“Vegan” terimi oldukça soyut özellikte bir karşılığa sahiptir. Diğer yandan, bir kişinin beslenmesi sadece direkt olarak tükettiği somut yiyecekler üzerinden tanımlanır. Burada dikkat edilmesi gereken esas nokta, vegan olmayan diyetler için geçerli olduğu gibi, vegan bir diyet uygulamanın da sağlıklı ve sağlıksız yollarının bulunduğunu anlamak ve belirgin kılmaktır. Zira, sağlıklı vegan diyetleri destekleyen güvenilir kanıtlar yeterli miktarda birikmiş durumda ve bu bilgiler Türkiye kamuoyuna iletilmeli.

Maalesef -ve aslında kısmen medya yüzünden- sağlıksız vegan diyetler gündeme hükmetmekte. Bu son üzücü vakada da, bu çocuğun ciddi bir şekilde yetersiz beslendiği ortaya çıktı; zira, iddialara göre, çocuk sadece sebze, meyve ve anne sütüyle beslenmekteymiş. Ayrıca, bu bebek evde doğumla dünyaya gelmiş ve kısa yaşamı boyunca bir kez bile hastaneye götürülmemiş veya doktor kontrolünden geçmemiş. Dolayısıyla, söz konusu davanın veganlığı hedef almakta kullanılması hiç adil olmazdı. Ne yazık ki, tam da bu şekilde, yani haberi yapılan ebeveynler “vegan” bir aileyi temsil ediyor gibi medyada konu edilmekte ve medyanın veganlığa bu tür yaklaşımları çok yaygın.

ABD, Kanada ve İngiliz Diyet Derneklerine göre, iyi planlanmış vegan diyetler, hamilelik ve çocukluk döneminde de dahil olmak üzere yaşamın tüm aşamalarına uygundur. Sağlıklı bir vegan diyet, her tür besin ihtiyacını yaşamın herhangi bir aşamasında karşılayabilir ve bazı hastalıkların önlenmesinde ve tedavisinde sağlık yararları sağlayabilir.

Milliyet Gazetesi’nde yayımlanan yazı Amerikan Diyet Birliği’nin konumuna atıfta bulunsa da herhangi bir atıfta bulunmadan, başka türlü iddialarda bulunan bir doktor ve diyetisyene sorular yöneltmeyi ve aldığı yanıtları güvenilir bularak veganlığın eleştirisi bağlamında sunmayı uygun görmüş. Görünüşe göre, uygun şekilde planlanmış vegan diyetlerinin sağlıklı olduğu konusunda anlaşan ve bunun üzerine fikir birliği beyanları bulunan binlerce diyetisyenden daha iyi biliyorlar.

Sağlıklı bir vegan diyeti, aşağıdaki “Güç Tabağı”nda (Sorumlu Tıp için Doktorlar Komitesi’nden) gösterildiği gibi, bütün ve bitki bazlı yiyeceklere dayalı bir beslenme modelini esas almaktadır. “Bütün (işlenmemiş) yiyecekler (whole-foods) ve bitki bazlı diyet” ifadesi sağlıklı bir vegan diyetini betimlemekte yaygın olarak kullanılır.

Böyle bir diyet sadece yeterli beslenme açısından uygun olmakla kalmaz, aynı zamanda dünya çapında önde gelen ölüm nedenlerinin risklerini azaltmaya yardımcı olmak açısından en uygun özelliklere de sahiptir: Kalp hastalığı, diyabet, kanser, obezite ve yüksek tansiyon gibi önlenebilir kronik hastalıklar.

Aslında, dünya genelinde hesaplandığında sağlıksız diyetler sigara içmekten bile daha çok ölümden sorumludur. Bu bilgi 27 yılı aşkın bir sürede ve 195 ülkeden elde edilen veriler temelinde gerçekleştirilen ve Mayıs 2019’da Lancet tarafından yayımlanan bir çalışmaya ait bir sonuç.

Bilim, sağlığımız için en uygun yiyeceklerin et, yumurta, peynir ve yoğurt değil, daha ziyade sebze, meyve, tam tahıllar, baklagiller, kuruyemişler ve tohumlar gibi bütün (rafine edilmemiş) bitki bazlı yiyecekler olduğunu göstermektedir.

