1 Mayıs 2026 itibarıyla yürürlüğe girmesi planlanan düzenleme kapsamında; Hollanda’nın başkenti Amsterdam’da, billboard’lar, otobüs durakları ve metro istasyonlarında, hayvan kaynaklı et ürünleri ile fosil yakıt temelli ürünlerin reklamlarına yer verilmeyecek.

Karar, Yeşil Sol (GroenLinks) ve hayvan hakları partisi Party for the Animals (Partij voor de Dieren) tarafından ortaklaşa sunulan teklifin, belediye meclisinde 45 sandalyeden 27’sinin oyuyla kabul edilmesiyle alındı.

İklim, sağlık ve hayvanlar için gerekçeli yasak

Amsterdam Belediyesi’ne göre bu adım yalnızca sembolik değil; iklim kriziyle mücadele, halk sağlığının korunması ve hayvan sömürüsüne karşı stratejik bir politika aracı (Bkz. TVD Neden Vegan: Hayvan Hakları / İklim – Çevre / Sağlık – Beslenme).

FoodFacts tarafından derlenen bilimsel verilere göre; küresel ölçekte hayvancılık, toplam sera gazı emisyonlarının yaklaşık %12 ila 17’sinden sorumlu.

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü’ne (FAO) göre ise, hayvanlardan elde edilen et ve süt ürünleri üretimi tek başına küresel sera gazı salımlarının yaklaşık %14,5’inden sorumlu. Dünya genelinde gıda üretimi, sera gazı salımlarının yaklaşık dörtte birine neden oluyor ve gezegenin yaşanabilir alanlarının yarısını kaplıyor.

Araştırmacılara göre; mevcut üretim ve tüketim eğilimleri değişmeden devam ederse, yalnızca gıda sisteminden kaynaklanan emisyonlar bile küresel sıcaklık artışını 1,5°C eşiğinin üzerine taşımaya yeterli olabilir.

Bu durum, hayvan kökenli et tüketimini teşvik eden reklamların kamusal alandan kaldırılmasını, iklim hedefleri açısından kritik bir müdahale haline getiriyor.

Gıda kaynaklı emisyonlar, insan faaliyetlerinden kaynaklanan sera gazı salımlarının büyük bir bölümünü oluşturuyor.

Kaynak: Our World in Data

Hayvansal protein (et), bitkisel proteinlere kıyasla çok daha yüksek sera gazı emisyonuna sahip.

Kaynak: Our World in Data

Araştırmalar ve FoodFacts tarafından derlenen karşılaştırmalı emisyon verileri, hayvanlardan elde edilen gıdaların bitkisel besinlere kıyasla yaklaşık iki kat daha fazla sera gazı salımı yarattığını ortaya koyuyor.

ProVeg Hollanda Direktörü Joey Cramer, karara ilişkin şu açıklamayı yaptı: “Gıda sistemindeki emisyonların büyük bölümü et üretiminden kaynaklanıyor. Amsterdam’ın et reklamlarını sınırlaması, gıda sistemi dönüşümü için mantıklı ve gerekli bir adım.”

Amsterdam 2050 hedefi: %50 bitkisel beslenme

Yasak, Amsterdam’ın uzun vadeli hedefleriyle de uyumlu: Kent, 2050 yılına kadar halkın beslenme düzeninde %50 bitkisel ağırlık hedefliyor. Oysa bugün Hollanda’da protein tüketiminin yaklaşık %60’ı hayvan kaynaklı. Bu oran, Hollanda Sağlık Konseyi’nin önerdiği %40 hayvansal – %60 bitkisel dengesinin oldukça üzerinde.

Kamuoyu araştırmaları ise Hollandalı tüketicilerin çoğunluğunun bitki temelli beslenmeye geçişi desteklediğini gösteriyor.

Bitkisel beslenmeye geçiş, gıda sisteminden kaynaklanan emisyonları azaltmada en büyük etkiyi yaratıyor.

Kaynak: Our World in Data

Fosil Yakıt Reklamları da Yasaklanıyor

Yeni düzenleme, hayvansal et ürünlerinin yanı sıra, benzinli ve dizel araçlar, uçak yolculukları, kruvaziyer turları ve diğer fosil yakıt temelli ürünlerin reklamlarını da kapsıyor. Ancak yasak yalnızca belediye kontrolündeki açık hava reklam alanlarında geçerli olacak; televizyon, internet ve basılı medya bu kapsamın dışında.

Belediye yetkilileri, mevcut reklam sözleşmeleri nedeniyle uygulamada “makul bir geçiş süresi” olabileceğini ve hukuki itiraz risklerinin değerlendirildiğini belirtiyor.

