Animals Rising hayvan hakları örgütü ile koordineli şekilde hayata geçirilen Plant-Based Universities (PBU) öğrenci ağına göre; geçtiğimiz yıl boyunca 12 ülkede 500’den fazla öğrenci bu dönüşüm için aktif kampanya yürüttü. Avusturya’da ilk kez tamamen vegan yemekhanelerin açılması, İsviçre’de öğrenci çoğunluğunun bitki temelli yemek servisi ile vegan menüler lehine oy kullanması ve Avrupa’nın bazı büyük üniversitelerinin resmi taahhütler vermesi, öğrenci hareketinin kıta çapında görünür ve etkili hâle geldiğini gösterdi.

Öğrencilerden oluşan PBU, üniversitelerin yalnızca araştırma üretmekle yetinmemesi gerektiğini; kendi kampüslerinde de bilimsel veriler doğrultusunda dönüşüm başlatması gerektiğini savunuyor.

Avrupa’daki üniversitelerde yemek hizmetlerinin hızla dönüştüğünü ve bunun daha adil, sürdürülebilir bir gelecek inşasının parçası olduğunu ifade eden öğrenciler, iklim ve ekolojik yıkımın sonuçlarını yaşayacak kuşak olarak üniversitelerin sürdürülemez halde olan hayvansal gıda sistemleriyle bağlarını sürdürmesini artık kabul etmiyor: Üniversitelerin iklim krizi karşısında sorumluluk alması gerektiğini ve kampüs yemekhanelerinin bu dönüşümün önemli parçalarından biri olduğunu vurguluyor. Dolayısıyla Avrupa genelinde PBU gönüllüsü öğrencilerin talebi, üniversitelerin “sürdürülebilirlik lideri” olma iddiasını pratiğe dökmesi.

Elbette bu dönüşümün yalnızca yemekhanelerle sınırlı olmadığının; gıda sistemlerinin etik, ekolojik ve toplumsal etkilerine dair kamuoyundaki tartışmayı da değiştirdiğinin altını çiziyorlar.

Öğrencilerin odaklı aktivizm yöntemleri

Öğrenci toplulukları ve birlikleri dahilinde yapılan bilgilendirme toplantıları ve oylamalara ek olarak, kampanyayı yaygınlaştırmak için afişleme çalışmaları, stantlar, birebir görüşmeler, üniversite yönetimleri ve akademisyenler ile temaslar yürütülüyor.

Örneğin, düşük bütçelerle yapılan afiş çalışmalarının ardından kısa sürede onlarca öğrencinin kampanyalara katıldığı örneklerden biri Bath Spa Üniversitesi: Burada yalnızca yaklaşık 1200 TL’lik (20 sterlin) afiş çalışmasıyla 30 kişilik bir ekip oluşturulmuş durumda. Bath Spa Üniversitesi’nin 2025 yılında Birleşik Krallık’ın en sürdürülebilir ikinci üniversitesi seçildiği; ancak “sürdürülebilir gıda” kriterinde düşük puan aldığı belirtilirken, öğrenciler üniversitenin tamamen bitki temelli yemek sistemine geçmesi için çalışmalar yürütüyor.

Bir başka yöntem olarak da akademisyenlerden destek öne çıkarılıyor. Örneğin; 90 farklı akademik kurumdan 650’den fazla akademisyen ve kampanyacı, PBU ile dayanışma halinde, iklim krizine karşı mücadele kapsamında üniversitelerin yemek hizmetlerinde %100 vegan menüye geçmesi çağrısıyla İngiltere üniversitelerine açık bir mektup yazdı.

PBU mektupları ve çağrıları, üniversitelerin sürdürülebilirlik sıralamalarında üst sıralarda yer alırken aynı zamanda hayvansal üretime dayalı yemek sistemlerini sürdürmesinin ciddi bir çelişki yarattığını vurguluyor.

Southampton ve Bath: Bitki temelli yemek sistemine geçiş

İngiltere’deki Southampton Üniversitesi Öğrenci Birliği, öğrenci temsilcilerinin yaptığı oylamada büyük çoğunlukla, kampüsteki tüm öğrenci birliği yemekhanelerinde bitki temelli yemeklerin “varsayılan seçenek” olmasını kabul etti. Karar kapsamında hayvansal içeriğe sahip yemekler tamamen kaldırılmıyor; ancak hayvansal içerikli yemek isteyenlerin bunu ayrıca talep etmesi gerekiyor.

Kararın 2026/27 akademik yılından itibaren uygulanması planlanıyor.

• Oylama öncesinde yalnızca bir hafta içinde 950’den fazla öğrenci kampanyaya destek imzası verdi.
• Ayrıca 40’tan fazla akademisyen de girişimi destekledi.

Southampton’daki öğrenciler, bu kararın hayvancılık endüstrisinin hayvanlar ve gezegen üzerindeki “yıkıcı etkilerinin fark edilip kabul edilmesi” ve “bitki temelli bir gıda sistemine geçiş ihtiyacının tanınması” anlamına geldiğini belirtti. Öğrenciler, üniversitelerin iklim krizi karşısındaki sorumluluğunu artık görmezden gelemeyeceğini vurguladı.

Southampton Üniversitesi’nde İklim ve Çevresel Değişim alanında doçent olan Dr. Becks Spake ise alınan kararın bilimsel verilerle uyumlu olduğunu belirterek, bitki temelli beslenmeye geçişin emisyonları azaltmak, doğayı korumak ve gelecek nesillerin gıda güvenliğini sağlamak açısından kritik olduğunu ifade etti.

Southampton kararıyla birlikte üniversite, Bristol, Imperial College London, Stirling, Cardiff, Cambridge, Newcastle, Lancaster, King’s College London ve University College London dahil olmak üzere Avrupa’da tamamen vegan ya da yoğun biçimde bitki temelli yemek sistemleri lehine karar alan 25’ten fazla üniversiteye katıldı.

Aynı gün İngiltere’deki Bath Üniversitesi Öğrenci Birliği de kampüste bitki temelli yemeklerin yaygınlaştırılması yönündeki çalışmaları büyük çoğunlukla destekledi. Karar metninde, tamamen bitki temelli yemek sistemine geçişin karbon emisyonlarını ve su kullanımını yüzde 75 oranında azaltabileceği belirtildi. Bath Üniversitesi’ndeki kampanya yalnızca bir ay önce başlamış olmasına rağmen onlarca öğrenci kısa sürede dönüşüm mücadelesine katıldı.

İngiltere’de Birmingham, Warwick ve Cardiff gibi üniversitelerde de yeni kampanyaların hızla büyüdüğü ifade ediliyor.

İsviçre ve Belçika: %80 bitki temelli üniversite kararı

İsviçre’de Fribourg Üniversitesi Genel Öğrenci Birliği de, Southampton Üniversitesi kararından hemen sonra, kampüs genelinde bitki temelli menülerin varsayılan seçenek olması yönünde oy kullandı. Karar, Basel ve Bern üniversitelerinde alınan benzer kararların ardından geldi.

Bu, ülke çapında 40.000’den fazla öğrencinin artık kampüslerindeki vegan menülerden faydalanabileceği anlamına geliyor.

Belçika’daki Vrije Universiteit Brussel’de öğrenci konseyi ise, üniversite yemek sisteminin yüzde 80 oranında bitki temelli hâle getirilmesi yönünde ezici çoğunlukla karar aldı. Üniversite restoranındaki öğrenci menüsünün her gün yüzde 100 vejetaryen, yüzde 50’sinde ise tamamen vegan olması için üniversite yönetimi üzerinde dönüşüm baskısı oluşturdu.

Hareketin son dönemde Avrupa’da yayıldığı kampüsler arasında, İtalya’daki Bologna Üniversitesi de yer alıyor.

Hollanda’daki Utrecht Üniversitesi’nde ise öğrenciler, kampüs içinde uygun fiyatlı, erişilebilir ve yüzde 100 bitki temelli yemekler sunan kendi hareketli yemek standlarını kurdu. Öğrenciler, üniversitelerde bitki temelli beslenmenin yalnızca iklim açısından değil; ekonomik erişilebilirlik ve gündelik yaşam pratiği açısından da mümkün olduğunu göstermeyi hedeflediklerini belirtiyor.

Kampanyayı yürüten öğrenciler, Avrupa’daki üniversitelerde yemek hizmetlerinin hızla dönüştüğünü ve bunun daha adil, sürdürülebilir bir gelecek inşasının parçası olduğunu ifade ederken, üniversitelerin iklim krizi karşısında sorumluluk alması gerektiğini ve kampüs yemekhanelerinin bu dönüşümün önemli parçalarından biri olduğunu vurguluyor. Elbette bu dönüşümün yalnızca yemekhanelerle sınırlı olmadığının; gıda sistemlerinin etik, ekolojik ve toplumsal etkilerine dair kamuoyundaki tartışmayı da değiştirdiğinin altını çiziyorlar.

Kenya: Öğrenci hareketi başladı

Bitki temelli dönüşüm çağrıları Avrupa’yla sınırlı değil. Kenya’daki Nairobi Üniversitesi’nde de öğrenciler tarafından “Üniversitelerde Bitki Temelli Yemek Hareketi” başlatıldı.

Girişim kapsamında kampüslerde sürdürülebilir, erişilebilir ve bitki ağırlıklı beslenme seçeneklerinin yaygınlaştırılması hedefleniyor. Organizasyonu yürüten aktivistler, öğrencilerin kampüslerdeki gıda sistemlerinin geleceğini yeniden düşünmeye hazır olduğunu ve gençlerin daha sağlıklı, sürdürülebilir ve adil yemek politikalarının oluşturulmasında aktif rol almak istediğini ifade etti.

