Et ve süt elde etmek amacıyla ömür boyu işkenceye maruz bırakılıp istismara uğrayan hayvanların yaşadıklarından, yani hayvancılığın temel etik sorunlarından çok gezegenin ve insanların uğradığı zararı gözler önüne seren Et Atlası 2021’in öne çıkan başlıklarını Deutsche Welle’den (DW) derledik.

Marketlerden et satın almak ucuzladı. Ancak bunun hayvanlara*, çevreye ve insan sağlığına bir bedeli var. 52 sayfalık Et Atlası, et üretiminin hem insan hem de dünya sağlığı açısından etkilerini ve sonuçlarını anlatıyor.

Örneğin, sinai hayvan yetiştiriciliğinde aşırı antibiyotik kullanımının nasıl giderek daha dirençli bakterilere yol açtığını, bunun da insanlarda tedavi için kullanılan ilaçların etkinliğini azalttığını vurguluyor.

Benzer bir şekilde hayvan yemi yetiştirmek için ormanların yok edilmesi, insan sağlığı için bir tehdit olarak sayılıyor. Çünkü habitat kaybı hayvanları ve insanları daha da yaklaştırırken yaban hayatla sınırları ortadan kaldırıyor. Bu da virüslerin insan dahil farklı türdeki canlılara çok daha kolay bulaşmasına ve yeni salgınlara yol açabiliyor.

Çevre politikalarına odaklanan Heinrich Boll Derneği’nden Barbara Unmüssig de, Et Atlası 2021’in Berlin’deki sunumunda mevcut durumu özetliyor: “Endüstriyel et üretimi, tehlikeli çalışma koşulları yaratmanın yanı sıra zamanla insanları yaşadıkları yerlerden uzaklaştırır hale geldi. Aynı zamanda ormansızlaşmaya, biyolojik çeşitlilik kaybına ve pestisit kullanımına yol açmaya başladı. İklim krizinin ise ana sebeplerinden biri oldu.”

Et endüstrisinde başı çeken ülkeler

Bizim ümidimiz hayvan kullanımını topyekûn reddeden nesillerin farkındalığından yana olsa da*, sonuçları değerlendirmek için 15-29 yaş arasındaki gençler arasında yapılan ankette, çoğunluğun et endüstrisini mevcut haliyle reddettiklerini ortaya çıktı.

BUND başkanı Olaf Bandt politika üretenlerin, toplumun sektörü yeniden şekillendirme arzusunu dikkate almaları gerektiğini vurgulayarak tarım politikalarının yeniden düzenlenmesini gerektiğinin altını çiziyor. “Gıda dönüşümü olmadan tarım dönüşümünün de gerçekleşmeyeceğini” belirten Bandt, domuz eti ve süt üretiminde Almanya’nın Avrupa Birliği pazarının %20’sine sahip olduğunu söylüyor.

Bandt’ın Almanya için verdiği örneğin pek çok ülke için geçerli olduğu aşikar*. Canlı hayvan ithalatıyla büyük bir miktarlarda “et” dışarıdan alınırken, uluslararası pazarlara bel bağlamak da çevre, hayvanlar ve çiftlikler üzerinde yıkıcı ve zincirleme bir etki meydana getiriyor: “Zaman içinde daha fazla hayvan  daha az sayıdaki çiftliklerde üretiliyor. Bu durum da, bu bölgelerdeki yeraltı sularının hızla kirlenmesine yol açıyor.”

Hayvancılık faaliyetleri yağmur ormanlarını yutuyor

Küresel nüfus ve ekonomik büyüme, artan et talebinin arkasındaki sebeplerden. 1960 yılında dünyada 3 milyar insan vardı ve verilere göre o dönemde et tüketimi yaklaşık 70 milyon tondu. Bu, kişi başına yıllık ortalama 23 kilogramlık tüketime denk geliyordu.

2018 yılına gelindiğinde insan nüfusu 7,6 milyara ulaştı ve et tüketimi yedi kat artarak 350 milyon tona, yani yılda kişi başına 46 kilograma yükseldi.

Bu eğilimle ilgili temel sorun, hayvancılık için geniş arazilere ihtiyaç duyulması. Almanya Federal Çevre Ajansı’na (UBA) göre, dünya çapında ekilebilir arazilerin %71’i şu anda hayvan yemi yetiştirmek için kullanılıyor.

Yani hayvancılıkta kullanılan yemlerin kapladığı alan, doğrudan gıda üretimi için ayrılan arazilerin (%18) dört katı. Pamuk (%7) veya biyogaz amaçlı mısır üretimi (%4) için ayrılan alanlardan da kat kat fazla.

