İklim krizini tetikleyen ve halk sağlığına zararlı gıdaların reklamlarının kısıtlanmasına yönelik adımlar, Dünya Sağlık Örgütü gibi kurumların uzun süredir hedefinde. Birleşik Krallık hükümeti de sağlıksız gıda reklamlarına kısıtlama getiren yasal düzenlemelerle bu durumu kabul etmiş durumda olmasına rağmen, bu girişimleri hayata geçirmede yetersiz ve isteksiz kalabiliyor. Peki, yerel yönetimler daha sağlıklı ve daha sürdürülebilir gıda sistemleri inşa edilmesine nasıl katkı sağlayabilir?

5 Ağustos’ta PLOS Climate dergisinde yayımlanan araştırma; Sustain örgütünden Fran Bernhardt ve Ruth Westcott’un yanı sıra Newcastle Üniversitesi ve Oxford Üniversitesi’nden araştırmacıların ortak imzasıyla hazırlandı. Çalışma kapsamında İngiltere’deki 317 yerel yönetimin kamusal politika belgeleri sistematik olarak incelendi.

6 Ağustos’ta ise, ilk olarak Oxford Üniversitesi’nin web sitesinde halka ve medyaya yönelik bilgilendirme amacıyla yayımlanan görüş yazısında araştırmacılar; bu yeni bilimsel çalışmadan yola çıkarak İngiltere genelindeki gıda tedariki ve reklam politikalarının rolünü mercek altına aldı, bugüne kadar kat edilen mesafeyi ve atılabilecek yeni adımları tartıştı. Yazı; Prof. Mike Rayner’ın (Oxford Üniversitesi Halk Sağlığı Departmanı), Dr. Jessica Renzella’nın ve Dr. Hannah Forde’un (Oxford Üniversitesi Nuffield Birinci Basamak Sağlık Bilimleri Departmanı) imzasını taşıyor ve çok sayıda güncel araştırmanın, sağlıksız gıda reklamlarının özellikle çocuklar üzerinde yıkıcı etkiye sahip olduğunu vurguluyor.

Merkeziden yerele: Bütçe ve yetki var ama ulusal politika eksik

Birleşik Krallık’taki okullarda, hastanelerde, bakım evlerinde, hapishanelerde, koruma altındaki çocuklara, öğretmenlere, sağlık çalışanlarına ve ordu personeline sunulan yemekler için devlet tarafından dolaylı olarak her yıl 2,4 milyar sterlin (yaklaşık 156 milyon TL) harcanıyor.

Hükümet, “Devlet Gıda ve Catering Alım Standartları” (GBSF) aracılığıyla sağlıklı, sürdürülebilir ve iklim dostu gıda sağlama sorumluluğunu kabul ediyor. Ancak bu standartların acilen baştan aşağı yenilenmesi gerekiyor: Beslenme standartları güncelliğini yitirmiş durumda, çevresel standartların genişletilmesine ihtiyaç var ve bu kuralların takibi ile uygulanmasını sağlayacak denetim mekanizmaları oldukça yetersiz.

İşçi Partisi’nin 2024 Seçim Beyannamesi’nde, kamu sektöründe satın alınan gıdaların yarısının “yerel üreticilerden veya daha yüksek çevre standartlarına sahip sertifikalı kaynaklardan sağlanacağı” sözü verilmişti. Araştırmacılara göre; hükümet kurulduktan sonra bu vaat defalarca tekrarlansa da uygulamada somut bir ilerleme kaydedilmedi.

Merkezi hükümetin yanı sıra; ilçe belediyeleri, büyükşehir belediyeleri ve Londra mahalli idareleri de halk sağlığını ve çevresel sürdürülebilirliği korumakla yükümlü:

• Bu kurumlar, kendi mülklerinde, panolarda, otobüs duraklarında ve toplu taşımada sağlıksız ve iklim düşmanı gıdaların reklamını kısıtlama yetkisine sahip ve bunu yapmak zorundalar.
• Ayrıca belediyeler; toplantılar ve kendi personel yemekhaneleri için gıda satın alırken, yapacakları sözleşmelerle sunulan gıdanın sağlıklı ve sürdürülebilir olmasını şart koşabilirler.

Güncel araştırma, yerel yönetimlerin merkezi hükümetin ötesine geçen hedefler koyduğunu ortaya koyuyor. Bu hedefler arasında menülerde daha fazla bitkisel gıdaya yer verilmesi, yerel üreticilerden alım yapılması ve sertifikalı sürdürülebilir ürünlerin kullanılması yer alıyor. Hatta bazı belediyeler, iklim hedefleri doğrultusunda belirli gıdaların reklamlarını kısıtlama yoluna gidiyor.

Ancak çalışma ciddi boşlukları açığa çıkarıyor: Yazarlar iklim dostu gıda politikaları için, merkezi hükümeti herkesi kapsayan net standartlar, teşvik ve liderlik sunmaya çağırıyor.

İklim Değişikliği Komitesi’nin verilerine göre, yerel yönetimlerin Birleşik Krallık’taki emisyonların yaklaşık üçte biri üzerinde yetkisi veya etkisi bulunuyor. Okullarda ve kamu hizmetlerinde sunulan yemeklerden tarımsal planlamaya, reklamlardan atık yönetimine ve kamusal bilgilendirmeye kadar pek çok alanı belirleme yetkisine sahip olan yerel yönetimler, sürdürülebilir ve sağlıklı bir gıda sistemine geçişte çok kritik bir role sahip.

Yerel düzeyde mevcut durum, kritik eksikler ve öneriler

• Tedarik politikaları: İncelemeye dahil edilen belediyelerden 23’ünün iklim odaklı gıda tedarik politikası yayımladığı görüldü. Yerel üreticilerden alım yapmak en yaygın uygulama (20 belediye) iken; hayvansal “et” ve süt ürünlerini azaltıp daha fazla bitkisel gıdaya yer vermek gibi en yüksek etkiye sahip adımların hâlâ daha az uygulandığı ve okul yemekleri gibi yüksek hacimli alanlar yerine genellikle belediye içi etkinliklerle sınırlı kaldığı tespit edildi. Yerel politikaların çoğunda yer alan “menülerdeki bitki temelli gıda seçeneklerinin artırılması” maddesi; veliler, öğretmenler ve yerel topluluklarla yapılan istişareler sonucunda şekillendi.
• Reklam kısıtlamaları: 5 belediyenin, iklim krizini gerekçe göstererek belirli gıdaların reklamlarını kısıtlayan belgeler yayımladığı saptandı. Bunlardan 2’si, hayvan kaynaklı “et” ve süt ürünleri gibi yüksek karbon ayak izine sahip hayvansalların belediye kontrolündeki kamusal alanlarda reklamının kısıtlanmasını önerdi. Diğer 3’ü ise doğrudan halk sağlığını merkeze alırken, aynı zamanda bu kısıtlamaların iklime sağladığı dolaylı faydaları vurguladı.