Organizasyonu yürüten ekip, özellikle gençlerin hayvancılık endüstrisinin iklim, biyolojik çeşitlilik ve gıda adaleti üzerindeki etkilerine dair giderek daha fazla söz söylediğini; üniversitelerin de bu talepleri artık görmezden gelemediğini vurguluyor.

Gençlik siyasetinde ve yerel yönetimlerde de karşılık buluyor

İngiltere ve Galler’de Yeşiller Partisi’nin gençlik yapılanması olan Young Greens de tamamen bitki temelli bir gıda sistemini destekleme kararı aldı. Karar kapsamında:

• Ulusal gençlik etkinliklerinde tamamen bitki temelli ikram sunulması,
• Bitki ağırlıklı gıda sistemlerinin faydalarına ilişkin kamusal farkındalığın artırılması,
• Gıda sistemindeki dönüşümün “adil geçiş” ilkesiyle yürütülmesi hedefleniyor.

Karar metninde iklim ve ekolojik yıkımın kırsal toplulukları ciddi biçimde etkileyeceği; bu nedenle tarım topluluklarının sürdürülebilir sistemlere geçiş sürecinde desteklenmesi gerektiği de vurgulandı.

Öğrenciler, bitki temelli politikaların kimlik tartışmalarının ötesine geçerek bilim temelli çözümler sunduğunu ifade ediyor.

Ayrıca İngiltere’de Calderdale’den Exeter’a kadar çok sayıda belediye meclisi bitki temelli kararlar alırken; Edinburgh, Belfast ve Norwich gibi kentler de Plant Based Treaty girişimini destekliyor.

“Hayvancılık iklim krizinin ve hayvan sömürüsünün merkezinde”

Öğrenci hareketleri kampanyalarının temel gerekçesini, doğrudan iklim krizi, biyolojik çeşitlilik kaybı ve hayvancılık endüstrisinin hayvanlara ve gezegene etkileri üzerinden kuruyor.

Çünkü güncel akademik çalışmalarda da ortaya konduğu üzere:

• Hayvancılık temelli gıda sistemleri, dünya çapındaki tüm otomobillerin, uçakların, gemilerin ve trenlerin toplamından daha fazla sera gazı salımı yaratıyor.
• Küresel ormansızlaşmanın yüzde 80’i hayvancılık kaynaklı.
• Dünyadaki tatlı suyun yüzde 70’i hayvancılık için kullanılıyor.
• Hayvancılık ve hayvan tüketimi; iklim krizinin yanı sıra gıda adaletsizliği ve eşitsizliği, biyolojik çeşitlilik kaybı, su kirliliği, toprak tahribatı ve arazi kullanımının da başlıca sebepleri arasında yer alıyor.

Öğrenciler aynı zamanda kampanya içeriklerinde, hayvan üretimi ve tüketiminin, hayvanlar açısından da sistematik şiddet ve sömürü üreten bir sistem olduğuna dikkat çekiyor. Milyarlarca hayvanın endüstriyel üretim sistemlerinde yaşam hakkından mahrum bırakıldığını vurgulayan öğrenciler, iklim ve ekolojik krizlerin de bu sömürü düzeninden bağımsız düşünülemeyeceği vurgulanıyor.

Öğrenciler, çözümün ise yeni teknolojiler ya da “mucize politikalar” değil; doğrudan gıda sisteminin bitki temelli beslenmeye dönüşümü olduğunu savunuyor. Kampanya açıklamalarında, bağımsız bilimsel araştırmaların da dikkat çektiği gibi, bitki temelli sistemlere geçişin Afrika kıtası büyüklüğünde bir alanı özgürleştirebileceği, küresel emisyonları ciddi biçimde azaltabileceği ve yabani türlerin yok oluşunu büyük ölçüde yavaşlatabileceği belirtiliyor.

Plant-Based University öğrenci hareketi, üniversitelerin bir yandan iklim krizine dair araştırmalar yayımlayıp diğer taraftan kampüslerinde yüksek emisyonlu hayvansal gıda sistemlerini sürdürmesinin bilimsel ve etik açıdan kabul edilemez olduğunu savunuyor.

İskoçya örneği: “Karbon negatif” potansiyel

Üniversite grupları, Harvard Üniversitesi araştırmasında işaret edildiği üzere, Birleşik Krallık’ın bitki temelli bir gıda sistemiyle “karbon negatif” hâle gelebileceğini vurguluyor.

Aktarılan bilgilere göre İskoçya’daki yoğun hayvancılık faaliyetleri, turbalık alanların karbon tutma kapasitesini ciddi biçimde tahrip etti ve bu alanlar bugün ülke emisyonlarının yaklaşık yüzde 20’sinden sorumlu hâle geldi. Öğrenciler, bilim insanlarının verileri ışığında, bitki temelli gıda sistemine geçişle birlikte hem karbon tutulmasının yeniden mümkün olabileceğini hem de kaybedilen biyolojik çeşitliliğin geri kazanılabileceğini aktarıyor.

Ayrıca dönüşüm yükünün yalnızca bireylere bırakılmaması gerektiğini; üniversiteler gibi kurumların sürdürülebilir beslenmeyi maddi ve toplumsal olarak erişilebilir hâle getirmesi gerektiğini belirtiyor.

Öğrenciler, İskoçya’nın geçmişte ülkenin batı kıyılarını kaplayan yağmur ormanlarının ve biyolojik çeşitliliğin, hayvancılığa dayalı arazi kullanımının azaltılmasıyla yeniden canlandırılabileceğine dikkat çekiyor. Kampanya materyallerinde, doğal yırtıcı türlerin yeniden bölgeye kazandırılması ve ekosistem restorasyonu gibi başlıklar da tartışılıyor.

Billie Eilish’ten destek mesajı

Hayvan hakları ve iklim savunuculuğuyla bilinen vegan müzisyen Billie Eilish de öğrenci hareketine destek veren isimler arasında yer alıyor.

Sanatçının “Hit Me Hard and Soft” dünya turnesi kapsamında bu yaz düzenlenen konserlerde, tamamen bitki temelli yiyecekler satıldığı ve bunun sonucunda gıda kaynaklı emisyonlarda yüzde 47 düşüş yaşanırken satışlarda yüzde 13 artış olduğu açıklandı.

Londra konseri sırasında Plant-Based Universities öğrencileri sanatçının ekibine teşekkür mektubu iletti. Birkaç hafta sonra ise Billie Eilish’in öğrenci hareketine destek veren, el yazısı bir mesaj gönderdiği duyuruldu.

Öğrenci ağı, Billie Eilish’in uzun süredir hayvan hakları ve veganlık konusunda kamuoyu oluşturan isimlerden biri olduğuna dikkat çekerek; sanatçının dünya turnesinde tamamen vegan yiyecek satışına geçmesinin, büyük ölçekli etkinliklerde bitki temelli dönüşümün mümkün olduğunu göstermesi açısından önemli olduğunu belirtiyor.

Cambridge geri adım atarken öğrenciler pes etmiyor

Öğrenci hareketlerinin tüm girişimleri başarıyla sonuçlanmıyor. Cambridge Üniversitesi’nde tamamen bitki temelli bir kafeterya denemesi, üniversite yönetiminin tartışmalı veriler kullanması sonrası sonlandırıldı.

Öğrenciler, üniversitenin satış verilerini yanlış tarihler üzerinden analiz ettiğini ve en yüksek satış yapılan haftanın değerlendirme dışında bırakıldığını açıkladı. Ayrıca anket sonuçlarında çoğunluğun bitki temelli menüyü desteklediği belirtilmesine rağmen üniversite yönetiminin kararı geri çekmediği ifade edildi.

Öğrenciler ayrıca üniversite yönetiminin, hatalı veri analizine dair yapılan itirazlara rağmen “kararın verildiğini” söyleyerek süreci yeniden tartışmaya açmayı reddettiğini aktardı.

Bunun üzerine öğrenciler sosyal medya kampanyaları başlattı; 2500’den fazla kişinin imzaladığı bir dilekçeyle üniversitenin kararını geri çekmesi talep edildi. Ekip, change.org platformu üzerinden sürdürdükleri imza kampanyasıyla da, Cambridge Üniversitesi’nin bilimsel bütünlük ilkesine uygun davranması ve sürdürülebilirlik iddialarını uygulamaya koyması gerektiğini savunuyor.

Kampanyacılar ayrıca Cambridge Üniversitesi’nin People & Planet sürdürülebilirlik sıralamasında yemek politikaları kriterinden sıfır puan aldığını; kampüste en az bir vegan ya da vejetaryen yemek alanının dahi bulunmamasının eleştiri konusu olduğunu hatırlatıyor.

Medyanın dili ve “zorla veganlık” söylemi

Southampton’daki öğrenci oylaması sonrası bazı medya kuruluşlarının kullandığı dil de tartışma yarattı. BBC ve yerel basının bir kısmı haberi “öğrenciler bitki temelli menüler için oy kullandı” şeklinde aktarırken; bazı ana akım medya organları kararı “duyarcı” (woke) öğrencilerin veganlığı dayatması” olarak çerçeveledi.

Aktivist öğrenciler, demokratik bir oylamanın “dayatma” olarak sunulmasının manipülatif olduğunu gerçeğinden hareketle, Southampton’da oylamanın gerçekleşebilmesi için yüzlerce öğrencinin imza verdiğini ve öğrenci temsilcilerinin seçilmiş delegeler olarak oy kullandığını hatırlattı.