Ayrıca, Türkiye’de çocukların %30’unun “fazla kilolu” olduğu belirtilmelidir. Yaklaşık her 3 çocuktan biri aşırı kilolu ve bu durum 1990’dan bu yana %151’lik bir artış olduğu anlamına gelmekte. Bu, gelecek yıllarda yaşanabilecek bir halk sağlığı felaketinin reçetesi demektir! Sağlıklı bir vegan diyeti gerçekten de Türkiye’deki bu nesil çocukların ebeveynlerinden önce ölmelerini engellemeye yardımcı olacak çözümlerden biri olabilir.

Aileniz için bütün (işlenmemiş) yiyeceklerden oluşan bitki bazlı bir diyet (sağlıklı bir vegan diyet) benimsemeyi düşünüyorsanız, en son beslenme bilimleriyle güncel bilgileri takip etmekte olan ve böyle bir ağ veya kurumda kayıtlı olan bir diyetisyen ile iletişime geçin. Aslında, “tüm sağlık profesyonelleri vegan diyetlere ilişkin meselelerle ilgili mevcut kanıtlara dayanan bir yaklaşımı izlemelidir.” Bununla birlikte, bireyin ihtiyaçlarına ve yediği ya da yemediği yiyeceklere bağlı olarak bazı takviyelerin alınması (D vitamini, B12 vitamini ve omega-3 yağ asitleri gibi) beslenme yeterliliğini sağlamak için gerekli olabilir.

Yazan: TVD Diyetisyeni Didem Varol (5 Aralık 2019)

Didem Varol kimdir?

Didem Varol Kanada’da eğitim almış, Bitki Bazlı Beslenme (vegan beslenme) konusunda uzman bir diyetisyendir. 2008 yılında McGill Üniversitesi’nden mezun olup yaklaşık 10 yıl Toronto Halk Sağlığı Birimi’nde kronik hastalıkları önleme alanında çalışan Didem Varol, ardından T. Colin Campbell Center for Nutrition Studies & eCornell ve Physicians Committee for Responsible Medicine’den bitki bazlı beslenme eğitimleri aldı. Food For Life programı eğitimlerini verme sertifikasına sahip olmasının yanı sıra, Plantgevity Nutrition Solutions adlı beslenme çözümleri hizmeti ve Vegan Derneği bünyesinde bütünsel bitki bazlı vegan beslenme danışmanlığı hizmeti vermektedir.

Çocuk ölümlerinden sorumlu beslenme tarzları için veganlık suçlanabilir mi? yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Geçtiğimiz hafta PCRM‘in bir podcast‘ine konu olan yeni bir bilimsel çalışmaya göre, vegan diyetler söz konusu hastalığın tedavisi ve vermiş olduğu hasarın tersine çevrilmesi bakımından pek çok hasta üzerinde ilaçlarla kıyaslandığında daha etkili sonuçlar sağlamış.

Bitki bazlı diyetlere geçen hastaların romatoid artrit ve ona bağlı olumsuz etkilerden tamamıyla kurtulduğu bu umut verici sonuçlar vegan beslenme ile insan sağlığı arasındaki pozitif ilişkiler üzerine çok önemli bir gelişme olarak PCRM’in podcast’inde gündeme getirilmiş oldu.

Yayımlanan bahse konu çalışmada, kronik bir enflamatuvar (iltihaplı) otoimmün sistemi hastalığı olan romatoid artridin başta gelen enflamasyon (iltihap) nedenleri arasında hayvansal beslenmenin bulunduğu ve bu sebeple hayvansal beslenme terk edildiği takdirde ilintili enflamasyonun ve böylece söz konusu hastalığın ortadan kalktığı belirtilmekte.

Yararlanılan kaynaklar:
Promising New Research: Rheumatoid Arthritis and Plant-Based Diets
Romatoid artrit nedir? Romatoid artrit belirtileri ve tedavisi nasıl olur?
Nutrition Interventions in Rheumatoid Arthritis: The Potential Use of Plant-Based Diets. A Review

Yakında romatoid artrit için reçetelerde ilaç yerine vegan diyet yer alabilir yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Bu hafta pek çok haber bülteni kırmızı ve işlenmiş et tüketimini destekleyen yeni “kılavuzlara” atıfta bulundu. Bu tutarsız beslenme tavsiyesine aldanmayın zira bahse konu yaklaşımlar mevcut bilimsel kanıtları yansıtmamaktadır. Ne yazık ki, bunun gibi sansasyonel başlıklar insanların beslenme bilimine duyduğu güveni zayıflatmaya hizmet ediyor.

