Türkiye ilk kez oy kullanırken “hayır” demeli

Uluslararası Balinacılık Komisyonu’nun (IWC) 70. toplantısı, 27 Eylül–2 Ekim 2026 tarihleri arasında Avustralya’nın Hobart kentinde sivil toplum kuruluşları ve hükümet delegasyonlarının katılımıyla gerçekleşiyor.

Türkiye’den Tarım ve Orman Bakanlığı ile IWC’ye ilişkin resmi açıklamalarda bulunan Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü yetkililerinin katılım göstereceği bu kritik Genel Kurul toplantısı öncesinde beklentimiz net: Türkiye, ticari balina katliamına tartışmasız bir şekilde “HAYIR” demelidir. İlgili bakanlık ve birimlerin; oylarını balinaların yaşam hakkından ve gezegenin geleceğinden yana kullanarak tavizsiz ve ilkeli bir tutum sergilemesini bekliyoruz.

Ancak, 6 Temmuz 2026’da Tokyo’da, Türkiye’nin Japonya Büyükelçisi Oğuzhan Ertuğrul ile Japonya’nın en büyük ticari balinacılık şirketi Kyodo Senpaku ve Japonya Balinacılık Birliği (JWA) yöneticilerinin şirkete ait bir balina restoranında buluştuğu ve IWC kararlarının ticari sömürünün temel kılıfı olan “bilimsel kanıtlara” dayanması gerektiği konusunda uzlaşıldığı ortaya çıktı. Üstelik haberlerde, Türkiye Büyükelçisi’ne ilk kez balina eti servis edildiği ve büyükelçinin menüdeki tüm balina etlerini yediği açıkça ifade edildi.

Diplomatik pazarlıkların bu boyuta ulaştığı bir denklemde, Türkiye’nin ticari katliam tasarısına karşı sergileyeceği tutum, yaşam hakkı ve okyanusların korunması açısından tarihi bir sınava dönüşmüş durumda.

Yukarıda, soldan sağa: Temsilci Ejima, Büyükelçi Ertuğrul, JWA Başkanı Kubo, Senpaku Başkanı Tokoro ile çevirmen. Fotoğraf ise Japan Whaling Association’a, yani Japonya Balinacılık Derneği’ne ait.

IWC70 öncesi Türkiye Büyükelçisi Tokyo’da balina restoranında

IWC70 Genel Kurulu öncesinde avcı lobisinin diplomatik temaslarının ne boyuta ulaştığı ve Türkiye makamlarının bu çalışmalara yönelik tutumu Japonya basınına sızan haberlerle belgelendi.

Japon yerel basını Minato Shimbun ve Suisan Keizai Shimbun gazetesinin haberlerine göre; 6 Temmuz 2026 tarihinde Tokyo’da, Türkiye’nin Japonya Büyükelçisi Oğuzhan Ertuğrul; Japonya Balinacılık Birliği (JWA) Başkanı Yoshimitsu Kubo, Japonya’nın en büyük ticari balinacılık şirketi Kyodo Senpaku’nun Başkanı Hideki Tokoro ve İktidar Partisi (LDP) Balinacılık Parlamenterler Birliği Genel Sekreter Yardımcısı Kiyoshi Ejima ile bir araya geldi.

Kyodo Senpaku şirketine ait bir balina eti restoranında gerçekleşen bu yemekli toplantıda; Ertuğrul Fırkateyni ve İran-Irak Savaşı gibi tarihsel dostluk bağları araçsallaştırılarak, IWC’deki kararların av yanlısı lobilerin temel kılıfı olarak sunulan “bilimsel kanıtlara” dayanması gerektiği hususunda “uzlaşıldığı” belirtildi. JWA Başkanı Kubo, IWC70 öncesinde Türkiye Büyükelçisi’nin bu yaklaşımını “Japonya açısından büyük bir başarı” olarak nitelendirdi.

Haberlerde ayrıca, Türkiye Büyükelçisi Oğuzhan Ertuğrul’un ilk kez balina eti (carpaccio, biftek ve nigiri sushi) yediği ve yemeğin tamamlandığı ifade edildi.

İlgili haberin Japoncadan Türkçe ve İngilizceye çevirisini, yazımızın en altında paylaşıyoruz. Haberin orijinal Japonca PDF kaydı bu bağlantıda, Google Chrome otomatik çeviri özelliği ile haberin İngilizcesi ve PDF versiyonu da bu bağlantıda.

Türkiye’nin IWC üyelik süreci

Dışişleri Bakanlığı tarafından 2007’de hazırlanan ve 2011’de TBMM’ye sunulan tasarıların ardından, Türkiye uzun bir sürecin sonunda 30 Aralık 2025’te komisyona katılarak IWC’nin 89. üyesi oldu. Türkiye’nin bu komisyona katılım amacı resmi açıklamalarda ve sivil toplum bildirimlerinde; “Bu üyelik; balina türlerinin korunması ile deniz memelilerine ilişkin bilimsel çalışmaların değerlendirilmesine katkı sağlanması ve çok taraflı deniz diplomasisinde ülkemizin etkinliğinin artırılması açısından önemli bir gelişmedir” olarak tanımlandı.

Şimdi, Türkiye delegasyonunun bu “koruma” taahhüdünün arkasında durması ve komisyondaki ilk sınavında ticari balina avcılığına karşı net bir duruş sergilemesi gerekiyor.

Türkiye geçtiğimiz yıl Slovenya’da yapılan Bilimsel Komite toplantısında ilk kez yer almıştı. IWC’nin Bilimsel Komitesi genellikle her yıl toplanır, ancak bu komitede siyasi, hukuki veya idari kararlar alınmaz; sadece balina popülasyonları, ekolojik ve bilimsel veriler tartışılır. Bilimsel Komite’de “resolution” olarak anılan tasarılar oylanmaz. Komite sadece tavsiye kararları hazırlayıp ana komisyona sunar. IWC’de moratoryum ve koruma alanları gibi ülkelerin kader belirleyici siyasi oyları sadece Genel Kurul (plenary commission meeting) ana toplantılarında kullanılır. Bir önceki Genel Kurul IWC69, 2024 yılında Peru’da yapılmıştı ve o tarihte Türkiye henüz üye değildi. Türkiye’nin üyeliğinden sonraki ilk Genel Kurul Avustralya Hobart’ta yapılacak olan IWC70. Dolayısıyla, Türkiye siyasi bir karara el kaldırıp resmi oyunu tarihinde ilk defa Avustralya’daki bu masada kullanacak.

Yasağı delmeye yönelik örtülü tasarı

1986 yılından bu yana yürürlükte olan ticari balina avcılığı moratoryumu (yasağı), bugüne kadar yüz binlerce balinayı yok olmaktan kurtaran önemli uluslararası mutabakatlardan biri. Ancak IWC70 gündeminde, bu yasağı delmeyi amaçlayan son derece tehlikeli bir tasarı var. Antigua ve Barbuda öncülüğünde sunulan; Palau, St. Kitts ve Nevis, St. Lucia ve Togo tarafından desteklenen tasarı, hayvanları meta statüsüne indirgeyerek “balina stoklarının sürdürülebilir kullanımı” kisvesi altında ticari avcılığı yeniden başlatmanın yollarını arıyor.

Oysa “bilimsel araştırma” veya “sürdürülebilir kullanım” gibi kılıfların ardındaki ticari gerçeklik, 2014 yılında Uluslararası Adalet Divanı (ICJ) tarafından da tescillenmişti. Birleşmiş Milletler’in en yüksek yargı organı olan ICJ, Avustralya’nın açtığı davada tarihi bir karara imza atarak, Japonya’nın Antarktika’da yürüttüğü sözde “bilimsel” balina avı programının tamamen ticari bir katliam olduğuna hükmetmiş ve durdurulmasını emretmişti.

Bugün IWC70’te masaya getirilen bu tasarı, uluslararası hukukun kapattığı sömürü kapısını yeni kelime oyunlarıyla ve diplomatik arka yollarla yeniden açma girişimidir.

• Nitekim, tasarı metninde yer alan “harvesting of whale resources” (balina kaynaklarının hasadı); hayvanları adeta biçilecek bir ekin veya tüketilecek bir maden gibi “hasat” kelimesiyle tanımlıyor.
• Benzer şekilde “orderly development of the whaling industry” (balinacılık endüstrisinin düzenli gelişimi) ifadesi, “sürdürülebilirlik” ve “koruma” kelimelerinin ardına saklanan asıl amacın, kâr odaklı ticari endüstriyi yeniden diriltmek ve uzun vadeli kılmak olduğunu açıkça itiraf ediyor.
• “Food security and poverty reduction” (gıda güvenliği ve yoksulluğu azaltma) ibaresi ise, somut manipülasyonun en belirgin örneklerinden. Balina eti ve vücut parçaları lüks tüketim ürünleri ve kozmetik hammaddesi olarak kullanılmasına rağmen, ticari balina avcılığı faaliyetlerini “yoksullukla mücadele” maskesi altında sunarak kabul edilebilir kılmaya çalışıyorlar.

