1200’den fazla hayvanı esaret altında tutan İngiltere Hampshire’daki Marwell Hayvanat Bahçesi’nde, “avian influenza” (AI) olarak bilinen kuş gribi salgınının ardından açıklanmayan sayıda penguen öldü.

Hayvanat bahçesinden yapılan açıklamada bazı penguenlerde kuş gribi testinin pozitif çıktığı, kuşların hastalık sebebiyle hayatını kaybettiği belirtildi.

Antarktika’ya özgü bu kuşların virüs sebebiyle ölmesine ve bulaşı engellemek için çeşitli önlemler alınmasına rağmen hayvanat bahçesi hâlâ ziyaretçilere açık.

Virüsün oldukça bulaşıcı olan H5N1 türü Çevre, Gıda ve Köy İşleri Bakanlığı (DEFRA) tarafından bölgede doğrulandı. Başka enfeksiyonların izini sürmek için hayvanat bahçesinin çevresinde 3 km’lik bir yarıçapı kapsayan alanda da izleme bölgesi oluşturuldu.

Birleşik Krallık genelinde kuş sürüsü olan şahısların hayvanları iç mekanlara sokma talimatı verildi. Potansiyel olarak enfekte olmuş yabani kuşlarla teması sınırlamak amacıyla alındığı belirtilen bu önlem hayvanat bahçesinde de uygulanarak, örneğin flamingoların çok daha stresli olacağı üstü kapalı bir bölümüne taşınmasına sebep oldu.

Kuş gribinin görüldüğü tek hayvanat bahçesi burası değil. Denver, Hattiesburg ve Nebraska gibi ABD’deki hayvanat bahçelerinde Almanya’nın Berlin, Greifswald, Karlsruhe, Rostock, ve Heidelberg şehirlerindeki hayvanat bahçelerinde de salgın görülmüş durumda.

Ömür boyu doğal ortamlarından, ailelerinden uzaklaştırılan, kronik stres ve çaresizlik sonucu fiziksel ve psikolojik zarar gören tutsak hayvanların halihazırda yaşadığı sorunlara ve hak ihlallerine salgın ile birlikte bir yenisi ekleniyor.

Hayvan hapishaneleri olarak varolan hayvanat bahçeleri, “önleyici uygulama” adı altında kuşları öldürmeye devam ederken, halk ve hayvan sağlığı açısından insan dahil diğer memelileri de bulaş riski ile tehlikeye atıyor. Artan salgınlar, başta hayvan hakları ve etiği olmak üzere hayvanat bahçelerinin yasaklanıp kapatılması için pek çok sebepten biri olarak karşımıza çıkıyor.

Salgın toplu katliamları beraberinde getiriyor

İngiltere tarihinde yaşanan en yıkıcı kuş gribinden etkilenen yalnızca penguenler değil. Geçen ay Birleşik Krallık’taki “serbest gezinen” (!) hindilerin yarısının hastalık salgınları nedeniyle ya öldüğü ya da katledildiği bildirildi. Bu, 600 binden fazla kuşa eşit, fakat aynı zamanda buzdağının görünen kısmı.

DEFRA, Ekim ayından bu yana çeşitli türlerden 2,3 milyondan fazla kuşun enfeksiyon veya önleyici amaçlarla öldürüldüğünü doğruladı. Ayrıca, 1 Ekim’den bu yana Birleşik Krallık’ta 140 doğrulanmış H5N1 kuş gribi vakası olduğunu da ortaya koydu.

Mevcut kuş gribi salgını, Birleşik Krallık tarihinin en kötüsü olarak biliniyor. İnsanlara bulaşma riski henüz düşük. Ancak Çin’de toplam 5 kişide virüs tespit edildi. Avrupa’da mesleki olarak kuşlarla temaslı kişilerde hastalığın ortaya çıkma ve bulaşma riski ise “düşük ila orta” seviyede değerlendirildi.

Avrupa geneline baktığımızda; Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi tarafından yayımlanan rapora göre, 2021-2022 verileri Avrupa kıtasında bugüne kadar görülen en büyük kuş gribi salgınının yaşandığını gösterdi. Portekiz’den Norveç’in kuzeyine ve Ukrayna’ya kadar tüm kıtada 37 ülkede kuş gribi vakaları görüldü.

Kuş gribi salgını nedeniyle 2 bin 500’e yakın tavuk, ördek ve hindi, 47,7 milyon kuş ile 3 bin 500 yabani kuş öldürüldü.

Avrupa’nın kuzeybatı kıyılarında kuş gribi nedeniyle yüksek sayılarda deniz kuşu ölümleri kaydedildi. Özellikle Haziran-Ağustos 2022 döneminde yabani kuşlarda daha önce kaydedilmemiş sayılarda vaka tespit edildiği, bu nedenle evcil kuşlarda da vakaların arttığı belirtildi.

ABD’de ise, 2022’nin başından bu yana 46 eyalette 49 milyondan fazla kuş ya kuş gribi virüsü enfeksiyonu sonucu öldü ya da enfekte kuşlara maruz kalmaları nedeniyle öldürüldü. Bu sayı, 2015 yılında meydana gelen en büyük kuş gribi salgınından etkilenen 21 eyaletteki 50,5 milyon kuşa yaklaşmış durumda.

Komşu Bulgaristan’da ve Asya’da da görüldü

Türkiye’de henüz kuş gribi salgını olduğuna dair herhangi bir resmi açıklama yapılmamış olmasına rağmen, komşu Bulgaristan’da salgının görülmesi hayvanlar ve insanlar için riskin oldukça yüksek olduğunu gösteriyor.

Bulgaristan yetkilileri Ekim ayında, ülkenin güneyindeki bir endüstriyel yumurta çiftliğinde yaklaşık 19 bin tavuğun toplu halde öldürüleceğini açıklamıştı. Ulusal Gıda Güvenliği Ajansı da, bunun Haskovo şehri yakınlarındaki Krivo Pole köyündeki çiftlikte son üç yılda üçüncü salgın olduğunu bildirdi.

Kuş gribi genellikle ilkbahar ve sonbahar mevsimlerinde görülüyor. Ancak son salgın yaz mevsimi boyunca da sürdü. Avrupa Gıda Güvenliği Ajansı (EFSA), Ekim ayında yaptığı açıklamada hastalığın yaz mevsiminde görülmeye devam etmesinin gelecek sezonlarda yayılması riskini artırdığını söylemişti.

Salgın Asya’da da yayılıyor. Kuş gribinin bu sene yeniden görüldüğü Güney Kore’de Kasım’da Seul yakınında 155 bin kuşun yetiştirildiği bir çiftlikte kuş gribine rastlandığı bildirilmiş, bölge karantina altına alındıktan sonra hayvanlarının tamamının öldürüleceği açıklanmıştı.

Kuş gribi nasıl yayılıyor, türler arası yıkıcı etkileri ne oluyor?

Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü’ne (WOAH – OIE) göre kuş gribinin yayılmasına neden olan başlıca faktörler sırasıyla küreselleşme ve uluslararası hayvan ticareti, hayvancılık ve hayvan yetiştiriciliği, canlı hayvan pazarları ve yabani kuş göçleri.

Kuşlarda AI virüsleri dışkı ve solunum salgılarıyla saçılıyor. Özellikle dışkı veya virüsle kontamine olmuş besin ve su yoluyla, enfekte kuşların salgılarıyla doğrudan temas yoluyla yayılabiliyor. AI virüsleri, düşük sıcaklıklarda uzun süre hayatta kalma yetenekleri ve dirençli doğaları nedeniyle çiftlik ekipmanları aracılığıyla taşınabilir ve çiftlikten çiftliğe kolayca yayılabilir.

Özellikle çiftliklerde hayvanlarla yakın temas halinde çalışanlar ve avcılar, kuş gribine yakalanma ve bulaştırma riski en yüksek olan insan grubu arasında yer alıyor.

Şiddetli ölüm oranları ile kuş gribi, hem gıda amaçlı tutsak edilen tavuk, hindi ve ördek gibi hayvanların hem de yabani kuşların sağlığını büyük ölçüde etkiliyor. Çoğunlukla hastalığın vektörleri olarak kabul edilen, hatta nesli tükenmekte olan türler de dahil olmak üzere yabani kuşlar da kitleler halinde yaşamını yitirebiliyor.

Salgının yaban hayatı üzerindeki olumsuz sonuçları, potansiyel olarak ekosistemlerin biyolojik çeşitliliği üzerinde yıkıcı bir etkiye yol açabiliyor.

Örneğin; Güney Afrika’da soyu tehlike altında olan bir penguen kolonisi Ağustos ortasından Ekim başına kadar yaklaşık 30 üyesini kuş gribi nedeniyle yitirdi. Bir kısmı hastalık sebebiyle ölürken, bazıları da önlem olarak öldürüldü.

Uzmanlar yiyecek bulamamaktan habitat tahribatına ve okyanus ekosisteminin çöküşüne kadar farklı stres faktörlerine maruz kalan hayvanların, salgın sebebiyle yaşam sınırına itilebileceğinden endişe ediyor.

2019’daki kuş gribi salgınında Namibia kıyılarındaki üç farklı adada yaşayan ve nesli tükenen 500 penguen de salgın sebebiyle hayatını kaybetmiş ve öldürülmüştü.