Tartışmanın kaynağı nedir?

Annals of Internal Medicine tamamı özel olarak finanse edilen altı bildiriden oluşan bir dizi yayımladı. Bu bildiriler -kanser ve diğer hastalıklarla bağlantılı olmasına rağmen- halkın mevcut kırmızı ve işlenmiş et tüketim seviyelerine devam etmesini tavsiye etmekte.

Arka plan

2015 yılında Dünya Sağlık Örgütü işlenmiş etleri (sosis, sucuk, pastırma, salam vs.) Sınıf 1 kanserojen olarak ilan etti. İşlenmiş etlerin kolorektal kansere neden olduğunu ve mide, pankreas ve meme kanseri gibi diğer kanser türleriyle güçlü bir şekilde ilişkili olduğunu açıklamak için yeterli kanıt var. Kırmızı et Sınıf 2A kanserojen olarak sınıflandırılmıştır, yani insanlar için muhtemelen kanserojendir.

Makalenin yazarları kim?

Yazarlar NutriRECS adlı özel olarak finanse edilen bir kuruluştandır. Fonlarının kaynağı web sitelerinde gösterilmez. “Hastaların ve topluluk üyelerinin değerlerine, tutumlarına ve tercihlerine dayanarak beslenme yönergeleri ürettiklerini” iddia ediyorlar. Her şeyden önce, halk sağlığı kılavuzlarının özel olarak finanse edilen gruplardan değil, yetkili bilimsel birimler ve hükumet birimlerinden gelmesi beklenir. İkincisi, beslenme kılavuzlarının tutumlara değil kanıtlara dayanması gerekir.

Ne buldular?

Araştırmacılar daha önceki çalışmaların meta analizlerini yaptılar ve bulgular aslında şu anda et tüketimi konusunda bilinenleri tekrarlamaktan öteye geçmiyor: Kırmızı ve işlenmiş etin düşük olduğu diyetler düşük ölüm ve hastalık riskiyle sonuçlanmaktadır.

Söz konusu çalışmalarda, aynı zamanda, insanların et yemeye yönelik tutumlarını değerlendiren makalelere bakıldı ve et tüketimiyle ilişkilendirilen sağlık yararlarına rağmen insanların kültürel alışkanlık veya gıda alışkanlıklarını değiştirmek istemeyecekleri şeklinde tahminlerde bulunuldu.

Eleştirmenler ne diyor?

Dünyaca ünlü birçok doktor ve sağlık kuruluşu bu makaleleri eleştiriyor. Örneğin, 500’den fazla sağlık uzmanı bulunan bir kuruluş olan True Health Initiative dergiden makaleleri yayımlamamasını istedi. Makalelere karşı çıkan diğer kuruluşlar arasında Amerikan Kardiyoloji Koleji ve Amerikan Kanser Araştırma Enstitüsü bulunmaktadır.

Yıllık makalelerde yanlış olan ne?

Yazarlar kendi çalışmalarında kırmızı ve işlenmiş et tüketiminin azaltılmasının sağlık yararları ile bağlantılı olduğunu tespit etmişler ancak konuyla ilgili tavsiyeleri bu bulgulara aykırı biçimlerde olmuş. Bu makalelerle ilgili dile getirilebilecek çok sayıda sorun var fakat en genel ifadelerle özetlersek şunları söyleyebiliriz:

Yazarlar kilit verileri dikkate almadılar, uygun olmayan analizler yaptılar (diyet müdahalelerinden ziyade ilaç deneylerine daha uygun olan analizler) ve halkın diyet alışkanlıklarını değiştirme istekliliği hakkında sağlamlığı kanıtlarla gösterilmiş olmayan kendi tahminlerini öne sürdüler.

Sözün özü

Beslenmenin kafa karıştırıcı olduğu şeklinde doktorların uzlaşamadığı bir nosyon vardır. Böyle bir belirsizlik insanların yetersiz beslenme tercihlerini yanlış bir biçimde (sözde) haklı çıkarmalarına neden olabilir. Kırmızı ve işlenmiş etin sağlık risklerini gösteren çok büyük kanıtlar var ve bu gerçeği açıkça dile getirmeliyiz.