Et talebi artmaya devam ederken, ekilebilir arazi arayışı da artıyor. Sonuç olarak, Brezilya gibi ülkelerdeki geniş orman arazileri, hayvan yemi yetiştirecek alan oluşturmak için katlediliyor.  

Uzmanlar, yeniden ağaçlandırma yapılması için arazi ararken, insan nüfusunu beslemek ve yağmur ormanlarının yok edilmesini durdurmak için insanları bir kez daha beslenme alışkanlıklarını sorgulamaya ve değiştirmeye davet ediyor: Sürdürülebilir bir gezegen için çok daha küçük araziler gerektiren bitki temelli beslenme öneriliyor.

Hayvancılık ve pestisitler arasındaki bağlantı

Et Atlası’nın yazarları, uluslararası et endüstrisinin gücünü ve küresel etkisini ortaya çıkarmanın yanı sıra kimya endüstrisi ile ilişkisini de gözler önüne seriyor.

Yazarlar, tehlike arz eden ve bazı ülkelerde yasaklanan böcek ilaçlarının büyük kimya şirketleri tarafından ihraç edildiğini söylüyor. Bu kimyasalların üreticileri  arasında Bayer Crop Science, BASF ve Syngenta gibi Avrupa kökenli şirketlerin olduğunu, aynı zamanda Corteva ve FMS gibi ABD merkezli şirketlerin bulunduğunu belirtiyorlar.

Heinrich Boll Derneği’nden Unmüssig’e göre, pestisitlerin kullanımı tüm canlı türlerini tehdit ediyor. Bu nedenle BUND’dan Bandt Alman hükümetinin, “Artık Alman şirketlerinin AB’de yasaklanmış olan zehirli kimyasalları ihraç etmesine engel olmak gerekli yasaklamaları hayata geçirmesi gerektiğini” vurguluyor. Bu aslında tüm hükümetler için geçerli olmalı*.

Unmüssig, planlanan AB-Mercosur anlaşması kapsamında pestisitlerin kullanımının çevreye vereceği zarar konusunda karar vericileri uyarıyor ve “Vergilerin kaldırılması, Latin Amerika’ya daha fazla pestisitin girmesine sebep olacak ve et üretimi için daha fazla yağmur ormanı katledilecek” diyor.

Uzmanlar tüketim ve üretimde yeni bir çağ açmanın gerekliliğine vurgu yapıyor.

Kaynak: DW

* Eklenmesinin gerekli olduğunu düşündüğüm vurgu ve ifadelerdir.

Et Atlası 2021: Tabağımızı sorgulama zamanı yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Dünyadaki gıdanın %90’ı 82 çeşit bitkiden elde edilmektedir ve bu bitkilerin %80’i arılar tarafından döllenir. Yani arı nüfusu olması gerekenin altına düştüğünde bitkiler tozlaşamayacak, sonucunda çoğalamayacak ve verim vermeyi kesecektir. Bu da topraktan yararlanamayacağımız, sonuç olarak canlıların yaşamını sürdüremeyeceği anlamına gelir.

Hatta bugün Çin’de pestisitlerin (tarım ilaçları) fazla kullanımı nedeniyle tek bir arının bile yaşamadığı alanlar oluşmaya başladı. Buralarda çiçeklerin döllenme işlemini, arılar olmadığından çiftçiler kendi elleriyle yapıyor. Merdivenlerle ağaçlara tırmanıyorlar ve ellerine aldıkları fırçaları teker teker tüm çiçeklere dokundurarak çiçeklerin tozlaşmasını sağlıyorlar ki ağaçlar meyve verebilsin. Yani arıların mevcut olmadığı bölgelerde, çiçekten çiçeğe konarak yaptıkları dölleme işini zorunlu olarak simüle etmek zorunda kalıyorlar.

Ayrıca kullanılan bu tarım ilaçları kolonide, kraliçe arının oluşmasına engel oluyor. Kraliçe arının olmadığı bir kolonide üreme şansı olmayacağından, kullanılan pestisitlerin dünyanın sonunu getirdiğinden söz edebiliriz.

Peki, madem arılar dünyaya böylesine kutsal bir yarar sağlıyor, hatta düzeni ayakta tutuyorken onları neden önemsemiyor, saygı duymuyor ve kendileri için, kışın tüketmek amacıyla depolayıp ürettikleri balı çalma eğilimine giriyoruz?

Neden ‘çalmak’ dediğimi küçük bir örnekle anlatmam gerekirse; bir işçi arı 2 kg bal yapmak için 380.000 km yol kat eder. Bu da ay ile dünya arasındaki mesafeyle eşdeğerdir. Bu azim ve çalışkanlıkla 7 hafta boyunca çalışan bir arı yalnızca 1 çay kaşığı kadar bal üretebilir.

Üstelik bu balı depolamasının ana sebebi kışı atlatmak için kendi besinini üretmektir. Sonuçta en doğal hakkı değil mi?