Ayrıca kuş gribi tür bariyerini aşarak fare, gelincik, domuz, kaplan, kedi, köpek ve at gibi memelileri de enfekte edebiliyor.

Boğularak katledilen hayvanlar

Halihazırda yumurta ve “et” üretim çiftliklerinde ıstırap dolu kısacık yaşamlar süren tavuk, hindi ve ördek gibi kuşlar salgın riski karşısında toplu halde öldürülüyor. Bir kerede düşük maliyetle çok sayıda hayvanı öldürebilen yöntemlerden biri olarak kullanılan uygulama havalandırmanın kapatılması ve içeriye 40 derecenin üzerinde ısı pompalanması.

Bu yılın Haziran ayında, ABD’de öldürülen 38 milyon kuşun yaklaşık yüzde 73’ünün “mevcut olan en insanlık dışı yolla” öldürüldüğü bildirildi.

İşçiler, havalandırmanın kapatılmasını “hayvanları diri diri kızartmak” olarak tanımlıyor. Kuzey Carolina Üniversitesi’ne göre kuşların ölmesinin 1,5 saat kadar sürebiliyor.

Havalandırma sistemlerinin devreden çıkarılması ve hiçbir boşluk kalmayacak şekilde havalandırma deliklerinin kapatılması ile nefessiz bırakılan hayvanlar, içeriye pompalanan yüksek sıcaklık ile hayvanların kalabalık olarak tutulduğu alanlarda nemle birlikte adeta haşlanarak boğularak ölmelerine neden oluyor.

Bu yönteme, Amerikan Veteriner Hekimler Birliği (AVMA) tarafından “popülasyonu azaltmak için kısıtlı koşullarda izin veriliyor.” Bu yılın Nisan ayında, Iowa’daki bir yumurta çiftliğinde bir kuşun hastalığa yakalanmasının ardından bu yöntemle 5,3 milyon kuş öldürüldü.

Hayvancılık endüstrisince ağırlıklı olarak tavuk ve hindilerin toplu halde katledilmesinde kullanılan su bazlı köpük yönteminde ise tıraş köpüğü kıvamındaki dev köpük kütleleri hayvanların üzerini tamamen kaplayacak şekilde içeri yığılıyor. Binlerce hayvanın korku içinde boğularak ölmesi bu yöntemle 15 dakikayı buluyor.

COVID-19 pandemisi sırasında binlerce mezbaha çalışanı hastalığa yakalanmış ve işi bırakmıştı. Bu da mezbahaların belirli aralıklarla kapanmasına ve tesislerin öldürülen hayvanları “işleme” kapasitelerini büyük oranda azaltmalarına yol açmıştı. “Et”, süt ve yumurta üretim çiftliklerindeki hayvanlar ise zincirleme bir etki olarak şirketler ve tesis sahiplerine göre “fazlalık” olarak görülmeye, tesislerde “sıkışıklık” yaratmaya ve hayatta kaldıkları her geçen gün “maddi yük” olmaya başlamıştı. Hayvancılık sisteminin tüm aşamalarını etkileyen bu “yığılma” ise, salgın sürecinde kolaylıkla gözden çıkarılan bu hayvanların toplu halde öldürülmelerine neden olmuştu.

Vegan olarak son vermek elimizde

Hayvancılık endüstrisi hissedebilen bu duyarlı canlılara halihazırda akıl almaz işkenceler uygularken, salgın ve pandemilerde risk yaratan veya “pazar değeri kalmayan” hayvanlara ek zulüm uygulamaya devam ediyor. Bildiğimiz tek şey yöntemin farklı, sonucun aynı olduğu: Hayvanlar yine zorla ölüme sürükleniyor. Sadece daha fazla ve daha uzun süreli acı çekerek…

Hayvancılık, hayvan üretimi ve tüketimi salgınların ve pandemilerin en büyük nedenlerinden biri. Vegan olmak; hissedebilen canlıların yaşam hakkı, sağlığınız ve gezegenin geleceği için yapabileceğimiz en basit ve en iyi şey.

Kaynak: Plantbased News, Euronews, WOAH, BBC Türkçe, Reuters

Kapak fotoğrafı: Nikolina Mickovska / Unsplash

Hayvanat bahçesinde tutsak edilen penguenler de kuş gribinden öldü yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Bugün dünya nüfusunun neredeyse dörtte birinin, yani 1,8 milyar insanın tüberküloz (verem, TB) mikrobu ile enfekte olduğu tahmin ediliyor. Her yıl yaklaşık 10 milyon kişi tüberküloza yakalanırken, 1,5 milyon kişi de tüberküloz sebebiyle hayatını kaybediyor. Solunum yoluyla insandan insana bulaşan hastalık tamamen önlenebilir ve tedavi edilebilir olmasına rağmen TB, halen dünya çapında en yaygın ve en çok ölüme yol açan bakteriyel, bulaşıcı hastalıklardan biri olmayı sürdürüyor. 

Tarih boyunca iç içe geçmiş olan insan ve hayvan tüberkülozu (zoonotik TB), 1800’lerde mezbahalarda, 1900’lerde ise kalabalık ve karanlık ahırlarda kendini gösteriyordu. 20. yüzyılın başında gelişmiş ülkelerde tüberküloz kaynaklı ölümlerin %15-20’sinin hayvanlardan geçen tüberküloz sebebiyle olduğu biliniyordu.

Süt pastörizasyonunun yaygınlaşması ve TB ile mücadele programlarının devreye sokulmasıyla gelişmiş ülkelerin çoğunda hayvanlardan insanlara geçen tüberküloz vakalarının sayısı azaldı. Ancak yoksul ve gelişmekte olan ülkelerde zoonotik TB’ye yönelik ilgisizlik ve eksik raporlama halen can almaya devam ediyor. 

TB, zoonotik TB ve Türkiye

Günümüzde insanlarda görülen tüberküloz vakalarının büyük bir kısmı, her ne kadar insandan insana bulaşan bakteri (M. tuberculosis) kaynaklı olsa da, halen Türkiye dahil pek çok ülkede, özellikle yoksul ve gelişmekte olan ülkelerde insana da bulaşan, hayvancılık/hayvan yetiştiriciliği ve süt üretimiyle doğrudan bağlantılı olan sığır türberkülozuna (bovine TB, M. bovis) rastlanıyor.

İnsanlarda ve kuşlarda görülen tüberküloz ile yakın akraba olan ve tüm memelileri etkileyebilen M. bovis ile enfekte olmuş sığırların yenmesi, sütlerinin tüketilmesi, kanlarıyla temas edilmesi ve hasta sığırlarla aynı havanın solunması, insanlarda sığır kaynaklı tüberküloza neden olabiliyor. 

Bulaşarak yaban hayvanlarını da etkileyebilen bu hastalık hem insan hem hayvan hayatını riske atmaya devam ettiğinden, Uluslararası Hayvan Sağlığı Örgütü’ne (OIE) bildirilmesi gereken zorunlu hastalıklar listesinde yer alıyor.

Hayvandan insana geçen ve sığırlara ek olarak koyun, keçi, balık, kemirgenler gibi pek çok hayvanda görülebilen zoonotik tüberkülozun toplam TB vaka sayısına oranına dair ayrıntılı veriler edinilemiyor. Ancak Dünya Sağlık Örgütü 2016’da 147 bin yeni zoonotik TB vakasına rastlandığını, 12 bin 500 kişinin de hayvan kaynaklı TB nedeniyle hayatını kaybettiğini rapor ediyor. 

Çeşitli araştırmalara göre gelişmiş ülkelerde M. bovis, insanlarda görülen tüberküloz vakalarının %0.5-%7,2’sinden sorumluyken, gelişmekte olan ülkelerde ortaya çıkan yeni vakaların %10-%15’inden sorumlu olduğu düşünülüyor. Örneğin 2000-2015 yılları arasında Meksika’da incelenen 533 TB vakasının %30,2’si M. bovis kaynaklı. Mart 2020’de yapılan bir araştırma ise, hayvanlardan geçen tüberkülozun dünya çapındaki tüberküloz hastalık yükünün %1,4’üne tekabül ettiğini ortaya koyuyor.

Ancak bilim insanları, uluslararası insan ve hayvan sağlığı kuruluşları, bu sayının çok daha yüksek olabileceğini çünkü zoonotik TB’nin ulusal düzeyde çoğu ülkede gerektiği gibi takip ve tespit edilmediğini veya eksik raporlandığını vurguluyor. 

2017 – 2018’de Türkiye’nin de aralarında bulunduğu 82 ülkede (%44) sığır tüberkülozu rapor edildi. Hastalığın bazı ülkelerde (%2) yaban hayvanlarında da görüldüğü tespit edilirken, Türkiye’de yalnızca “besi hayvanlarında” görüldüğü bildirildi.

Türkiye’de 2007-2010 yıllarında analiz edilen klinik TB vakalarında insanlarda görülen sığır kaynaklı tüberküloz sıklığının %5,3’ünün M. bovis kaynaklı olduğu biliniyor. Bugüne kadar Kars, Van, Burdur gibi bazı şehirler dışında Türkiye çapında yapılmış kapsamlı bilimsel araştırma veya raporlama sayısı oldukça az.