Hayvan katliamını “gelenek”, “bilim” veya “kültürel miras” kılıfıyla meşrulaştırma stratejisi, bugün Danimarka’nın Faroe Adaları’nda (Grindadráp) ve Japonya’nın Taiji Koyu’nda devam eden yunus ve balina katliamlarında da karşımıza çıkıyor. Yunus parkları ve hayvan bahçeleri gibi hayvan hapishanelerinin sürmesine sebep olan esaret endüstrisinin canlı hayvan talebini karşılamak ve turistik restoranlara lüks “gurme et” sunmak için sürdürülen bu kanlı ticaretler; IWC’de “sürdürülebilir kullanım” maskesinin ardına saklanan zihniyetle birebir aynı sömürü mekanizmasından besleniyor.

Diplomatik pazarlık tehlikesi

IWC’nin karar alma süreçleri, geçmişte hayvanların yaşam hakkının ülkelerin ekonomik ve ticari çıkarlarına tabi kılındığı diplomatik manevralara sahne oldu.

Örneğin, 1999 yılında dönemin Japonya Balıkçılık Bakan Yardımcısı, Karayip ve Afrika ülkelerine sağlanan balık işleme tesisleri ve ekonomik yardımların, bu ülkelerin IWC’deki desteklerini güvence altına almak amacıyla yapıldığını ifade etmişti. Benzer şekilde, 2001 yılında The Guardian tarafından yayımlanan bir araştırma; Dominika eski Çevre ve Balıkçılık Bakanı’nın, komisyondaki oylamaların ülkelerine sağlanan balıkçılık destekleriyle doğrudan bağlantılı olduğunu belirttiğini ortaya koymuştu.

Japonya her ne kadar komisyondan ayrılmış olsa da; bugün IWC’de moratoryumu delmeye çalışan tasarının imzacıları olan Antigua ve Barbuda gibi diplomatik müttefikleri aracılığıyla, ticari balina avcılığını destekleyen lobicilik faaliyetlerini sürdürmeye devam ediyor. Bu durum, diplomatik baskı geleneğinin ve devletler arası güç savaşlarının arka planda hala aktif olduğunu gösteriyor.

Türkiye delegasyonunu, ilk kez oy kullanacağı bu masada, hayvanların yaşam hakkını diğer devletlerin ticari vaatlerine, “tarihsel dostluk” söylemlerine veya ekonomik çıkarlara kurban eden hiçbir diplomatik pazarlığa taraf olmamaya çağırıyor; komisyona katılırken beyan ettiği ‘koruma’ vizyonuna sadık kalarak yaşamdan yana, ilkeli bir duruş sergilemesinin şart olduğunun altını çiziyoruz.

Sivil toplumun ve medyanın dışarıda bırakılması

IWC’nin karanlık tarihi sadece oyların satılmasıyla değil, sivil toplumun susturulmasına yönelik pek çok örnekle de dolu. IWC toplantılarında sivil toplumun ve medyanın kritik anlarda kapı dışarı edilmesi, komisyonun en karanlık ve sistematik sansür taktiklerinden biri. Balina avcılığı lobisi, rüşvet ve diplomatik baskı iddiaları ayyuka çıktığında “uzlaşma” adı altında kapalı kapılar ardına saklanmayı bir refleks haline getirmiş durumda.

• 2010 yılında Fas’ta yapılan Agadir zirvesinde, tam da ticari balina avcılığının tartışıldığı ana oturumda tüm hayvan hakları örgütleri ve medya mensupları salondan zorla çıkarılmış, kararlar kapalı kapılar ardında alınmıştı. Milyonlarca insanın bağışlarıyla oraya giden WDC, Sea Shepherd ve IFAW gibi sivil toplum örgütleri dışarıda bırakılmıştı.
• 2011’de İngiltere’de yapılan bir başka IWC toplantısında ise, Birleşik Krallık hükümeti şeffaflık talep eden bir yasa tasarısı sunduğunda Japonya, İzlanda ve Norveç salonu terk etmiş ve ardından kararlar meclis salonunda değil, delegasyonların otel odalarındaki gizli toplantılarında alınmıştı.
• IWC tüzüğündeki bir boşluktan faydalanılarak düzenlenen “Sadece Delegasyon Başkanları” (commissioners-only) oturumları da bu gizlilik kültürünün bir parçası. En kritik oylamalar öncesinde ülkelerin baş temsilcileri, toplantıyı sivil topluma ve medyaya kapatma hakkını kullanabiliyor. Bu uygulama, diplomatik pazarlıkların ve oyların nasıl manipüle edildiğinin kamuoyuna yansımasını engellemek için kullanılan kurumsal bir kılıftan ibaret.

Katliamın boyutları: Her yıl en az 1000 balina öldürülüyor

Balinalar, insanlığa veya gezegene sağladıkları faydalardan bağımsız olarak, hissedebilir bilinçli bireyler oldukları için devredilemez bir yaşam hakkına sahiptir. Hayvanların ticari birer “meta”, “kaynak” veya “stok” olarak görülmesini ve faydacı gerekçelerle sömürülmesini reddediyoruz. Balinalar, tıpkı balıklar ve diğer deniz canlıları gibi, okyanuslarda var olma hakkına doğuştan sahiptir.

Bununla birlikte, bu katliamın ardında yatan ekolojik yıkımın boyutlarını ortaya koymak, bu zulmün tüm gezegene verdiği zararı göstermek açısından da kritik önem taşıyor.

Uluslararası yasağa rağmen Norveç, İzlanda ve IWC’den ayrılan Japonya tarafından her yıl 1000’den fazla balina endüstriyel zıpkınlarla katlediliyor. Örneğin; Norveç dünyanın en büyük balina avcısı konumunda. Sadece 2023 yılında 500’den fazla Mink balinasını katletti. Japonya da kendi karasularında her yıl 200 ila 300 arasında balinayı (Mink, Bryde, Sei türlerine ait) öldürüyor. Üstelik yakın zamanda, nesli tükenme tehlikesi altındaki devasa uzun balinaları (fin whale) ticari av listesine ekledi. İzlanda ise, küresel tepkiler nedeniyle balina avcılığına zaman zaman ara verse de, faaliyete geçtiği yıllarda tek sezonda 100’den fazla uzun balinayı öldürüyor.

Bu devasa ve bilinçli hayvanlar; etleri sebebiyle lüks tüketim olarak, yağları ve vücut parçaları açısından da kozmetik endüstrisinde kullanılmak üzere, çoğu zaman hükümetlerin mali destekleriyle ve kamu fonlarıyla ayakta tutulan kâr odaklı bir endüstri uğruna öldürülüyor.

Bunun en somut örneği Japonya’dan. Deutsche Welle gazetesinin analizine göre, balina etinin piyasadaki satış fiyatı, avlanma maliyetinin altında kalıyor. Japonya 2019 yılında IWC’den ayrılıp ticari avcılığa döndüğünde, hükümet yıllık milyarlarca yen tutarındaki doğrudan sübvansiyonları faizsiz kredilere dönüştürerek sektörü yapay bir finansal koruma kalkanında tutmaya devam etmişti.

Balinaların yaşamsal ekosistemlere etkisi

“İklim savaşçıları” olarak bilinen balinalar, gezegenin hayatta kalma mekanizmasının kilit taşları. Deniz biyologlarının yayımladığı bilimsel raporlar, balinaların ekolojik rolünü çarpıcı verilerle ortaya koyuyor.

Bir ağaç yılda ortalama 21 kg karbon emerken, bir balina ömrü boyunca vücudunda ortalama 33 ton karbondioksit (CO₂) depoluyor. Devasa karbon yutakları olarak bilinen balinalar, öldüklerinde bu karbonu okyanus tabanına gömerek yüzyıllar boyunca atmosferden uzak tutuyorlar. Balinalar ayrıca derin sularda beslenip yüzeyde dışkılarlar. Demir ve azot açısından zengin olan bu dışkı, fitoplanktonlar için hayati bir gübre. Fitoplanktonlar, dünyadaki tüm karbondioksitin %40’ını (yaklaşık 4 Amazon ormanı kadar) emer ve soluduğumuz oksijenin en az %50’sini üretir. Yani balinalar ölürse, fitoplanktonlar azalır; fitoplanktonlar azalırsa okyanusun ve dünyanın nefes alma kapasitesi çöker.