Yukarıda değinilen en son makalelerden elde edilen veriler de aynı gerçeği ortaya koyuyor, ancak yazarlar söz konusu bulgulardan hareket etmeyen (bilimsel açıdan uygun olmayan) ve çelişkili sonuçlar çıkarmış. Bu, halk sağlığına hizmet etmek bakımından ciddi bir ihmalkarlık ve hatta oldukça zararlı bir yaklaşımdır. Burada aslında yeni bir konu yok: İnsan sağlığı ve gezegen için (ki bahsedilen çalışmalarda göz ardı edilmekte) en iyi diyet “bütün ve bitki-bazlı yiyecekleri vurgulayan” diyetlerdir.

Kamuoyunun bilgilerine sunarız.

TVD (Vegan Derneği) adına TVD diyetisyeni Didem Varol

*et: insanların tüketmesi için olan bir ürün anlamında değil hakkı ihlal edilen bir hayvanın bedeni anlamında

Kırmızı ve işlenmiş *et hakkında TVD basın açıklaması yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Çalışma aşırı kilolu ve obez yetişkinlerin veganlığa geçtikten sonra vegan olmayanlara kıyasla daha sağlıklı mikrobiyom veya iyi bağırsak bakterileri ve daha iyi insülin duyarlılığına sahip olduğunu ve böylece diyabete karşı da daha iyi korunduklarını buldu. Sonuç olarak, büyük bir kalori kısıtlaması söz konusu olmadığında bile fazla kilo ve vücut yağlarını da kaybettikleri sonucu elde edilmiş.

Çalışma için PCRM’den (Sorumlu Tıp için Doktorlar Komitesi) araştırmacılar katılımcıların yarısının az yağlı vegan bir diyet uyguladığı 148 fazla kilolu ve obez yetişkini 16 haftalık bir program dahilinde incelediler.

Araştırmacılar vegan diyetine katılanların vegan olmayan beslenme alışkanlıklarını sürdürenlerle karşılaştırıldıklarında önemli miktarda kilo verdiklerini ve vegan beslenme grubunun toplam kilo kaybının yaklaşık üçte ikisinin vücut yağı olduğunu belirtti. Vegan gruptakilerin diğer grupla kıyaslandıklarında iki kat daha fazla kilo verdikleri de araştırma sonuçlarının bir başka yönü.

Yeni araştırmanın bir diğer önemli yanı bu olumlu bulgunun nasıl gerçekleştiğini açıklayan kanıtlar sunması: Çalışma yüksek düzeyde sağlıklı bağırsak bakterilerinin vegan diyetlerle elde edilen sağlık avantajlarından sorumlu olduğunu buldu. Zira vegan diyetler sağlıklı bağırsak bakterilerini arttırmakta.

Çalışmayı yorumlayan ekipten yapılan bir açıklama şöyle: “Vegan diyetindeki katılımcıların daha çok lif sindiren ve kısa zincirli yağ asitleri denen bileşikleri üreten bakteroidetes adında bir çeşit bağırsak bakterisine sahip olduğunu buldu. Bu yağ asitleri metabolik sağlıkla ilişkilidir.”

Yararlanılan kaynak:
https://www.insider.com/vegan-diet-leads-to-weight-fat-loss-improves-gut-bacteria-2019-9

Vegan diyetle forma girmek daha kolay: Yanıt daha sağlıklı mikrobiyom sağlamasında olabilir yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Berlin’de yapılan basın toplantısında araştırmayla ilgili şu sonuçlara değinildi: Vegan/vejetaryen beslenen çocukların gereksinim duydukları besinleri alıp almadıklarını anlamak için en önemli ölçütlerden biri boy ve kilo olarak görüldü. Sonuç olarak vegan/vejetaryen beslenen çocukların %90’ı ortalama boy ve kiloda çıktı. Vegan beslenenlerin %10’u, vejetaryen beslenenlerin %6’sı Dünya Sağlık Örgütü‘nün öngördüğü boy kilo değerlerinin altında çıktılar. Dr. Keller´e göre bu durum bu çocukların aileleri tarafından doğru şekilde beslenmediklerini, aslında bir beslenme uzmanından destek almaları gerektiğini gösteriyor. Hepçil beslenen çocukların ise %3’ü olması gereken kilonun üzerinde.