Hayvan kullanımının mirası: Zoonozlar

Zoonoz olarak bilinen hayvandan insana geçen hastalıklar avcı-toplayıcılıktan tarıma, sanayileşmeden kentleşme ve endüstrileşmeye kadar insanlığın peşini bir türlü bırakmadı. Çünkü insan, diğer hayvanları ve doğal yaşam alanlarını yalnız bırakmadı; artan şiddette sömürüp yok etmeye devam etti.

İnsanın özellikle tarıma ve yerleşik hayata geçtikten sonra efendi-köle ilişkisiyle sistematik zulme maruz bıraktığı diğer hayvanlar, artan insan nüfusuyla birlikte evcilleştirilmeye, meta gibi alınıp satılmaya, toplu halde öldürülmeye ve çeşitli şekillerde tüketilip sergilenmeye başladı.

Daha önce insanın ayak basmadığı topraklar ve doğal yaşam alanları bir bir keşfedilip yok edilirken, buralarda yaşayan diğer hayvanlar ve mikroplarla temas, günümüzdeki pandemilere ve bulaşıcı hastalıklara sebep oldu. Halen de olmaya devam ediyor.

Kızamık, sıtma, şarbon, ebola, kuş gribi, ruam, koronavirüs türleri, domuz gribi, salmonella, HIV, deli dana ve leptosipira gibi bugün de bildiğimiz pek çok virüs, bakteri, hastalık ve salgın çok uzun bir süreye yayılan hayvan tüketimi, ticareti ve sömürüsünün günümüze “mirası”.

Tek başına etik bir sorun olan hayvan kullanımına son verip vegan bir yaşamı benimseyerek gezegenin bir parçası olan kendimizi ve Dünya’nın diğer bileşenlerini koruyabiliriz. Bireysel düzeyde ve devletler nezdinde doğa ve hayvan sömürüsü odaklı mevcut yıkıcı düzeni sürdürürsek, bizim dışımızdaki diğer tüm canlılarına yönelik sistematik yaşam hakkı ihlallerine sebep olmanın yanı sıra milyarlarca hayvanı ve insanı bulaşıcı hastalıklardan ve pandemilerden koruyamayacağız.

Kaynaklar: Uluslararası Hayvan Sağlığı Örgütü – OIE, TB Alliance, Dünya Sağlık Örgütü – WHO, T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı 1 & 2 & 3, NCBI, Evrim Ağacı

Kapak fotoğrafı: Pixundfertig/Pixabay

Hayvancılık, hayvan kullanımı ve bulaşıcı hastalıklar bağlamında Dünya Tüberküloz Günü yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Bugünün başlığını girerken, “pangolin” dediğimizde aklımıza gelen ilk üç şeyi bir an bile duraksamadan kendiliğinden yazdık. Çünkü 21. yüzyılda her şeyden önce pangolinleri, ardından pangolinlere bağlı yaşayan diğer canlı türlerini ve son olarak da pangolingleri yok eden insanları tehdit eden en büyük unsurlar bunlar: Avcılık, ticaret ve küresel salgınlar…

Evet, son derece utangaç ve gizemli hayvanlar olan pangolingler Türkiye’de yaşamıyor; hatta çoğumuza bizimle ilgisiz bir türmüş gibi görünebilir. Fakat durum hiç de öyle değil.

Dünyada kaçakçılığı en fazla yapılan hayvanlardan biri olan pangolinler insan eliyle doğalarından koparılan, ticareti yapılan ve katledilen milyarlarca yaban hayvanını temsil ediyor. Aynı zamanda hayvandan insana virüs bulaştırabilen muhtemel bir ara tür olarak yaban hayvan ticaretiyle salgın hastalıkların ne kadar iç içe olduğunu bir kez daha kanıtlıyor. Son olarak da insanlığın, spor/hobi/turizm adı altında sürdürülen av katliamlarıyla bir türü göz göre göre nasıl yeryüzünden sildiğinin de (şimdilik) canlı kanıtı.

Endüstriyel ölçekte yok oluş

IUCN Kırmızı Liste’de “nesli kritik tehlikede” statüsünde sınıflandırılan pangolinler, günümüzde ülkeler ve kıtalar arası faaliyet gösteren organize suç çetelerince tuzaklanıyor, öldürülüyor ve farklı ülkelerin sınırlarını yasadışı yollarla aşarak çeşitli şekillerde insan tüketimine sunuluyor.

2016-2019 yılları arasında gerçekleştirilen 52 operasyonda yaklaşık 206 ton pangolin pulu ele geçirildi. Bu rakam, ağırlıklı olarak Asya ülkelerindeki “geleneksel tıp” piyasası veya Batı Afrika ülkelerindeki “yaban hayvan eti” pazarı için öldürülen ve karaborsaya sürülen 360 bin pangolin demek.

COVID-19 ve yaban hayvan ticareti

COVID-19; yaban hayvan ticaretinin insan sağlığını ne denli geniş çapta etkileyebileceğini bize bir kez daha gösterdi. Avcılık, “işleme”, nakliye ve tüketim aşamalarında yaban hayvanlarıyla temas kuran her birey her seferinde görünmez bir risk alıyor. Yaban hayvanları, çeşitli hastalıklara uygun zemin hazırlayan daracık ve son derece kirli kafeslerde, yoğun stres altında yaşatılıyor ya da uzun yolculuklara maruz bırakılıyor. IFAW’un “COVID-19 ve Ötesi” adlı raporu, yaban hayvan ticaretinin de katkılarıyla, hayvan kökenli insan hastalıklarının zaman içinde ne kadar çok arttığını kanıtlar nitelikte.

Avcılığın yasaklanması insan dahil tüm hayvan türlerini yok oluştan koruyacak. Çünkü örneğin pangolinler, hayvanlarda hastalığa, insanlarda ise pandemiye sebep olabilecek bir virüsün muhtemel çoğaltıcı konağı (ara türü) olarak tanımlanmış durumda. Her ne kadar virüsün yolculuğu ve bu yolculuk sırasındaki durakları kesin olarak kanıtlanmamış olsa da, hayvan üretimi, ticareti ve tüketimi aracılığıyla yaban hayvanlarıyla sürekli temas halinde olmanın, hayvan hastalıklarının insanlara geçişini kolaylaştırdığı biliniyor.

Çin ilk adımı attı

Çin doğadan pangolin avlanmasını 2007’de yasaklamıştı. Ağustos 2018’den beri de pangolinlerin ve pangolin “ürünlerinin” ticari olarak ülkeye sokulmasına da son verilmişti.

Şubat 2020’de ise Çin Ulusal Halk Kongresi yaban hayvanlarının ticaretini ve tüketimini yasakladı. Aynı zamanda yaban hayat koruma yasalarında düzenlemeye giderek pangolinlerin koruma statüsünü en üst sıralara taşıdı. Haziran 2020’de de Çin hükümeti pangolin pullarını, ilaç yapımında kullanılabilecek onaylanmış hammadde listesinden çıkardığını duyurdu.

Bu hem Çin hem de diğer ülkeler için önemli bir örnek adım oldu. Fakat 2017’de pangolinlerin uluslararası ticaretine dünya çapında yasak getirilmesine, mevcut CITES korumasına rağmen denetimsizlik, yolsuzluk ve cezasızlık küresel ölçekte bir kıyım yaşanmasına neden oldu. Wildlife Justice Commission (Yaban Hayat Adalet Komisyonu) verilerine göre, 2016’da 25 ton pangolin pulu ele geçirilmişken 2019’da bu rakam 81 tona yükseldi.

Yok olmanın eşiğinde

Afrika ve Asya’da neredeyse eşit düzeyde yayılmış olan pangolinlerin sekiz türü var. Ancak Asya’da pangolin popülasyonlarındaki hızlı düşüş, avcıların ve hayvan ticareti zincirindeki her oyuncunun gözlerini Afrika’daki türlere dikmesine neden oldu.

Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi (UNODC) raporuna göre, 2019’da el konulan pangolin pullarının en az 51 tonu Nijerya’dan geldi. 2015’te bu rakam Nijerya için iki ton olarak kayıtlara geçmişti.

Wildlife Justice Commission Eylül 2019’da yayımladıkları çalışma ile, müşteri gibi görünüp yürüttükleri gizli görevler sırasında fildişi fiyatlarının düşmesi nedeniyle pangoline daha fazla ilgi olduğunu ve bu kez de pangolin pulu fiyatlarının tavan yaptığını raporladı.

Hal böyleyken halihazırda hassas olan bir türün ticareti onları geri dönülemeyecek haldeki bir yok oluşa sürüklüyor.

Bu bir veda değil, çağrı

O yüzden bugün, tarih öncesi çağlardan bu yana var olan, 80 milyon yıllık bir kara memelisinin varolma savaşında hangi noktada olduğuna dair tarihe not düşmek istiyoruz.

Türkiye’deki yetkili kurumların ve karar vericilerin ise, gerek hayvanlar gerek insanların geleceği ve iyiliği için avcılığı, yaban hayvan ticaretini ve doğal alan bırakmayacak şekilde ve hızda devam eden dev inşaat/maden/yol projelerini sona erdirecek köklü ve dönüştürücü yasal düzenlemeleri bir an önce hayata geçirmesini istiyoruz. Elbette toplumsal farkındalık, koruma, eğitim ve bağımsız denetim programlarıyla, soruşturma ve istihbarat yöntemlerinin iyileştirilmesiyle eşzamanlı olarak.