IWC70’in diğer önemli gündemleri

IWC70’te masaya yatırılacak olan konular yalnızca balina avcılığı ile sınırlı değil. Balinalar ve diğer deniz memelilerinin yaşam hakkını tehdit eden insan kaynaklı birçok yıkıcı faktör de komisyonun gündeminde olacak:

• Balıkçılık endüstrisi ve tesadüfi ağlara takılma (bycatch): Balıkçılık endüstrisinin devasa ağlarına takılarak boğulan balinalar ve yunuslar (özellikle Avustralya’nın göç yolları üzerinde kullandığı tartışmalı köpekbalığı ağları).
• Gemilerle çarpışma vakaları: Artan deniz trafiğinin balinalar için ölümcül bir tehlikeye dönüşmesi.
• İklim krizi ve gürültü kirliliği: Balinaların besin zincirini yok eden iklim değişikliği ve okyanuslardaki endüstriyel/askeri gürültü kirliliğinin deniz memelilerinin yön bulma yetilerini bozarak karaya vurmalarına sebep olması.
• İzlanda ve Norveç’in ihlalleri: Uluslararası moratoryuma rağmen ticari balina avcılığına devam eden İzlanda ve Norveç’in öldürme yöntemlerinin mercek altına alınması.

Türkiye’ye çağrımız: “Hayır” oyu kullanın

Türkiye Vegan Derneği (TVD) olarak, “deniz memelilerini koruma” vizyonuyla komisyona katılan Türkiye delegasyonuna, Tarım ve Orman Bakanlığı’na ve IWC ile bağlantılı resmi açıklamaları bulunan Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü’ne çağrıda bulunuyoruz:

1. Ticari balina avcılığı moratoryumunu zayıflatmayı hedefleyen, hayvanların yaşam hakkına ve uluslararası hukukun ruhuna aykırı bu tehlikeli tasarıya karşı HAYIR oyu kullanın.

2. Arjantin, Brezilya ve Uruguay tarafından 28 yıldır sunulan ancak ticari lobilerce sürekli engellenen Güney Atlantik Balina Koruma Alanı’nın kurulmasına EVET deyin.

3. IWC’nin karanlık tarihindeki antidemokratik “gizli toplantılar” geleneğine ve sivil toplum ile medyanın zorla dışarı çıkarıldığı “Sadece Delegasyon Başkanları” oturumlarına karşı durun. Şeffaflık talep eden sivil toplumun sesini komisyonda savunun.

4. Toplantıdaki nihai tutumunuzu ve oylarınızın gerekçesini şeffaf bir biçimde kamuoyuna duyurun. Türkiye’nin komisyondaki ilk oyu ticari hayvan sömürüsünden değil, yaşam hakkından yana olmalıdır.

–

Kaynaklar: Yunuslara Özgürlük Platformu, The Guardian, Humane World for Animals, Uluslararası Adalet Divanı, WDC, Reuters, IWC

Kapak fotoğrafı: Tim Watters/Sea Shepherd Australia/dpa/picture alliance (2013 yılında Nisshin Maru adlı Japonya gemisinin Güney Okyanusu’nda öldürdüğü ve işlemek üzere beklettiği mink balinaları)

–

Japonya basını: Japonya Balinacılık Derneği ile Türkiye Büyükelçisi görüştü

Balina türlerinin bilimsel kullanımı konusunda uzlaşıldı

9 Temmuz 2026, saat 17.50’de Minato Shimbun gazetesinde yayımlandı

Japon Balinacılık Derneği’nin (başkanı Kubo, 久保好) verdiği bilgiye göre dernek, 6 Temmuz’da Tokyo’da, geçen yılın aralık ayında Uluslararası Balinacılık Komisyonu’na (IWC) üye olan Türkiye’nin Japonya Büyükelçisi Oğuzhan Ertuğrul ile görüş alışverişinde bulundu. Taraflar, balina türü kaynaklarının kullanımının bilimsel temelde tartışılması gerektiği konusunda görüş birliğine vardı.

Balina eti yemeklerini ilk kez deneyen Büyükelçi Ertuğrul, Japonya’nın en büyük balinacılık şirketi Kyodo Senpaku’nun işlettiği balina eti restoranı Kujira no Ōsama La Balena nel Parco’da carpaccio, biftek ve nigiri suşi gibi balina eti yemeklerini tattı.

Görüşmeye, Liberal Demokrat Parti’nin Balinacılık Parlamento Grubu Genel Sekreter Yardımcısı ve Danışmanlar Meclisi üyesi Kiyoshi Ejima da katıldı. Ejima ile Büyükelçi Ertuğrul; 1890’da Wakayama açıklarında bir Türk gemisinin kazaya uğramasıyla yaşanan Ertuğrul Fırkateyni faciasında Japonya’nın yürüttüğü kurtarma çalışmalarını ve İran-Irak Savaşı sırasında Türk Hava Yolları uçağıyla Japonların kurtarılmasını anarak iki ülke arasındaki derin bağları yeniden teyit etti. Ayrıca IWC’de balina türü kaynaklarının kullanımına ilişkin tartışmaların bilimsel kanıtlara dayanarak yürütülmesi gerektiği konusunda mutabık kaldı.

Kyodo Senpaku Başkanı Hideki Tokoro (所英樹), şimdiye kadar yapılan araştırma ve deneylerin sonuçlarını aktararak balina etinde bulunan bileşenlerin insan sağlığının iyileştirilmesi ve uzun yaşam üzerinde olumlu etkiler göstermesinin beklendiğini açıkladı. Dernek Başkanı Kubo ise IWC Genel Kurulu’nun bu yıl eylül ayında Avustralya’nın Hobart kentinde düzenlenecek olmasına değinerek, “Yeni üye olan Türkiye’nin büyükelçisinin, ülkesinin tutumunu bilimsel kanıtlara dayanarak belirleyeceğini ifade etmesi büyük bir kazanımdır,” sözleriyle görüşmenin önemini vurguladı.

Fotoğraf altı: Soldan sağa: Danışmanlar Meclisi üyesi Ejima, Büyükelçi Ertuğrul, Dernek Başkanı Kubo, şirket başkanı Tokoro ve tercüman. (Japon Balinacılık Derneği’nin sağladığı fotoğraf)

Kaynak: Minato Shimbun

Japan press: Japan Whaling Association meets with Turkish ambassador

Agreement on the scientific use of cetaceans

Published July 9, 2026, at 5:50 p.m. at Minato Shimbun

According to the Japan Whaling Association, whose chairman is Kubo (久保好), the association exchanged views in Tokyo on July 6 with Oğuzhan Ertuğrul, Türkiye’s ambassador to Japan. Türkiye joined the International Whaling Commission (IWC) last December. The two sides agreed that the use of cetacean resources should be discussed on a scientific basis.

Ambassador Ertuğrul, who was trying whale dishes for the first time, sampled whale dishes including carpaccio, steak, and nigiri sushi at Kujira no Ōsama La Balena nel Parco, a whale-meat restaurant operated by Kyodo Senpaku, Japan’s largest whaling company.

Kiyoshi Ejima, a member of the House of Councillors and deputy secretary-general of the Liberal Democratic Party’s parliamentary group on whaling, also attended the meeting. Ejima and Ambassador Ertuğrul reaffirmed the deep ties between the two countries, recalling Japan’s rescue efforts after the 1890 Ertuğrul incident, when a Turkish ship was wrecked off the coast of Wakayama, and the rescue of Japanese nationals by a Turkish Airlines aircraft during the Iran-Iraq War. They also agreed that discussions at the IWC on the use of cetacean resources should be based on scientific evidence.

Hideki Tokoro (所英樹), president of Kyodo Senpaku, explained that research and experiments to date suggest that compounds found in whale meat may help promote human health and longevity. Kubo, the association’s chairman, noted that the IWC General Meeting will be held in Hobart, Australia, this September. Emphasizing the significance of the meeting, he said, “It is a major achievement that the ambassador of Türkiye, a new member, has stated that his country will determine its position on the basis of scientific evidence.”

Photo caption: From left: House of Councillors member Ejima, Ambassador Ertuğrul, Association Chairman Kubo, company president Tokoro, and an interpreter. (Photo provided by the Japan Whaling Association)

Source: Minato Shimbun

Güncelleme: 1. ve 2. günde balinalar için kritik eşik

Kritik tasarılar

Uluslararası Balinacılık Komisyonu’nun (IWC) Avustralya Hobart’taki Genel Kurulu’nda dün çok kritik iki zıt tasarı masaya yatırıldı.

