda bir başvuruda bulunuldu. Vejetaryen/Vegan ürünlerde gereken hassasiyetin gösterilmesi ve gerekli düzenlemelerin yapılarak AB’de tek sembol (V-Label) kullanılması konusundaki başvurumuz değerlendirmeye alınarak Parlamento gündemine girdi. Nihai karar henüz alınmamış olmasına rağmen bu konuda yakın zamanda bir sonuç çıkması bekleniyor.
Bunun için bir denetim mekanizmasının şart olduğu da, kimi firmaların keyfe keder etiketlemelerle üreticiyi yanıltması neticesinde yaşanan güven kaybıyla daha da netleşmiştir.
Yakın dönemde ABD’de yapılan ratgele ve bağımsız gıda analizlerinde, vegan olduğu iddia edilen birçok ürünün de hayvansal içerik taşıdığı belgelenmiştir. Bu durum tüketicilerin ürüne kuşku ile yaklaşmasına neden olmaktadır.

Dünya üzerinde helal sertifikası gibi vejetaryen/vegan ürünler için de çok çeşitli sertifikalar var mı? V-Label hangi konumda?
Global anlamda hayır. Vegan ve vejetaryen ürünler için sertifika veren “yerel” birkaç organizasyon var. Bu organizasyonlar İngiltere ve Amerika’da yerel olarak çalışmalar yürüten birkaç dernek. Ancak global anlamda vejetaryen-vegan sertifikası veren tek kuruluş V-Label GmbH. Merkezi İsviçre’de olan V-Label, Avrupa Vejetaryenler Birliği tarafından yönetiliyor. Birliğe üye ülkelerce sertifika veriliyor ve denetleniyor. Aynı zamanda Uluslararası Vejetaryenler Birliği ile Avrupa Vejetaryenler Birliği kardeş birlikler ve üyelikler ortak. Dolayısıyla Uluslararası Vejetaryenler Birliği de V-Label’ın destekleyicisi.
V-Label şu anda en güvenilir vegan-vejetaryen etiketi kabul ediliyor. Çünkü dağıtım ve denetimi vegan-vejetaryen organizasyonlar tarafından yapılıyor yani hassasiyetimiz ortak.
Burada belirtmek gereken 2 önemli detay var, birincisi birliklerinin adının vejetaryen ifadesi taşıması. Klasik vejetaryen tanımına göre veganlık da vejetaryenlik bir türü olarak geçtiği için aslında genellikle eski organizasyonlar Vejetaryen adıyla yapılanmıştır. Ancak elbette ki hem faaliyetler hem de tüm kapsam, sertifikasyon da dahil olmak üzere veganlığı kapsamaktadır.
İkincisi sembolün Avrupa Vejetaryenler Birliği tarafından yönetiliyor olmasının yanı sıra Avrupa ile sınırlı olmaması yani coğrafi yaygınlık. Uluslararası Vejetaryen Birliği’ne üye olan dünya ülkeleri de bu konuda işbirliği içindeler ve lisansör konumundalar. Dolayısıyla sembol Amerika’dan Rusya’ya, Çin’e kadar dünyanın her yerinde verilebiliyor. Daha da önemlisi sembolün geçerliliği lisans aldığınız ülke ile sınırlı değil, tüm dünyada geçerli.

Ülkeler arası koordinasyon nasıl sağlanıyor?
V-Label ülkesel temsilcilikler vasıtasıyla dağıtılıyor ve denetleniyor. Her ülke temsilciliği yerel kanunlara göre revize edilmiş sözleşmeler ile V-Label’ın yasal haklarını koruyor. Türkiye’de, Madrid Protokolü çerçevesinde V-Label yasal olarak koruma altına alınmıştır. İzinsiz kullanımın önüne geçmek üzere ülkeler işbirliği içerisinde çalışmaktadır. Türkiye’de gördüğümüz herhangi bir ithal ürünün üzerinde V-Label sembolü bulunması halinde gerekli kontrolleri biz de sağlıyoruz ve ülke temsilciliğini bilgilendiriyoruz. Aynı şekilde Türkiye menşeili ürünlerin de diğer dünya ülkelerinde kontrolü ilgili ülke temsilcilikleri vasıtasıyla yapılıyor. Dolayısıyla sürekli iletişim halinde olmak durumundayız.