Ancak, yerel yönetimlerin dörtte üçü “iklim acil durumu” ilan etmiş olmasına rağmen, kamuya açık bir gıda tedarik veya reklam politikasına sahip olan belediye oranı %10’un altında kaldı.

Araştırmacılar, mevcut potansiyel ile eylem arasındaki bu uçurumu kapatmak için şu önerilerde bulundu:

1. İklim krizini derinleştiren gıdalar için ulusal düzeyde reklam kısıtlaması modeli: Halk sağlığı gerekçeleriyle gıda ve içecek reklamlarını kısıtlayan belediye sayısı artıyor. Çalışma, hem sağlık hem de çevre faktörlerini bir arada ele alan devlet destekli ve bağlayıcı bir aracın geliştirilmesini talep ediyor.
2. Kamu sektöründe kamusal ve bağlayıcı standartlar oluşturulması önerisi: Hükümet, halkın parasının ve kamu kaynaklarının okullarda ve hastanelerde, sağlıklı ve gezegene zarar vermeyen gıdalara harcanmasını sağlayacak yasal düzenleme sözünü henüz tutmadı. Bu standartların yasalaşması, gıda alımındaki keyfi uygulamaların önüne geçecektir.

Ayrıca araştırmacılar, gıda politikalarında konunun sadece beslenme boyutuyla ele alınıp daha geniş kapsamlı çevre ve iklim faktörlerinin dışarıda bırakılmasının, yerel yönetimlerin bu alanda somut adım atma imkanını kısıtladığına dikkat çekiyor.

Araştırmacılar, resmi bir politika yayımlamamış belediyelerin tamamen eylemsiz olduğu anlamı çıkarılmaması gerektiğini de belirtiyor. Ancak şeffaflık, hesap verebilirlik ve diğer belediyelere örnek olması açısından bu kararların kamuoyuyla paylaşılması kritik önem taşıyor.

“Yerel yönetimlerin reklam ve kamu gıda alım politikaları; gıda sistemimiz ile iklim krizi arasındaki bağı kurmak ve somut adımlar atmak için büyük bir fırsat sunuyor.” — Dr. Jessica Renzella, Oxford Üniversitesi Nuffield Birinci Basamak Sağlık Bilimleri Departmanı

“Yerel düzeyde eyleme geçmek için çok heyecan verici bir dönemdeyiz. Araştırmamız, yerel yönetimlerin mevcut politika başarılarının üzerine koyarak sadece ‘sağlıklı’ değil, aynı zamanda ‘sürdürülebilir’ bir gıda sistemini de inşa edebileceklerini açıkça gösteriyor.” — Prof. Dr. Mike Rayner, Oxford Üniversitesi Halk Sağlığı Departmanı

“Çalışmamız, yerel yönetimlerin sağlıklı ve sürdürülebilir gıdayı gündeme alma konusunda attığı ilham verici ilk adımları belgeledi. Bu fikirlerin kâğıt üzerinde kalmayıp somut politikalara dönüştüğünü görmek, gıda sistemimizin nasıl dönüştüğünü anlamak açısından bir sonraki kritik adım olacak.” — Dr. Hannah Forde, Oxford Üniversitesi Nuffield Birinci Basamak Sağlık Bilimleri Departmanı

İklim dostu gıda sistemi: Ek uzman görüşleri

• Ruth Westcott (Sustain İklim ve Doğa Acil Durumu Kampanya Müdürü ve rapor ortak yazarı): “Bu araştırma, belediyelerin beslenme biçimimizin iklim üzerindeki yıkıcı etkilerini azaltmak için yetkilerini kullanma konusunda gerçek bir kararlılığa sahip olduğunu gösteriyor. Şimdi ihtiyacımız olan şey ulusal düzeyde bir liderlik. Hükümetin sorumluluk alması gerekiyor. Merkezi yönetimin, tüm kamu sektörü catering hizmetleri için zorunlu asgari standartlar belirlemesini istiyoruz. Ancak bu şekilde her yurttaş, sürdürülebilir ve sağlıklı gıdaya eşit şekilde erişebilir.”

Fran Bernhardt (Sustain Ticari Belirleyiciler Koordinatörü ve rapor ortak yazarı): “İklim krizinin tetiklediği aşırı hava olayları ve gıda krizleri gündelik hayatımızda gittikçe normalleşirken, iklim değişikliğinin sağlığımıza yönelik büyük bir tehdit oluşturduğu ve en kırılgan grupların en büyük risk altında olduğu tartışmasız bir gerçek. Eğer hükümet gerçekten sağlık ve adalet başlıklarına öncelik veriyorsa, gıda politikalarının kapsamını sadece beslenmeyle sınırlı tutmayıp iklim krizini de eşit derecede merkeze almalıdır. Sağlıklı ve sürdürülebilir gıdaya erişim, nerede yaşarsa yaşasın herkes için en kolay seçenek haline gelmelidir.”

–

Kaynaklar: Oxford University, Sustain, Oxford University Nuffield Department of Primary Care

–

Yeni araştırma: İklim dostu gıda için yerel ve ulusal standartlar şart yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Hayvan hakları mücadelesi; hukuk, sağlık, ekoloji, beslenme, afet yönetimi, iletişim ve akademi gibi birçok farklı alanda bilgi üretimini ve dayanışmayı gerektiriyor. TVD Komiteleri de, hayvan sömürüsüne karşı hak temelli bir yaklaşımı esas alarak bu amaçla, gönüllülük esasına dayanan bu yapıyla hayata geçiyor.

TVD Komiteleri neler?

• Hukuk
• Sağlık
  • İnsan Sağlığı
  • Hayvan Sağlığı
• İklim ve Ekoloji
• Afet ve İlkyardım
• Beslenme
• Öğrenci
• Girişimci
• Basın ve Görsel Medya

Hangi başvurulara açık?

İlgili alanlarda bilgi, deneyim ve eğitim birikimine sahip vegan bireylerin başvurularını bekliyoruz.

TVD Öğrenci Komitesi için ise uzmanlıktan çok; hayvan hakları, vegan menü ve kampüslerde bitki temelli dönüşüm için sorumluluk almaya, inisiyatif göstermeye ve değişim yaratmaya istekli liseli ve üniversitelilerin katılımını önemsiyoruz.

Nasıl çalışacağız?

Tür ayrımcılığına ve hayvan sömürüsüne karşı;

• Kolektif üretim
• Bilimsel yaklaşım
• Etik bütünlük ve tutarlılık
• Acil gündemlerde ve uzun vadede savunuculuk
• Düzenli iletişim ve eşgüdüm ile çalışmayı hedefliyoruz.

Bilgilendirme ve başvuru formu

Komiteler, çalışma ilkeleri ve başvuru sürecine ilişkin tüm ayrıntılar web sitemizde, tvd.org.tr/tvd-komiteleri adresinde.