Yoksa pangolin gibi pek çok hassas tür için çok geç olacak.

Kaynaklar: TRAFFIC, Wildlife Justice Commission, IFAW

Kapak fotoğrafı: African Pangolin Working Group

Dünya Pangolin Günü: Avcılık, ticaret ve pandemi yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

İçinde bulunduğumuz 21. yüzyılda Dünya, insan faaliyetleri sonucu altıncı büyük yok oluşa doğru hızla sürükleniyor. İklim değişikliğinden kaynaklanan ölümlerin ise, bulaşıcı hastalıkların neden olduğu vakaları yakında geçeceği tahmin ediliyor. Bilimsel çalışmalar, iklim krizine yönelik gerekli önlemlerin alınmaması durumunda gelecekte daha fazla pandemiyle karşı karşıya kalacağımızı gözler önüne seriyor.

Ne yazık ki evlere kapandığımız 2020’de her şey durma noktasına gelmedi. Hayvancılık, endüstriyel aktiviteler, ormansızlaşma, avcılık ve hayvan ticareti neredeyse aynı hızda devam etti; hatta gerekli müdahaleler yapılamadığından veya korumaya öncelik verilmediğinden ihlaller daha da arttı.

Bireysel olarak pek çoğumuz duraksama dönemine girdiysek de, kitlesel yok oluş durmadı. IUCN’in açıklamasına göre 31 tür yeryüzünden silindi.

Nesli tükenen bu türler arasında bir köpekbalığı türü, 15 farklı balık türü ve üç farklı kurbağa türü var. En az 24 balık, deniz memelisi ve kaplumbağa türünün nesli de kritik tehlikede veya tükenme noktasına gelmiş durumda.

Kayıp köpekbalığını gören yok

1934’ten beri görülmeyen bir köpekbalığı türü, ilk kez 2019’da IUCN Kırmızı Listesi’ne girmiş ve “Kayıp köpekbalığı” (Carcharhinus obsoletus) olarak tanımlanarak kayıtlara geçmişti. Yaşam alanı olarak tahmin edilen Güney Çin Denizi dünya çapında avcılığın en yoğun şekilde yapıldığı yerlerden biri olduğu ve bugüne kadar herhangi bir gözlem kaydı gelmediği için günümüzde neslinin tamamen tükendiği düşünülüyor.

Yumuşak el balığını yok ettik

Bu yıl aynı zamanda el şeklindeki yüzgeçlerini deniz tabanında yürümek için kullanan muhteşem bir balığı kaybettik. “Yumuşak el balığı” veya “Pembe el balığı” olarak bilinen bu tür (Sympterichthys unipennis), sığ ve soğuk sularda yaşayan, yaşam alanı oldukça dar olan son derece hassas bir dip balığı. IUCN, yapılan tüm incelemelere rağmen son 200 yılda yeni gözlem kaydı olmayan bu türün artık neslinin tükendiğini açıkladı.  

İklim değişikliği, habitat kaybı, balıkçılık (avcılık) ve deniz kirliliği gibi insan faaliyetlerinden çok çabuk etkilenen bu tür 200 yıl önce Tazmanya kıyılarında görülüyordu. Bugün diğer el balığı türleri de tehlike altında çünkü 7 türü 2000’li yılların başından bu yana görülmedi.

Endemik göl balıkları tükendi

Filipinler’in ikinci büyük gölü olan Lanao Gölü de, yalnızca o bölgede yaşayan 15 balık türünün yok oluşuna tanıklık etti. Gölde kalan iki türün statüsü ise, bilim insanları tarafından “kritik tehlikede” veya “nesli tükendi” olarak sınıflandırıldı.

Göl balıklarının yok olmasındaki en büyük etkenlerden biri, istilacı ve avcı türlerin gölde kazara yayılması ve mevcut türleri yok etmesi. Avcılık ve balıkçılık uygulamalarının yarattığı tahribata da daha fazla dayanamayan bu türler, hayatta kalabilecek kadar çoğalamadan ne yazık ki yeryüzünden silinmiş oldu.  

İklim değişikliği kurbağaların sonunu getirdi

Orta Amerika’da görülen üç tür kurbağanın da neslinin tükendiği açıklandı. Orta ve Güney Amerika’da yaşayan 22 türün neslinin de kritik düzeyde tehlikede olduğu veya neslinin tükendiği duyuruldu. Bu türler arasında Kosta Rika ve Panama’ya endemik Chiriqui alacalı kurbağa (Atelopus chiriquiensis) ” ve zehirli ok kurbağaları (Dendrobatidae) ailesinden Oophaga dart kurbağası (Oophaga speciosa) bulunuyor.  

Doğa koruma uzmanlarına göre yaşamsal risk altında olan yalnızca kurbağalar değil. Bilinen amfibi türlerinin neredeyse yarısı yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Bunun en temel nedenlerinden biri chytridiomycosis adı verilen mantar kaynaklı bir hastalık. Amfibilerin derilerini etkileyen bu hastalık, hayvanlarda solunum sorunlarına neden oluyor, vücutlarının suyu emmesini güçleştirerek biyolojik dengeleri bozuyor.

IUCN’den yapılan açıklamaya göre, iklim değişikliği bu mantar türünün çoğalmasına yol açıyor, hastalığın yayılması için uygun ortamı oluşturuyor ve toplu ölümleri beraberinde getiriyor. Bu mantar hastalığı, bugüne kadar 500’den fazla amfibi türünün neslinin tükenmesine neden oldu.

Hastalığa ek olarak insan faaliyetleri nedeniyle yaşam alanları gittikçe küçülen kurbağalar ve diğer amfibi türleri günümüzde yok olmanın eşiğinde.

Nesli tehlike altında olan diğer hayvan ve bitki türleri

IUCN, nesli tükenmiş olan hayvan listesinin yanı sıra nesli tehlike altında olan türler listesini de yakın zamanda güncelledi. Bugün “Tucuxi” olarak bilinen Amazon nehir yunusları (Sotalia fluviatilis) gibi tatlı sularda yaşayan mevcut yunus türlerinin hepsi, başta baraj yapımı, balıkçılık ve kasti avlanma olmak üzere beden bütünlüklerini ve yaşam alanlarını tahrip eden insan faaliyetleri yüzünden yok olma tehlikesiyle karşı karşıya.

Yalnızca hayvanlar değil bazı bitkiler de iklim değişikliği, orman yangınları, tarım kaynaklı habitat kaybı, hastalıklar ve istilacı türler nedeniyle yeryüzünden silinmek üzere. Başta Çin, Meksika ve ABD olmak üzere dünya çapındaki meşe ağaçlarının 1/3’ü ve 3 farklı Macadamia fındık ağacının da nesli tehlikede.

Ağaçlar diğer canlılara da yuva ve beslenme kaynağı olduğu için yıkıcı etki çok daha büyük, çünkü tek bir ağaç türünün ve bu ağaçta yaşayan bir canlının yok olması demek, çevresindeki ekosistemin derinden ve olumsuz etkilenmesi demek.

Korumanın gücü: Avrupa bizonlarından iyi haber

IUCN Kırmızı Liste’de toplam 128 bin 918 tür yer alıyor. Bugün bu türlerin 5 bin 765’inin nesli tehlike altında. Güncellenen listedeki tek iyi haber, Avrupa bizonu (Bison bonasus) ile birlikte 25 farklı türün de iyileşme göstermesi.

Geliştirilen kapsamlı koruma politikaları ve uzun süreli koruma faaliyetleri Avrupa bizonlarının yabani popülasyonunun 2003’te 1800’den 2019’da 6200’e yükselmesini sağladı. Böylece bu tür Duyarlı (VU) statüsünden Tehdite Açık (NT) statüsüne ilerledi.

20. yüzyılın başlarında esaret altında tutulmuş olan bizonlar, 1950’lerde yeniden doğaya bırakılmalarının ardından koruma programlarının uygulanmasıyla birlikte Polonya, Rusya ve Belarus’ta yeniden görülmeye başlandı.

Halihazırda doğal ortamlarında barınan 47 farklı bizon sürüsünün olduğunu belirten IUCN Bizon Uzman Grubu’ndan Dr. Rafal Kowalczyk “Bizonlar ilk başta ormanlara salındı, fakat kış aylarında bu bölgelerde yeterli besin bulamıyorlar. Bu nedenle de tarım alanlarına iniyorlar. Burada ise insanlarla karşılaşıyorlar ve bir çatışma ortamı oluşuyor. Bizonlar için riski azaltmanın yolu, geniş çayır ve meralar oluşturmak ve bu alanları koruma altına almaktan geçiyor,” diyor.

IUCN Genel Direktörleri Dr. Bruno Oberle ve Dr. Jane Smart da, iyileşme gösteren türler ışığında koruma programlarının önemine dikkat çekiyor. Dünya çapında bitki ve hayvan türleriyle birlikte tüm ekosistemi tahrip eden insan faaliyetlerine karşı önlem alınması gerektiğini, nesli tehlike altında olan türler de dahil olmak üzere bir an önce kapsamlı, iddialı ve ölçülebilir biyoçeşitlilik hedeflerinin belirlenmesi gerektiğini vurguluyor.