Böylesine emek verip kendi ürettiği balı yemek.

İşte insanın yaptığı hırsızlık tam olarak burada devreye giriyor. Çünkü insan, balı arıdan aldıktan sonra elbette ticari açıdan bakacağı için, arıya besin olarak pahalı olan bal yerine pudra şekeriyle hazırlanmış su verir ve arının onca uğraşla hazırladığı kendi balının tadına bakmasına dahi izin dahi vermez. Etik kısmının devreye girdiği ana sebep tam olarak budur.

Arılar köle gibi çalıştırılır, insan için bal üretmesi sağlanır, insan balı alır ve karşılığında ona yaşama payı kadar şekerli su verir.

Ayrıca bal toplamak için kovana yaklaşmak da ayrı bir olay. Arılar elbette yaşadıkları ortama giren bir yabancıyı uzaklaştırmak için saldırı girişiminde bulunacaklardır. Bu çok doğal, içgüdüsel bir kendini koruma davranışıdır. Endüstride ise insanlar bunu engellemek için kovana körük denilen bir aletle duman basarak arıları sersemletir.

Kovanları yanıyormuş hissine kapılan arılar aceleyle sersemlemiş ve tepki verme yetisini kaybetmiş biçimde dışarı kaçmaya çalışır. Arıların bu boşluğundan yararlanan insanlar ise kovanı açarak balı alırlar.

Rahatsız edici olan ikinci konu ise kraliçe arı mevzusu.

Normal şartlarda her kovanda 1 kraliçe arı bulunur ve bu kraliçe arı 5-7 yıl yaşayabilmektedir. Ancak arının yaşı ilerlediğinde attığı yumurta sayısı azalacağından endüstriyel arıcılıkta kraliçe arı her yıl değiştirilir.

‘Değiştirmek’ kelimesi yapılan işlemin yanında fazla masum kalıyor aslında. Çünkü bu değiştirme işlemini çiftçi, süresi dolan ve istenilen verimi vermeyen kraliçe arının kafasını tırnağının ucuyla ezip öldürmek suretiyle yapar.

Kraliçe arı dediğimiz de tamamıyla bir sektör aslında. Kovanın olmazsa olmaz ana parçası kraliçe olduğu için özel olarak üretilen bu arılar yüksek fiyatlara satılır ve minik kutulara koyularak ülkenin dört bir yanına kargolanırlar.

Bu zulümler devam ederken bir yandan çiftçiler kovanlarına kraliçe arıyı kabul ettirmekle uğraşmaktadırlar. Çünkü her kovan, ona sunulan kraliçe arıyı hemen kovana kabul etmez, hatta kovandan atar. Veya kraliçe arı kendi gitmek isteyebilir.

Kraliçe arı çok pahalı olduğundan bu olayı önlemek için kanatları kırpma işlemi burada da gerçekleştirilir ki arı kovandan uçup kaçamasın.

Üretilmesi ise kısaca şöyle; Öncelikle maliyeti düşük ve kolay bir işlem olduğundan ‘Jenter yöntemi’ çoğunlukla tercih edilen bir yöntemdir. Bu yöntemde kraliçe arı ve onu dölleyecek olan erkek arılar Jenter adı verilen kutulara koyulur, erkeklerin dışarı çıkıp içeriye girmesine izin verilir ancak dişi için aynısı söz konusu değildir.

Hatta kovandan ayrılmasın diye kanatları kırpılır ve hapsedildiği kutunun içinde bulunan yüksüklere yumurtlaması için ölene kadar bir fabrika misali çalıştırılır.

Erkeklerin dişiyi kabul etmesi için ise bir dizi koku yanıltmacaları yapılır. Bu yöntem genelde dişi arının üstüne baskın bir koku sıkılmasıyla gerçekleştirilir. Çiftçiler kraliçe arının üstüne sigara dumanı üfleyerek, alkol damlatarak veya sarımsak sürerek koku yanıltmacası yaparlar. Ancak bu yöntemle de kovan, kraliçeyi kabul etmeyebilir. Çiftiler de mecburen kovan, kraliçeyi kabul edene kadar yeni kraliçelerle denemeler yapar.

Elbette reddedilen kraliçelere ne olduğunu hepimiz tahmin ediyoruzdur. Zaten uçma yetisi kanatları kırpılarak elinden alınmış olan arı bir köşede açlık ve susuzluktan ölene kadar can çekişir.

Etik olmayan üçüncü olay ise arıların aynı süt sektöründe olduğu gibi suni tohumlamaya tabi tutulmasıdır.