Katılım sağlayamasanız da, çevrenizde ilgilenebilecek kişilerle çağrımızı paylaşmanız ve iletişim kanallarınızdan duyurmanız bile mücadeleye bu aşamada, şimdiden katkıda bulunacaktır.

Hayvan hakları için TVD Komiteleri kuruyoruz yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Çalışma kapsamında Belçika, Çekya, Almanya, İtalya, Malezya, Hollanda, Polonya, Güney Afrika, İspanya, Birleşik Krallık ve ABD’deki 422 bitki bazlı et ve 251 bitkisel süt, uluslararası alanda tanınan WHO Besin Profili modeli (NPM), Hollanda Beslenme Merkezi ve Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi’nin (EFSA) beslenme mevzuatı yönergelerine göre değerlendirildi.

ProVeg Sağlık ve Beslenme Direktörü ve raporun baş yazarı Valentina Gallani: "Yüksek düzeyde hayvansal gıda tüketmeye devam etmek, iklim krizini ve sağlığımızı giderek daha fazla etkiliyor. Bu nedenle, ulusların mümkün olduğunca çabuk daha fazla bitki bazlı beslenmeye geçmesi şart Raporumuz, bitki bazlı ürünlerin mevcut güçlü ve zayıf yönlerini vurgulayarak, endüstri ve hükümetler gibi paydaşların ülkelerinin süpermarketlerindeki bitki bazlı ürünleri daha da iyileştirmelerine olanak sağlıyor. Daha fazla bitki bazlı gıdalara geçiş, yaşam tarzı hastalıklarını azaltmanın, iklim değişikliği ve biyolojik çeşitlilik kaybıyla mücadeleye yardımcı olmanın kanıtlanmış bir yoludur."

Sonuçlar incelendiğinde, bitki bazlı etlerin hayvan kaynaklı ete göre daha az doymuş yağ ve önemli ölçüde daha fazla lif içerdiği, bitkisel sütlerin ise inek sütüne göre daha az yağ ve daha az doymuş yağ içerdiği görülüyor. Çalışma kapsamında incelenen tüm ülkelerde soya sütü özellikle ön plana çıkıyor. Çoğu bitkisel sütün şeker oranının düşük olduğu ve yaygın yanılgının aksine, takviyeler sayesinde bitkisel sütlerin inek sütü ile benzer kalsiyum seviyelerine sahip olduğu görüldü.

Gelecek İçin Öneriler

Çalışma yalnızca ürünlerin içeriklerini kapsamıyor. Elde edilen sonuçlar ışığında hazırlanan rapor aynı zamanda toplumun farklı kesimleri için bazı önemli önerileri de içeriyor.

Bitki bazlı ürün üreticilerine tuz ve şeker içeriğini sınırlamaları ve bitki bazlı gıdalarını mikro besinlerle zenginleştirmeleri tavsiye ediliyor. Perakendecilere bitki bazlı ürünlerin hayvansal ürünlerden daha pahalı olmamasını sağlamaları önerilirken, hükümetlere ise sağlıklı ve sürdürülebilir ürünlerin geliştirilmesine yardımcı olmak için bitki bazlı alternatifler için ulusal yönergeler sağlamaları çağrısında bulunuluyor.

Bitki Bazlı Ürünler ve Etkileri

Her geçen gün sayısı artan araştırmalar artık bitki bazlı alternatiflerin insan sağlığına yararlarını açık bir şekilde oraya koyuyor. Bu yılın başlarında yayınlanan bir başka rapor ise baklagiller ve tofu gibi daha az işlenmiş proteinlerin en sağlıklı seçenekler olmasının yanında, “yeni nesil” et alternatiflerinin ortalama olarak hayvan kaynaklı etten daha az kalori, daha az doymuş yağ ve daha fazla lif içerdiğini gösteriyordu.

The Food Foundation’ın söz konusu raporuna göre çeşitli bitki bazlı et alternatifleri, Beyond Meat ve Quorn gibi yeni nesil et alternatifleri, tofu ve tempeh gibi geleneksel et alternatifleri ve fasulye ve tahıllar gibi tam bitkisel gıdalar olmak üzere üç kategoride incelendi. Her üç kategoride de insan sağlığına ek olarak, bitki bazlı etlerin hayvan kaynaklı ete göre önemli ölçüde daha az sera gazı emisyonu ürettiği ve çok daha düşük bir su ayak izine sahip olduğu görüldü.

2023’ten önceki bir ProVeg araştırması da bitki bazlı etlerin genellikle hayvansal etten daha sağlıklı bir seçim olduğu ve yaşam tarzıyla ilişkili hastalık riskini azaltma potansiyeline sahip olduğu sonucunu içeriyordu.

Yeni Nesil Protein Alternatiflerine Yönelik Sağlık Endişeleri Hakkında

Tüketiciler genellikle bitki bazlı beslenmeye geçişte yeterli protein alma konusunda endişe duysalar da, hayvan kaynaklı et ile geleneksel veya yeni nesil bitki bazlı alternatifler arasındaki protein içeriği farkının minimum olduğu bulundu.

The Food Foundation'da Kıdemli İş ve Yatırımcı Katılımı Yöneticisi Rebecca Tobi: "Hayvan kaynaklı etin tadını taklit eden bitki bazlı alternatifler, insanların daha fazla bitki açısından zengin diyetlere yönelmelerine yardımcı olmakta gerçekten yararlı bir rol oynayabilirken, fasulye gibi alternatif protein kaynakları hem hayvan kaynaklı ete hem de diğer bitki bazlı et alternatiflerine kıyasla daha güçlü bir performans sergiliyor."

Tüm yeni nesil ürünler ultra işlenmiş olarak sınıflandırılsa da, yapılan son araştırmalar tüm yüksek oranda işlenmiş gıdaların olumsuz sağlık etkilerine sahip olmadığını gösteriyor. 2023 tarihli bir çalışmada, yeni nesil protein alternatiflerinin herhangi bir sağlık dezavantajıyla ilişkilendirilmediği ve diğer yandan, işlenmiş hayvan kaynaklı et ürünlerinin zararlı olduğu görüldü. Hala endişeli olan tüketiciler için rapor, çok daha az işlenmiş olan tofu, tempeh ve seitan gibi geleneksel protein alternatiflerini öneriyor.

Kaynaklar: vegconomist, Proveg, The Food Foundation

Yeni Araştırma: Bitki Bazlı Et ve Bitkisel Süt Hayvan Kaynaklı Ürünlerden <strong>Daha Sağlıklı</strong> yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Öncelikle bu röportaj için çok teşekkür ederim, kitabın Türkiye’de yayınlanmasından çok mutluyum. Türkiye’deki inanılmaz aktivistlerin çabalarını destekleyebileceğini umuyorum, gerçekten muhteşem ve önemli bir iş yapıyorlar. Bu yüzden bu çabalara küçük de olsa bir katkıda bulunabilirsem çok mutlu olurum.