Kaynaklar: IUCN, National Geographic, Mic.com, The Guardian, ABCnews, YourWeather.co.uk; IUCN Kırmızı Liste Sınıfları (TR)

Doğa kendini yenileyemedi: 2020’de nesli tükenen türler yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

İlk kez 2000 yılında ABD’de Casey Sorrow ve Eric Millikin adlı iki sanatçı arkadaş tarafından başlatılan gün, zaman geçtikçe maymunlar hakkında farkındalık oluşturmak amacıyla dünya çapında kutlanmaya başladı.

Bugün; habitat kaybı, hayvan ticareti ve hayvan deneyleri gibi pek çok farklı insan kaynaklı tehdit yüzünden nesilleri tükenen, öldürülen ve ömür boyu fiziksel ve ruhsal işkenceye maruz bırakılan maymunlara ve primatlara dikkat çekmek için kısa sürede hayvan hakları savunucuları tarafından benimsendi. 

Biz de bu özel günün önemine, Aralık başında seçilen 2020 yılının ödüllü yaban hayat fotoğraflarından biriyle değinmek istedik.

Eğlence sektörü ve yaban hayvan ticareti

Londra’daki Doğa Tarihi Müzesi’nin 1965’ten bu yana düzenlediği Yaban Hayat Fotoğrafçılığı yarışmasında bu yıl Yaban Hayat Fotomuhabirliği kategorisinin birincisi, esaret altında tutulan yaban hayvanlarının yaşamını gözler önüne seren fotoğrafçı Paul Hilton oldu. Hilton, Endonezya’daki bir hayvan pazarında satılmak üzere boynundan kafese bağlanmış genç bir makak maymununu görüntüledi.

Bu fotoğraf, özellikle de yaban hayvan ticaretinin Covid-19 pandemisiyle birlikte dünya çapında yeniden tartışmaya açıldığı, bu süreçte yasal düzenlemelerin geçici ve çoğu zaman göstermelik şekilde elden geçirildiği, korku içinde geçen ve kayıplarla dolu bir yılda çok daha fazla kişinin zihnine ve kalbine işledi. 

Aynı zamanda yaban hayat danışmanlığı yapan Hilton’un yakaladığı kare, habitat kaybından sonra hayvan türlerine yönelik en büyük ikinci tehdit olan yaban hayvan ticaretinin karanlık yüzünü gösterdi.

Fotoğrafta “genç bir makak maymunu Endonezya Bali’deki kuş pazarında, ahşap bir kafese zincirlenmiş şekilde sergileniyor. Bu yavrunun ve diğer yavruların anneleri çok büyük ihtimalle öldürüldü. Domuz kuyruklu makaklar, Güneydoğu Asya’nın ormanlarında kalabalık sürüler halinde yaşayan enerjik ve sosyal maymun türlerinden biri. Ormanlar yok edildiği için makaklar gittikçe artan oranda ekili tarım alanlarına giriyorlar. Bu nedenle insanlar tarafından tarım zararlısı ilan edilerek vuruluyor, öldürülüyorlar. Yavrular ise daha sonra ömürlerini tek kişilik tecrit hücrelerinde geçirecekleri hayvanat bahçelerine, biyomedikal araştırma laboratuvarlarına veya hobi olarak yaban hayvan satın alan kişilere satılıyor.

Kuş pazarında satışa çıkarılan yaban hayvanlarının çoğu gizli bölmelerde tutuluyor. Makakların yasal olarak satışına izin verilse de yavru orangutanlar gizli kapaklı satılıyor. Bu tür hayvan pazarları uluslararası hayvan ticaretinin işini kolaylaştırıyor çünkü stokta olmayan hayvanlar buralardan temin ediliyor. Hayvanların son derece kalabalık ortamlarda bir arada tutulması da ise, hastalık salgınlarına yol açabiliyor.“

“Ne zaman sona erecek?”

Hilton 2020’nin ilk aylarında, yeni tip koronavirüs salgını ve küresel yaban hayvan ticareti arasındaki bağlantının konuşulmaya başlandığı günlerde bu fotoğrafı “Ne zaman sona erecek?” notuyla paylaşmıştı. Bu paylaşımdan birkaç gün sonra Çin’de gıda amaçlı yaban hayvan ticareti yasaklanmış ama deney, kürk ve ilaç endüstrileri bu yasaktan muaf tutulmuştu.

Nitekim o gün olduğu gibi bugün de doğa koruma örgütleri bu alanda ihlallerin devam ettiğine dikkat çekmeye çalışıyor. Üstelik kürk ve deney amaçlı hayvan ticaretine son verilmemesi gerek pandemi, gerekse hayvan ticaretinin devamlılığı açısından insan ve insan dışı hayvanlara karşı ölümcül tehditlerin sürmesine neden oluyor. 

Özgürlük mesajlarını yayma günü

Bugün doğal yaşam ortamlarından ve sürülerinden koparılarak insanlar için köleleştirilen maymunları anma günü. Tıpkı hayvanlarla ilgili diğer günlerde olduğu gibi, bu anmaların ötesine geçip insan menfaati uğruna sömürülen hayvanlar için harekete geçme, aktivizm yapma ve kendi hayatımızda hayvan kullanımını bütünüyle sonlandırmanın ilk günü. 

Bugün Dünya Maymun Günü’nü “kutlama” amacıyla mesaj paylaşan bir hayvanat bahçesi görürseniz, hobi olarak yaban hayvan “besleyen” bir kişinin görüntülerine rastlarsanız, bilin ki bu ne sevimli, ne eğitici, ne de hayvan sevgisinin bir göstergesi.

Aksine bu, yalnızca ardında kanlı bir ticaret ve beşeri kibir barındıran, hayvana yönelik şiddet ve istismar içeren, potansiyel bir pandemi kaynağı olan ve “suç” olarak yakından takip edilip hapis cezası gibi ağır yasal yaptırım gerektiren cani ve çağdışı bir uygulama. Yaban hayvanlarını kafeslerde ziyaretçilere sunanlara ve “pet” olarak evlerinde sergileyenlere itinayla bunu hatırlatmaktan çekinmeyin; primat türlerinin %60’ının habitat kaybı ve hayvan ticareti gibi insan kaynaklı tehditler nedeniyle nesli tükenme noktasına geldiğini onlara hatırlatın.

Kapak fotoğrafı: Deney laboratuvarlarına satılmak üzere Laos’taki bir tesiste üretilen ve korkunç şartlarda kafes içinde tutulan makak maymunları birbirini koruyor. Maymunlardan biri kör olmuş (2011, Jo-Anne McArthur, We Animals Media).

Kaynaklar: Feature Shoot, Ensia, AI-AP, Natural History Museum, Paul Hilton Photography, The Conversation, Bilimma

Dünya Maymun Günü: Ticaret, esaret ve vahşet ne zaman sona erecek? yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Peki, hayvancılık endüstrisi hissedebilen bu duyarlı canlılara halihazırda akıl almaz işkenceler uygularken, pandemi sürecinde “pazar değeri kalmayan” hayvanlara tesislerde yapılan ek zulümlerden haberdar mıyız?

Bildiğimiz tek şey yöntemin farklı, sonucun aynı olduğu: Hayvanlar yine zorla ölüme sürükleniyor. Sadece daha fazla ve daha uzun süreli acı çekerek… 

DxE’nin gizli kayıtları ve ALDF koalisyonunun güncel girişimleri, acımasızlığın sınırsızlığını gözler önüne seriyor.

Farm Sanctuary, Mercy for Animals, Woodstock Sanctuary, World Animal Protection ve Animal Legal Defense Fund’ın (ALDF) da aralarında bulunduğu bir koalisyon 25 Ağustos’ta ABD Tarım Bakanlığı’na ivedi bir dilekçeyle başvurarak, özellikle pandemi sürecinde hayvan üretim çiftliklerinde yaygın olarak uygulanan ve “nüfus azaltımı” adı verilen toplu katliam yöntemlerine aktarılan COVID-19 yardım fon ve kaynakları ile her türlü destek mekanizmalarının durdurulmasını istedi. Toplu öldürme emri veya izni veren mezbaha, toplayıcı, işleyici ve dağıtıcıların kullandığı bu yöntemlerden ikisi, su bazlı köpükle hayvanların üzerini kaplama ve havalandırma sistemlerini kapatarak hayvanları nefessiz bırakma. 

Havalandırma sistemlerinin devreden çıkarılması ve hiçbir boşluk kalmayacak şekilde havalandırma deliklerinin kapatılması, hayvanların kalabalık olarak tutulduğu alanlarda, artan sıcaklık ve nemle birlikte adeta haşlanarak havasızlıktan ölmelerine neden oluyor. Bu yöntemle acı içinde ölüm birkaç saat sürebiliyor. Bazı yerlerde süreci hızlandırmak için hayvanların alıkonduğu ahırlara buhar pompalanıyor.