Ana sebep verimi artırmak, ekonomik yönden sektörü geliştirmek ve spermin direk olarak cervix, yani döllenmenin en yüksek oranda gerçekleşebileceği bölgeye ulaşmasını sağlayarak döllenen yumurta sayısını maximumda tutmaktır.

Tabii bu işlem video ve fotoğraflarda görüldüğü üzere stres ve eziyet dolu bir dizi işlem içerir.

Suni tohumlamada karşılaşılan en büyük sorun ise ekipman sterilizasyonunun yetersiz yapılmasından kaynaklanan toplu ölümlerdir. Karbonhidrat ve mukus yönünden zengin olan ejekülat (sperma) içeriğinde patojenler hızla çoğalır ve ekipmanları kontamine ederek arıların ölümüne sebep olur.

Spermanın erkek arıdan alınması işlemi de 2 parmak arasına alınıp sıkılması suretiyle yapılır. Enjektörde 8-10 mm3 ejekülat birikinceye kadar erkek arılar bu işleme tabi tutulur.

Endüstriyel hayvancılıkta etik olmayan maddelerin sonunun gelmeyeceği apaçık ortada. Bu zulüm 1 cm boyunda bir arı olsa dahi değişmiyor.

Sadece bal değil diğer arı ürünleri de tamamıyla sömürü ürünü.

Örneğin polen ve arı zehri. Polenler arıların çiçekten çiçeğe konma esnasında arka bacaklarındaki toplayıcı tüylere yapışır ve arılar topladıkları poleni kovana taşıyıp bal yapmak üzerine programlanmıştır. Poleni saf olarak kavanozlayıp piyasaya sürmek isteyen çiftçi bunun için kovanın girişine polen tuzakları yerleştirir.

Arı topladığı polenini kovana götürmek üzere kapıdan girmeye çalışır, ancak arının girmesi için açılan delik arka ayaklarını içeri sokamayacağı kadar dardır ve topladığı polenler arı kovana girerken kovanın dışındaki plastik plakaya düşer. Arı, poleni içeri alamadığını anlayınca tekrar tekrar kovandan çıkarak polen arayışına girişir ve polenleri içeri sokmaya çalışmaya devam eder. Bu sırada plakada biriken polen özütü ise insanlar tarafından alınarak piyasaya sürülür.

Arı zehri ise insan sağlığında romatizma, eklem ağrıları, migren, astım ve kolesterol tedavilerinde kullanılan bir üründür. Ancak arı, zehrini yalnızca bir yüzeyi veya dokuyu sokarsa bırakır. Zehrin toplanması için uygulanan yöntem şu şekilde işler: Sistemde cam levha üzerine ince elektrik telleri gerilmiş bir alet kullanılır.

Arılar elektrik tellerine bastığında çarpılır ve sonucunda cam plakayı sokmaya çalışarak zehirlerini bırakırlar. Bu işlem 3 gün arayla 15 dk’lık periyotlarda gerçekleştirilir. Bırakılan zehir ise cam levha üzerinden bir jilet yardımıyla kazınarak toplanır. 1 kg zehir için 1 milyon iğneye gereksinim vardır. Yani bu 20.000 kolonilik bir topluluk anlamına gelir.

Bahsedeceğim son etik olmayan olay ise; ‘Kovanda artan erkek arı popülasyonunu kontrol altına almak’ başlığı altında arıları öldürmektir.

Erkek arılar bal yapmaz, petek örmez, polen sepetleri yoktur ve polen toplayamazlar. Kolonideki tek görevleri dişi arıyla çiftleşmektir. Hiçbir iş yapmadan sadece kovandaki besinleri tükettiği için fazla miktarda olmaları istenmez.

Endüstriyel arıcılıkta, erkek arı dişiyle çiftleşip görevini yerine getirdikten sonra kovandan uzaklaştırılması gerekir. Bu amaçla kovan girişine erkek arı kapanları konur ve erkeklerin içeri girmeleri bir anda engellenir. Yani arılar bir anda ortada kovansız, başıboş bırakılmış olur. Bazı durumlarda bu çözüm de işe yaramaz, erkek arı popülasyonu kontrol altına alınamaz ve toplu katliam prosedürü devreye sokulur.

Prosedürdeki çözüm yolları;

• Suyla boğma
• Siyah poşetlere doldurulup güneş altında bırakma
• Erkek arıların bulunduğu kovana karbondioksit basma
• Ve canlı canlı yakma olarak sıralanabilir    

Gördüğünüz gibi sadece damak zevki için tükettiğimiz bal ve diğer arı ürünlerinin perde arkasında bunlar oluyor.

Balı tüketip arıları sömürmek yerine kullanabileceğimiz onlarca alternatif varken arı ürünlerini (ve diğer hayvansal ürünleri) tüketmeye son vermek hiç de zor değil.