Soruna geri dönersek; kitabımın ilk olarak 2010’da yayınlandı ve 10. yıl dönümü baskısı 2020’de çıktı. Kitap, bir bakıma kendi deneyimimden ortaya çıktı. Birçok aktivist benim deneyimimi yakından biliyor, bazıları ise bilmiyor olabilir. Bu yüzden hemen paylaşmak istiyorum. Birçok insan gibi ben de sevdiğim bir köpekle büyüdüm ve hayatımın ilk bölümünde et, yumurta ve süt ürünlerini tükettim. Tabağımdaki et ile etin geldiği hayvan arasındaki ilişkiyi, yediğim etin bir zamanlar nerede olduğuna dair bağlantıyı hiç kuramamıştım. Ancak her şey 1989’da, 23 yaşındayken değişti. Kontamine olmuş bir hamburger yedikten sonra güçlü antibiyotikler almak zorunda kalıp hastanede yattığımda ve gerçekten çok hasta olmama sebep olduğu için bu deneyimimden sonra et yemeyi bıraktım. O sırada hayvan yemenin etiğini düşündüğümden değil, beni bu kadar hasta eden şeyden çok tiksindiğim için et yemeyi bırakmıştım. Bu yüzden aslında kazara vejetaryen oldum diyebilirim. Ama sonra kendim için yemek pişirmeyi ve alışveriş yapmayı öğrenmem gerekti ve bu yüzden vejetaryenlik hakkında bilgi edinmeye başladım. Daha fazla bilgi edindikçe şok oldum. Bir veganla tanıştıktan ve sadece et değil aynı zamanda süt ürünleri hakkında da bilgi edindikten sonra hızla vegan oldum, yumurta ve süt ürünlerini yemeyi de bıraktım.

Öğrendiklerim karşısında gerçekten dehşete düşmüştüm. Dünyadaki hayvanlara, çevreye ve insan sağlığına etkilerine inanamıyordum. Ancak bazı açılardan beni daha da şok eden şey, konuştuğum hiç kimsenin söyleyeceklerimi duymaya istekli olmamasıydı. Arkadaşlarım ve ailem “bana yemeğimi mahvedeceğini söyleme” gibi şeyler söylüyorlardı veya bana “radikal vegan hippi propagandacısı” diyorlardı. Bu tepkilerden sonra konuşma birdenbire sona eriyordu ve bu tepkileri verenler -tıpkı benim tüm hayatım boyunca hayvan yediğim zamanlarda olduğu gibi-hayvanları ve gezegeni önemseyen mantıklı insanlardı.

Burada insanların bu inanılmaz derecede önemli konuşmaya son vermelerine neden olan şeyin ne olduğunu düşündüm ve bu da beni sonunda hayvan yeme psikolojisini, genel olarak şiddet ve şiddetsizlik psikolojisini incelemeye yöneltti. Sonra tezimin odak noktasını hayvan yeme psikolojisi üzerine kurdum. Keşfettiğim şey, hayvan yeme konusunda insanların davranışlarını yönlendiren bir psikoloji olduğu ve bu psikolojiyi aydınlattığımızda üzerimizdeki gücünün çoğunu kaybettiğiydi. Hepimiz bu belirli zihniyeti, bizi hayvan yemeye, empatimizi kapatmaya, rasyonel düşüncemizi kapatmaya yönlendiren bu karnistik zihniyeti miras aldık.

Bu konu ile ilgili bir kitap yazmak istiyordum ancak sadece öğrendiklerimle ilgili olmasını istemedim. İnsanların neden hayvan yememesi gerektiğiyle ilgili çok sayıda iyi kitap vardı ve insanların neden hayvan yememesi gerektiğiyle ilgili başka bir kitap daha yazmak istemedim. İnsanların neden hayvan yediğiyle, duyarlı insanların çevreyi, bedenlerini ve hayvan hayatlarını farkında olmadan yok eden vahşi uygulamalara neden katıldıklarıyla ilgili bir kitap yazmak istedim. Bu yüzden et yiyen kişilerle -temelde vegan olmayanlarla-paylaşabileceğim bir kitap olmasını istedim, böylece bu zihniyetin farkına varmalarına yardımcı olabilirdim. Çünkü yapıyı görmeyi başardığınızda bu zihniyet üzerinizdeki gücünü büyük ölçüde kaybediyor.

Kitap ile, insanların yemek seçimlerini daha özgürce yapabilmelerini istedim, biliyorsunuz ki farkındalık olmadan özgür bir seçim olamaz. Veganların kullanabileceği bir kitap olmasını istedim çünkü birçok vegan, birisine dünyalılara veya hayvanlara ne olduğunu anlatan korkunç grafik videoları gösterdiklerinde çok sinirleniyordu. Görüntüleri gören kişi ertesi gün McDonald’s’ta yine hamburger siparişi veriyor ve birçok vegan “neler oluyor”, “neyle uğraşıyorum” gibi düşüncelerle uğraşmak durumunda kalıyor ve veganlar sürekli bu savunmacılığın hedefi olarak suçlanıyor, saldırıya uğruyor, patolojize ediliyorlardı. Bütün bunlar ile karşılaşmak için ise tek yapmanız gereken “Ben veganım” demek. Sonrasında ise sık sık saldırıya uğruyorsunuz. Bu yüzden veganların bu psikolojiyi anlamaları için bir yol haritası sunmak istedim. Zaten olduklarından daha fazla zarar göremezlerdi ve bu konuyu savunmak ve konuşmak isteyen veganlar bu savunmalardaki zihniyeti anlayabilir ve iletişimlerinde bu konulara takılıp kalmazlardı.

Kitabı okurken, aslında daha önce farkında olmadığımız ve muhtemelen hiçbir vegan olmayanın da farkında olmadığı sebepleri ortaya çıkardığımızı anlıyoruz. Yani herkesin okuyabileceği bir kitap ve karnizm terimiyle de karşılaştık. Peki karnizmin ne olduğunu açıklayabilir misin?

Hayvan yeme psikolojisi üzerine doktora araştırmamı yaparken insanların çelişkili tutum ve davranışlarını anlamak istedim. İnsanların hayvanları önemsemesi ve yine de onları yemeleri, hayvanları kendilerinin kesmeleri veya başka bir şekilde onlara zarar vermeleri nasıl mümkün olabilirdi? Fark ettiğim şey, röportaj yapılan herkesin aynı çelişkiye sahip olmasıydı; hayvanlara zarar vermek istemiyorlardı ve yine de hayvanlara zarar veren pratiklere katılıyorlardı. Bireysel tutum ve davranışlardan çok daha fazlasının olduğunu fark ettim; bu tür bir paradoksun bu kadar çok insanda var olabilmesinin tek yolu buydu. Ortada daha büyük bir şey vardı; bir ideoloji; yaygın bir inanç sistemi. Bu inanç sistemini ise karnizm olarak adlandırdım.