Aktivistler ayrıca bazı medya kuruluşlarının “yalnızca 12 kişinin kararı” gibi ifadeler kullanarak öğrenci temsil sistemi üzerinden alınan demokratik kararları itibarsızlaştırmaya çalıştığını; bunun kamuoyunda veganlık ve iklim politikalarına yönelik kutuplaştırıcı bir algı yaratmayı hedeflediğini belirtti.

Öğrenci ağı, ayrıca bitki temelli beslenmenin “marjinal” bir talep değil; doğrudan iklim bilimiyle ilişkili bir gereklilik olduğunu vurguluyor. Oxford Üniversitesi’nden sürdürülebilirlik araştırmacısı Prof. Paul Behrens’in sözlerine atıfla, bitki ağırlıklı beslenmeye geçişin gıda güvenliği açısından en etkili araçlardan biri olduğu belirtiliyor.

Öğrenciler ayrıca medya ve siyaset çevrelerinden gelen “peki ya avokadolar?” gibi söylemlerin, endüstriyel hayvancılığın devasa ekolojik etkilerini görünmez kılmaya çalışan dikkat dağıtıcı tartışmalar olduğunu ifade ediyor. Aktivistlere göre mesele belirli bir ürün değil; hayvan sömürüsüne ve ekolojik yıkıma dayalı mevcut gıda sisteminin bütünü.

Türkiye: Üniversitelerde vegan menü mücadelesi

Bugün Avrupa’da büyüyen Plant-Based Universities hareketi geniş yankı uyandırırken, Türkiye’deki üniversitelerde vegan menü ve bitki temelli dönüşüm mücadelesi yıllardır vegan öğrenciler ve Türkiye Vegan Derneği (TVD) olarak hayvan hakları ve iklim krizinin yanı sıra eşit, adil ve sağlıklı beslenme hakkı çerçevesinde yürütülüyor.

2018 yılından bu yana TVD Vegan Akademi farkındalık çalışmalarıyla başlayarak, özellikle 2021 – 2023 yılları arasında öğrencilerle dayanışma ve koordinasyon içinde kampüslerde vegan menü hakkı için yoğun çalışmalar yaptık. Veganlık ve bitki temelli beslenme hakkında üniversitelerde yaptığımız sunumlarının yanı sıra, TVD olarak biz de tekil durumlarda destek gerekmesi halinde resmi görüşme ve başvurular için devreye girdik, kökten ve sürdürülebilir bir çözüm için, vegan avukatlar ve öğrencilerle birlikte hareket ederek hem hukuki hem kurumsal düzeyde girişimlerde bulunduk.

Bu süreçte Türkiye’nin farklı üniversitelerinden vegan öğrenci toplulukları; kampüs yemekhanelerinde erişilebilir, düzenli ve sağlıklı vegan menü talebiyle üniversite yönetimlerine başvurular yaptı, imza kampanyaları düzenledi, sosyal medya çalışmaları yürüttü ve kamuoyu oluşturmaya çalıştı.

Vegan menü haktır: YTÜ

Özellikle Yıldız Teknik Üniversitesi’nde YTÜ Vegan Vejetaryenler Topluluğu öğrencileriyle birlikte yürüttüğümüz ve vegan öğrenciler için daha geniş bir kitlenin ses çıkarmasını sağlamaya çalıştığımız #YTÜVeganMenüİstiyor kampanyası, Türkiye’de üniversitelerde vegan menü hakkı ve görünürlüğü açısından önemli bir örnek oldu. Vegan yemek seçeneklerinin yetersiz olması, düzenli sunulmaması ve doğru şekilde etiketlenmemesi nedeniyle öğrenciler harekete geçti; kampüste 500’den fazla imza toplandı. Öğrenciler yalnızca etik sebeplerle değil, aynı zamanda ekolojik kaygılar ve sağlıklı beslenme hakkı çerçevesinde de vegan menü talep ettiklerini vurguladı.

Kampanya sonucunda üniversite yönetimi 28 Şubat 2022 itibarıyla yemekhanelerde vegan menü uygulamasına başlanacağını resmi olarak duyurdu.

YÖK başvurumuz ve davamız: Tüm Türkiye

Ancak mücadele tek bir üniversiteyle sınırlı kalmadı. TVD olarak farklı bölgelerden bize ulaşan çok sayıda hak ihlali, öğrenci mağduriyeti ve üniversitelerin vegan öğrencilerin beslenme hakkını sistematik biçimde görmezden gelmesi üzerine Yükseköğretim Kurulu’na (YÖK) resmi başvuruda bulunduk. Başvurumuzda, Türkiye’deki tüm üniversitelerde vegan öğrencilerin sağlıklı, dengeli ve yeterli beslenme hakkının güvence altına alınmasını ve gerekli düzenlemelerin yapılmasını talep ettik.

YÖK’ün bu başvuruyu reddetmesi üzerine TVD olarak YÖK’e dava açtık. Açtığımız davada, vegan öğrencilerin beslenme hakkına erişiminin engellenmesinin temel hak ihlali olduğu; üniversitelerin kamusal yükümlülükleri kapsamında, dengeli ve yeterli düzeyde bitki temelli gıdalardan oluşan menü sunması gerektiğini vurguladık. Dava sürecinde, sağlıklı beslenmenin kamusal bir hak olduğunu ve devletin bu hakkı koruma yükümlülüğü bulunduğunu özellikle ifade ettik.

Ombudsmanlık başvurumuz: İTÜ

Aynı dönemde İstanbul Teknik Üniversitesi’nde (İTÜ) vegan öğrencilerin aylardır yanıtsız bırakılan vegan menü talepleri nedeniyle Ombudsmanlık’a (Kamu Denetçiliği Kurumu) başvurduk. Üniversite yönetiminin vegan öğrencilerin taleplerini fiilen reddetmesi ve öğrencilerin eşit beslenme hakkından yararlanmasını engellemesi üzerine yürütülen süreçte, bitki temelli beslenme hakkı aynı zamanda vicdan özgürlüğü ve ayrımcılık yasağı çerçevesinde de değerlendirildi.

TVD olarak yaptığımız açıklamalarda, üniversitelerde vegan menü meselesinin “bireysel tercih” olarak görülemeyeceğini; etik, ekolojik, ekonomik ve hak temelli bir mesele olduğunu vurguladık. Üniversitelerin sürdürülebilirlik söylemleri üretirken aynı zamanda yüksek emisyonlu ve hayvan sömürüsüne dayalı gıda sistemlerini sürdürmesinin ciddi bir çelişki yarattığına dikkat çektik.

Türkiye’deki üniversite mücadelesinin önemli parçalarından biri de öğrenci topluluklarının bir araya gelmesinden meydana gelen UniVeg oluşumuydu. UniVeg, Türkiye’de öğrenciler tarafından kuruldu. TVD olarak kuruluş sürecinde yapılan toplantılar, strateji görüşmeleri ve fikir alışverişleriyle bu ağın oluşumuna destek sunduk.

Bugün Avrupa’da yükselen üniversitelerde bitki temelli dönüşüm talepleri, Türkiye’de de yıllardır öğrenciler, vegan topluluklar ve hayvan hakları savunucuları tarafından dile getiriliyor. TVD olarak biz de üniversitelerin yalnızca bilimsel araştırma üretmekle yetinmeyip; iklim krizi, hayvan hakları, sürdürülebilirlik ve eşit erişim konularında kampüslerinde somut dönüşüm adımları atması gerektiğini savunmaya devam ediyoruz.

Kampüslerde hayvan hakları ve ekoloji alanında faaliyet gösteren vegan öğrenci örgütlenmelerinin güçlenmesi, üniversiteler arasında deneyim paylaşımının artması ve vegan menü taleplerinin yaygınlaşması açısından UniVeg’in faaliyetlerini sürdürmesi ve öğrenci topluluklarının beraber güçlenerek, aktivizm alanlarından biri olarak üniversitelerde bitki temelli dönüşüm çabalarına odaklanması çok önemli. Çünkü üniversitelerde başlayan dönüşüm, yalnızca kampüs yemekhanelerini değiştirmekle kalmayacak; diğer kurumlara ve alanlara da yayılarak sistem değişikliğine etki edecek. Hayvana, insana ve gezegene özgürlük getirecek.

–

Kaynaklar: BBC, Plant-Based Universities

Vegan menü hareketi: Avrupa üniversitelerinde yemek sistemleri değişiyor yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Vegan Deri Nedir?

Hayvan derisine alternatif olarak üretilen vegan deriler yapıları gereği hayvan sömürüsü ve hayvan zulmü içermezler. Ancak vegan deriler arasında sınıflandırılan sentetik deriler (suni ve yapay deri olarak da adlandırılırlar) çevre için oldukça zararlı kimyasallar ve/veya plastik bazlı bileşenler kullanılarak üretilirler. Bu nedenle ana maddesi hayvan derisi olmayan diğer tüm deri türlerini çevreci veya hayvan dostu olarak sınıflandırmak doğru olmaz. Ancak son yıllarda inovasyona dayalı tasarımların gelişmesiyle birlikte bitki bazlı vegan deri alternatifleri, vegan olmayan üreticiler için dahi hem hayvan derisine hem de sentetik deriye güçlü birer alternatif oluşturuyor.

Bitki bazlı vegan deriyi tercih etmeden önce vegan deri türlerini ve vegan derinin özelliklerini daha yakından tanımamız gerekiyor.

Vegan Deri Yeni Bir Ürün mü?