Örneğin bal yerine akçaağaç şurubu, pekmez, arpa maltı şurubu, esmer pirinç şurubu, kuru üzüm şurubu ve arısız bal tüketilebilir.

Türcü olmaya son vermek, bir köpekle arı arasında fark olmadığını görmek için geç değil. Sömürünün, zulmün, yapılanların farkında ol. Gerçeğe gözlerini kapatma. Senin olmayanı çalma ve alternatifleri kullan. Vegan olup bilgileri paylaşarak, aktivizm yaparak, ses çıkartarak sömürü çarkının dönmesine engel olabilirsin!

Kedi köpek inek koyun ve arı arasında bir fark olmadığını unutma.

Türcü olma, vegan ol!

(*) Zeynep Irmak Alpaslan, arıcılık ve arı ürünleri sektörünün pek çok kişi tarafından bilinmeyen gerçeklerini vegan bir veteriner hekim adayı ve aktivist olarak bizimle paylaşıyor. Irmak, ilk kez 22 Ağustos’ta kendi Twitter hesabından paylaştığı yazısının tamamını ders kitaplarından ve derslerde anlatılanlardan derledi. Tavukçuluk sektörüyle ilgili teknik bilgiler için faydalandığı yayın, Cemal Erensayın’ın Tavukçuluk Cilt 1-2 adlı kitapları. Bir sonraki yazısı ise, süt endüstrisine dair bilinmeyen gerçekler…

(**) Anlaşılabilir Arıcılık – Dr. Ali Korkmaz (PDF)

Arıcılık sektörü ve arı ürünlerinin perde arkası yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Geçenlerde annesinden ayrılmış ve farklı padoğa alınmış bir oğlak videosuna denk geldim (video hemen altta) ve veteriner öğrencisi olarak konuya etik yönünden yaklaşıp açıklık getirmek istediğimden bir yazı hazırlama kararı aldım. 

Araştırmamın ana kaynağı ders notlarım ve Prof. Dr. Hasan Batmaz’ın Sığırlarda Sürü Sağlığı ve yönetimi kitabından oluşmaktadır. 

Videoda keçinin sahibi olan çiftçiye, yavrunun neden annesinden ayrı olduğu sorulduğunda çiftçi, büyük süt işletmelerinin elbette yapamayacağı açıklamayı yapıp tükettiği süt miktarının fazlalığından dolayı ayırdığını söyledi ve hepimizin yüzüne bu gerçeği bir kez daha çarptı.

Öncelikle süt verimi ve ıslahı konusuna değinmek istiyorum. Süt sığırcılığı bir sektör haline gelmeden önce inekler sadece yavrularına yetecek miktarda süt üretiyordu; ki bu günde (ineğin ırkına bağlı olmakla birlikte) 8-10 litre arasında değişmekteydi.

Hatta 1990’larda yerli ırkların Türkiye verim ortalaması 5-6 litre idi. Bugün ıslah çalışmalarıyla iyi kondisyonda ve kaliteli spermayla tohumlanmış Holstein ırkı bir inek günde tam 38 litre süt verebilecek kapasiteye getirilmiştir. 

Pratikte buzağının alması gereken süt miktarı canlı ağırlığının %10’udur. Yani 40 kg doğan bir buzağının başlangıç yemine başlayana kadar günde 4 litre süt içmesi yeterlidir. Geri kalan süt ise biz insanların tüketimi için piyasaya sürülmektedir.

Normal şartlarda bir buzağının sütten kesilme yaşı 2,5 – 3 ay iken kâr elde etmek amacıyla bu süre 8 hafta olarak belirlenmiştir. Ancak bazı işletmeler bu sınırı erkenden ve fazla miktarda başlangıç yemi kuru ot vs. vererek 3 – 4 haftaya kadar düşürmüşlerdir.

Normal şartlarda da doğumdan 4 gün sonra buzağının rumen, yani ana mide gelişimi için başlangıç yemi yemesi gerekmektedir. Ancak bu sütten kesme süresini bu kadar aşağıya çekmeyi kesinlikle gerektirmez. Tamamen ticari amaç güdülür.

Çiftliklerin süt içirmeyi minimumda tutup yem yedirmeye bu kadar istekli olmalarının ilk sebebi sütten kâr elde etmek. İkinci sebebi ise, buzağının sindirim sisteminin mümkün olduğunca çabuk gelişmesini sağlayarak hızlı kilo aldırmaktır.

Şimdi gelelim asıl konumuz olan yavrunun anneden ayrılmasına.

Baktığımızda annede fazladan onlarca litre süt var, buzağıya yem de veriliyor. Zaten bu şartlarda tüketebileceği süt miktarı canlı ağırlığının %10’undan fazla olamayacağı için neden buzağılar 8 hafta anneleriyle yaşamıyor da doğar doğmaz ayrılıyor? 