Karnizm, bizi belirli hayvanları yemeye şartlandıran görünmez bir inanç sistemidir. Temelde veganlığın tam tersi aslında. İnsanlar genellikle yalnızca veganların ve vejetaryenlerin bir inanç sistemini takip ettiğini varsayıyor ancak -örneğin hayvan yemek söz konusu olduğunda- insanların tavuk yiyip köpek yememesinin tek nedeni bir inanç sistemine sahip olmalarıdır. Hayvan yemek bir zorunluluk olmadığında, ki bu günümüzde dünyadaki birçok insan için geçerlidir, temelde yiyecek seçimlerini özgürce yapabilecek kadar ekonomik gücü olan insanlar için bu bir seçimdir ve seçimler her zaman inançlardan kaynaklanır.

Ancak karnizm herhangi bir inanç sistemi değildir. Oldukça yaygın olan, toplumun dokusuna işlemiş normları, yasaları vb. kendi çerçevesine göre aşındıran baskın bir inanç sistemidir. Örneğin beslenmeyi incelediğimizde aslında karnistik beslenmeyi inceleriz, tıbbı incelediğimizde karnistik tıbbı inceleriz, hukuku uyguladığımızda karnistik hukuku uygularız, bilime baktığımızda ise bu da yine karnistik bilimdir. Yani karnizm toplumu temelden şekillendirir, dinden devlete ve en temelde bir işletmeye kadar tüm büyük toplumsal kurumlar tarafından benimsenir ve kodlarımıza kazınır. Karnizm gerçekten baskın ve görünmez bir sistemdir. İnsanlar bunun bir inanç sistemi olduğunun farkında bile değil. Çoğu insan hayvan yemenin böyle gelmiş böyle gidecek bir şey olduğuna inanıyor. Bir inanç sistemi çok yaygın olduğunda bu olur ve üstelik karnizm sadece baskın bir sistem değil aynı zamanda şiddet içeren baskıcı bir sistemdir.

Karnizm, hayvanları tüketmek için katletmek ve şiddet etrafında örgütlenmiştir. Çünkü et, şiddet olmadan üretilemez, yumurta ve süt ürünleri üretimi de hayvanlara büyük zarar verir. Ve yine de çoğu insan karnizmin şiddetini isteyerek desteklemez, bu yüzden karnizm gibi sistemlerin bir dizi psikolojik savunma mekanizması kullanması gerekir. Bunlar temelde insanların algılarını çarpıtan ve böylece iğrenmeden ve suçluluk duymadan hayvanları yemeye devam edebilmelerini sağlayan düşünme biçimleridir. Bu karnistik savunma mekanizmalarını, benim onlara verdiğim adla, bu psikolojik savunma mekanizmalarını tanımak gerçekten önemlidir çünkü onları tanıdığımızda üzerimizdeki güçlerini kaybederler. Vegan olduğunuzda ve savunma mekanizmalarını tanıdığınızda, bu gerekçelendirme savaşında onları üretmeyi veya yemeyi bırakırsak tüm hayvanlarla ne yapacağız soruları ile ileri geri gidip gelmeyi bıraktığınızda iletişiminizi daha derin bir düzeyde yapabilirsiniz.

Yani karnizm dünyaya hakimken, vegan olmayanlar için her yerde her şeye yönelik olarak karnistik savunmalar ile karşılaşıyoruz. Peki bu savunmalar hakkında birkaç örnek daha verebilir misin?

Elbette, bazı savunmaları paylaşayım. İlk savunma biçimine soyutlama diyebiliriz. Karnizm, çiftliklerdeki hayvanları herhangi bir bireysellikten veya kendi kişiliklerinden yoksun olarak görmeyi öğretir. Bu yüzden örneğin bir domuzun sadece domuz olduğuna ve tüm domuzların aynı olduğuna inanmayı öğreniriz ve bu bizi hayvanlardan uzaklaştırır. İnsanlar köpekleri bu şekilde görmezler, ancak domuzları, tavukları veya inekleri bu şekilde görürler. Çünkü onları kendileri için önemli hayatları olan bireyler olarak düşünmediğinizde onları tüketmeniz daha kolay hale gelir.

Başka bir örnek ise karnizmin bize çiftlikteki hayvanları nesneler olarak görmeyi öğretmesidir. En azından İngilizcede ve birçok dilde tabağımızdaki o tavuğa “birisi” yerine “bir şey” olarak atıfta bulunuruz. Bu bizi deneyimimizin gerçekliğinden uzaklaştırır. Algılarımız çarpıtıldığında bu bireylere karşı duyduğumuz doğal empatiden uzaklaşır ve aksi takdirde hissedeceğimiz iğrenmeden koparırır çünkü çoğu insan yenilebilir olarak düşünmeleri öğretilmeyen türleri yemek fikrinden iğrenmektedir.

Size bir savunma örneği daha vereyim, bu da haklı çıkarmanın üç ucudur. Yani haklı çıkarma, hayvan yemeyi haklı çıkarmak için ihtiyacımız olan çok yaygın bir savunmadır ve hayvan yemeyi haklı çıkarmayı öğrenmemizin yolu, hayvan yeme mitlerinin hayvan yemenin gerçekleri olduğuna inanmayı öğrenmektir. Hayvan yemeyi çevreleyen çok büyük bir mitoloji ve hayvan yemeyle ilgili çok sayıda mit var ama hepsi benim haklı çıkarmanın üç ucu olarak adlandırdığım şeyin altına giriyor: “Hayvan yemek normal, doğal ve gereklidir”. Elbette bu üç uç, erkek egemenliğinden heteroseksüel üstünlüğe kadar insanlık tarihi boyunca şiddet uygulamalarını haklı çıkarmak için kullanılmıştır.

Bu çok ilginç. Psikolojik yolları anlamaya başlıyoruz ve sem anlatırken ben de şunu düşündüm, sence genel olarak insanlar karnizmde bu sorunun çözümünün bir parçası olabilirler mi?

Kesinlikle. Veganlar sıklıkla, anlaşılabilir ama doğru olmayan bir şekilde, ya vegan olarak çözümün bir parçası olduğunuzu ya da vegan olmayıp sorunun bir parçası olduğunuzu varsayarlar ve bu varsayım, nüfusun %99’unun, alabileceği tüm yardıma ihtiyaç duyan bir davayı desteklemesini engeller. Her zaman, karnizmi ve veganlığı bir spektrumda düşünmenizi öneriyorum. Önemli olan spektrumda nerede olduğunuz değil, hangi yöne doğru gittiğinizdir.