Dünya çapında emsal oluşturdu

Amsterdam’dan önce Haarlem, 2022’de et reklamlarını kısıtlayan ilk şehir olmuştu. Ardından Utrecht, Nijmegen, Zwolle, Delft ve Lahey gibi birçok Hollanda kenti benzer düzenlemeleri hayata geçirdi.

Amsterdam ise bu adımı atan ilk başkent olarak küresel ölçekte yeni bir emsal oluşturdu.

Uzmanlara göre, gıda sistemi kaynaklı emisyonlar mevcut eğilimle devam ederse, diğer tüm sektörler sıfır emisyona geçse bile küresel ısınma 1,5°C eşiğini aşabilir. Bu nedenle, talep tarafını etkileyen politikalar giderek daha kritik hale geliyor.

FoodFacts derlemesi, gıda talebinde yaşanacak dönüşümün, enerji ve ulaştırma sektörlerindeki dönüşümler kadar belirleyici olduğunu ortaya koyuyor.

Bu nedenle Amsterdam’ın attığı adım, bir yasaktan ziyade, gıda talebini şekillendiren görünmez teşvikleri hedef alan yapısal bir iklim politikası olarak değerlendiriliyor.

Kamusal alanların mesajı değişiyor

Yine FoodFacts analizleri, reklamların yalnızca ürün tanıtımı değil, toplumsal norm üretimi aracı olduğunu ortaya koyuyor. Kamusal alanda sürekli tekrar edilen mesajlar, hangi tüketim biçimlerinin “normal” kabul edildiğini belirliyor.

Bu sebeple Amsterdam’ın kararı, kamusal alanların yalnızca reklam değil, toplumsal değerler ve öncelikler açısından da belirleyici bir rol oynadığını ortaya koyuyor. Hayvansal et reklamlarının görünürlüğünü azaltmak, sürdürülebilir, sağlıklı ve adil beslenme biçimlerini “istisna” olmaktan çıkarıp norm haline getirmeyi amaçlıyor.

Türkiye için yerelde örgütlenme

Amsterdam örneği, yerel yönetimlerin kamu politikalarıyla iklim, sağlık ve hayvanlar için ne kadar etkili olabileceğini gösteriyor.

Türkiye’de yerel dönüşüm; belediyelerin iradesi, halk sağlığı uzmanlarının bilgisi ve bireyler ile STK’ların örgütlü talebiyle mümkün.

Kaynaklar: ProVeg International, nu.nl, Vegan Food and Living, Carbon Brief

Kapak fotoğrafı: Adobe Stock

Tarihi karar: Amsterdam et reklamlarını yasaklıyor yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Değişen iklimler, eriyen buzullar, doğal afetler, yok olan türler ve insan merkezli gelişen ekolojik tahribat… Bilim insanları iklim değişikliği için mücadele adına neler yapabileceklerini düşünüyorlar. Ancak ne var ki geri dönüşüme destek vermek, kumaş alışveriş çantaları ve yeniden kullanılabilir su şişeleri kullanmak gibi alışıldık girişimler yeterli değil. Yeni çıkan bir Birleşmiş Milletler raporu iklim değişikliğinin tarım, ekoloji sistemleri, su kaynakları, insan sağlığı ve insanların geçim kaynaklarını zaten etkilediğini gözler önüne seriyor. Bu sorunu sadece göstermelik çevrecilik hareketleriyle atlatamayız. Isınan gezegenimize olan etkimizi azaltmak için ciddi adımlar atmamız gerekiyor. Eğer çevreyi korumak konusunda ciddiyseniz yapabileceğiniz en önemli şey et, yumurta ve süt ürünleri tüketmeyi bırakmak olacaktır. İyi niyetli çevrecilerin yediklerini ciddi bir şekilde irdelemeleri gerekmektedir çünkü yedikleri hayvansal gıdalar sorunun büyük bir parçası. Bütün dünya elektrikli araç kullansa bile et üretiminin dünyaya yarattığı etkiyi telafi edemiyoruz.
Et tüketerek çevre korunmaz!