Vegan deri kavramı son 10 yıldır gündemde olsa da aslında hayvan derisine alternatif bulma arayışı 19.yy’ın sonlarında Almanya’da başladı. Bu arayışın arkasındaki itici güç ise savaş ekonomisinin olduğu bir ülkede karneye tabi olmayan bir malzeme üretme isteğiydi. Çalışmalar sonucunda çok katmanlı bir işlenmiş kağıt hamuru olan bir malzeme üretildi: Prestoff. Bir süre hayvan derisi ile üretilen tüm ürünlerde prestoff alternatif olarak kullanıldı. Ancak dayanıklılık sorunu nedeniyle yaygınlık kazanamadı.

1920’lerde ise Amerika’da popüler ilk sentetik deri olan Naugahyde üretildi. Dayanıklılığı ve görüntüsü itibariyle prestoffa kıyasla gerçekten ikame olabilecek bir malzeme geliştirilmişti.

Ancak üretilen her iki malzeme de %100 başarılı çözümler değildi, sadece hayvan derisine karşı sentetik alternatiflerdi.

Vegan deri kavramı ise sentetik derilerin bütün endüstrilerde yaygınlaşmaya başlamasından çok sonra, 2010 yılında Stella McCartney gibi ünlü tasarımcıların sentetik deriyi yalnızca ekonomik nedenlerle değil etik sebeplerle de tercih etmeye başlamaları üzerine ortaya çıktı.

Vegan Deri Çeşitleri Nelerdir?

• PVC Deri: Tamamen geri dönüştürülmesi mümkün olmayan bu deri alternatifi doğada çözünmediği gibi eskidikçe milyonlarca mikro plastiğin doğaya karışmasına sebep olur. PVC derinin üretim sürecinde de çevreye zararlı güçlü kimyasallar kullanılır. Ana maddesi hayvan derisi olmadığı için vegan deri olarak sınıflandırılsa da bu deri alternatifini doğaya ve hayvanlara verdiği uzun vadeli zararlar nedeniyle tercih etmemenizi öneririz.

• Poliüretan Deri: Üretiminde PVC deriye göre nispeten daha az toksik kimyasal kullanılıyor olsa da geri dönüştürülebilen veya çözünebilen bir malzeme değildir. Bu alternatifin üretiminde geri dönüştürülmüş plastik malzemeler kullanılır. Ancak fosil yakıtların tükenmesine katkıda bulunulduğu için etik sebeplerle vegan deri arayan üretici ve tüketiciler tarafından tercih edilmeyebilir.

• Bitki Bazlı Deri: Etik ve ekolojik sebeplerle vegan deri kullanmak isteyen üretici ve tüketiciler için en iyi alternatif bitki bazlı vegan deridir. Ana malzemesinin doğal olması nedeniyle biyolojik olarak tamamen çözünebilirler. Diğer sentetik derilere oranla bitki bazlı derilerin birçok çeşidi vardır. Bitki bazlı deriler genellikle bitki yaprakları, meyve-sebze kabukları ve bitkisel endüstriyel atıklar kullanılarak üretilirler.

Nelerden Bitki Bazlı Vegan Deri Üretilebilir?

• Ananas: Halihazırda gıda tüketimi için üretilmiş olan ananas bitkisinin yaprakları, petrol reçinesi ve termoplastik polyester kullanılarak alternatif bir materyal üretilir.

• Domates: Endüstrinin atık olarak değerlendirdiği domatesin selüloz lifleri işlenerek sürdürülebilir bir deri alternatifi üretilebilir. Biyolojik olarak tamamen çözünebilir olan Hindistan çıkışlı bu alternatif 2021 yılında PETA tarafından Tekstilde En İyi Yenilik Ödülü’ne layık görülmüştür.

• Elma: Meyve suyu ve komposto şirketlerinin atık ürünü olan elma kabukları kullanılarak deri üretilebilir. Elma derisi ilk olarak İtalya’da üretilmiştir. Türkiye’de ise elma derisini kullanarak tüketiciye yönelik üretim yapan iki adet vegan marka bulunuyor: Prev ve Rotco.

• Hindistan Cevizi: Atık hindistan cevizi suyu toplanarak selüloz üreten bakterilerin geliştirilmesi için kullanılır. Bu yöntemde 4000 litre hindistan cevizi suyu kullanarak 25 kilo selüloz üretilebiliyor. Bu malzemenin üretiminde kimyasallar kullanılmadığı için alerjiye, intoleransa veya herhangi bir hastalığa neden olmazlar.

• Mantar (Meşe Mantarı): Vegan deri üretmek için iyi bir alternatif olan mantar meşe ağacının kabuğu alınarak üretilir. Mantar üretimi için her ağaç dokuz yılda bir hasat edilir. Kabuk büyüdükçe toplama işleminin yapılması ağaca zarar vermeden ham madde elde etmeyi sağlar.

• Mantar: Mantarlar miselyum adı verilen bir iplik ağı aracılıyla büyür. Birkaç hafta içinde gelişen miselyum kolayca işlenebilir, sıkıştırılabilir ve tekstüre edilebilir. Miselyum kullanılarak elde edilen vegan deri dayanıklılık açısından oldukça başarılıdır.

• Kaktüs: Agave bitkisi Meksika ekonomisinde önemli bir yere sahip olan tekila üretimi için yaygın bir şekilde yetiştiriliyor. Meksikalı yenilikçi bir firma ise tekila üretim sürecinin atık ürünü olan ve kullanılmayan kaktüs liflerini değerlendirerek geri dönüşüm yoluyla vegan deri üretiyor.

• Kombuça: Simbiyotik bakteri ve maya kültürü kullanılarak üretilen kombuçada bu simbiyotik yaşam gelişir ve zamanla ‘kombuça anası (scoby)’ adı verilen bir selüloz kütlesi oluşturur. Birkaç hafta içinde hızlıca büyüyen kombuça anası biyolojik olarak çözünebilen bir materyale dönüştürebilir.

• Silikon: Kumaş üzerine silikon kaplama yoluyla üretilen bu alternatif plastik sentetik deri ile benzerlik gösterse de onlara kıyasla daha dayanıklı ve daha çevre dostudur. Bitki bazlı bileşenlerle birlikte kullanılır.

• Zeytin: Zeytin ve zeytinyağı endüstrisinin en büyük sorunlarından olan atığa dönüşüm imkanı veren bu bitkisel deri alternatifinin üretiminde de suni derilere oranla daha az kimyasal kullanılıyor. Dünyanın en büyük zeytin ağacı varlıklarından birine sahip olan Türkiye’de zeytin kullanarak üreticiler için vegan deri üreten bir firma bulunuyor: Oleago. Oleago ürettiği Oleatex ürünü ile Uluslararası V-Label Ödülleri 2022’de Influencer Özel Ödülü’ne layık görülmüştür.

Bitki bazlı vegan deri endüstrisi çok büyük bir ivme ile gelişmeye devam ediyor. Bu nedenle yakın bir tarihte şu an deri üretiminde kullanılmayan pek çok malzemenin yeni vegan deri alternatiflerinin üretilmesinde kullanılacağı düşünülüyor.

Vegan Deri Sürdürülebilir mi?

Hayvan derisinin vegan derilerden daha sürdürülebilir olduğuna dair yaygın bir inanış var. Ancak gerçek bunun tam tersi. Çünkü her geçen gün vegan deri alternatifleri arasına yeni bir bitki bazlı vegan deri alternatifi ekleniyor. Bitki bazlı yeni vegan deri alternatifleri geliştirilmeye devam ettikçe tüm üreticiler için yalnızca hayvan derisine değil aynı zamanda plastik bazlı sentetik derilere de alternatif olabilecek sürdürülebilir malzemeler yaygınlaşıyor.

Elbette bitki bazlı derilerin üretimi için de kaplama maddesi olarak kullanılan bazı zararlı maddelerin (BOPP film (Çift eksenli yönlendirilmiş polipropilen film) veya poliaktik asit) kullanılması gerekiyor. Ancak bu maddeler hayvan derisini işlerken kullanılan kimyasallara kıyasla doğaya daha az zarar veriyor. Bununla birlikte deri üretiminde kullanmak üzere hayvan yetiştirmeye kıyasla mevcut tarımsal atıkları ve bitkileri kullanmak çok daha çevreci bir çözüm sunuyor. Üstelik bitki bazlı vegan deri endüstrisinin karbon ayak izi ve su izi çok daha düşük.

Bitki Bazlı Vegan Deri, Endüstrileri Dönüştürebilir mi?

Bitki bazlı vegan deriler hayvan derisine kıyasla daha ince ve daha hafiftir. Bu özelliği sebebiyle vegan deri ile çalışmak üreticiler için çok daha kolaydır.

Bitki bazlı vegan deriler sentetik derilere göre daha uzun süre kullanılabilir. Çünkü mikroplastik oluşturmadan çözünen vegan deriler aynı zamanda hava geçirgenlikleri nedeniyle sağlık açısından da daha uzun kullanım süresi sunar.

Sentetik deriler ve vegan deriler üretim maliyetleri açısından hayvan derisi kullanılan ürünlere göre çok daha ucuzdur. Çünkü hem kullanılan ham maddenin üretilmesi için geçen süre ve emek hem de deriyi işleyecek kalifiye işçilerin gerekliliği dikkate alındığında herhangi bir hayvan derisi ürünün maliyeti oldukça yüksektir. Bu nedenle vegan deriler özellikle uzun vadede yüksek kaliteli ve düşük maliyetli ürün üretmek isteyen firmalar tarafından tercih edilirler.

Neden Bitkisel Bazlı Vegan Deriyi Tercih Etmeliyiz?