V-Label alma koşulları nedir?
Sertifika için 4 ana sınıf var; Vegan ürünler hiçbir hayvansal bileşen içermiyor. İçerisinde hayvanlardan elde edilen hiçbir ürünün kullanılmamış olması gerekiyor. Lakto Vejetaryen ürünler, yalnızca laktik, yani sütle ilgili bileşenler içerebiliyor. Ovo Vejetaryen ürünler, sadece yumurta ihtiva edebiliyor. Lakto Ovo Vejetaryen ürünler ise yalnızca süt ve yumurta içerebiliyor. Hayvansal ürünlerin varlığına göre V-Label sertifika türü değişiyor. Hepsi için ortak koşul, herhangi bir şekilde et ürünleri içermemesi. Aslında bu konuda oldukça kapsamlı ve detaylı bir formumuz var. Bu form tüm soru işaretlerini gidermeye yönelik üreticinin beyanını sunuyor bize. Beraberinde GDO’lu ürünlerin V-Label alamadığını da eklemekte fayda var.
Üretim tesisinin vegan-vejetaryen ürün üretimine uygun yapılandırılması gerekiyor. Bulaşıklığı önlemeye yönelik tedbirler çok önemli.

Başvuru nasıl yapılıyor ve süreç nasıl işliyor?
Başvuru, vegan/vejetaryen olduğu iddia edilen ürünün içerik beyanı alınmak suretiyle (başvuru formu), standartlara uygun olup olmadığının kontrolü ile başlıyor. Detaylı içerik bilgisinin kontrolünün ardından beyan edilen içeriğin hangi vejetaryen/vegan tipine uygun olduğu başvuru sahibine bildiriliyor. Başvurunun o etapta herhangi bir bağlayıcılığı yok. Burada bizi ilgilendiren husus, tam mamül sürecine kadar proses sürecinde kullanılan ürünlerin vejetaryen/vegan ürüne uygun olması. Ağırlıklı olarak vegan sertifika verdiğimiz için ürün içinde hayvansal DNA kalıntısı olmamasını baz alıyoruz. DNA, hayvanlara ait et, süt, yumurta, deri, kan, kıl hatta tırnak gibi tüm bileşenlerde çıkabiliyor. Başvuru aşamasında tüm tetkiklerimizi uluslararası akreditasyonu da bulunan Yeditepe Üniversitesi Laboratuvarlarında yaptırıyoruz. Rastgele ürün numunesi tarafımızca tedarik edilerek tam kapsamlı bir analize gönderiliyor. Bu noktaya kadar üreticinin beyanını baz alıyorken, analiz sonucunda ürünü bilimsel verilerle desteklemiş oluyor ve içeriğinin doğruluğundan emin oluyoruz. Üretim tesisini de kontrol etme yetkimiz bulunmakta ancak genellikle çoğu durumda analiz tek başına yeterli olabiliyor. Bütün bu işlemlerin süresi genellikle 1 haftayı aşmıyor. Lisans sözleşmemizin karşılıklı olarak imzalanmasının ardından senelik lisans bedelinin yatırılmasıyla birlikte sözleşme geçerlilik kazanıyor. Her ürün için, başında ülke kodu bulunan 7 haneli ayrı bir lisans numarası veriyoruz ve sertifikamızı lisans alan firmaya ulaştırıyoruz.
Lisans alımın ardından, ilgili firma tüm reklam-basın-yayın çalışmalarında logomuzu kullanabilir. Ancak logonun tasarım kurallarını korumak açısından bir örneğinin bizimle paylaşılması gerekiyor.

Lisans firmaya mı ürüne mi veriliyor?
Lisans firma adına düzenleniyor ancak yalnızca listelenen ürünleri kapıyor. Bir işletmede tüm ürünlerin aynı standartta olmasını bekleyemeyiz. Dolayısıyla her ürün türü için ayrı bir form doldurmamız ve ayrı bir lisans numarası vermemiz gerekiyor. Ürünün kimliğini o numara temsil ediyor.

Sertifika ne kadar süre geçerli, her yıl lisans numarası yenileniyor mu?
Sertifika alan ürünler için 1’er yıllık sözleşme yapılıyor. Yıl içinde içerikte oluşabilecek değişiklikle ilgili üretici firmanın derhal bilgilendirme yapması gerekiyor. 1 yılın sonunda lisansın tekrar yenilenmesi durumunda, ürün aynı lisans numarası ile devam ediyor. Bu numaralar genellikle ürün ambalajında kullanıldığı için her yıl numara değişikliği söz konusu olmuyor. Ancak lisansın yenilenmemesi halinde (ki çok karşılaştığımız bir durum değil), eski ambalajlar için bir ihbar süremiz var. Bu süreçte ambalajlardan sembolün kaldırılması gerekiyor.