İnsanları doğru yöne gitmeye ve onları gerçekten “vegan müttefiki” veya “vegan destekçisi” olmaya davet etmeyi düşünmeye teşvik etmek istiyoruz; bu, henüz tam vegan olmayan ama veganlığı destekleyenlere ulaşmak anlamına geliyor. Bunu göz önünde bulundurmak gerçekten önemli çünkü birçok insan tam vegan olmanın çok fazla geleceğini düşünüyor ve vegan olmuyorlar sonrasında ise mücadeleye destek olamayacaklarını düşünüyorlar. Oysa veganlığa en çok katkı koyan insanların bazıları aslında vegan değil. Örneğin; benimle röportaj yapan ve yüz binlerce insana ulaşan uluslararası yayınlarda makaleler yayınlayan gazeteciler genellikle vegan değiller. Ancak vegan mücadeleye destek olmak için gerçekten iyi işler yapıyorlar. Bazı bireyler Beyond Carnism’e bağış yaparak yaptığımız işi devam ettirmemizi sağlıyorlar ancak bu kişiler vegan olmasalar da mücadeleye inanıyorlar ve desteklemek istiyorlar.

Ayrıca veganlığı teşvik ederken ve insanlara çözümün bir parçası olma fırsatı verirken onlardan mümkün olduğunca vegan olmalarını istememizi tavsiye edebilirim. Mutlaka vegan olun ve ya hep ya hiç demek yerine, sizin için ne anlama gelirse gelsin mümkün olduğunca vegan olun demek istiyoruz. Bu, insanları her öğünde veganlık hakkında düşünmeye ve kendileri için işe yarayan bir şekilde veganizmi deneyimlemeye davet ediyor.

Aslında “vegan müttfeik” gerçekten iyi bir fikir. Türkiye’de hayvan hakları savunucuları arasında vegan müttefiklerin mücadeleyi desteklediğini gördük, vegan değiller ama destekliyorlar ve veganlığı memnuniyetle karşılıyorlar. Ülkemizden bu yönde iyi örnekler verebilirim. Belki de bu vegan müttefiki terimine daha bağlı kalmalıyız. Yani açıkladığınızda mücadelenin geleceğine dair olumlu düşünüyorum ama bu açıdan baktığında gelecek hakkında umutlu hissediyor musun?

Bence dünyada neler olup bittiğine baktığımızda önümüzdeki yıl veya beş yıl içinde birçok açıdan ne olacağını gerçekten bilmiyoruz; ABD seçimleri ve diğer seçimler, iklim değişikliği vb. Dolayısıyla gerçekçi olmak gerekirse, veganlığa desteğin arttığı konusunda iyimserim ve elimizdeki verilerle bunun çok açık olduğunu görüyoruz. Ayrıca kat edilecek çok uzun bir yol olduğuna, bugün dünyada çok fazla sorun olduğuna inanıyorum ve insanlığın bu zorluklarla, bilmediğimiz bir zamanda bunların üstesinden gelmemize yardımcı olacak şekilde başa çıkıp çıkmayacağını bilmiyoruz.

Vegan savunucular olarak, bir yandan dünyanın çok zor bir durumda olduğunu, bazı açılardan daha da zorlaşabileceğini ve bazı açılardan sorunlu olabileceğini bildiğimiz bir yapıda kendi içimizde barışa veya yeterli sükunete sahip olmanın bir yolunu bulmamız gereken bu tür bir çelişkiyle yaşamanın bir yolunu bulmamız gerekiyor. Yaptığımız bu önemli çalışmalara devam ederken ve bence bunu başarabiliriz. Çünkü bir yıl içinde ne olursa olsun, önemli olan şey bugün yaptığımız şeydir ve kontrol edebildiğimiz tek şey bugün yaptığımız ve şu anda yapmakta olduğumuz şeydir.

Gelecek üzerinde kontrolümüz yok ama geleceğe varmak ve hayatlarımıza geri dönüp baktığımızda geleceğe doğru ilerlerken yaptığımız seçimler hakkında iyi hissetmek istiyoruz. Şunu söyleyebilirim ki; 50’den fazla ülkeyi gezdikten sonra, yıllar içinde veganlığa desteğin hayal edebileceğimden çok daha fazla arttığını gördüm ve bu bana insanların hayvanlara ve iklime olanların gerçekliğinin farkına varması ve giderek daha fazla insanın karnizme hayır demesi konusunda umut veriyor.

Türkiye’den bahsedecek olursak, 20 yıl önce vegan nüfus hakkında çok olumlu değildik. Ama şimdi 20 yıl sonra, o zaman düşündüğümüzden çok daha ötede olduğunu söyleyebiliriz, bu yüzden elbette bu “vegan dünya”ya yaklaştığımız anlamına gelmiyor. Başarılacak çok şey var ama yine de ilerlemenin düşündüğümüzden çok daha hızlı olduğunu düşünüyorum. Kitap,elbette bu ilerlemeye büyük katkıda bulunuyor. Peki bu röportajı okuyacak kişiler aktivizm hakkında daha fazla bilgiyi nereden edinebilirler? Onlara önerilerde bulunabilir misin?

Web sitemiz carnism.org‘u ziyaret edebilirler. Videolar, öğretici materyaller ve yazılı kaynaklar gibi çok sayıda kaynağa site üzerinden erişebilirler.

Türkçe yayınlanmadan önce de kitabınız Türkiye’de biliniyordu. Tanıdığım birçok vegan kitabınız hakkında konuşuyordu ve İngilizcesini okumuşlardı, ancak şimdi Türkçe olduğu için daha çok okuyucuya ulaşacaktır. Yani kapak çok ilgi çekici ve birçok vegan olmayan okuyucuyu çekeceğine inanıyorum. Bu yüzden çok kısa bir süre içinde gazetelerde veya köşe yazılarında daha iyi tartışılacağını ve sonunda genel olarak bir etki yaratacağımızı düşünüyorum. Ayrıca son zamanlarda dahil olduğun başka projeler var mı diye sorabilir miyim?

Birkaç ay önce yeni bir web sitesi kurduk: infighting.org. Bu site örgütlerde çalışan veganların daha etkili bir şekilde birlikte çalışmalarına ve veganlar arasındaki kavgaları azaltmalarına yardımcı olmak için kuruldu. Ayrıca, geçen yıl yayınlanan, temelde karnizm teorisine dayanan ancak ataerkillik, ırkçılık vb. gibi tüm baskıcı sistemleri kapsayacak şekilde genişletilmiş “How to End Injustice Everywhere” adlı bir kitabım var.

Teşekkür ederim, bahsettiklerinin bize yeni etkiler getireceğine ve belki de veganlar için yeni şeyler sunacağına inanıyorum. İnsanları vegan felsefeye çekmek için daha iyi seçeneklerimiz olacak ve belki de vegan ve vegan olmayan gruplar arasındaki tartışmaları daha iyi anlayacağız.