Hayvancılık endüstrisince ağırlıklı olarak tavuk ve hindilerin toplu halde katledilmesinde kullanılan su bazlı köpük yönteminde ise tıraş köpüğü kıvamındaki dev köpük kütleleri hayvanların üzerini tamamen kaplayacak şekilde içeri yığılıyor. Binlerce hayvanın korku içinde boğularak ölmesi, bu yöntemle 15 dakikayı buluyor.

DxE gizli video ve ses kayıtları

Direct Action Everywhere (DxE) tarafından temin edilen bir video, Iowa’nın en büyük domuz üretim tesisi olan Select Farms’ın Nisan ayı sonunda havalandırma sistemlerini kapatarak toplu katliam yaptığını ortaya çıkarmıştı.

Videoda, bir süre sonra ölüme yenik düşen domuzların hayatını kaybetmeden önce ıstırap halindeyken attığı çığlıklar duyuluyor (Uyarı: Bağlantıdaki yaklaşık 2,5 saatlik ses kaydı pek çok kişi için üzücü ve tetikleyici olabilir). DxE kayıtları aynı zamanda, az sayıda dahi olsa bazı domuzların bu uygulama sonrası hayatta kalabildiğini, fakat ertesi gün kontrol amaçlı tesise gelen eli silahlı çalışanların en ufak bir yaşam belirtisini ortadan kaldırarak hayatta kalmayı başaran domuzları da ateşli silahlarla vurduklarını gösteriyor. Ardından hayvanlar buldozerlerle tesisten çıkarılıyor.

ABD’nin dördüncü büyük domuz üretim tesisi olan Iowa Select Farms, pastoral stok fotoğraflarla dünyaya kendini etik ve hayvan dostu bir şirket olarak tanıtıyor. 

Zincirleme etki

COVID-19 pandemisi ABD’de binlerce mezbaha çalışanının hastalığa yakalanarak işi bırakmasına neden oldu. Bu da mezbahaların belirli aralıklarla kapanmasına ve tesislerin öldürülen hayvanları “işleme” kapasitelerini büyük oranda azaltmalarına yol açtı.

Fabrika çiftliklerindeki hayvanlar ise zincirleme bir etki olarak şirketler ve tesis sahiplerine göre “fazlalık” olarak görülmeye, tesislerde “sıkışıklık” yaratmaya ve hayatta kaldıkları her geçen gün “maddi yük” olmaya başladı. Hayvancılık sisteminin tüm aşamalarını etkileyen bu “yığılma” ise, salgın sürecinde kolaylıkla gözden çıkarılan bu hayvanların toplu halde bahsedilen yöntemlerle öldürülmelerine neden oluyor.

Çünkü endüstri, hayvanlardan elde edilen kârı en üst seviyede tutmaya çalışırken tedarik zincirinde meydana gelebilecek herhangi bir gecikmeyi kabul etmiyor. “Sıfır stokla üretim ve çalışma” modelini temel alan bu sistem, kesilme kilosuna ulaşan hayvanların halihazırda aktif olan daha az sayıdaki mezbahalarda ölüme gönderilmesini ve çiftliklere yeni getirilen hayvanların da bu hayvanların “tam zamanında” yerine konmasını garanti ediyor. 

Bu sıradışı toplu katliam yöntemlerine karşı ilk adımı attıklarını söyleyen ALDF yöneticilerinden Stephen Wells, pandemi nedeniyle bu yöntemlerle yapılan toplu katliamların devam edebileceğini düşünüyor. Çünkü devlet ve şirket politikaları, mezbahalarda ve hayvan üretim çiftliklerinde çalışanların, kesim sıraları boyunca dip dibe durmalarını ve bu süreçleri hızlandırmalarını zorunlu kılıyor. Bu da virüsün bu ortamlarda daha kolay yayılmasına yol açıyor. Sonuç olarak tesislerin geçici olarak kapanmasının, tedarik zincirindeki aksamaların ve dehşet verici toplu katliamların önümüzdeki aylarda daha da artacağı tahmin ediliyor. 

Iowa’daki resmi devlet yetkililerinin Nisan sonunda ABD yönetimine gönderdikleri uyarı niteliğindeki resmi mektupta, üretim ve işleme tesislerindeki “iş veriminin düşmesi” veya bu tesislerin pandemi sonucu kapatılması nedeniyle, üreticilerin her hafta 700 bin domuzu toplu halde öldürmek zorunda kalabileceği aktarılmıştı. 

Vegan oyuncu Joaquin Phoenix, Temmuz ayında ALDF ile ortak bir çağrı yaparak tanık oldukları ek ihlalleri bildirmeleri için mezbaha ve üretim çiftliklerinde çalışanlara seslenmişti.

Kaynaklar: ALDF, The Intercept, DxE YouTube, VeganNews

Pandemi sürecinde hayvan çiftlikleri ve mezbahalardaki toplu katliamlar yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Haziran 2018’de Oxford Üniversitesi bilim insanları tarafından Science dergisinde yayımlanan ve bugüne kadar küresel gıda sistemleri hakkında yazılmış en kapsamlı makale de, yeni raporun çıktılarını teyit eder ve bitki temelli beslenmeye dair geleceğe yönelik yol haritasını çizer nitelikte.

“Gıda ve Pandemiler” başlıklı ProVeg International raporu, zoonotik* hastalıklara neden olan ve birbiriyle etkileşim halindeki faktörleri ana hatlarıyla çiziyor: Hayvancılık faaliyetleri için doğal yaşam alanlarının ve biyoçeşitliliğin yok edilmesi, yaban hayvanlarının besin olarak tüketilmesi ve hayvanların gıda amaçlı yetiştirilmesi.

ProVeg International raporunda endüstriyel hayvancılığın oluşturduğu pandemi riski şöyle özetleniyor: “Felaketin formülü beklenmedik bir şekilde basit: bir hayvan, bir mutasyon, bir insan ve tek bir temas noktası. COVID-19’un çıkış noktası konusunda henüz kesin bir bilgi edinilmiş değil; fakat bu durum, domuz veya kuş gribi için geçerli değil. Bu virüslerin hayvan çiftliklerinden çıktığını biliyoruz. Bu tesisler, virüslerin evrimi ve bulaşması açısından mükemmel şartları oluştururken, aynı zamanda antibiyotik direncinin gelişmesine de neden oluyorlar. Bu nedenle geleceğin pandemileri için en uygun ‘kuluçka’ ortamı, fabrika tipi hayvancılığın yapıldığı tesisler.

Et, yumurta ve süt ürünlerine yönelik iştahımız ve hayvanların yaşam alanlarını yok eden faaliyetlerimiz; kısıtlı / kapalı alanlarda her geçen gün çok daha fazla sayıda hayvan tutmamıza neden oldu. Bu da bizi yabani ve evcilleştirilmiş hayvanlar ile daha yakın temas haline getirdi.”

COVID-19’dan kuş gribine

COVID-19 gibi salgınlar daha çok yaban hayvanlarıyla ilişkilendirilse de patojenler** yaban hayvanlarından çiftliklerde sütü, yumurtası ve eti için yetiştirilen hayvanlara ve buradan da insanlara kolaylıkla geçebiliyor. Tıpkı kuş gribi ve domuz gribinde olduğu gibi… Yaban hayvanlarıyla temas sonucu Ebola, Marburg, HIV, Batı Nil virüsü ile SARS, MERS ve COVID-19 gibi koronaviüslerin insana geçtiğini hatırlatan rapor; rota virüsü, çiçek virüsü ve influenza A gibi hastalıkların da insan tüketimi için evcilleştirilmiş hayvanlardan geçtiğini vurguluyor.

Bugün COVID-19 kaynaklı ölüm oranının %4,7 olduğunun ve COVID-19’un sıradan gripten 47 kat daha ölümcül olduğunun altını çizen rapor, kuşlardan geçen “kuş gribi” (H5N1) kaynaklı ölümlerinin oranının ise %60 olduğunu belirtiyor.

COVID-19 endüstriyel hayvancılık tesislerinden veya mezbahalardan çıkmamasına rağmen kaçınılmaz bir şekilde buralara girmeyi başardı ve pek çok farklı soruna neden oldu. Rapor; “mevcut pandemi, hayvancılık endüstrisinin hastalıklara ne denli açık ve salgınlara karşı ne denli savunmasız olduğunu gösterdi” diyor ve bu uygulamaların hayvanlar, insanlar ve gıda sistemine gerek etik, gerekse ekonomik boyutuyla ciddi zararlar verdiğini aktarıyor.

Raporda, önümüzdeki yıllarda karşılaşabileceğimiz pandemilerin daha sık ve ölümcül olacağına dair uyarılar da var. Uzmanların bu endişe verici öngörüsü insan faaliyetleriyle ve özellikle de küresel gıda sistemiyle doğrudan bağlantılı.

Hayvan, insan ve çevre için gelecek vegan

Hayvancılık, dünya çapında toprak kullanımını en fazla etkileyen insan faaliyetlerinden biri olarak görülüyor. Artan dünya nüfusuyla birlikte hayvansal ürünlerin üretim ve tüketimine devam edilmesi, mera ve tarla açıp hayvan yemi ekme amacıyla ormanların yok edilmesine neden oluyor.

Rapora göre, mevcut tatlı su kaynaklarının %70’i ve yaşanabilir arazilerin %50’si yem yetiştirmek ve hayvan üretimi için kullanılırken, dünyadaki tarım alanlarının %80’inden fazlası da et, yumurta ve süt üretimi için kullanılıyor.