1. Brezilya ve Latin Amerika ülkelerinin öncülük ettiği, balinaların sömürülmesini değil, doğal yaşam alanlarında özgürce yaşatılmasını savunan ve 28 yıldır ticari lobiler tarafından engellenen Güney Atlantik Balina Koruma Alanı (SAWS) tasarısı.

2. Japonya ile yakın ilişkileri bilinen St. Lucia ile Antigua ve Barbuda tarafından sunulan, 40 yıllık uluslararası ticari balina avcılığı yasağını (moratoryum) balinaların “sürdürülebilir kullanımı” tanımıyla delmeyi amaçlayan tehlikeli tasarı.

Meksika, Hindistan, İngiltere ve Avustralya gibi ülkeler balinaların yaşam savunuculuğunu üstlenirken; Japonya destekli olduğu bilinen katliam yanlısı odaklar ticari balina avcılığı yasağını kaldırmak için baskılarını sürdürüyor.

Antigua ve Barbuda’nın girişimi ve çok sayıda üye devlet ile STÖ’nün itirazıyla tasarı, taslak çalışma komitesine taşındı (drafting committee).

Süreç şekillenirken balinaların ve okyanusların geleceği kritik bir eşikte duruyor.

Türkiye’nin komisyona ilk katılımı, Büyükelçi’nin Tokyo’da avcılık lobisiyle balina eti denediği yemek diplomasisiyle gölgelendi.

Bu karanlık tablo karşısında Tarım ve Orman Bakanlığı, Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü, kamuoyuna, gezegene ve balinalara karşı kurumsal sorumluluğunu yerine getirmekle yükümlüdür.

Yaşam hakkı ekonomik çıkarlara ve ticari pazarlıklara kurban edilemez.

Çağrımızı yineliyoruz:

• Balina avcılığını diriltecek 8.6 no’lu tasarıya karşı net HAYIR diyin.
• Güney Atlantik Balina Koruma Alanı’na EVET yanıtı verin.
• Türkiye’nin kullanılması halinde ilk oyunu ve duruşunu şeffaflıkla kamuoyuna duyurun.

Türkiye’nin açılış konuşması

Türkiye’nin 1. günde yaptığı açılış konuşması Türkçe ve İngilizce olarak aşağıdadır:

“Sayın Başkan, saygıdeğer üyeler ve delegeler.

Türkiye’nin, taraf bir hükümet olarak Uluslararası Balinacılık Komisyonu’nun (IWC) bir toplantısına ilk kez katılması büyük bir memnuniyettir.

Başlangıçta Türkiye, Hobart’taki IWC70’e ev sahipliği yaptığı için Avustralya hükümetine en içten takdirlerini sunmayı ve IWC sekreteryasına ile bu toplantının hazırlıklarına katkıda bulunan herkese teşekkür etmeyi ister. Türkiye, Balina Avcılığının Düzenlenmesine İlişkin Uluslararası Sözleşme’ye katılım belgesini 30 Aralık 2025 tarihinde tevdi ederek komisyona resmi olarak katılmıştır.

Dolayısıyla IWC70’e katılımımız Türkiye için önemli bir dönüm noktasıdır. Taraf hükümet olarak ilk toplantımızın, sözleşmenin imzalanmasının 18. yıl dönümüne denk gelmesi özellikle anlamlıdır.

Karadeniz, Marmara Denizi, Ege Denizi ve Akdeniz ile çevrili olan Türkiye’nin denizlerle köklü ekonomik, bilimsel ve kültürel bağları bulunmaktadır. Coğrafyamızdan ve denizcilik mirasımızdan kaynaklanan sorumlulukların bilinciyle, deniz ekosistemlerinin korunmasına ve sucul canlı kaynaklarının bilim temelli ve sürdürülebilir yönetimine büyük önem veriyoruz.

Balinalar ve diğer deniz memelileri ile ilgili konulara bu daha geniş perspektiften yaklaşıyoruz.

IWC’yi; bilimsel değerlendirmelerin karar alma süreçlerini yönlendirebileceği, farklı yaklaşım ve perspektiflerin sözleşmenin amaçları doğrultusunda değerlendirilebileceği, iş birliği ve diyalog için önemli bir uluslararası platform olarak görüyoruz.

Bu bağlamda Türkiye, mevcut en iyi bilimsel bilgilerin, etkili, dengeli ve uygulanabilir koruma ve yönetim politikaları için sağlam bir temel oluşturmasını sağlamaya özellikle önem vermektedir.

Türkiye, sucul canlı kaynaklarının yönetimi konusunda güçlü bir kurumsal kapasiteye ve geniş bir deneyime sahiptir.

Akdeniz Genel Balıkçılık Komisyonu ve Atlantik Ton Balıklarının Korunması Uluslararası Komisyonu dahil olmak üzere bölgesel balıkçılık yönetim organizasyonlarına aktif katılımımız, bu alandaki uluslararası iş birliğine ve sürdürülebilir yönetime olan uzun soluklu taahhüdümüzü yansıtmaktadır.

Türkiye ayrıca, 2018 yılından bu yana Karadeniz, Akdeniz ve bitişik Atlantik bölgesindeki deniz memelilerinin (balina ve yunusların) korunmasına ilişkin anlaşmaya (ACCOBAMS) taraf olup, deniz memelilerinin korunmasına yönelik bölgesel iş birliğine aktif olarak katkıda bulunmaktadır. Ulusal düzeyde ise, veri toplamayı güçlendirmek ve deniz memelileri hakkındaki bilimsel bilgiyi genişletmek amacıyla bilimsel çalışmalar yürütülmektedir.

Denizler ve okyanuslarla ilgilenen uluslararası kuruluşların ve mekanizmaların, kendi yetki alanlarına ve yetkinlik alanlarına tam olarak saygı gösterirken, karşılıklı destekleyici ve tamamlayıcı bir şekilde çalışması gerektiğine inanıyoruz.

Bu bağlamda, denizde ve deniz ekosistemlerinde farklı faaliyetler arasındaki etkileşimleri hesaba katan bütüncül yaklaşımlara da önem veriyoruz.

Yeni bir taraf hükümet olarak Türkiye, komisyonun çalışmalarına yapıcı bir şekilde katkıda bulunmayı dört gözle beklemektedir.

Taraf hükümetler arasında diyaloga, karşılıklı saygıya ve şeffaf bilgi paylaşımına büyük değer veriyoruz. Komisyon içindeki karşılıklı anlayışı ve iş birliğini güçlendirmek amacıyla, farklı önceliklerin ve perspektiflerin ihtiyatlı ve dengeli bir şekilde ele alınması gerektiğine inanıyoruz.

Sayın Başkan, Türkiye IWC’ye yapıcı katılım, uluslararası iş birliği ve bilime dayalı karar alma taahhüdüyle girmektedir. Önümüzdeki yıllarda tüm taraf hükümetlerle çalışmayı ve komisyonun çalışmalarına aktif olarak katkıda bulunmayı dört gözle bekliyoruz. Bu duygu ve düşüncelerle, IWC’nin 70. toplantısına en içten başarılarımızı diler; müzakerelerimizin yapıcı ve geniş desteğe sahip sonuçlar doğurmasını umarız. Teşekkür ederim.

Çok teşekkür ederim. Türkiye Cumhuriyeti.”

28 Eylül 2026

–

İlk gün gerçekleştirilen Türkiye’nin açılış konuşması, IWC YouTube 1. gün canlı yayın videosunda, 1:49:08 – 1:54:20 timecode’ları arasında.

–

Turkiye’s opening speech delivered on the first day is between the 1:49:08 and 1:54:20 timecodes in the IWC YouTube Day 1 live stream video.

–

“Mr. Chair, distinguished members and delegates.

It is great pleasure for Turkey to participate for the first time in a meeting of the International Whaling Commission as a contracting government.

At the outset, Turkey wishes to express its sincere appreciation to the government of Australia for hosting IWC70 in Hobart and to thank the IWC secretariat and all those who have contributed to the preparation of this meeting. Turkey deposited its instrument of accession to the International Convention for the Regulation of Whaling on 30 December 2025 thereby formally joining the commission.

Our participation in IWC70 is therefore an important milestone for Turkey. It is particularly meaningful that our first meeting as contracting government coincides with the 18th anniversary of the signing of the convention.

Turkey bordered by the Black Sea, the Sea of Marmara, the Aegean Sea and the Mediterranean Sea has deep-rooted economic, scientific and cultural ties with the seas. Mindful of the responsibilities arising from the geography and our maritime heritage, we attach great importance to the conservation of marine ecosystems and to the science-based and sustainable management of aquatic living resources.