İşte yüzümüze tokat gibi çarpması gereken gerçek burada başlıyor: “Sütün indirilme mekanizması”.  

Bir ineği istediğiniz zaman sağamazsınız. Sağmak için öncelikle ineğin sütünü indirmesi gerekir. Bunu sağlayan ise yavrunun memeyi ağzına alıp emme refleksi sağlayarak memeyi uyarmasıdır. Sonrasında hipofiz bezinden salgılanan oksitosin hormonunun etkisiyle anne sütü indirir ve yavru sütü alır. Ancak işletmelerde bulunan binlerce baş inek için bu mümkün değildir.

Çalışanlar, yavrunun annesini emmesinin bitmesini bekleyemeyeceğinden (çünkü bu ticari olarak zaman ve süt kaybı demek) bu işi buzağılar yerine sağım makineleri yapar. 

Yani tamamen emzirme simülasyonu oluşturularak süt anneden alınır. Yavrunun bir kere bile annesini emmesine izin verilmez. Çünkü yavrunun emme refleksini bir kere hisseden anne, daha sonra yapay yöntemler kullanıldığında sütünü indirmez ve yavrusunu arar.

Bu durum tamamen hormonlarla alakalıdır. Yavrusunu emzirmiş bir anneyi makineye bağladığınızda istediğiniz oksitosin salınımını sağlayamazsınız ve sonucunda anne sütü indirmeyeceğinden sütü de alamazsınız. Çünkü anne makineyle değil, yavrusuyla arasında bir bağ kurmuş olacaktır. 

Peki yavruyu ayırdık ve nereye aldık hiç düşündünüz mü? Reklamlarda gördüğümüz o yeşil çayır ve meralar, mutlu zıplayan inekler ne kadar gerçek?

Ticari süt işletmelerinde erkek buzağıların bir değerinin olmadığını bilmeyen yoktur zaten; onlar kesimhaneye gidecektir.

Dişiler ise buzağı box’ları** denilen tek kişilik küçük bölmelere alınır ve önlerindeki kovadan yem yiyip biberondan süt içmek zorunda bırakılır. Anneleri de onları göremeyeceği bir alanda yüzlerce inekle beraber günde 3 defa sağıma gidip geldiği ve sürekli yem yemek zorunda olduğu bir bölmede ölene kadar kapalı tutulur (En modern ve hijyenik diye tabir edilen Rotary ve paralel sistemlerin görselleri aşağıdadır).

Şimdi bir daha düşünün.

Hayvanlar gerçekten bize hizmet için mi varlar? Fabrika gibi seri üretim yapmak onları hiç yormuyor mu? O sütte bizim de hakkımız var mı? Bir anneyi buzağısından tamamen damak zevkimiz için ayırmak ne kadar etik? Reklamlarda gördüğümüz mutlu inekler ne kadar gerçek? Süt mü içiyoruz, yoksa ineklerin stresini mi?

Sorgulayın…

Kapak fotoğrafı: Unparalleled Suffering Photography

(*) Zeynep Irmak Alpaslan, hayvansal süt sektörünün gizlenen gerçeklerini vegan bir veteriner hekim adayı ve aktivist olarak bizimle paylaşıyor. Irmak, 10 Temmuz’da ilk kez kendi Instagram hesabından paylaştığı yazısının tamamını ders kitaplarından ve ders notlarından derledi. Hayvansal süt endüstrisiyle ilgili teknik bilgiler için faydalandığı kaynak ise, Prof. Dr. Hasan Batmaz’ın “Sığırlarda Sürü Sağlığı ve Yönetimi” kitabı. 

(**) “Süt danası kreşi” olarak da geçen “veal crate”

TVD Not: Endüstrinin gerçeklerine dair bilgi, belge ve görseller için We Animals Media ve Sentient Media web sitelerini ziyaret edip hem fabrika çiftliklerinde hem de organik küçük üretim çiftliklerinde kapalı kapılar ardında neler yaşandığını görebilirsiniz.

Rotary süt sağım fotoğrafı: John Davis & aberdeennews

Paralel süt sağım fotoğrafı: Viva! & ScaryDairy

Süt endüstrisi gerçekleri yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Çoğu iyi niyetli insan gerçeklerle yüzleşe yüzleşe bir şekilde vejetaryen oldu ve hayvanların insani bir biçimde kesilemeyeceğini anladı. Sonuçta bir hayvanı nasıl ‘insani’ biçimde öldürebiliriz ki? Boğazına bıçağı dayıyoruz işte, gayet net. Durum böyle olduğunda insani kelimesinin anlamı da tartışılır konuma geliyor…

Bir süre et yemediniz, kendinizi psikolojik olarak rahat hissediyorsunuz ancak hala hayvanları sömüren, köleleştiren, onlara zulmeden bir çarkın dönmesine destek oluyorsunuz. ‘Nasıl ya?’ diyorsanız yazıya devam edin…

Diğer hayvansal ürünler! (Süt, yumurta, peynir, yoğurt, bal vs. kastediyorum) Bu bölümde sadece yumurta sektöründe hayvan refahı kısmını ele alacağım.