Her yıl bir milyardan fazla inek, domuz, keçi, koyun, timsah, deve kuşu, yılan, kanguru, tavşan ve hatta köpek ve kedi derileri için öldürülüyor. ‘Yüksek kalitede’ bir deri elde etmek için birçok hayvanın derisi bilinci açıkken ve hiçbir şekilde ağrı kesici verilmeden yüzülüyor. Tıpkı kürk üretiminde olduğu gibi hayvanların çektikleri acıların ve ölümlerin, sunulan tekstil ürünlerinden daha değersiz olduğu deri sektörü yalnızca derisi kullanılmak için sömürülen hayvanları etkilemiyor.

Hayvan sömürüsünün en vahşi yüzünü gösteren sektörlerden biri olan bu sektörde deriyi işlemek için kullanılan zararlı bileşenler, deriyi dönüştürmek için harcanan enerji, tabakhanelerin atık sularından nehirlere ve denizlere karışan kimyasallar endüstrinin yakın çevresindeki bütün bitki ve hayvanlara, suya ve toprağa kalıcı olarak zarar verir.

Oysa vegan ve sürdürülebilir deriler hiçbir şekilde hayvan sömürüsü içermedikleri gibi aynı zamanda doğaya da zararları açısından hayvan derisinden çok daha iyi bir konumdadır. Günümüzde dayanıklılığı artırılmış vegan deriler hem doğada %100 çözünebilir hem de istenilen bütün ürünlerin üretiminde rahatlıkla kullanılabilir. Bununla birlikte normal şartlar altında hiçbir ekonomik değeri olmayan endüstriyel atıklar kullanılarak üretilen vegan derilerin maliyeti uzun vadede çok daha düşüktür.

Eski sentetik deriler kalite, dayanıklılık, çevre, hayvanların yaşam hakkı veya sürdürülebilirlik düşünülerek tasarlanmamıştı.

Ancak günümüzde birçok tüketici için belirleyici olan bu etmenlerin bir arada düşünülmesi sürdürülebilir bitki bazlı vegan deri alternatiflerinin üretilmesi sağladı. Etik sebeplerle vegan deri talep eden tüketiciler vegan deri endüstrisinin her geçen gün biraz daha gelişmesini sağlıyor.

Dünya genelinde ayakkabıdan çantaya, lüks otomobillerden mobilya üretimine kadar birçok sektörde uluslararası markalar etik sebeplerle sürdürülebilir vegan deri alternatiflerini kullanmaya başladı bile.

Gelecek sürdürülebilir, çevre dostu, doğada %100 çözünebilir, dayanıklı ve yüksek kaliteli şekilde tasarlanmış ama en önemlisi hayvan sömürüsü içermeyen bitki bazlı vegan derilerde…

Kaynak: peta, bioleather, treetribe, webmd

Yenilikçi ve Sömürüsüz: Bitki Bazlı Vegan Deri Hakkında Bilmeniz Gereken Her Şey yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Almanya, Ulusal Beslenme Stratejisi’nin bir parçası olarak bitki bazlı gıdaları benimsiyor.

Geçtiğimiz günlerde sunulan “Federal Hükümetin Beslenme Stratejisine Doğru” başlıklı rapor, hükümetin ulusal strateji için önerdiği temel başlıkların ana hatlarını çiziyor ve okullar, huzurevleri ve hastaneler gibi devlet tarafından işletilen tesislerde sağlıklı, iklim ve hayvan dostu, sürdürülebilir beslenme için bir örnek oluşturma ihtiyacını vurguluyor.

Alman hükümeti bu strateji belgesiyle, erken eğitim ve erişilebilirliğe odaklanan girişimlerle gıda sisteminde dönüşümü sağlayacak, “herkes için iyi, sağlıklı ve kapsayıcı” bir beslenme stratejisi oluşturmayı hedefliyor.

İklim krizine karşı, halk sağlığı için

Strateji belgesi, beslenme kaynaklı hastalıkları azaltmaya ve daha iyi beslenmeyi teşvik etmeye yardımcı olmak için bitki bazlı gıdaları benimsemeyi ilke ediniyor.

Aynı zamanda Almanya’nın iklim krizi karşısında geliştirdiği politikalarının bir ayağı işlevini görüyor: “Beslenme, kendini gerçekleştirmenin bir yolu veya bir kültürün ve hayata karşı tutumun bir parçası olabilir. Nasıl ve ne yediğimizin de geniş kapsamlı etkileri var: Almanya’da ve dünya çapında çevre, biyolojik çeşitlilik, iklim ve hayvan dostlarımız üzerinde, tarım ve gıda endüstrisi üzerinde ve dolayısıyla sağlığımız ve esenliğimiz üzerinde.”

Almanya’nın tarım ve gıda sistemleri, sera gazı emisyonlarının yaklaşık dörtte birinden sorumlu olduğu için hükümet, 2045 yılına kadar karbon nötr olma hedefine ulaşmaya yardımcı olmak için gıdanın nasıl üretildiğini yeniden masaya yatırıyor.

2030 yılına kadar ülke, tarımsal ürünlerinin yüzde 30’unun organik tarımdan gelmesini ve her sektörde gıda israfını yarı yarıya azaltmayı hedefliyor. Oluşturulan yeni strateji belgesi, bu hedeflere ulaşmak için mevsimlik ve bölgesel olarak yetiştirilen, bitki bazlı gıdaları teşvik etmeyi odağına alıyor. Aynı zamanda bu gıdaları en savunmasız topluluklar dahil olmak üzere ülkedeki herkes için erişilebilir ve cazip kılmak için sosyal medya gibi mevcut tüm kaynakları kullanmayı planlıyor.

Raporda, “Gıda sisteminin tamamının bitki bazlı beslenmeye doğru evrilmesi, gıda sektörü bazında ulusal ve uluslararası iklim, biyolojik çeşitlilik ve sürdürülebilirlik hedeflerimize ulaşmak için en önemli ayar vidasıdır,” deniyor.

Almanya Ulusal Beslenme Stratejisi’nin 2023’ün sonunda tamamlanması ve 2025’te uygulamaya başlanması bekleniyor.

Bitkisel beslenmede öncü

Ulusal strateji, Almanya’da bitki bazlı beslenmeyi daha da normalleştirmeye yardımcı olsa da, ülke bu açıdan şimdiden farklı şekillerde ilerleme kaydetmiş durumda. Vegan hizmet uygulaması HappyCow’a göre ülkenin başkenti Berlin 2022’de, şehir merkezine 10 km mesafedeki 100 vegan restoranıyla bir dönüm noktasına ulaştı.

Ayrıca 2021’de Berlin’deki dört büyük üniversite, sera gazı emisyonlarını azaltmak için ortak bir çabayla şehir genelindeki 34 üniversite kantininde sunulan tüm “etlerin” yaklaşık yüzde 96’sını ortadan kaldırmak için önemli bir girişimde bulunmuştu. 2019’da da Berlin Teknik Üniversitesi’nde tamamı vegan gıdalardan oluşan şehrin ilk vegan üniversite kantini Veggie 2.0 açılmıştı.

Almanya’daki vegan nüfusunun genel olarak ortalamanın üzerinde olduğu biliniyor. En son tahminlere göre ülkedeki vegan sayısı, 2016’dan bu yana ikiye katlanarak nüfusun yaklaşık yüzde 3,2’sine (veya 2,6 milyon Alman) tekabül ettiği tahmin ediliyor.

Kaynak: Vegnews

Kapak fotoğrafı: Berlin-Vegan

Alman hükümeti iklim kriziyle mücadele ve halk sağlığı için bitki bazlı beslenmeye geçişi destekliyor yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Birleşik Krallık’taki Exeter Belediye Meclisi üyeleri yapılan oylamada, küresel iklim değişikliğinin etkilerini azaltmak ve gezegeni korumak amacıyla bitki bazlı beslenmeyi şehir bazında teşvik etme kararı aldı.

İklim Değişikliği konularında faaliyet gösteren üyelerden biri olan İşçi Partisi milletvekili Duncan Wood’un önergesi diğer meclis üyelerinden de büyük destek topladı.

Beslenme biçimimizin gezegenin sağlığını ve geleceğini ne denli etkilediği konusunda farkındalık yaratmak istediğini belirten Wood, “İklim değişikliğinin gerçek olduğunu her geçen gün daha fazla görüyor ve hissediyoruz. Buna engel olmak için bireysel düzeyde de elimizden geleni yapmalıyız. Hepimizin yapabileceği küçük değişikliklerle bunu başarabiliriz. Bunlardan biri de yediklerimizi gözden geçirmek. Beslenmemizi değiştirerek fark yaratabiliriz. Beslenme tercihlerimizin iklim üzerindeki etkileri ve mevcut seçeneklerimiz hakkında bilgi sahibiysek, yediklerimizin sağlığımızı nasıl etkilediği konusunda bilgi sahibiysek, bilinçli tercihler yapabiliriz,” dedi.

Exeter bitki bazlı yaşamı nasıl destekleyecek?

Exeter Belediye Meclisi, kurum içinde önemli değişiklikler uygulayarak örnek teşkil edecek.

Meclis, Mayıs 2023’e kadar organizasyonu tamamlanacak şekilde tüm iç toplantılarında ve etkinliklerinde bitki bazlı ikramlar sunacak.

Buna ek olarak eğlence merkezleri, kafeler ve restoranlar dahil olmak üzere belediye tarafından yönetilen tüm harici alanlarda, çeşitli bitki bazlı yiyecekler sunulacak ve bu gıdalar tüketiciler için açık bir şekilde etiketlenecek.

Ayrıca siyasi partiler ile ortak bir çalışma grubu kurulacak. Grup; mümkün olan her fırsatta bitki bazlı gıdaların ön plana çıkarılmasını ve şehir çapındaki tüm gıda tedariklerine dahil edilmesini sağlamakla yükümlü olacak. Bu; okul yemek programları, aşevleri ve beslenme hizmeti sunan diğer kurum ve oluşumların süreç boyunca uygulamaya dahil edilebileceği anlamına geliyor.