We approach issues related to the whales and the other marine mammals within this broader perspective.

We regard the IWC as an important international platform for cooperation and dialogue where scientific assessments can inform decision making and different approaches and perspectives can be considered in accordance with the objectives of the convention.

In this regard, Turkey attaches particular importance to ensuring that the best available scientific information provides a sound basis for effective, balanced and implementable conservation and management policies.

Turkey has strong institutional capacity and extensive experience in the management of aquatic living resources.

Our active engagement in regional fisheries management organizations including in the General Fisheries Commission for the Mediterranean and the International Commission for the Conservation of Atlantic Tunas reflects our longstanding commitment to international cooperation and sustainable management in this field.

Turkey has also been a party to the Agreement on the Conservation of Cetaceans of the Black Sea, Mediterranean Sea and Contiguous Atlantic Area (ACCOBAMS) since 2018 and actively contributes to regional cooperation for the conservation of marine mammals. At the national level, scientific studies are being conducted to strengthen data collection and expand scientific knowledge on marine mammals.

We believe that international organizations and mechanisms dealing with seas and oceans should work in a mutually supportive and complimentary manner while fully respecting their respective mandates and areas of competence.

In this context, we also attach importance to holistic approaches that take into account the interactions between different activities at the sea and marine ecosystems.

As a new contracting government, Turkey looks forward to contributing constructively to the work of the commission.

We place great value on dialogue, mutual respect and transparent information sharing among contracting governments. We believe that different priorities and perspectives should be addressed in a prudent and balanced manner with a view to strengthening mutual understanding and cooperation within the commission.

Mr. Chair, Turkey enters the IWC with a commitment to constructive engagement, international cooperation and science-based decision making. We look forward to working with all contracting governments and contributing actively to the commission’s work in the years ahead. In this spirit, we wish the 70th meeting of the IWC every success and hope that our deliberations will lead to constructive and broadly supported outcomes. Thank you.

Thank you very much. Republic of Turkey.”

Güncelleme: 4. günde diplomatik manevralar ve devam eden tehlike

Uluslararası Balinacılık Komisyonu’nun (IWC) 70. toplantısının 4. gün oturumlarında balinaların yaşam hakkı adına kritik bir diplomatik manevra yaşandı. Ticari balina avcılığı yasağını “sürdürülebilir kullanım” tanımıyla delmeyi amaçlayan 8.6 numaralı tasarı, komisyon içindeki tepkilerin ardından karar destekçileri tarafından “şartlı olarak” geri çekildi. Ancak tehlike sürüyor çünkü balina avcılığı yanlısı heyetler, küresel moratoryumu ilgilendiren maddeler üzerinde kelime düzeyinde değişiklikler yaparak tasarıyı yeniden müzakereye açmak üzere süre talep etti.

IWC YouTube kanalındaki canlı yayınlardan öğrendiğimiz ve IWC’nin 4. gün resmi özetinden teyit edebildiğimiz bilgilere göre, hem revize edilerek yeniden masaya getirilecek bu avcılık tasarısı hem de 28 yıldır engellenen Güney Atlantik Balina Koruma Alanı (SAWS) taslağı için nihai kararlar zirvenin son günü olan 2 Ekim’de saat 09:00’dan itibaren verilecek (TSİ 02:00).

Karar anı yaklaşırken, Türkiye heyetinin sergileyeceği duruş gezegenin ve okyanus ekosisteminin geleceği için hayati bir sorumluluk barındırıyor. Tarım ve Orman Bakanlığı, Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü’nü, zirvede “uzlaşı” adı altında şekillenebilecek diplomatik taviz baskılarına karşı net bir tutum almaya çağırıyoruz.

Çünkü IWC sözleşmesindeki önemli 10 (e) maddesi, 1986 yılından beri ticari balina avcılığını yasaklayan ve “av kotaları” tanımıyla sunulan balina katliamı faaliyetlerini sıfıra indiren tarihi moratoryumun temelini oluşturuyor. Avcılık lobisi, doğrudan bu yasağı kaldırmak için gereken çoğunluğu sağlayamadığından, 8.6 numaralı bir karar tasarısı sunarak yasağın “bilimsel olarak” gözden geçirilmesi talebiyle süreci dolaylı yoldan başlatmayı hedefliyor. Şu an bu tasarının dilini “sürdürülebilirlik” veya “uzlaşı” gibi kelimelerle yumuşatıp diğer ülkeleri ikna ederek moratoryumun kilidini açmaya çalışıyorlar.

Bu nedenle, av yanlısı taraf devletlere verilecek herhangi bir destek, 40 yıllık küresel yasağın fiilen delinmesi anlamına gelecek.

Türkiye, 40 yıldır devam eden ve balina popülasyonlarının sağlıklı bir şekilde artmasını sağlayan ticari avcılık yasağını esnetecek hiçbir metin revizyonuna geçit vermemeli.

Yeniden paketlenerek sunulacak olan 8.6 numaralı tasarının müzakerelerinde moratoryumun tavizsiz sürdürülmesini kararlılıkla savunmalı, Güney Atlantik’teki yaşam alanlarını güvence altına alacak koruma tasarısını ise açıkça desteklemelidir.

Hayvanların yaşam hakkı ve gezegenin geleceği ticari pazarlıklara kurban edilemez.

Balina avcılığı karşısında Türkiye IWC’de hayır oyu kullanmalı yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Yunuslarda yas ve keder benzeri davranışlar

Araştırmacılar bu davranışı tanımlarken “epimeletic behaviour” kavramını kullanıyor. Bu terim; hasta, yaralı ya da ölmekte olan bir bireye bakım göstermeye, onu desteklemeye ve ölümünden sonra da bedenine yönelik bakım davranışlarının sürdürülmesine verilen bilimsel isim. Geographe Marine Research’ün baş araştırmacısı Capri Jolliffe, yunusların ve yüksek sosyal bilişe sahip birçok hayvanın kayıptan sonra insanların deneyimlediğine benzeyen yas süreçleri yaşayabildiğine dair güçlü bilimsel kanıtlar bulunduğunu söylüyor.

Jolliffe’e göre özellikle yunuslar, yaşamları boyunca az sayıda yavru dünyaya getirdikleri ve her yavruya yoğun ebeveyn ilgisi gösterdikleri için anne ve yavru arasındaki bağları son derece güçlü hayvanlar. Normalde bu davranış üç ila yedi gün sürerken, Fraggle yavrusunu 11 gün boyunca bırakmadı. Araştırmacılar bunun, şimdiye kadar belgelenmiş en uzun vakalardan biri olabileceğini düşünüyor. Ek olarak, Fraggle’da olduğu gibi, yas benzeri davranış gösteren anneler çoğu zaman beslenmeyi bırakıyor.

Bu olay, Fraggle’ın ilk kaybı da değildi. Araştırmacılar, anne yunusun son yedi yıl içinde dünyaya getirdiği dört yavrusunu da kaybettiğini belirtiyor. Bu nedenle bazı bilim insanları, önceki kayıpların da bu son davranışın süresini etkileyip etkilemediğinin araştırılması gerektiğini düşünüyor.

Ayrıca yunuslarda sık sık gözlenen bir davranışa da makalede atıfta bulunuluyor: Süreç boyunca sürü üyelerinin de anneyi yalnız bırakmadığı, diğer yunusların sık sık yanına gelerek onunla birlikte yüzdüğü ve sosyal bağlarını sürdürdüğü aktarılıyor.

Bugüne kadar kaydedilen ölü yavru taşıma vakalarının yaklaşık %75’i anne yunuslara ait.

Rodney Peterson ve Capri Jolliffe’nin ekibi, bu davranışın istisnai olmadığını; bölgede hemen her yıl benzer yas benzeri davranışlar gözlemlediklerini belirtiyor. Jolliffe’nin ifadesiyle, “Yunusların duygusal yaşamlarını hâlâ tam olarak anlayabilmiş değiliz.”