Çok teşekkür ederim, benim için çok faydalı oldu ve bu röportajı okuyacak kişiler için de çok faydalı olacağından eminim. Yaklaşan projelerinizi ve belki de Türkiye’ye yapacağınız ziyareti gerçekten dört gözle bekliyoruz.

Türkiye’ye gelmeyi gerçekten çok isterim. Yaptığınız her şey için teşekkür ederim. Türkiye’deki aktivistleri destekleyebilmek benim için bir onurdur.

Neden Köpekleri Sever, Tavukları Yer, İnekleri Giyeriz?: Dr. Melanie Joy ile Karnizm Üzerine Bir Söyleşi yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Kanser, kontrol dışı çoğalan tek bir anormal hücre olarak başlar. Bu tür hücre grupları, tümör adı verilen kitleler oluşturur ve sağlıklı dokuyu istila ederek sıklıkla vücudun diğer bölgelerine yayılır. Kanserojenler, kanserli hücrelerin gelişimini kolaylaştırmaya yardımcı olan maddelerdir. Yiyeceklerden, havadan ve hatta vücudun içinden gelebilirler. Çoğu kanserojen, vücuda herhangi bir zarar vermeden nötralize edilir, ancak bazen hücrenin genetik materyaline (DNA) saldırıp onu değiştirmeye devam ederler. Göze çarpan bir tümörün gelişmesi yıllar alır. Bu süre zarfında inhibitör olarak bilinen bileşikler anormal hücrelerin büyümesini engelleyebilir. Bitkisel besinlerdeki bazı vitaminlerin inhibitör olduğu bilinmektedir. Öte yandan diyetteki aşırı yağın, anormal hücrelerin hızla büyümesine yardımcı olan bir destekleyici olduğu ortaya konmuştur.

Beslenme ve Kanser

Çok sayıda bilimsel veriye rağmen çoğu insan kansere yakalanma riskini nasıl azaltabileceğinin farkında değildir. 2008 yılında yayınlanan bir araştırmaya göre kanser vakalarının yalnızca %5-10’u genetikle bağlantılıdır; geri kalan %90-95’i ise çevre ve yaşam tarzı faktörlerinden kaynaklanmaktadır ve potansiyel olarak önlenebilirdir. Kanser vakalarının %25 ila 30’u tütün kullanımından, yaklaşık 3 vakadan 1’i ise gıda seçimlerinden kaynaklanmaktadır.

2014 yılında Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri ve Ulusal Kanser Enstitüsü, kırmızı ve işlenmiş et tüketimi, aşırı kilo ve düşük meyve, sebze ve diyet lifi alımı gibi risk faktörleriyle bağlantılı kanser oranlarını ve ölümlerini karşılaştırdı. O yıl Amerika Birleşik Devletleri’nde kanser vakalarının %42’si ve kanser ölümlerinin %45’i aşırı vücut ağırlığı gibi önlenebilir risk faktörleriyle bağlantılıydı. Diyet ve egzersiz gibi kontrolümüz altındaki faktörler kanser sonuçlarından büyük ölçüde sorumludur.

Diyetiniz ne kadar doğal renkliyse, kanserle mücadele eden bileşiklerin bolluğuna sahip olma olasılığı da o kadar yüksektir. Meyve ve sebzelere parlak renklerini veren pigmentler (tatlı patateslerdeki beta-karoten veya domateslerdeki likopen gibi) kanserle savaşmanıza yardımcı olur.

Bitkisel gıdalar ayrıca göğüs ve prostat kanserine yol açabilecek aşırı hormonların giderilmesine yardımcı olan lif içerir. Lif ayrıca sindirim sistemindeki atıkları hızla uzaklaştırır ve bu da kolorektal kanserin önlenmesine yardımcı olur.

Et ve süt ürünlerinden kaçınmak potansiyel risklerden kaçınmanıza olanak tanır. Tavuk ve balık da dahil olmak üzere etin ızgarada pişirilmesi kanserojen madde üretir. Pastırma ve sosisli sandviç gibi kırmızı ve işlenmiş etler kolorektal kansere yol açan zararlı maddeler içerir. Süt ürünleri ise prostat, meme ve yumurtalık kanserleriyle ilişkilendirilmiştir.

Bitki Bazlı Gıdaların Önemi

Sebzelerin çoğu düşük yağ oranı ve yüksek lif oranına sahip olmanın yanı sıra kanserle mücadele eden birçok madde de içermektedir. Araştırmalar meyve ve sebzelere koyu renklerini veren pigment olan karotenoidlerin kanseri önlemeye yardımcı olduğunu göstermiştir.

Koyu yeşil, sarı ve turuncu sebzelerde bulunan beta-karoten, akciğer kanserine karşı korunmaya yardımcı olur ve mesane, ağız, yutak, yemek borusu diğer bölgelerdeki kanserlerin önlenmesine yardımcı olabilir.

Lahana, brokoli, lahana, şalgam, karnabahar ve Brüksel lahanası gibi turpgiller, antikanser aktiviteleri olduğu düşünülen flavonlar ve indoller adı verilen bitki besinlerini içerir.

Turunçgillerde ve birçok sebzede bulunan C vitamini yemek borusu ve mide kanseri riskini azaltabilir. C vitamini, vücutta oluşan kansere neden olan kimyasalları nötralize eden bir antioksidan görevi görür. Ayrıca midede nitratların kansere neden olan nitrozaminlere dönüşmesini de durdurur. C vitamini ve karotenoidlerin meme kanseri riskini azaltmada da özellikle güçlü olduğu bulunmuştur.

Selenyum tam tahıllarda bulunur ve C vitamini ve beta-karoten ile aynı antioksidan etkiye sahiptir. E vitamini de bu etkiye sahiptir. Araştırmacılar bitki bazlı gıdalarda daha fazla bulunan antioksidanların iltihap ve kanserle mücadelede oynadıkları rolü keşfetmeye devam ediyor.

Kanser Hastalarında Bitki Bazlı Beslenmenin Faydaları Nelerdir?

Bitki bazlı beslenme, yüzde elli hayvansal proteinden oluşan tipik Batı diyetini seçerseniz tüketmesi zor olabilecek fitokimyasallar, vitaminler, mineraller ve lifleri beslenmenize ekler.

Amerikan Kanser Araştırma Enstitüsü’ne göre fitokimyasallar;

• Kanser hücresi oluşumuna ve çoğalmasına,

• Bağışıklık hücreleri dahil olmak üzere sağlıklı hücrelerin yeniden üretilmesine,

• Hormonların düzenlenmesine,

• Belirli iltihap türlerinin azaltılmasına yardımcı olan güçlü bir kanserle mücadele bileşenidir.

Besinleri almanın en iyi yolunun besin takviyelerinden değil, gerçek yiyeceklerden olduğunu unutmayın; bu nedenle bu yiyecekleri öğünlerinize sık sık ekleyin.