Önergeyi destekleyen meclis üyeleri alınan kararın, Exeter’in emisyon hedeflerine ulaşmaya yardım edeceğini düşünüyor çünkü şehir, 2030 yılına kadar net sıfır karbona ulaşmayı hedefliyor.

İngiltere şehir ve kasabaları iklim dostu vegan seçeneklere geçiyor

Sussex’teki Haywards Heath Ağustos ayında Avrupa’da Bitki Temelli Antlaşma’ya imza atan ilk bölge olmuştu.

Bu anlaşma; liderlerin il, ilçe ve ülkelerini hayvansal beslenme odaklı bir gıda sisteminden uzaklaştırmasına yardımcı olmak için tasarlandı. Belediyeleri bitki bazlı beslenmenin faydaları konusunda bilinçlendirmeye ve hayvan içermeyen gıdaları vatandaşlar ve yerel topluluklar için daha erişilebilir hale getirmeye teşvik eden anlaşma, aynı zamanda okullarda ve sağlık hizmetleri ortamlarında vegan yemek seçenekleri gibi girişimleri de teşvik ediyor.

Bitki Bazlı Antlaşma’ya resmi olarak imza atmamış olan Exeter’e daha çok benzeyen Oxfordshire İl Meclisi ise, bölge sakinlerinin daha fazla bitki bazlı beslenmeyi benimsemelerine yardımcı olmak istiyor. Bölgede hayvancılıkla uğraşan toplulukların muhalefetiyle karşılaşan konsey üyeleri, bitkisel beslenmeyi öne çıkararak iklim eylemliliğine öncelik vermeye devam ediyor.

Hythe belediye etkinliklerinde yalnızca vegan yiyecekler sunarak iklim dostu bir hamle yapan belediye meclislerinden biri.

Hythe Belediye Meclisi üyesi Martin Whybrow, “Oybirliğiyle desteklenen İklim ve Ekolojik Acil Durum bildirimimiz doğrultusunda, Hythe Belediye Meclisinin gelecekteki tüm organizasyonlarında bitki bazlı gıda uygulamasını hayata geçirmesini mantıklı bir adım olarak görüyorum ve bundan çok memnunum. Yerel makamlar olarak, Birleşik Krallık İklim Değişikliği Komitesi tarafından öngörülen iklim liderliği rolünü üstlenmeye hazırız. Bilim net bir şekilde ortaya koyuyor: bitki bazlı beslenme sera gazı emisyonlarını önemli ölçüde azaltırken, et ve süt ürünleri tüketimi küresel ısınmayı tetikliyor, yem ve otlatma için tarım alanları açılması da yağmur ormanları da dahil olmak üzere habitat tahribatını körüklüyor. Attığımız adım kolay, anlamlı ve maliyetsiz,” dedi.

2020’de Londra’daki Lewisham Belediye Meclisi de tüm etkinliklerinde yalnızca vegan yiyecekler sunmak için oy kullanmış ve karar almıştı. Ayrıca okullarda her hafta “etsiz” bir günün olması ve vegan seçeneklerin artırılması da öngörülmüştü. Ebeveynlere ve çocuklara düşük maliyetli vegan yemek kursları sunan Lewisham Belediyesi, ek olarak belediye binalarında yün içermeyen yalıtım gibi çevre dostu vegan yapı malzemeleri kullanmayı planladığını açıklamıştı.

Kaynak: Plantbased News, PETA

Kapak fotoğrafı: visitexeter.com

Vatandaşlarını bitki bazlı beslenmeye teşvik eden son şehir Exeter oldu yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Oxford Üniversitesi tarafından yapılan yeni bir araştırma, İngiltere ve İrlanda’daki süpermarketlerde satışta olan 57 bin gıda ürününü değerlendirdi.

Araştırmacılar ürünlerde dört faktöre baktı: sera gazı emisyonları, su stresi, arazi kullanımı ve ötrofikasyon potansiyeli (su ve toprağın aşırı gübre sonucu kalitesinin bozulması).

Araştırma sonucuna göre;

• Sebzeler, atıştırmalıklar, bitkisel süt ve bitkisel hamburger ve bitkisel sosis gibi bitki bazlı etler, bazı tahıllar ve bazı ekmeklerin tahmini çevresel etki puanı 2’nin altında.
• Birçok tatlının (örn. kek, bisküvi, turta) ve hazır yiyeceklerin (ör. pizzalar, hazır yemekler) çevresel etki puanı 2 ile 5 arasında değişen bir tahmini değerde.
• Domuz ve tavuk kaynaklı etlerin tahmini puanları ise 10’un üzerinde.
• En yüksek puanlar ile gezegene en fazla zararı verenler ise, sığır ve kuzu kaynaklı et ürünleri.

Gezegen için en kötü olanlar arasında kurutulmuş sığır eti ürünleri bulunuyor. Ancak bitki bazlı etler, hayvan kaynaklı muadillerinin çevresel etkisinin beşte bir ila onda birinden daha azına sahip. Meyve, şeker, un ve sebzelerden yapılan ürünler de (çorbalar, tahıllar, salatalar vb.) çevre üzerinde düşük bir etkiye sahip.

Sürdürülebilir beslenme için tüketicilere ve perakendecilere rehber niteliğinde

Oxford Üniversitesi Halk Sağlığı bölümü öğretim üyesi Prof. Peter Scarborough, bulguların “çok heyecan verici” olduğunu söyledi ve “İlk kez, pek çok farklı madde içeren işlenmiş gıdaların çevresel ayak izini değerlendirmek için şeffaf ve karşılaştırılabilir bir yöntemimiz var,” dedi.

Yaptığımız süpermarket alışverişlerinin çoğunu bu tür yiyeceklerin oluşturduğunu söyleyen Prof. Scarborough, “Ancak şimdiye kadar bunların çevre üzerindeki etkilerini doğrudan karşılaştırmanın bir yolu yoktu,” diyerek yürüttükleri akademik çalışmanın yol gösterici olabileceğini belirtti.

Aynı zamanda araştırma sonucunun, tüketicilerin daha sürdürülebilir alışveriş tercihleri yapmalarına yardımcı olabileceğini ve “Perakendeciler ile gıda üreticilerini gıda tedarikinin çevresel etkisini azaltmaya yönlendirebileceğini” vurguladı. Tüm bu sürecin de, daha sürdürülebilir bir beslenme biçimini benimseme konusunda bireylerin işini kolaylaştıracağını kaydetti.

Birleşik Krallık’ta insanlar halihazırda alışveriş yapma şekillerini değiştiriyor. Bu kısmen, hayvan kaynaklı et fiyatlarının yükseldiği süregelen ekonomik krizden kaynaklanıyor.

Haziran ayında The Vegan Society tarafından yapılan bir anket, İngiltere’deki tüketicilerin üçte birinin haftalık alışverişlerinden hayvan kökenli eti kestiğini ya da azalttığını tespit etti.

Bu ayın başlarında yapılan bir başka araştırmada, Birleşik Krallık’taki yetişkinlerin yüzde 25’inden fazlası, ekonomik krizinin ortasında hayvansal eti azalttığını bildirdi.

İklim krizi, hayvancılık ve hayvan tüketimi arasındaki bağlantıya dair daha fazla bilgi için İklim/Çevre ve Sürdürülebilirlik sayfalarımızı inceeyebilirsiniz.

Kaynak: Plantbased News, Oxford University

Kapak fotoğrafı: LikeMeat / Unsplash

Yeni araştırma sonucu: 57 bin gıda ürünü arasında gezegen için en iyi olanlar, bitki bazlı et dahil bitkisel ürünler yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

6,5 milyondan fazla nüfusuyla ABD’nin en büyük sığır yetiştiriciliği eyaletlerinden biri olan Kansas’ta geçtiğimiz hafta meydana gelen aşırı sıcaklar, eyaletteki ineklerin ve boğaların ölümüne sebep oldu. En az 2 bin sığır, aniden 40 °C’nin üzerine çıkan sıcak hava dalgasına alışamadığı için ısı stresinden yaşamını yitirdi.

Eyaletteki çiftçiler, mezbahalara nakledilmeden önce ölen hayvanlar üzerinden artık kâr edemeyecekleri için üzgün.

Haber, The Guardian gazetesi tarafından yürütülen araştırmanın hemen ardından ortaya çıktı. Son yapılan araştırmaya göre, bazıları aşırı ısınmadan olmak üzere ABD’de insan tüketimi için yetiştirilen 20 milyondan fazla hayvan yorgunluk, hastalık, açlık, susuzluk ve travma gibi sebeplerden mezbahada ölüme gönderilmeden çok önce yaşamını yitiriyor.

Sıcak hava dalgasında yıllara göre artış yaşamı tehdit ediyor

ABD Çevre Koruma Ajansı’na (EPA) göre, ABD’deki ısı dalgaları 1960’lardan bu yana 40 yılda sıklık, süre ve yoğunluk bakımından istikrarlı bir şekilde arttı.

Ajans, yıllık sıcak hava dalgası sayısının 1960’larda 2’den 2010’larda 6’ya yükseldiğini belirtiyor. 1960’larda sıcak hava dalgası mevsimi yaklaşık 20 gün sürerken, 2010’larda ortalama 70 güne ulaşmış durumda.

ABD Ulusal Hava Durumu Servisi (NWS), geçtiğimiz hafta Körfez kıyılarının bazı kısımlarında aşırı sıcaklığın ortabatıda bölgesindeki Great Lakes’e yayılacağını tahmin etmiş ve 100 milyondan fazla Amerikalı’ya evlerine kalmalarını tavsiye etmişti.