_{Hayvanlarda yas, keder ve veda benzeri davranışlar oldukça yaygın. Özellikle yunuslarda bu vakanın benzeri oldukça sık görülüyor. İlk video anne yunus Fraggle’ı görüyorsunuz. Diğerlerinde ise; et, süt, yumurta, giyim / moda sektörleri için hayvancılık endüstrisinin yavrularından ve arkadaşlarından ayırdığı milyarlarca inekten ve tavuktan yalnızca bazılarını… Fotoğraf: Geographe Marine Research}

Yunuslara Özgürlük Platformu’nun bir başka vaka üzerinden aktardığı gibi; yunuslarda “‘ölü türdeşlerine bakma, ilgi gösterme ve özenli hareket etme” davranışı aslında pek de şaşırtıcı değil. Hayvanlarda, özellikle de deniz memelilerinde acı, yas tutma ve keder tepkilerine benzeyen davranışların yaygınlığını kanıtlayan pek çok araştırma literatürde mevcut. Hatta Haziran 2018’de Zoology dergisinde yayımlanan bilimsel bir çalışma yunusların bu tür davranışları, diğer setase (yunuslar ve balinalar) türlerine oranla 18 kat daha fazla gösterme eğilimi olduğunu dile getiriyor. Özellikle dişilerin ölü türdeşleriyle ilgilenmesinin altında yatan nedenin korumaya, canlandırmaya ve kurtarmaya çalışma veya yas tutma davranışı olduğu düşünülüyor.”

Mart 2024’te İstanbul Boğazı’nda da benzer bir davranış gözlemlenmişti: Bir yetişkin yunus en az altı gün boyunca, Zeytinburnu ile Yeşilköy sahili arasındaki 7 km’lik bir alanda, hayatını kaybeden yoldaşının yanından ayrılmayarak güçlü sosyal bağları ve yas benzeri tepkileri gözler önüne sermişti. Bu olay, İstanbul Üniversitesi’nden deniz memelisi uzmanları tarafından bilimsel olarak belgelenmişti. Bu çalışmaya göre; refakat eden yunusta, “genellikle ölü bireyin yanında bekleme davranışı sergilediği gözlemlenmiştir. Herhangi bir tekne ile yaklaşıldığında, refakatçinin sırt yüzgecini ölü bireyin yüzgeçlerine iliştirerek sürüklediği veya başıyla iterek ölü bireyi tekneden uzaklaştırdığı görülmüştür.”

Peki, bir anne yunusun acısı milyonları derinden etkilerken, benzer bağlar kuran diğer hayvanların yaşadıkları neden dikkatimizi çekmiyor, neden ana akım basın yayın organlarında haber olmuyor?

Sığırların güçlü aile bağları

Araştırmalar, yakın sosyal bağ kurdukları bireylerden ayrılan sığırların davranışlarında ve fizyolojilerinde belirgin değişiklikler olduğunu gösteriyor. Araştırmacılar bunun olumsuz bir duygusal deneyimle ilişkili olduğunu belirtirken, bu deneyimin doğasını anlamak için daha fazla çalışmaya ihtiyaç olduğunu da vurguluyor.

Bilimsel araştırmaların yanı sıra, hayvanlarla birlikte yaşayan kişilerin uzun süreli gözlemleri ve deneyimleri, sığırların yalnızca sürü halinde yaşayan hayvanlar olmadığını; belirli bireylerle uzun süreli arkadaşlık ilişkileri kurduklarını, sosyal bağlarını yıllarca koruyabildiklerini ve birlikte oldukları bireylerden ayrıldıklarında belirgin stres belirtileri gösterdiklerini ortaya koyuyor. En yakın arkadaşlarıyla birlikte olduklarında kalp atış hızlarının düştüğü ve daha sakin davrandıkları da kanıtlanmış durumda.

Sweet Farm Program Direktörü Carol Messina, yıllardır kurtarılan sığırlarla çalışan biri olarak bunu şöyle anlatıyor: “Tıpkı insanlar gibi onların da sosyal ihtiyaçları var. Arkadaşlarının ilgisine ve sosyal iletişime çok açıklar.”

Messina’ya göre her sürünün kendine özgü bir sosyal yapısı bulunuyor. Bazı bireyler günlerini hep aynı arkadaşlarıyla geçiriyor; hatta geceleri yan yana uyumayı tercih ediyor. Bu sosyal bağlar yalnızca arkadaşlıkla da sınırlı değil. Anne ve yavru arasındaki bağ da son derece güçlü.

Dean Farm Trust’tan Sam Clews, annelerinden ayrılan buzağıların günlerce annelerini aradığını gözlemlediklerini anlatıyor:

“Etleri için yetiştirilmek üzere annelerinden ayrılan yavrular bize geldiklerinde sürekli parmaklarımızı emiyorlardı. Annelerinin yanındaki güven duygusunu yeniden yaşamaya çalışıyorlardı.”

Bilimsel çalışmalar da anne ve yavrunun ayrılmasının hem annede hem de yavruda yoğun stres tepkileri, uzun süreli seslenme davranışları ve davranış değişikliklerine yol açtığını gösteriyor.

Tavuklar da kayıplara duyarlı

Tavuklar çoğu zaman yalnızca yumurta veya “et” üretimiyle ilişkilendiriliyor. Oysa hayvan davranışları üzerine yapılan çalışmalar, onların karmaşık sosyal ilişkiler kurduğunu, yüzden fazla bireyi ayırt edebildiğini, birbirlerinden öğrenebildiğini ve güçlü sosyal hafızaya sahip olduklarını ortaya koyuyor.

Araştırmalar, sürüden bir bireyin kaybının ardından tavukların davranışlarının değişebildiğini gösteriyor.

Bazıları geçici olarak daha sessiz davranabiliyor, yeme ve içmeden kesilebiliyor, ölen bireyin bulunduğu bölgede daha uzun süre kalabiliyor ve sürü içindeki sosyal düzen yeniden oluşana kadar grup dinamiklerinde değişiklikler gözlenebiliyor.

Çıkardıkları seslerin dahi somut bir şekilde değişiklik gösterdiğini aktaran kayıtlar mevcut.

Bristol Üniversitesi’nden hayvan davranışları araştırmacısı Dr. Joanne Edgar, tavukların yalnızca kendi yaşadıklarına değil, diğer bireylerin duygusal durumlarına da tepki verebildiğini gösteren çalışmalarıyla tanınıyor. Edgar’ın araştırmalarında, yavrularının strese girdiğini gören anne tavukların kalp atış hızlarının arttığı, göz sıcaklıklarının yükseldiği ve yavrularına daha fazla koruyucu seslenme davranışı gösterdiği ortaya kondu. Bu bulgular, tavukların başkalarının yaşadığı sıkıntıya fizyolojik düzeyde tepki verebildiğini gösteren ilk deneysel kanıtlar arasında yer alıyor.

Kayıp gönderge ve seçici empati

Yunuslar, inekler ve tavuklar… Yaşam alanları ve biçimleri farklı olsa da bilim, hepsinin güçlü sosyal bağlar kurduğunu; aile bireylerini tanıdığını; arkadaşlık ilişkileri geliştirdiğini ve kayıp, ayrılık ya da stres karşısında davranışsal ve fizyolojik tepkiler verdiğini ortaya koyuyor.

Bir anne yunusun 11 gün boyunca yavrusunu sırtında taşıması dünya gündeminde geniş yer bulurken, her gün annelerinden ayrılan buzağıların ve sürüsünden koparılan tavukların sesleri ve öyküleri neden aynı görünürlüğe sahip değil?

Hayvan davranışları üzerine yapılan araştırmalar, yunusların, sığırların, tavukların ve daha pek çok hayvan türünün güçlü sosyal bağlar kurduğunu; ayrılık ve kayıp karşısında davranışlarının değişebildiğini gösteriyor. Oysa bugün “kayıp gönderge” halini alan yunuslar dışındaki bu hayvanlar, özfarkındalığı son derece yüksek olan, hayal kırıklığı, acı, korku, endişe ve mutluluk gibi pek çok duyguyu yaşayan, meraklı ve merak uyandıran muhteşem hayvanlar. 

Bilim yalnızca hayvanların güçlü sosyal bağlar kurduğunu değil, aynı zamanda insanların da türlere göre seçici empati geliştirdiğini gösteriyor. Psikoloji ve hayvan çalışmaları alanındaki yeni makaleler, yukarıdaki sorumuzun bir kısmına ışık tutuyor ve insanların bu kayıplara gösterdiği empatinin türlere göre büyük ölçüde değiştiğini ortaya koyuyor.

McGrath ve çalışma arkadaşlarının 1000 kişiyle yaptığı araştırmada katılımcıların %90’ı bazı hayvanların ya da tüm hayvanların yas yaşayabileceğine inanırken, %23’ü tüm hayvanların yas yaşayabildiğini ifade etti. Araştırma ayrıca katılımcıların yas duygusunu en çok kedi, köpek, yunus ve fil gibi evcil hayvanlara ve bilişsel kapasitesi yüksek olduğu düşünülen türlere atfettiğini ortaya koydu. “Çiftlik hayvanları” olarak anılan türlere ve korku uyandıran hayvanlara ise belirgin biçimde daha az atfedildiğini gösterdi. Yani et, süt ve yumurta endüstrileri tarafından sömürülen hayvanların, belirgin biçimde daha az yas yaşayabilen hayvanlar olarak değerlendirildiği aktarıldı. Araştırmacılar, özellikle “çiftlik hayvanları” söz konusu olduğunda kamuoyunun bilimsel bulguları yeterince bilmediğine dikkat çekiyor.