İsveç’teki Chalmers Teknoloji Üniversitesi’nde bilim adamları tarafından yapılan yakın tarihli bir araştırmaya göre sadece ulaşım ve enerji sektörlerinin sera gazı salınımlarını kesmek iklim değişikliğini azaltmak için yeterli olmayacak. Araştırmanın başında bulunan bilim adamı Dr. Fredrik Hedenus’da göre “et ve süt ürünü tüketimini azaltmak tarımsal iklim kirliliğini güvenli seviyelere indirmekte önemli rol oynuyor.” Benzer bir şekilde Denizaşırı Gelişim Enstitüsü’nden Ilmi Granoff de yetkililere “Kömürü unutun. Araçları unutun. İklim değişikliğini ciddi şekilde etkilemenin en hızlı yolu insanların yediği et miktarlarını azaltmak” çağrısı yaptı. İsveçli araştırmacılara göre, 2050 yılında sığır ve kuzu eti üretimi tarımsal sera gazı salınımlarının yarısına neden olurken, bu beslenme şekli insanların aldıkları kalorilerin ancak yüzde 3’ünü karşılayabilecek. Peynir ve diğer süt ürünlerinin önümüzdeki 40 yıl içerisinde tarımsal iklim kirliliğinin dörtte birini sebebi olacağı öngörülüyor. Her yıl yemek için yetiştirilen milyonlarca tavuk, hindi ve inek inanılmaz miktarlarda dışkı üretiyor ve dolayısıyla metan ve diğer sera gazlarını atmosferimize salıyorlar. Karbondioksitten 20 kat daha güçlü olan metan gazı gezegen için ciddi bir sorun teşkil ediyor. Büyükbaş hayvanlar günde yaklaşık 250300 litre metan gazı ile küresel ısınmanın en önemli nedenlerinden. TÜİK araştırmasına göre Türkiye’de 2013 yılı başı itibariyle yaklaşık 14 milyon sığır var. Bu büyükbaş hayvanlar, birçok endüstriyel uygulama ve doğal gaz kaçaklarına göre çok daha fazla metan gazı üretiyor. Kyoto Protokolü’ne Ek 1 statüsünde üye olan ülkeler, 2012 yılına kadar sera gazı salımlarını 1990 seviyesinin en az % 5 altına çekme hedeflerini uygulayarak küresel ısınmaya karşı eyleme geçerken, Ek – 1 üyesi diğer bir ülke olan ve “gelişmekte olan ülke statüsünü” mazeret göstererek sera gazı emisyonlarına yönelik herhangi bir azaltım hedefi belirlemeyen Türkiye’de, TÜİK araştırmalarına göre 2012 yılı itibariyle sera gazı emisyonları 1990’dan bu yana % 133 oranında arttı. Geçtiğimiz günlerde iklim değişikliğinde tarihsel sorumluluğu en az olan, az gelişmiş statüsünde 49 ülke bile sera gazı azaltım kararlarını açıkladılar. G8 üyesi devletler iklim değişikliği ile mücadele için sera gazı salımlarını azaltmayı bir öncelik olarak belirlediklerini duyurdular. Çin ve Amerika Birleşik Devletleri, iklim değişikliği ile mücadele için ortak bir çalışma grubu kurduklarını açıkladılar. Türkiye bu konuda hareketsizlik politikası ile yalnızca iklim değişikliğini hızlandırmakla kalmıyor; aynı zamanda küresel çözümün parçası olma fırsatını kaçırıyor. Eğer çevre ve hayvanları önemsiyorsanız sadece yerli malı ve organik ürünler almayın. Sonuna kadar gidin ve vegan ürünler alın. Gerçekten gezegenimizi kurtarmanın tek yolu bu.

• 2008 senesinde Almanya’da yapılan araştırmaya göre veganlara kıyasla et yiyen birisinin hacmen 7 kat daha fazla sera gazı salınımına neden olduğu anlaşıldı.

• Loma Linda Üniversitesi tarafından yapılan araştırmalarda, veganların en küçük karbon ayakizine sahip olduğunu ve bu doğrultuda et yiyenlerden hacmen yüzde 41.7, vejetaryenlerden de yüzde 13.9 daha az sera gazı salınımına neden oldukları belirtildi.

• Worldwatch Enstitüsü Başkanına göre “dünyanın ete olan büyük ölçüdeki açlığı” sera gazı salınımlarının hızlıca yükselmesinin ana nedenlerinden biri.

• California Üniversitesi Riverside yerleşkesi araştırmacılarına göre mangalda bir adet hamburger pişirmek bir tırı 230 kilometre kullanmakla eşdeğer.

• Chicago Üniversitesi araştırmacıları ise, iklim değişikliğine karşı mücadelede ete dayalı bir beslenme şeklinden vegan beslenme şekline geçmenin, yakıtlı bir araçtan hibrid veya elektrikli bir araca geçmekten daha etkili olduğunu açıkladı.

• Birleşmiş Milletler ise iklim değişikliğinin en kötü etkileriyle mücadele etmek için vegan beslenmeye küresel bir geçişin gerekli olduğuna karar verdi. Vegan olmak için olağanüstü iklim şartlarını her gün yaşamaya başlamamızı ve kaynaklarımızın tükenmesini beklemeyelim. O adımı şimdi atalım!

Kaynak: Veg&Nature dergisinden alınmıştır (TVD)

http://vgntr.com/iklim-degisikligine-karsi-gercekten-bir-seyler-mi-yapmak-istiyorsun/

Gerçekten Çevreci misin? Et Tüketerek Çevre Korunamaz yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Yeni çalışma: 8.1 milyon insanın hayatını Veganlık kurtaracak! yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.