Ani değişimler, adaptasyon sorunu ve ısı stresi

Kansas Hayvancılık Derneği sözcüsü Scarlett Hagins, daha önce Reuters’e verdiği demeçte, batı Kansas’ta 11-12 Haziran hafta sonu boyunca sıcaklıklar ve nemin artması ve soğutucu rüzgarların olmaması nedeniyle sığırların ısı stresi yaşamaya başladığını söyledi.

“Hayvanlar ani değişime uyum sağlayamadı”, diye ekledi.

Üniversitenin devlet kurumlarıyla bilim odaklı ortaklığı olan University of Minnesota Extension, ısı stresini şu şekilde açıkladı: “İnekler solunum, terleme ve hava üfleme yoluyla kolayca kurtulabileceklerinden daha fazla ısı üretip emdiğinde ısı stresi ortaya çıkıyor.” Bu da hayvanlarda hastalık insidansına ve daha yüksek ölüm oranına neden olabiliyor.

University of Minnesota Extension’a göre sığırlar %50 nem ile 22 santigrat derece civarında ısı stresi yaşamaya başlayabilir. Kansas Eyalet Üniversitesi’nden alınan geçmiş hava durumu verileri, Kansas’ın farklı bölgelerinin 11, 12 ve 13 Haziran boyunca 37 santigrat derecenin üzerinde Fahrenheit sıcaklık kaydettiğini gösteriyor.

Kansas Hayvancılık Derneği tarafından Facebook’ta yayınlanan bir mesajda, sıcaklıkların yüksek kalması nedeniyle sığırların gece saatlerinde kendilerini soğutamadığını söylüyor.

Reuters tarafından temasa geçilen Kansas Eyalet Üniversitesi Hava Veri Kütüphanesi sözcüsü, Grant Kansas Mesonet meteoroloji istasyonundan alınan verileri örnek olarak gösterdi: Güneybatı Kansas’taki bu konumda, gecelik minimum sıcaklıklar şimdiye kadar Haziran 2022’de Haziran 2021’dekinden daha yüksekti ve 2021’de bazı günlük en yüksek sıcaklıklar çok daha yüksekken, 2021’deki en düşük sıcaklıklar daha soğuktu.

Dahası, “tüm bu unsurlar 2021’de daha uzun süreye yayılırken, 2022’de çok daha kısa süre içinde birbirini takip eden günlerde gerçekleşti.” 

Hayvan üretimi ve tüketimine son!

PETA gibi kuruluşlar hayvan kaynaklı beslenme biçimine son verilmesi çağrısında bulunarak gıda sisteminin değişmesi için adım atılmasını istiyor.

“Kışın Nebraska, Güney Dakota ve Wyoming gibi eyaletlerde sığırlar donarak ölürken yaz aylarında, Kansas ve Texas gibi eyaletlerde aşırı sıcaktan ölüyorlar” diye açıklama yapan PETA, hayvanların ölümden önce yaşadığı süreci şu şekilde aktarıyor: “Yaklaşık bir yıl boyunca aşırı sert hava koşullarına maruz bırakılan inekler, zamanı geldiğinde bir müzayede alanına gönderiliyor ve ardından kilometrelerce uzaklıktaki devasa besi alanlarına naklediliyor. Transferler ve binlercesinin bir arada tutulduğu, kalabalık, sıkışık, dışkı ve çamurla sıvanmış bu alanlar, birçoğunun ya vardıklarında hastalanmasına ya da vardıktan kısa süre sonra ölmesine sebep oluyor.”

Hayvanlar, aşırı sıcaklık ve iklim krizi

İneklerin ölüm haberleri, iklim krizi kaynaklı aşırı hava olaylarının daha yaygın hale gelmesiyle birlikte hayvanların bu değişimle başa çıkmakta zorlandığını gösteriyor. Bu kayıplar ilk kez gerçekleşmiyor.

• Mart ortasında başlayan ve gittikçe artan aşırı sıcaklar ve kuraklık, Pakistan’da yüzlerce hayvanın Mayıs ayında ölümüne sebep oldu. Yerel yönetimler 50 hayvanın öldüğünü söylese de basın 200 hayvanın yaşamını yitirdiğini belirtiyor. Germanwatch tarafından 2021 yılında yapılan bir araştırmaya göre Pakistan, dünyanın toplam sera gazı emisyonlarına yüzde 1’den daha az katkıda bulunmasına rağmen ülke, aşırı hava değişimlerinden en çok etkilenen ülkeler listesinde sekizinci sırada yer alıyor.
• Arjantin’de sıcaklığın 45 °C’ye ulaştığı günlerde, sıcak hava dalgası sebebiyle 3 milyon 400 bin tavuk hayatını kaybetti. Bazı çiftliklerde ölüm oranlarının yüzde 40’a ulaştığını belirten raporlar yayımlandı.
• Ocak 2022’de Uruguay’da 400 bin tavuk ısı stresi sebebiyle nefessiz kaldı ve hayatını kaybetti. Basında çıkan haberlerde ilk kez aşırı sıcaklar sebebiyle toplu ölüm vakasının yaşandığı belirtildi.
• İklim değişikliğinin etkileri denizlerde de hissediliyor. Geçen yıl midye, salyangoz ve istiridye dahil olmak üzere Kanada’da bir milyardan fazla deniz canlısı sıcak hava dalgası sebebiyle yaşamını yitirdi. Deniz biyoloğu Christoper Harley The Guardian’a yaptığı açıklamada, iklim krizinin hayvanlar üzerindeki olumsuz etkisine değinerek, “Pek çok tür değişimin hızına ayak uyduramayacak. Ekosistemler, tahmin edilmesi gerçekten zor olan şekillerde değişecek. Kritik eşiğin ne olduğunu bilmiyoruz,” dedi.

Son yıllarda yapılan araştırmalara göre, tüm bu iklim anomalilerinin sebebi büyük ölçüde, CO2 ve metan üreten sığırları üretip besleyen ve ormansızlaşmaya sebep olan hayvancılık ve yem sektörü ile hayvan tüketimi.

Kaynak: The Guardian, Plantbased News, Vegan FTA, Reuters

Aşırı sıcaklar sebebiyle 2 bin sığır hayatını kaybetti yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

ABD’deki yüzlerce üniversite, iklim değişikliğiyle mücadele amacıyla 2025 yılına kadar öğrencilere daha fazla bitki temelli seçenek sunma kararı aldı. ABD’deki 1000’den fazla üniversiteye ve okula ürün tedarik eden yemek hizmetleri şirketi Sodexo, Humane Society of the United States (HSUS) adlı hayvan koruma kuruluşu ile yaptığı çalışmaların neticesinde, önümüzdeki üç yıl içinde kampüs menü tekliflerinin yüzde 42’sini bitki bazlı hale getirmeyi ve şirket olarak karbon emisyonlarını 2025 yılına kadar yüzde 34 oranında azaltmayı hedefliyor.

Hayvancılığın gezegene olumsuz etkisi

Sodexho’nun çevresel etkisine ilişkin yaptığı 2020 tarihli bir araştırma, şirketin karbon ayak izinin yüzde 70’inin hayvansal gıdalarla bağlantılı olduğunu ortaya çıkardı.

Hayvan üretimi ve tiketimi, küresel sera gazı emisyonlarının yüzde 14,5’inden sorumlu. Saygın üniversiteler tarafından yürütülen çok sayıda araştırma, bitki bazlı gıda üretimi ve tüketiminin ise gezegen için çok daha faydalı ve sağlıklı olduğunu gösteriyor. Çünkü bitki bazlı gıdaların üretimi, hayvansallara kıyasla önemli ölçüde daha az sera gazı yayar, daha az su ve toprak gerektirir.

Sadece bireysel bazda, haftada bir veya iki kez kuzu (eti) yemek, yılda yaklaşık 339 kg sera gazı emisyonu yayıyor (Bu, benzinli bir arabayı 1380 km’den fazla sürmekle aynı). BBC’nin iklim etkisi hesaplayıcısına göre, aynı miktarda tofu yemek ise sadece 12 kg yayıyor.

Üniversitelerdeki vegan yemekleri artırmak

HSUS; yemek tarifleri, örnek menü fikirleri, beslenme önerileri ve uygulamalı mutfak eğitimi yoluyla 140 eğitim tesisinde şirkete teknik destek sağlayarak bitki bazlı yemeklerin sayısını artırmayı amaçlıyor.

Sürdürülebilirlik ve değişen tüketici beslenme tercihleri doğrultusunda strateji değiştiren Sodexho da, hayvan ve hayvansal ağırlıklı menülerden uzaklaşarak ve vegan menü sayısını artırarak somut değişiklikler ile diğer firmalara örnek olmayı planlıyor.

Yakın tarihli Innova Sağlık ve Beslenme Anketi’ne göre, 18 ila 25 yaşındakilerin yüzde 23’ü vejeteryan veya vegan olarak kendilerini tanımlıyor ve beslenme biçimlerini bu tanıma göre düzenliyor. Bu gençlerin yaklaşık üçte biri, 2021’de bitki bazlı protein tüketimini artırdığını belirtiyor.

Kaynak: Plantbased News, The Vegan Review

ABD kampüs menülerinin neredeyse yarısı vegan olacak yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

2008 – 2019 yılları arasında 15 binden fazla kişinin verilerinin değerlendirildiği çalışma, “Sürdürülebilir ve Sağlıklı Gıda Sistemlerinde Bitki Bazlı Alternatif Gıdaların Rolü: Birleşik Krallık’taki Tüketim Eğilimleri” başlığıyla 18 Ekim’de Science of The Total Environment adlı dergide yayımlandı.