Yapılan çalışmaların bazıları bunu “disenfranchised grief“, yani “toplumsal olarak tanınmayan yas” kavramıyla açıklıyor. Bazı hayvanların ölümü kamusal yasın konusu olurken, diğerlerinin yaşadığı kayıplar ve onlar için hissedilen üzüntü çoğu zaman görünmez kılınıyor. Filozof Kathryn Gillespie ise bazı hayvanların yaşamlarının ve ölümlerinin daha en baştan “yas tutulabilir”, bazılarının ise “yas tutulamaz” (ungrievable) olarak kurgulandığını savunuyor.

Her gün mal, kaynak, stok olarak görülen canlıların yaşadığı milyonlarca benzer ayrılık sessizce geçip giderken, kendimize sormamız gereken sorular belki de şunlar ve daha fazlası:

• Hangi hayvanların hissedebilirliğini görmeye, hangilerininkini görmezden gelmeye neden alıştık?
• Adalet ve empati duygularımızın sınırlarını kim çiziyor?
• Bilim hayvanların hissedebilirliğini her geçen gün daha fazla çalışmayla kanıtlarken, biz neden bunu yalnızca bazı türler için kabul edilebilir görüyoruz?
• Neden bazı acılar medyada manşet olurken, bazıları satır arasında bile geçmiyor?
• Acının ve duyguların türü mü farklı, yoksa bizim onu görme biçimimiz mi?
• Hayvanlar hakkında yeterince şey bilmiyor muyuz; yoksa bildiklerimize rağmen bazılarını görmemeyi mi tercih ediyoruz?

Eğer acı ve duygular türlere göre değişmiyorsa veya farklı şekillerde kendini gösteriyorsa, etik sorumluluğumuz neden değişsin?

–

Kaynaklar:

• ABC News, Geographe Marine Research, BBC, Mercy for Animals, Dr.Lori Marino
• Animal ethical mourning: types of loss and grief in relation to non-human animals
• Witnessing Animal Others: Bearing Witness, Grief, and the Political Function of Emotion
• Public attitudes towards grief in animals
• Animals and Grief: An Exploration of the Emotion and its Measurement in Non-Human Animals

Kapak fotoğrafı: Aaron Burden / Pexels

–

Anne yunus, yas benzeri davranışları ve diğer anneler yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Dolphin Project, insanlardan gizlenen gerçekleri göstermek, bu katliamı dünya gündeminde tutmak ve bireyler bazında davranış, hükümetler bazında da politika değişimini sağlamak için yıllardır sezon boyunca gönüllü gözlemcileriyle Facebook sayfasında canlı yayın yapıyor.

10 maddede Taiji’de yaşanan hak ihlallerini ve bu ihlallerin Türkiye’deki ve dünyadaki yansımalarını, mücadeleye katkıda bulunmanız için sizin için derledik. Çünkü tematik akvaryumlardan yunus parklarına, hayvanat bahçelerinden hayvanlı sirklere kadar aldığınız her bilet, işkenceye ortak olmanıza neden oluyor.

1. Her yıl ortalama 2000 yunus, 1 Eylül’de başlayan ve Japonya’nın Taiji kasabasındaki kıyıları kana boyayan av sezonunda balıkçılar tarafından canice yöntemler içeren sürek avıyla yakalanıyor.

Yunusların bir kısmı, köpek maması yapılmak ve restoranlarda balık eti olarak gizlice servis edilmek üzere için insanlık dışı yöntemlerle aile bireylerinin gözü önünde katlediliyor. Geri kalanı ise, “yunus eğitmenleri”nin aktif katılımıyla seçiliyor ve Türkiye dahil dünya çapındaki yunus parklarına satılmak üzere canlı yakalanarak ömür boyu esarete mahkum ediliyor.

Yunuslara Özgürlük Platformu’nun edindiği CITES sözleşmesi ithalat verilerine göre, 2005-2017 yılları arasında Türkiye’ye 75 yunusun ithal edildiği görülüyor. 75 yunusun 34’ü ise Japonya’nın sürek avıyla ünlü katliam koyu Taiji‘den yakalanma. Türkiye de bu açıdan Taiji’deki kanlı ticarete ortak olan ülkeler arasında yer alıyor.

Geçtiğimiz yıl Taiji’de 130 sürek avıyla 500 yunus öldürüldü, 180 yunus gösteri merkezlerine satılmak üzere doğasından koparıldı. 

2. Esaret endüstrisi, doğadan yakalanan tek bir yunusu bugün ortalama 250 bin dolara satın alıp köleleştiriyor, işkence dolu eğitim süreçleriyle insana bağımlı hale getiriyor. Eğitimli yunuslar çok daha yüksek fiyata satılarak hayvan ticaretinin ve Taiji’deki katliamların devamlılığını sağlıyor.

Yunuslara Özgürlük Platformu ellerinde bulunan bir sözleşme kopyasında Antalya’daki bir gösteri merkezinin, 2008 yılında 280 bin Amerikan doları karşılığında doğadan canlı yakalanmış 10 yunusu Taiji Whale Museum adlı esaret merkezinden satın aldığını, tek bir yunusa 28 bin dolar ödendiğini belirtiyor.

Australia for Dolphins’e (AFD) göre düşük gelir getiren “yunus eti” ticareti, bu avın sürmesi için yeterli maddi teşviği sağlamıyor. Katliamların sürmesinin asıl nedeni, yunus parklarının var olması ve gösteri merkezleri için yapılan ticaretin bu süreçte yer alan farklı aktörlere yüklü miktarlarda para kazandırması.

3. Japon balıkçılar bu kanlı sürek avında, uzun metal sopalarla deniz yüzeyine vurarak yunusları korkutuyor ve sonar (yön bulma) sistemlerini bozarak sürüleri küçük bir koyda sıkıştırıyor. Katliam ve yunus parkları için hayvan ticareti de tam da burada başlıyor.

Eti için avlanan yunuslar, bedenlerine saplanan kancalar ve nefes aldıkları deliklere sokulan metal soparlarla dakikalarca ölüme terkediliyor ve kendi kanları içinde boğulmaları sağlanıyor.

Anneleriyle yüzen yavru yunuslar suda çaresizce çırpınırken, sürüdeki önemli bireylerin avlanması veya canlı yakalanması sonucu sürüler dağılıyor, yavrular yollarını kaybederek hayatta kalma şanslarını büyük ölçüde yitiriyorlar. Av ve canlı yakalamalar, doğadaki yunus popülasyonlarına da zarar veriyor.

Deniz parklarındaki ve tematik akvaryumlardaki tutsak yunuslar ve diğer deniz memelileri ise, büyük bir stres altında ve mutsuzluk içinde ömürlerinin tamamını esarette geçirmek zorunda kalıyorlar. İnsan eğlencesi ve sözde terapi amacıyla sömürülen yunusların neredeyse tamamı, kronik stresten ülser olduğu için ölü balıklar arasındaki ilaç ve sakinleştirici takviyeleriyle canlı tutuluyor.

Birçoğu da kısa süre sonra olumsuz şartlara, bireyler arasındaki kavgalara ve esarete dayanamadıkları için özgürlüğe yeniden kavuşamadan hayatını yitiriyor.

Öyle ki, esarete alındıktan sonraki ilk 1 ay içinde yunusların ölüm oranlarının 6 kat fazla olduğu ve doğada 50 yıl yaşayabilen yunusların esarette en fazla 12 ila 15 yıl yaşadığı, ölüm oranlarının da %60’a ulaştığı tespit edilmiş durumda. Esarette dünyaya gelmiş yunusların %52’sinin ise, 1 yaşını bile dolduramadan hayatını kaybettikleri gözlenmiş durumda.

4. Yıllardır dünya kamuoyundan gizlenen Taiji’deki yunus katliamlarının ön plana çıkmasını sağlayan şey, 2010’da ‘Flipper’ın eski eğitmeni, aktivist Richard O’Barry’nin devreye girmesiyle hazırlanan ve Oscar kazanan The Cove (Koy) belgeseli oldu.

Aynı yıl, Taiji’den Türkiye’ye ithal edilen bazı yunusların tutulduğu Alanya’daki bir gösteri merkezinde art arda dört yunusun ölmesi ise, yunus katliamına ve yunus parklarındaki insanlık dışı ticarete yönelik hassasiyeti artırdı.