Sertifika alan ürünler dönem sürecinde denetleniyor mu, denetim masrafları kime ait?
Sertifika alan ürünler için sözleşmemizde de açıkça yer alan bir maddeyle senede 2 kez habersiz denetim hakkımız bulunmakta. Ayrıca yine denetim amaçlı raftan alacağımız herhangi bir ürünü yıl içinde analize gönderebiliriz. Lisans alımından sonraki tüm denetim masrafları V-Label GmbH tarafından karşılanıyor. Ancak sadece denetimde ihlale rastlanırsa, denetim masrafları lisans alana rücu ediliyor.

Firmanın ürünlerinde bir süre sonra uygunsuzluk tespit edilirse?
Bu durumda her şeyden önce yasal haklarımızı kullanıyoruz. Öncelikli olarak sertifika iptal ediliyor ve ilgili firma bu sertifikadan “tamamen” men ediliyor. Ve beraberinde bu durum V-Label tüketicilerine ilan ediliyor. Yanı sıra bir de tazminat hükmü var, firma para cezası ödüyor. Ancak elbette ki itibar kaybı paradan çok daha önemli.

V-Label yalnızca gıda ürünlerine mi veriliyor?
2016 yılı itibariyle gıda ürünleri yanında kozmetik ürünlere de sertifika vermeye başlandı. Bunu giyim takip edecek. Kozmetik ürünlerde ürünün hayvansal bileşen içermemesinin yanında hayvanlar üzerinde test edilmemesi de gerekiyor. Ancak zaten 2016 Ocak ayı itibariyle AB yasalarında olduğu gibi Türkiye’de de kozmetik ürünlerin hayvanlar üzerinde test edilmesi yasağının yürürlüğe girmesi, işimizi biraz daha kolaylaştırıyor. Yasağı delmeye çalışan firmalar mutlaka olacaktır, o nedenle yine de her zaman temkinliyiz.

Dünya tüketicilerinin Vegan-Vejetaryen özellikteki ürünlere bakışı nasıl? Etiket hayatı kolaylaştırdı mı?
Özellikle vegan ürünler, hayvanların etik açıdan daha refah bir yaşam sürmelerinin yanı sıra, küresel ısınmaya karşı mücadelede çiftlik hayvancılığının büyük payı, temiz su kaynaklarının ve ekilebilir tarım arazilerinin hayvancılığa kaydırılması neticesinde dünya üzerindeki temiz su ve gıdaya erişimin zorlaşmasının başlıca anahtarı olması dolayısıyla, son yıllarda çok tercih edilen ürün grubunda yer almaktalar. Beraberinde hayvansal kaynaklı ebola, kuş gribi, delidana gibi salgın hastalıklar ve gıda alerjileri de mutlaka ki bu yükselişte pay sahibi.
Hindistan gibi vegan-vejetaryen popülasyonun yüksek olduğu ülkeleri, artık Avrupa ülkeleri ve Amerika’da yükselen bir ivme ve hatrı sayılır yüzdelerle takip etmeye başladı. Dünyaca ünlü Pazar araştırmaları kuruluşu Mintel’in 2016 Nisan ayında yayınladığı bir rapora göre, Almanya’da vegan-vejetaryen özellikteki ürünler, son 5 yıl içinde 7 kat artış gösterdi. 2011 yılında Almanya’daki gıdaların sadece %2’si vegan-vejetaryen etiketli iken, 2015 sonunda bu oran sadece vegan ürünlerde %12’ye ulaşmıştır.
V-Label, Almanya’da 2400’e yakın firma tarafından şu anda gıda etiketi olarak lisanslı kullanılmakta ve bu talep her geçen gün tüketici tercihlerine paralel olarak artış göstermektedir.