Bir tavuğun doğal hayatta ömrü 10-15 sene arası değişiyor. Ancak bu tavuklar yumurtaları için sömürü çarkına girdiği an, bu rakamlar 12-18 ay gibi bir süreye düşüyor. Etçiler zaten 38-42 günde tabağımızda oluyor.

Evet yediğiniz o kocaman bütün parça halinde satılan tavuklar sadece 38-42 günlük birer BEBEK!

İşletmelerde yumurta tavuktan periyotlar halinde alınır. 1 periyot 72 hafta sürer ve bu sürenin sonunda tavuklar genelde sürüden uzaklaştırılır. Bu cümle çok rahatsız etmiyor değil mi? Derste bize aldırdıkları not bu. 

Aslında olan ise; 72 hafta boyunca stresten üstünde tüy dahi kalmamış, açık kafes yaraları olan ve 1 gün bile güneş yüzü görmemiş, kanatlarını nasıl açacağını, uçacağını unutmuş (veya bu zevki zaten hiç tatmamış) tavuklar karbondioksitle boğularak öldürülür. 

Ama kimse gerçekleri böyle anlatmıyor ve nedense ders ortamında hep bir;  ‘refahı düşük maliyetle nasıl üst düzeyde tutarız, tavukların stresini nasıl azaltırız’ havası var. Sebebi de verimi artırırken maliyeti düşürmek. Tamamen ticari yani. Kimsenin tavukları düşündüğü yok. 

Hatta öyle veriler öğreniyoruz ki, fabrikadaki ürünlerden bahsediyormuş gibi tavukları ırklarına göre ayırıp, verim yüzdeleri %97 den %98’e nasıl çekilir bunu tartışıyoruz sınıf ortamında. Üstüne bir de sınav sorusu olarak önümüze geleceğinden ‘hayvan nasıl sömürülür?’ prosedürünü ezberliyoruz. 

Şimdi sizin ‘E kesmiyoruz, ölmüyor. Sadece kendi halinde yumurta veriyor yemeyelim mi?’ dediğiniz kısma gelelim.

Evet yemeyin! Hayvansal gıdaların insan sağlığına zararları konusunu da önümüzdeki günlerde ele alacağım.

Hikâyenin başında döllenmiş yumurtalardan civcivler çıktı, ama tabii annelerinin altından değil. Kombine kuluçka makinesi denilen bir cihazdan. Bu cihaz, annenin altındaki yumurtasını döndürme hareketlerinden, ışık şiddetine, ısıya ve eğime kadar her şeyi simüle eder. 

21 günlük kuluçka süresi sona erdiğinde civcivler çıkar ve ‘seksör’ denilen insanlar yani cinsiyet tayincileri civcivleri cinsiyetlerine göre ayırırlar. Erkekler bir tarafa, dişiler bir tarafa fırlatılır. (Videoda açık açık nasıl yapıldığını göreceksiniz) 

Bu noktadan sonra erkek civcivlerin yumurta sektöründe bir yararı olmadığı için ya poşetlere doldurulup presslenirler ya da karbondioksit odalarında boğulurlar. Bazıları ise daha düşük masraflı olacağından kıyma makinelerinde canlı ve bütün olarak çekilerek ‘rendering ürünler’ diye geçen ucuz sosis harçlarının içine katılır ya da kemik unu, kan unu haline getirilir. Gördüğünüz gibi erkek civcivlerin hikayeleri daha başlamadan bitti.

A tabii bir de yaz aylarında yumurtadan çıkan erkek civcivler var. Onlar da çocukların eline oyuncak olarak verilmek üzere pazarlara yollanır. Pazarlardan aldığınız civcivlerin hep horoz çıkma sebebi budur. 

Tavuk olacak civcivlerimize geri dönelim.

Yumurtadan çıktılar, sıra şimdi gaga ve ibik kesiminde. Gaga kesiminin amacı sektörde istenmeyen davranışlar olarak adlandırılan ‘Kanibalizm (yamyamlık), yumurta yeme/kırma, tüy yolma, birbirini gagalama’ gibi hastalıkların önüne geçmek; ki bu hastalıklar genelde stres ve beslenme bozukluklarıyla ortaya çıkar. Yani insan sayesinde olup bir de önüne geçilemiyor diye hayvanın uzuvlarını kesmekte çözümü buluyoruz.