Çalışmanın, ülke çapında yapılmış ilk bitki bazlı alternatif gıda tüketim eğilimleri analizi olduğu belirtiliyor.

10 yılda yüzde 115 artış

Ulusal Beslenme ve Gıda Anketi’nden elde edilen verileri değerlendiren makalenin ortaya koyduğu verilere göre, bitkisel alternatifler ile beslendiğini bildiren kişiler 2008 – 2011 yılları arasında yüzde 6,7 ile sınırlı kaldı. Bu sayı, 2017’den 2019’a kadar yüzde 13,1’e yükseldi.

On yıl içinde bitki bazlı gıdaların tüketimi yüzde 115 gibi dikkat çekici bir artış gösterdi.

Çalışmaya göre, kadınların bitki bazlı beslenme oranı daha yüksek. En büyük artışın ise Y Kuşağı’nda (11-39 yaş) görüldüğü bildirildi.

İklim krizine karşı sürdürülebilir gıda sistemi

Yazarlar, sonuçların bitki bazlı beslenme eğilimlerinin sürdürülebilir bir gıda sistemine geçişte önemli olduğu hipotezini desteklediğini söylüyor.

Nitekim bilimsel veriler, mevcut küresel gıda sistemlerinin ve tüketim kalıplarının insan ve gezegen sağlığı için sürdürülemez olduğunu gösteriyor.

Çalışmanın yazarlarından Dr. Pauline Scheelbeek, “Sürdürülebilir gıda sistemlerine yönelik küresel bir dönüşüm, dünya çapında iklim değişikliğini azaltma hedeflerine ulaşmak için çok önemli,” diyor.

“Yüksek ve orta gelirli ülkelerde hayvan kaynaklı gıdaların tüketimini azaltmak için bir strateji olarak bitki bazlı et ve süt seçenekleri giderek daha artıyor ve geliştirilmeye devam ediyor. Bununla birlikte, bu gıdaların beslenme değişikliğindeki rolü büyük ölçüde bilinmiyor. Bu çalışma, bu alanda tespit edilen boşluğu doldurmaya yardımcı oluyor”.

Araştırmanın diğer yazarı Prof. Alan Dangour da bulgulara yönelik olarak “Tüketici kalıplarında gıda sistemlerimiz üzerinde dramatik etkileri olabilecek bir devrim görüyoruz,” diyor.

“Çalışmamız, Birleşik Krallık’ta beslenme biçimlerinin ne kadar hızlı değiştiğini ve bireylerin bu konuda ne kadar istekli olduğunu gösteriyor. Yeni besinler içeren beslenme şekillerine geçtiğimiz şu günlerde, tercihlerimizin halk sağlığını iyileştirdiğinden ve gezegenimiz üzerinde çok daha düşük bir etkiye sahip olduğundan artık emin olmalıyız.”

Kaynaklar: Plantbased News, News Medical

Bitki bazlı alternatifleri tüketen İngilizlerin sayısı 10 yılda iki kat arttı yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

University Hospital Southampton (UHS) hastanesi, 22 Nisan Dünya Günü’nde hastane kantininde yalnızca vegan ve vejeteryan yemekler servis etti. Bu uygulama, hastane menülerinden hayvansalları çıkarma girişimlerinin bir parçası olarak yapıldı.

11.000 kişilik kalabalık bir personel ile hizmet veren hastane, bitkisel beslenmenin doğaya ve çevreye olumlu katkılarını özetleyen afişler asarak çalışanların da farkındalığını artırmayı hedefledi.

Hayvan üretimi ve tüketiminin çevresel zararlarını gösteren afişlerden birinde, “Her Pazartesi kantinimiz 70 porsiyon domuz eti servis ederdi. Bu yılda 9,8 ton sera gazı emisyonuna katkıda bulunuyor. Aynı zamanda arabanızı yılda 41 bin km sürmek, evinizi yaklaşık dört yıl ısıtmak ve bir yılda sekiz dakika boyunca 22.000 duş almakla aynı şey” yazıyordu.

Dünya Günü’nde hayvancılığın doğaya zararları

UHS, yeni bitki temelli menüye ek olarak çok sayıda uzman konuşmacıdan oluşan sanal bir etkinlik de düzenledi. Etkinliğin amacı, “sağlık endüstrisindeki çevresel sorun ve zorlukları ele almak” olarak açıklandı.

Hastane yönetimi “Çevresel sürdürülebilirlik konusunda çalışanlarımızla bağlantı kurmak ve fark yaratmaya katkıda bulunabileceklerini hissetmeleri için onları güçlendirmek istiyoruz,” dedi.

Sürdürülebilir sağlık

UHS’de Sürdürülebilirlik ve Enerji Başkanı olan Jason Light, Plantbased News’e verdiği demeçte, “En yüksek oranda karbon emisyonuna sahip kamu sektörü grubu olarak NHS’nin bu kriz ile bağlantılı adımlar atma konusunda yükümlülüğü var. Bu nedenle dünya standartlarında sürdürülebilir bir sağlık sistemi sunmaya kararlıyız. Dünya Günü’nde gerçekleştirdiğimiz etkinlik, güncellenen sürdürülebilirlik çabalarımızın ve gündemimizin sadece başlangıcı,” dedi.

Southampton Üniversite Hastanesi’nin sürdürülebilirlik çabaları hakkında daha fazla bilgiyi burada bulabilirsiniz.

Vegan yemek haktır

Hastaların ve hastane çalışanlarının zulümsüz, sağlıklı ve çevre için sürdürülebilir vegan yemeklere erişimi temel haklardan biridir.

Vegan Derneği olarak, Türkiye’deki kamu ve üniversite hastanelerinde ve özel hastanelerde vegan menülerin çıkarılması ve yaygınlaşması için Türkiye’den ve dünyadan uzman sağlık profesyonellerinin katılımı ve desteğiyle çabalarımızı artırıyor, mücadelemizi sürdürüyoruz. Çok yakında yeni gelişmeleri sizinle paylaşacağız.

Kaynak: Plantbased News

Hastaneler de dönüşüyor: Vegan menüler yaygınlaşıyor yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

36 farklı ülkeden 577 ürünün jüri değerlendirmesine ve halk oylamasına sunulduğu ödül programında oy vermek için son gün 30 Eylül.

Türkiye’den katılım sağlayan ürünlerin tanıtımlarına ulaşmak ve ürünlere oy vermek için aşağıdaki bağlantıları kullanabilirsiniz.

Yurtdışından oylamaya katılan takipçilerimiz ise, Türkiye dışındaki diğer ürünleri görmek ve oy kullanmak için bu bağlantıya tıklayabilir, ürünleri ödül kategorilerine göre sıralayarak tercihlerini belirtebilirler.

Açılan pencerelerin sağında yer alan yıldızlara tıklayarak oy verebilir, oy verdiğiniz ürünü sosyal medya hesaplarınızdan giriş yaparak paylaşabilirsiniz.

Her kategori için üç finalist 17 Ekim 2021 tarihinde duyurulacak. İlk turu atlayan firmalar, V-Label finalisti logosunu ürün ambalajlarında ve iletişim faaliyetlerinde kullanabilecek. Aynı zamanda kazanan firmaların seçtiği bir sivil toplum kuruluşu için 500 avro bağış yapılacak.

Puanlama işlemi tamamlanır tamamlanmaz 1 Kasım 2021’de gerçekleşecek olan sanal ödül töreni için bilet rezervasyonu yapılabilecek. Etkinlik ise yalnızca finalistler için değil; ödül törenine herkes katılabilir. Her kategori için bir kazanan sanal tören sırasında duyurulacaktır.

Kozmetik

Naturalis: Hair Dyes (v-label.com)

Uludağ: Uludağ Premium Skin Care Sprays (v-label.com)

EST: Natural Olive Oil Foaming Soaps (v-label.com)

Natural Olive Oil Shampoo Series (v-label.com)

Natural Olive Oil Liquid Soap Series (v-label.com)

Eyüp Sabri Tuncer Toothpaste Products (v-label.com)

Natural Oil Hand and Body Lotion Series (v-label.com)

Pozitif Etki

EST: Mystic Rose Water (v-label.com)

UNTAD: after vegan, us (v-label.com)

En İyi Süt Ürünü Alternatifi

GMT: Vegan Cheese Substitute (v-label.com)

Yenilikçilik

Orkide: ORKİDE VEGAN VEGETABLE MARGARINE (v-label.com)

World Medicine: VIADOR Herbal Syrup (v-label.com)

Akita: Non De-Oiled Rose Water (Vegan) (v-label.com)

Fersan: Beverage (v-label.com)

Tekmetal: TEKOG ORGANİC VEGAN FERTİLİZER (v-label.com)

EST: Kitchen Soaps (v-label.com)

Ayda Şarapçılık: Ayda Winery & Vineyards VINAIDA (v-label.com)

Nanomik: https://public-voting.v-label.com/public-voting/international-v-label-awards-pv/submissions/465745?lan=en

Sürdürülebilirlik

EST: Kitchen Soaps (v-label.com) 

Quick and Clean Surface Cleaners (v-label.com)

Hayat Kimya: Bingo Oxyjen Natural Content Liquid Laundry Detergent (v-label.com)

Interday: Biodegradable Vegan Corn Pick (v-label.com)

En İyi Şekerleme ve Atıştırmalık

Aferin Gıda: Sweet Heaven Cakes and Coffee (v-label.com)

Salve: RAWBERRY SNACKS (v-label.com)

Uluslararası V-Label ödülleri oylarınızı bekliyor yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.