Dünyada vejetaryen-vegan popülasyonu ne düzeyde?
Tüm dünyadaki özellikle vegan artış hızı gerçekten şaşırtıcı bir ivmeyle ilerliyor. Farkındalık hızla artıyor. Bunda kitlesel iletişim araçlarının etkisi büyük. Tabi yanı sıra tüketici pazarının gelişmesi de etkili.
Örneğin Hindistan nüfusunun %40’ı vejetaryen-vegan. İsrail’de bu oran %9 civarında. İsveç’de %10, İtalya’da %7’yi aşmış durumda. Almanya’da %10 civarında vegan ve vejetaryen yaşıyor. İngiltere’de ise %13’ü aştı. Avusturya’da %10 düzeyinde.
2009 yılında, ABD nüfusunun %1’i vejetaryen-veganken, şu anda Amerika Birleşik Devletleri nüfusunun% 5’i vejetaryen ve vegan. Birçok ülkede artış, benzer hızda.
Türkiye’de henüz net bir istatistiksel çalışma yapılmadı. Türkiye Vegan ve Vejetaryenler Derneği olarak başlattığımız 2 çalışma da internet kullanıcılarına yönelik, dolayısıyla net veriler elde edilemiyor. Bu konuda Türkiye İstatistik Kurumu ortak bir çalışmamız var, sorularımızı hazırladık, 2017 yılında Türkiye’de de benzer bir çalışma yapıyor olacağız.
Tüketici sayısının artışı, artık beklentilerin artışını da beraberinde getiriyor. Güvenilir ürünlere ulaşma isteği, pazarı da bu doğrultuda şekillendiriyor. Bunu son yıllarda aynı hızla artan V-Label lisans taleplerinden de net olarak görebiliyoruz. Dünya vegan bir geleceğe doğru hızla ilerliyor.

Türkiye’de V-Label’a olan talep nasıl? Hangi firmalar V-Label aldılar?
Türkiye’de de dünya ile paralellik gösteren bir hızda vegan ürünlere talep artıyor. Henüz Avrupa ülkeleri kadar bir geniş bir yüzdede olmasa da kısa sürede katlanarak ilerleyebilecek bir zemin var. Şu ana kadar bu konuda bir tanıtım çalışması yapmamamıza rağmen birçok başvuru aldık; Türkiye’de aldığımız lisans başvuruları ilk etapta Avrupa pazarına yönelik oldu. Özellikle Avrupa ülkelerine ihracat yapan gıda üreticileri, tüketicilerin beklentisiyle birlikte ürünlerinin vegan standartta olduğunu V-Label ile tescillemek istediler.
V-Label Türkiye’ye 2014 yılı sonunda girdi. Türkiye’de ilk sertifika Nudo markasına verildi. Onu Komagene, Eriş Un, Gloria Jeans Coffees, Upper West Side Falafel, Kurme, Vegan Peynir, Oses ve Entabi Çiğköfte markaları takip etti. Değerlendirme sürecinde olan ve kozmetik firmalarının da içinde olduğu daha pek çok marka, yakın zamanda Türkiye listemize eklenecek.

Türk gıda ve kozmetik üreticilerine bu konuda neler önerilebilir?
Tüm dünyada hızla artan vegan-vejetaryen nüfusu, üreticilerin ürün çeşitliliğine de doğrudan etki eden yeni bir pazarın varlığına işaret ediyor. Türkiye’de genel olarak karşılaştığımız durum, üreticilerin mevcutta hayvansal içermeyen üretimi bulunsa da, böyle bir tercihten dolayısıyla pazardan haberdar olmamaları. Yahut da üretim sürecinde yaratılabilecek küçük proses değişiklikleri ile ürüne aslında ek maliyet çıkarmadan vegan özellik kazandırılabilecek olmalarına rağmen, bu konu hakkında bilgi sahibi olmamaları kendilerini pazarın dışında bırakıyor. Özellikle Türkiye’den Avrupa’ya ihracat yapan gıda ve kozmetik üreticileri için, ürün etiketinde sadece bu sembolün varlığı bile ekstra bir pazarın kapılarını aralayacaktır. Bu durum üreticileri, üretim tercihlerinden dolayı ödüllendirirken, tüketiciler için de pazarın çeşitliliğine katkı sağlayarak yaşamı kolaylaştırıyor ve daha da genişleyen bir kitleye aracı oluyor.
Hem üreticiler hem de tüketiciler için avantaj yaratabilecek özellikle vegan ürünlerin Türkiye’de de artmasını ve her kesimin bu konuda bilinçlenmesini temenni ediyoruz.
Daha ayrıntılı bilgiye uluslararası web sitemiz üzerinden ulaşılabilir: www.v-label.eu/tr – www.tvd.org.tr

Kaynak: Food Time Dergisi (Gıda Gündemi) Mayıs 2016 sayısında yayınlanmıştır.
(http://www.gidagundemi.com/)

Vegan-Vejetaryen Ürün Sertifikası “V-Label” Türkiye Pazarında yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.