Bu yöntem genelde gaganın sıcak demire basılması veya makasla kesilmesiyle oluyor. Elle yapıldığı için doğru eğim ve milimi tutturamadığınızda durdurulamayan kanamalar kaçınılmaz. Anlık stresten ölen civcivleri saymama gerek yok sanırım. 

Gaga kesiminin ardından binlerce tavuk önce 18 hafta boyunca büyütülecekleri çadır benzeri alanda tutulur, sonrasında tel kafeslere alınır ve hızlandırılmış bir programda büyümeleri sağlanır. 

Neden kafes kullanıldığı ise yine ticari elbette. 

1. Yerden tasarruf 
2. Tüneklerden tasarruf (tünemesi için alan dahi sağlanmıyor ki zaten yer yok, onun dışında bir de tünek masrafı var) 
3. Altlıktan (altlarına talaş dahi koyulmuyor, aylarca düz tele basıyorlar) 
4. Yemden tasarruf (kafeste yürümeyip enerji harcamayacağı için daha az yiyeceği hesaplanarak yemden tasarruf mantığı güdülüyor). 
5. Ayrıca yere yumurtlama davranışı da tavukçulukta istenmeyen olaylardan. Hem yumurta kirleneceği için, hem de tavuklarda yumurta yeme davranışı olabileceği için (ki bu davranış tamamen ihtiyaçtan. Kalsiyum eksikliği olduğunu işaret ediyor ve tadını beğendiği için yemek istiyor.) 

Bu olaylar ise ‘kafes sisteminin avantajları’ başlığı altında bize derste öğretiliyor. 

Dezavantajları kısmında ise; kafes sisteminin ilk yatırım maliyetinin ekipmanlardan dolayı fazla olabileceği maddesi yer alıyor. 

Aydınlatma konusu da ayrı bir trajedi. Kullanılan 2 yöntem var. 

1. 24 saat aydınlık 
2. 23 saat aydınlık 1 saat karanlık.    

Bu yöntemlerde amaç tavuğun gece gündüz algısını yok ederek sürekli sabah sanmasını sağlamak ve yumurtlamaya teşvik etmek. Uyku yok, dinlenmek yok, gece gündüz kavramı yok…

Eğer hibrit denilen türde tavuklar yetiştiriliyorsa bunlar 3,5 ay gibi bir sürede yumurtlayacak yaşa gelirler ve performanstan düşene kadar periyotlar halinde kullanılırlar. Belirttiğim gibi 1 periyot 72 hafta ve genelde 2.’ye geçmeden imha edilirler çünkü 2 periyot arasında biyolojik olarak bir dinlenme süresi vardır. Tavuk bu süre boyunca bedenini 2. periyota hazırlar, tüylerini döker ve yumurta vermez. Yetiştiriciler de bu süreyi para kaybı olarak gördüğünden imha etmeyi tercih ederler. Doğal yaşamlarında bu süre 3-4 aydır. Ancak yetiştiriciler ticari mantıkla aylarca bekleyemeyeceği için tüy dökümünü 30-35 güne indirirler. Bu hızlandırılmış tüy dökümü derslerde bize ‘Zorlamalı tüy dökümü’ başlığı altında anlatılıyor. 

Yapılan zulümler bitmiyor değil mi? Bu periyotu da tamamlayan hayvanın tabiri caizse canı çıkmış oluyor ve periyotun sonunda ölü olarak kafeslerden toplanıyor. 

Kısaca siz marketten her yumurta aldığınızda sektörü ve tavukların aylarca işkence görerek sömürülmesini bu şekilde desteklemiş oluyorsunuz.

Yapmanız gereken şey çok açık. Suça ortak olmayın! Vegan olun. Paylaşın, anlatın, ses çıkarın! Son kafes kırılana dek… 

(*) Zeynep Irmak Alpaslan, yumurta tavukçuluğu sektörünün gizlenen gerçeklerini vegan bir veteriner fakültesi öğrencisi olarak bizimle paylaşıyor. Irmak, ilk kez 12 Temmuz’da kendi Instagram hesabından paylaştığı yazısının tamamını ders kitaplarından ve derslerde anlatılanlardan derledi. Tavukçuluk sektörüyle ilgili teknik bilgiler için faydalandığı yayın, Cemal Erensayın’ın Tavukçuluk Cilt 1-2 adlı kitapları. Bir sonraki yazısı ise, süt endüstrisine dair bilinmeyen gerçekler…
Instagram: irmak.nova & Twitter: acatinthe90s

TVD Not: Endüstrinin gerçeklerine dair videolar için Mercy for Animals’ın bu konuya özel olarak hazırladığı websitesi eggabuse.com adresini inceleyebilirsiniz.

Yumurta tavukçuluğu sektöründe neler oluyor? yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.