Türkiye’de esaret endüstrisini sonlandırma amacıyla kurulan Yunuslara Özgürlük Platformu ise, sokak eylemleri, suç duyuruları ve TBMM görüşmelerinden oluşan kapsamlı mücadelesini aynı yıl başlattı; Ric O’Barry ve Dolphin project ile ortak kampanyalar yürüttü. Platformun çabaları, yerelde ve Türkiye çapında sürüyor.

5. Yüz binlerce yunus gibi ailesinden ve okyanustan koparılarak turistlere sergilenmek üzere Taiji’deki havuza hapsedilen ender rastlanan yavru albino yunus, Taiji’de yaşanan dramın ve hayvan hakkı ihlallerinin sembollerinden biri oldu. Yıllar sonra havuzdaki klor nedeniyle gözleri kapanırken, kronik stres ve sıkıntıdan tekrarlayan anormal davranışlar sergilediği görüldü.

Ocak 2014’te, Türkiye dahil dünya çapındaki yunus parklarına satılmak ve etleri için avlanmak üzere canice yöntemlerle canlı yakalanan yunuslar arasında, eşine az rastlanan yavru bir albino yunus da vardı.

Okyanuslarda ender rastlanan ve henüz yeterince gelişmemiş olan bu albino yavru, 18 Ocak itibarıyla balıkçılar ve yunus parkı sahipleri tarafından annesinden koparılarak, gösteriler için işkenceyle eğitilmek üzere Taiji Whale Museum’a (Taiji Balina Müzesi) kapatıldı. Annesi ise av sırasında balıkçılar tarafından öldürüldü.

Bu süre içinde diğer 5 yunus ile birlikte tutsak edildiği küçücük havuzda erkek bireyler tarafından sık sık taciz edildi.

Havuza kapatıldığı tarihten yaklaşık 10 ay sonra ve 3 yıl sonra birkaç kez fotoğraflanan Angel’ın gözlerinin şiştiği, gösteri ve sergileme havuzundaki klor yoğunluğu nedeniyle ciddi zarar gördüğü tespit edildi.

Gözlerini açamayan Angel, albino olduğu için klor kaynaklı göz rahatsızlıklarına daha yatkın. Fakat videolarda, sadece Angel’ın değil, tesisteki diğer yunusların da aynı sorunu yaşadığı anlaşılıyor.

Alıkonduğu daracık ve kirli havuzda son çekilen videolarda ise, hayvanat bahçelerinde ve hayvanlı sirklerde esarete zorlanan yaban hayvanlarında sıkça görülen başını cama/duvara vurma ve üst üste kusma gibi anormal tekrarlayan davranışlar sergilediği görülüyor.

Angel’ın esarete alındığı 2013-2014 av sezonunda, 6 farklı türden yunusun canice yöntemlerle sıkıştırıldığı Taiji Koyu’nda 1450 yunustan 834’ü öldürüldü, 457’si ağır fiziksel ve psikolojik travmalı bir halde okyanusa geri bırakıldı ve 158’i de yüzbinlerce dolara yunus parklarına satılmak üzere canlı yakalandı. Kaçının esarette ve okyanusta hayatta kaldığı ise bilinmiyor.

6. 2013’te Japonya ile ABD arasında diplomatik krize neden olan ve her yıl dünya çapında boykot edilen bu insanlık dışı yunus avı, Türkiye’den de tepkiler alarak defalarca protesto edildi.

Yunuslara Özgürlük Platformu, “Türk-Japon dostluk yılı” ilan edilen 2010’da Türkiye’deki Japon Büyükelçiliği’ne gönderilmek üzere örnek bir mektup hazırlayarak Facebook sayfası Yunus Parkları Kapatılsın üzerinden farkındalığın ve sosyal medyada toplumsal muhalefetin oluşmasını sağladı.

İstanbul Bilgi Üniversitesi Medya ve İletişim Sistemleri bölümü yüksek lisans mezunu Berivan Dural, 2014’te Yunuslara Özgürlük Platformu, Türk Deniz Araştırmaları Vakfı (TÜDAV) ve WWF Türkiye gibi sivil toplum örgütlerinden görüş alarak yunus parklarının perde arkasını anlatan bir belgesel hazırladı.

YouTube’da paylaştığı “Onlar Aslında Gülümsemiyor” adlı bitirme projesinin bir kopyasını, kısa bir mektupla birlikte Türkiye’deki Japonya Başkonsolosluğu’na gönderen Berivan Dural, “Bize düşen görev, çocuklarımızı ve öğrencilerimizi bu tesislere götürmemek” diyor.

Özge Özder, Aslı Tandoğan ve Ayça Varlıer öncülüğünde kurulan ve birçok ünlü sanatçının da üyesi olduğu Bana Göz Kulak Ol Duyarlı Yaşam Derneği (BGKO), hayvan esaretine “dur” demek için ilk farkındalık filmi olarak “Benim Bir Dostum Var” videosunu PToT Film ile çekti. Alican Yücesoy, Aslı Tandoğan, Bennu Yıldırımlar, Binnur Kaya, Ceyda Düvenci, Demet Evgar, Kenen Ece, Levent Üzümcü, Mert Fırat, Özge Özder, Özgün, Özgür Çevik, Selim Bayraktar, Selin Demiratar, Serkan Altunorak ve Yasemin Allen gibi sanatçıların destek verdiği filmin tüm izinleri ile ilgili yazışmalar, BGKO adına Yunuslara Özgürlük Platformu tarafından yürütüldü. Film, daha önce Hollywood yıldızlarının çektiği videodan Türkçeye uyarlandı.

İZ TV’de sualtı belgeselleri hazırlayan Savaş Karakaş, Flipper’ı Kurtarmak adlı belgeselde, Whale and Dolphin Conservation Society – WDCS (şimdi WDC), Richard O’Barry ve Hardy Jones’un destekleriyle yunusların dünya denizlerinde başlayıp havuzlarda biten yolculuklarını anlattı.

Eski yunus eğitmeni Melisa Sevim, Taiji ve yunus parkları hakkında “Madalyonun Öteki Yüzü: Deniz Parkları” adlı bir video hazırladı ve ardından, geçmişte bıraktığı mesleği ile ilgili Yunuslara Özgürlük Platformu’na ayrıntılı bir röportaj verdi: “Artık bu işten para kazanmayı kaldıramam“

7. 2013’te Anonymous, Japonya’nın yunus ve balina avcılığını durdurması için 22 Japon devlet kurumunun web sitesini hackledi.

8. Havayolları şirketlerinin yunus parklarına götürülmek üzere Taiji’den yunus taşıma operasyonlarına karşı dünya çapında boykot çağrısı yapıldı.

9. Alman turizm devi TUI, Japonya’nın Taiji Koyu’ndaki kanlı yunus avı ve ticaretinin dünya kamuoyunu sarstığı 2014 yılında yunus gösterilerini tur programlarından çıkarma kararı aldı.

10. Guns N’ Roses grubunun efsanevi gitaristi Slash, Japonya turu sırasında verdiği röportajda dünya çapında tematik akvaryumlara ve yunus gösteri merkezlerine karşı kamuoyu bilincinin her geçen gün arttığını söyledi.

“Bu katliamı hep birlikte sonlandırabiliriz. Sadece daha fazla kişinin sesini yükseltmesi ve tepki göstermesi gerekiyor.”

Grubun eski davulcusu Matt Sorum da Japonya’daki yunus katliamını protesto etmek ve Richard O’Barry ile Japon aktivistlere destek vermek için pek çok Taiji’ye gitti.

Hayatını esaret altındaki hayvanları kurtarmaya ve özgürleştirmeye adayan The Simpsons’ın yaratıcılarından hayvan hakları aktivisti ve TV yapımcısı Sam Simon da 2014’te Taiji Koyu’na giderek, bölgede gözlemci olarak bulunan Sea Shepherd ekibine manevi destek verdi. Simon, 2012’de okyanuslardaki doğrudan eylem mücadelesine maddi destekte bulunarak Sea Shepherd’ın 4. gemisine kavuşmasına yardımcı olmuştu.

Siz de kendinize katliama engel olmak için ne yapabilirim diye soruyorsanız, Yunuslara Özgürlük Platformu’nun web sitesindeki “Kan gölü Taiji’den yunus parklarına” başlıklı yazıda yer verilen tavsiyelere bakabilirsiniz.

#Taiji

Kaynaklar: Yunuslara Özgürlük Platformu, Dolphin Project, The Dodo, WDC, Yeşil Gündem, Dolphin Project Facebook sayfası

10 maddede yunus parkları ve katliam koyu Taiji yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.