ProVeg International’ın raporu, Birleşmiş Milletler Çevre Programı’ndan (UNEP) da destek buldu. ProVeg’in yeni raporunun “endüstriyel hayvancılık ile pandemi riski arasındaki bağlantıyı net bir şekilde ortaya koyduğunu” belirten UNEP Karasal Ekosistem Birimi direktörlerinden Musonda Mumba, “günümüzde patojenlerin, daha önce hiç görülmemiş bir şekilde yabani ve evcilleştirilmiş hayvanlardan insanlara geçebildiğini, buna imkan veren şartların da fazlasıyla mevcut olduğunu” vurguluyor. 

İnsan faaliyetlerinden kaynaklanan iklim değişikliğine de değinen rapor, önümüzdeki yıllarda COVID-19 benzeri pandemileri engellemek için küresel gıda sisteminin, “dev bir zoonoz üretim makinesi gibi işleyen” hayvancılıktan uzaklaşacak şekilde kapsamlı bir dönüşüme girmesi gerektiğinin üzerinde duruyor. 

Önsözünü yazar ve biyoetik profesörü Peter Singer’ın kaleme aldığı ProVeg raporu, gelecekteki pandemileri önlemek ve küresel düzeyde karşılaştığımız pek çok sorunu çözmek için atılacak en önemli adımlardan birinin, hayvanları ve hayvansal ürünleri tüketmeye devam etmek yerine bitkisel beslenmeye geçmek olduğunun altını çiziyor.

Umut vadeden gelişmelerin, çözüm önerilerinin ve karar vericiler ile birlikte bireylere yönelik çağrıların bir araya getirileceği raporun ikinci kısmı, 2020’nin üçüncü yarısında kamuoyuyla paylaşılacak. 

Raporun İngilizce orijinal PDF versiyonuna bu bağlantıdan ulaşabilirsiniz.

Nereden yediğiniz değil, ne yediğiniz önemli: Oxford Üniversitesi raporu

ProVeg International’ın raporundan iki yıl önce Science dergisinde yayımlanan ayrıntılı bilimsel çalışma da, gıda sistemlerinin sera gazı salınımlarını inceleyerek üretim ve beslenme tercihlerimizin küresel düzeyde çevreye etkilerini ortaya koydu. Çünkü gıda üretimi dünyadaki toplam sera gazı salınımlarının 1/4’ünden sorumlu. Et, süt, yumurta ve deniz ürünlerini kapsayan hayvancılık ise, gıda sera gazı salınımlarının %31’ini oluşturuyor.

Besin maddesi olarak tanımlanan ve hayvanların da aralarında bulunduğu 29 “ürünü” toprak kullanımı, üretim, işleme, taşıma, perakende ve paketleme aşamalarıyla ele alan Oxford Üniversitesi makalesi, 119 ülkedeki 38 bin çiftlikten elde edilen verileri derledi.

Bu çalışmada öne çıkan en önemli bilgilerden biri, hayvansal ve bitkisel besinlerin sera gazı salınımları arasında ciddi miktarda fark olduğu. Yani hayvansal gıdaların bitki temelli besinlerden çok daha yüksek karbon ayak izi bıraktığı (ama buna rağmen protein ve kalori katkısının çok düşük olduğu)… Bu makaledeki verilerin görselleştirildiği Our World in Data’daki tabloya göre:

• 1 kg sığır eti üretmek 60 kg sera gazı salınımına neden olurken, 1 kg bezelye üretmek yalnızca 1 kg sera gazı salınımı meydana getiriyor. Soya sütü, kök sebzeler, mısır, domates, muz gibi bitki temelli besinler de bezelye ile benzer veya daha düşük sera gazı salınımına neden oluyor.
• 1’er kg kuzu ve peynir üretimi, 20 kg’dan fazla CO₂ eşdeğeri sera gazından sorumlu.
• Kümes hayvanları ve domuz üretimi de diğer hayvansal gıda üretimlerine oranla daha düşük karbon ayak izine sahip olsa da, sera gazı salınımları çoğu bitkisel besinden çok daha yüksek (6 ve 7 kg CO₂ eşdeğeri).

Tüm bu veriler ışığında işin bir de şu boyutu var: Endüstriyel hayvancılık ile ilişkilendirilen habitat kaybı ve fabrika tipi hayvancılığın çevreye zararı, insan sağlığına dair endişelerle birlikte pek çok kişiyi yerel çiftliklerden hayvansal ürün almaya yönlendirebiliyor. Oysa araştırmada ortaya çıkan veriler, aslında gıdanın “nereden” geldiğinden çok “ne” olduğunun ve bizim “nereden” değil, “ne” yediğimizin daha önemli olduğunu ortaya koyuyor.

Bu aşamada makaledeki şu veriler daha dikkat çekici hale geliyor: Çoğu gıdanın karbon ayak izi, daha çok (%80 oranında) toprak kullanımı ve çiftlik (üretim) aşamasında ortaya çıkıyor; gıda sistemlerinin diğer aşamalarında (işleme, nakliyat vb.) değil.

Araştırmaya göre taşıma/nakliyat aşaması, pek çok besinde %10’dan daha az bir salınım meydana getiriyor. Sadece nakil değil, işleme, perakende ve paketleme gibi tedarik zinciri aşamalarında da karbon ayak izi, çiftlik ve arazi kullanımı aşamalarına oranla düşük seyrediyor.

Nitekim bilim insanları hem makalenin düzeltilmiş versiyonunda hem de Science Daily ve The Guardian gibi mecralara verdikleri röportajlarda, üzerinde çalıştıkları farklı modellemeler doğrultusunda, hayvansal ürünlerin olmadığı bitki temelli bir beslenme biçiminin günümüzde ve gelecekte çevreye çok ciddi fayda sağlayacağını vurguluyor.

Buna göre;

• Hayvanların ve hayvansal ürünlerin yer almadığı (vegan) bir senaryo, tüm sektörlerde ortaya çıkan toplam küresel sera gazı salınımını %28 oranında azaltabilir. Aynı zamanda et ve süt ürünlerinin tüketilmediği bu senaryoda, küresel tarım alanlarının kullanımı da %75 oranında azaltılarak halen dünyayı besleyecek miktarda ürün temin edilebilir (Bu da ABD, Çin, Avustralya ve AB ülkelerinin toplam alanına eşit bir alana tekabül ediyor).
• En yüksek karbon ayak izine sahip hayvansal ürünlerin %50 oranında azaltılmasını içeren ikinci senaryoda ise, küresel sera gazı salınımları %20 azaltılabilir.

Bitki temelli beslenmenin, tatlı su kullanımını ve tarım alanlarının kullanımını da benzer bir şekilde azaltacağını belirten araştırmacılar, bu yaklaşım ve uygulamaların çarpan etkisi yaratacağını ve küçük davranış değişikliklerinin ne denli büyük ve çevre açısından olumlu sonuçlar meydana getirebileceğinin altını çiziyor.

Makalenin yazarlarından Joseph Poore, “Bu senaryolar, tropik ormanlar üzerindeki insan baskısını azaltarak bu arazileri yeniden doğaya kazandırabilir. (…) Dünya üzerindeki etkinizi azaltmanın en geçerli yolu vegan beslenme. Üstelik yalnızca sera gazlarını azaltmak için değil, okyanus ve denizlerdeki küresel asitlenmeyi ve ötrofikasyonu***, tarım arazileri ve su kaynaklarının kullanımı üzerindeki insan baskısını azaltmak için de geçerli. Et ve süt ürünlerini azaltmak, uçak yolculuklarını sınırlandırmak veya elektrikli otomobil almaktan çok daha somut sonuçlar doğurabilir.”

Veganlık ahlaki ve vicdani sorumluluk

Günümüzde yapılan bilimsel araştırmaların hayvanları ve hayvansal ürünleri tüketmenin sağlık ve çevre açısından zararlarına odaklanmaları ve bunları objektif bir şekilde sunmaları, beslenme ve yaşam tarzımızı değiştirmek için bize (ek) sağlam argümanlar sunuyor. Hayvanları “besin, ürün” olarak görmemek ve tüketmeye son vermek ise, diğer tüm dayanaklardan bağımsız olarak, hayvanlara karşı hem ahlaki hem de vicdani bir sorumluluk olarak her daim karşımızda duruyor.

Bilimsel çalışmaların da gösterdiği gibi, hayvan sömürüsüne son verip vegan bir yaşama geçiş yaptığımızda, bu sömürüden kurtulan yalnızca hayvanlar olmayacak. Hayvanlarla birlikte doğal alanlar ve sağlığımız da gıda manipülasyonundan kurtulacak.