Her 3 beslenme şeklinde de çocukların karbonhidrat, yağ ve protein alımları olması gereken değerlerde.

Demir ve folik asit alımında sadece vegan beslenen çocuklar referans değerleri yakalayabildiler ve bu hepçil beslenen çocuklarınkinden ortalama %50 daha fazla.

C vitamini ve çinko alımında her 3 grup da referans değerleri yakaladı. En yüksek C vitamini alımı vegan çocuklarda görüldü ve hepçil beslenenlere göre %30 daha yüksek çıktı.

Kalsiyum, iyot ve B2 vitamini her 3 grupta da referans değerlere göre düşük çıktı. En düşük grup vegan beslenen çocuklar oldu ve ortalama olarak referans değerlerin yarısında kaldılar. Hepçil beslenen çocuklar ise referans değerlerin ¾’ünü yakaladılar.

Araştırmaya katılan vegan çocukların %94‘ü B12 takviyesi alıyordu. Vejetaryen beslenen çocuklarda ise bu değer olması gerekenin yarısında kaldı.

Son olarak da kritik vitamin ve minerallerin alımına dikkat edilmesi şartı ile vegan/vejetaryen beslenmenin çocuklar için uygun olduğu belirtildi. Ancak bazı aileler için beslenme danışmanlığı ihtiyacına dikkat çekildi.

Kaynak: https://www.presseportal.de/pm/128917/3921001obs/Erna-Graff-Stiftung für Tierschutz/FHM

Finansör dernek: www.erna-graff-stiftung.de 

Beslenmeyle ilgili tavsiyeler, kişilerin sağlık durumuyla doğrudan bağlantılı olduğundan ve her bireyde farklılık gösterdiğinden, beslenme rutininizde yapacağınız değişiklikleri doktorunuza ve bitki temelli beslenmeyle ilgili bilgi sahibi olan vegan sağlık profesyonellerine danışmanızda fayda var.

Vegan beslenme çocuklarda da mümkün ve sağlıklı yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Çalışma, kalp (koroner arter) hastalığı bulunan 100 kişinin iki farklı diyeti uygulamasıyla gerçekleşti. Katılımcıların yarısı vegan bir diyeti takip ederken diğer grup tıp literatüründe en sağlıklı ve kalp-dostu diyetlerden biri sayılan ve bitki-bazlı gıdaların yanı sıra balık, kümes hayvanı ve düşük yağlı süt ürünleri gibi içerikler de bulunduran AHA diyetini uyguladılar.

8 hafta sonunda, daha yüksek kalp krizi riskiyle ilişkisi bulunan bir iltihap (enflamasyon) göstergesi olan CRP (C-reactive protein) seviyelerinin vegan diyet grubunda yüzde 32 daha düşük olduğu saptandı. Bulgular bel çevresi, yaş, ırk ve diyabet gibi değişkenler bazında ayarlanarak incelendiğinde de geçerliliğini korudu. CRP adlı proteine yönelik yüksek hassasiyeti sadece 8 haftada böylesi bir genişlikteki değişkenler dikkate alındığında umut verici oranlarda düşürme başarısı beslenme alışkanlıklarını değiştirmenin sağlık üzerindeki ciddi etkilerine odaklanan bitki-bazlı iyimser trendi biraz daha güçlendirecek görünüyor.

İlk kez 4 Aralık 2018’de yayımlanan ve daha uzun soluklu ve kapsamlı araştırmalar için bir zemin hazırlayan çalışma bitki-bazlı beslenmenin yararları konusunda artmakta olan destekleyici bilimsel kanıtlara benzersiz bir katkı sağlamış oldu.

Söz konusu gelişmelerin ardından AHA resmi web sitesinde güncellenerek yayımlanan 15 Mart 2019 tarihli bir yazıda bitki-ağırlıklı beslenmenin sağlık yararlarına özetle şöyle değinilmekte: Et tüketimi kalp hastalıkları, felç, obezite, yüksek tansiyon, kötü kolesterol (LDL), tip-2 diyabet ve pek çok kanser riskini arttırır. Et yemeyi tamamen bırakmak “daha az hastalık riski ve genel sağlığımızı iyileştirmek” demektir.

Vegan beslenme kalp sağlığı yarışında da önde yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.