(*) Hayvanlardan insanlara geçen

(**) Hastalıklara neden olan virüs ve bakteri gibi mikroorganizmalar

(***) Sudaki azot ve fosfat miktarının artması

Kaynaklar: VegNews, TotallyVeganBuzz, Oxford Üniversitesi, Our World in Data 1 & 2, Food Source UK, Science Daily, Science, Vegan Outreach, The Guardian

Yeni rapor: Hayvancılık ile pandemiler arasındaki bağlantı yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

We Animals Media’dan çıkan yeni fotoğraf kitabı “Hidden: Animals in the Anthropocene” (İnsan Çağı’nda Gizlenen Hayvanlar) insanın insan dışı hayvanlarla ilişkisini mercek altına alıyor. İlk etapta sınırlı sayıda baskıyla çıkan kitap, dünyanın farklı ülkelerinde hayvanların çektiği ıstırabın ne denli inkar edilemez boyutlarda olduğunu fotoğraflar aracılığıyla okuyuculara aktarıyor. Aynı zamanda hayvan sömürüsü ve insan sağlığı arasındaki bağlantıya dair son derece somut ve değerli bir içgörü sunuyor. 

İnsanların insan dışı hayvanlara yönelik dehşet verici muamelesini ödüllü 30 foto-muhabirinin objektifinden yansıtan kitap, Jo-Anne McArthur ve hayvan fotoğrafçısı Andrew Skowron’un imzasını taşıyor.

We Animals Media’dan çıkan diğer iki kitap ise, 2013’te yayımlanan ve gıda, moda, eğlence ve araştırma sektörlerinde sömürülen hayvanların öyküsünü anlatan “We Animals” (Biz Hayvanlar) ile hayvan esaretini konu alan 2017 tarihli “Captive” (Esir). 

Hayvanlar için Sesini Yükseltmek

Kitabın metinlerden çok fotoğraf ağırlıklı olduğunu söyleyen Jo-Anne McArthur, fotoğrafların söze gerek olmadan gerçekleri olduğu gibi yansıttığını aktarıyor. Foto-muhabirlerinin ise, yaptıkları işin doğası gereği etki gücünün büyük olduğunu, fotoğraflarla toplumsal değişime katkıda bulunduğunu düşünüyor. 

“‘Hidden’, hayvanlar için sesini yükseltmeyi amaç edinmiş fotoğrafçı ve gazetecilerin son derece dokunaklı ve yürek burkan çalışmalarından oluşuyor. Amacımız yalnızca hayvanların öykülerini görünür kılmak değil; aynı zamanda kullandığımız hayvanları gündeme taşımak ve hayvanların yaşadığı acılar hakkında bir diyalog zemini oluşturmak.” 

Kitabın bir diğer amacı da, kitabın editörleriyle birlikte kitaba katkıda bulunan 30 fotoğrafçının, “dünyanın farklı ülkelerine seyahat ederek fiziksel, duygusal ve psikolojik tahribat pahasına da olsa, kitabı okuyacak kişilere bu öyküleri nasıl ulaştırdıklarına” dikkat çekmek. 

McArthur, “Hidden’ı okuyan birinin sersemlemesini istiyorum. Bilgi sahibi olmasını istiyorum,” diyor.

“İnsanların öykülerden etkilenerek artık bu endüstrilere katkıda bulunmayacağı bir noktaya gelmesini istiyorum. Hatta okurların harekete geçmelerini, değişimin bir parçası olmalarını ve bu endüstrileri sonlandırmak için ellerinden gelen her şeyi yapmalarını umuyorum. Çünkü bu endüstriler hayvanlara, sağlığımıza ve çevreye zarar veriyor.”

Kitap şu anda satışta ve Eylül ayında İtalya’da baskıya girecek. McArthur kitabın Aralık’ta okuyuculara ulaşabileceğini belirtse de, kitabın piyasaya çıkma sürecinin Covid-19 pandemisi nedeniyle uzayabileceğini söylüyor.

“Hayvanlara verdiğimiz zarar bize geri dönüyor” 

İnsanlar her yıl eti için dünya çapında yaklaşık 80 milyar hayvanı katlediyor. 

İnsan tüketimi için ayrılan hayvanlar, aynı zamanda deri ve kürklerinin kıyafet olarak satılabilmesi için korkunç şartlarda üremeye ve yaşamaya zorlanıyor. Bazı türler ise deney malzemesi ve eğlence aracı olarak görülüp insan hizmetine sunuluyor. 

McArthur kitabın çıkış noktasının da bu olduğunu söylüyor: “Anthroposen, içinde bulunduğumuz jeolojik döneme verilen isim. Bu dönemde iklim, çevre ve Dünya’daki tüm canlı yaşamı üzerindeki en büyük etki insan faaliyetleri.”

Dünyanın bugün virüsler, küresel salgınlar ve insan sağlığıyla ilgili pek çok sorunla karşı karşıya olduğunu belirten McArthur, insan faaliyetlerinin yıkıcı sonuçlarına atıfta bulunuyor.

“Yaban hayvanlarını doğal yaşam ortamlarından yakalıyoruz ve insanlar için çalışmaya, insanları eğlendirmeye zorluyoruz. Ya da sahte ilaçlar ve afrodizyaklar için onları öldürüyoruz. Hayvanları fabrika çiftliklerine tıka basa doldurup domuz gribi ve kuş gribi gibi pek çok hastalığa yol açacak olumsuz şartları bizzat kendimiz yaratıyoruz. Onlara verdiğimiz zarar bize geri dönüyor. Tüm canlıların iyiliği için bu düzen devam etmemeli.”

Kitabın özellikle içinde bulunduğumuz pandemi sürecinde etkisini artırabileceğini söyleyen McArthur, “Kitapta anlatılan merhametten yoksun öyküler içinde bulunduğumuz durumu gün ışığına çıkarıyor,” diyor.

“Aynı zamanda canlı hayvan pazarlarından endüstriyel hayvancılığa kadar dünya çapında hepimizi etkileyen bu acil duruma dikkat çekiyor. Hidden hayvanlara neler yaptığımızı ve bu sistemin neden değişmesi gerektiğini tüm sertliği ve çıplaklığıyla gözler önüne seriyor.”

Hayvanlara Yaşatılan Acı ile İnsan Sağlığı Arasındaki Bağlantı

Süregelen küresel salgın virüslerin ne kadar ölümcül olduğunu gösterdi. Canlı hayvan pazarlarının ve yaban hayvanlarının etlerini tüketmenin de ne denli tehlikeli olduğunu bir kez daha tüm dünyaya kanıtladı. 

Uzmanlar yeni tip koronavirüsün ilk vakalarının Wuhan’daki (Çin) canlı hayvan pazarlarıyla bağlantısı olduğunu açıkladı. Ancak hala hastalığın tam olarak nereden çıktığı tespit edilemedi. Bilim insanlarının çoğu hayvanlardan insanlara bulaşan (zoonoz) bir hastalık olduğu konusunda hemfikir. 

Bilimsel araştırmalar insan hastalıklarının yüzde 60’ının ve yeni çıkan bulaşıcı hastalıkların yüzde 75’inin zoonoz olduğunu ortaya koyuyor. Bu hastalıkların büyük bir kısmı, tavuk, sığır ve domuz yetiştiriciliği gibi Batı kökenli hayvancılık faaliyetlerinden kaynaklanıyor. 

McArthur’a göre dünyada eksik olan şey “hayvanların perspektifi”. İnsan dışı hayvanların gözünden dünya görülmüyor, gizli kalıyor. Hidden kitabı da bu noktada devreye giriyor. Kitap, sesleri duyulmayan insan dışı hayvanlara ses oluyor. 

“Hayvanlar endüstriyel fabrikalar, kedi-köpek üretim çiftlikleri ve araştırma laboratuvarları gibi tek bir penceresi bile olmayan tesislerde kilit altında tutuluyor. Bu yüzden onların gözünden dünyayı göremiyoruz. Bildiğimizi sandığımız şeyler ise, bu endüstrilerin bize bilgi olarak sunduğu şeyler.”

Gizlenen Hayvanlar

Hidden kitabı, ağır vahşet ve şiddet içeren fotoğraflarıyla dünya çapında insanın insan dışı hayvanlarla çatışmasını afişe ediyor. 

Kitabın önsözünü yazan vegan aktivist Joaquin Phoenix şöyle diyor: “Kitapta görev alan foto-muhabirleri dünyanın en karanlık yerlerine girdi. Yakaladıkları ve bizlerle paylaştıkları bu görüntüler, hayvanlara yönelik davranışlarımızın affedilemez olduğunu en somut haliyle bir kez daha hatırlattı. Bu fotoğraflar, önümüzdeki yıllarda değişimin öncüsü olacak.”

Kitaptaki her bir fotoğrafın ayrı öyküsü olsa da McArthur’a göre hepsinin ortak noktaları var: “Çoğunu dokunaklı, nükteli, net, gaddar ve incelikle icra edilmiş olarak tanımlayabilirim. Bu fotoğraflara her baktığımda üzerimdeki etkisini hissedebiliyorum. Daha fazla çalışmak, değişim yaratmak, bildiklerimi herkesle paylaşmak ve dünyanın dört bir yanına sevgiyi ve bilgiyi ulaştırmak istiyorum. Ancak bu şekilde gezegeni paylaştığımız son derece büyüleyici ve karmaşık hayvan türlerine karşı davranışlarımızı değiştirebileceğimiz ve bunun için ihtiyacımız olan gücü ancak bu yöntemle edineceğiz.” 

Kaynak: Live Kindly – Audrey Enjoli

Fabrika çiftçiliğinin karanlık yüzü: Jo-Anne McArthur’un yeni kitabı  yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.