Bitki Bazlı Beslenme Kanser Hastaları İçin Güvenli midir?

Bitki bazlı beslenme, kanserli birçok insan için güvenlidir. Ancak kişilerin beslenme ihtiyaçları farklılık gösterebildiği için kanser tedavisi gören kişilerin bitki temelli yaklaşımlarını kendi ihtiyaçlarına göre düzenlemeleri gerekebilir.

İstenmeyen kilo kaybı, çiğneme veya yutma güçlüğü ve şişkinlik, kabızlık veya ishal gibi sindirim sorunları gibi yan etkiler yaşayan kişilerin, bitki bazlı gıdaları daha fazla tüketmek için özel adımlar atması gerekebilir. Örneğin yiyeceklerin daha küçük parçalara bölünmesi gerekebilir veya sebzelerin taze yenmek yerine pişirilmesi gerekebilir.

Kanser tedavisi gören kişilerin belirli yeme sorunlarına çözüm bulmak için yiyecek kısıtlamalarının getirilmesi gerekebilir.

Bitki Bazlı Beslenmeye Nasıl Geçiş Yapabilirim?

Bitki bazlı beslenmeye geçerken için aşağıdaki ipuçlarını kullanabilirsiniz:

Porsiyonları Planlayın: Tabağınızın en az %75’ini meyve, sebze, tam tahıl ve fasulye gibi bitki bazlı gıdalarla doldurun. Yemeklerinizi et veya hayvansal ürünler yerine bitkilere göre planlayın. En fazla besin maddesini almak için renkli sebze ve meyve çeşitlerini seçin.

Protein İçin Bitkilere Yönelin: Hayvansal proteinleri tercih etmek yerine öğünlerinize fasulye, baklagiller, kuruyemişler ve tohumlar gibi daha fazla bitkisel protein eklemeyi deneyin.

İşlenmiş Gıdalara Dikkat Edin: İşlenmiş bitki bazlı gıdaların bazılarında yağ ve kalori içeriğini artırabilecek tuz, yapay renklendiriciler, aromalar, tatlandırıcılar ve hayvansal ürünler gibi büyük miktarda yağ ve koruyucu madde bulunur. İşlenmiş gıdalar da gıda hassasiyeti sorunlarına katkıda bulunabilir. Beslenmenizde işlenmiş gıdalar yerine daha az işlenmiş bitki bazlı gıdalara yer verin.

Kademeli Bir Değişiklik Yapın: Özellikle sindirim sorunlarınız veya gıda hassasiyetiniz varsa, diyetinizde ani bir değişiklik yapmak yerine adım adım bitki bazlı beslenmeye geçmeniz tavsiye edilir.. Bu nedenle bitki bazlı beslenmeye geçiş sürecini planlamanız gerekebilir. Örneğin bitki bazlı beslenmeye geçtiğinizde çiğ salatalar yerine pişmiş sebzelerden başlamanz, küçük porsiyonlarla ilerlemeniz, smoothieler veya çorbalar gibi sindirimi kolay gıdaları tercih etmeniz tavsiye edilir.

Sonuç

Meyveler, sebzeler, tam tahıllar, yağsız proteinler, sağlıklı yağlar ve sıvı alımı, kanser tedavisi gören kişilerde tedaviden alınan olumlu sonuçların artışında ve yan etki yönetimi yapılmasında rol oynar.

Unutmayın, kanserle mücadelede yeri olan bitki bazlı beslenme  aynı zamanda kalp hastalığı, diyabet ve yüksek tansiyon gibi diğer hastalıklara yakalanma riskinizi de azaltabilir.

*Diyetinizde veya yaşam tarzınızda herhangi bir değişiklik yapmadan önce daima doktorlarınız ve beslenme uzmanlarınız ile ihtiyaçlarınıza yönelik olarak konuşun.

Kaynak: LLS & PCRM

Kanserle Mücadelede Bitki Bazlı Beslenmenin Yeri yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Yağda çözünen D vitamini vücutta, kemik oluşumunu ve bağırsaktan kalsiyum ve fosfor emilimini düzenleyen bir hormon gibi davranır. Kemikler ve kan arasındaki kalsiyum değişimini kontrol etmeye yardımcı olur. Bebeklik ve çocukluk döneminde D vitamini eksikliği raşitizm adı verilen kemik deformasyonuna, yetişkinlerde ise osteomalazi adı verilen kemik yumuşamasına neden olur. Ancak D vitaminin tek işlevi kemik sağlığını korumak değildir.

Bugün, D vitamininin insan vücudunda geniş bir görev yelpazesine sahip olduğunu ve bir dizi fizyolojik sürece müdahale ettiğini biliyoruz.  Örneğin bağışıklık sisteminizin iyi çalışması için D vitaminine ihtiyacı vardır. 2011’de yapılan bir araştırma, D vitamini eksikliğinin artan otoimmün sorunlarla ve daha yüksek enfeksiyon geliştirme riskiyle bağlantılı olduğunu göstermektedir. 2013 tarihli bir araştırmaya göre, düşük D vitamini seviyelerine sahip kişiler, sağlıklı vitamin seviyelerine sahip kişilere göre daha büyük bir depresyon riski altında olabilir.

Bununla birlikte D vitamininin kanseri önlemede ve kalp hastalıkları risklerini azaltmada rol oynayabileceğini öne süren bazı kanıtlar bulunuyor ancak bu konuda kesin bir verinin elde edilebilmesi için daha çok araştırmanın yapılması gerekiyor.

D vitamini Eksikliği Endişe Verici Boyutlara Ulaşıyor

D vitamini eksikliği, yaş, cinsiyet, ülke, coğrafi konum veya beslenme uygulamalarına bakılmaksızın tüm dünyada yaygındır. Amerika Birleşik Devletleri, Kanada, Güney Amerika, Avrupa, Avustralya, Orta Doğu, Güney Asya ve Afrika olmak üzere dünyanın her yerinde yapılan geniş ölçekli araştırmalarda sağlıklı bireyler arasında yüksek oranlarda biyokimyasal D vitamini eksikliği veya yetersizliği bildirilmiştir. Şiddetli D vitamini eksikliği en çok Çin, Hindistan, Güney Amerika ve Orta Doğu’da yaygındır.

D vitamini ile güçlendirilmiş gıdalar, bazı sanayileşmiş ülkelerde D vitamininin ana kaynaklarıdır. Ancak bu tür ürünler Hindistan, Güney Amerika ve Ortadoğu gibi düşük ve orta gelirli oranının yüksek olduğu bölgelerde aynı şekilde erişilebilirliğe sahip değildir.

Gıda zenginleştirme programlarının yaygın olmadığı durumlarda kişiler D vitamini için yalnızca güneşe bağımlıdır. Bununla birlikte, kış aylarında ve yüksek enlemlerde (35°’nin üzerinde) yaşayanlarda ciltte D vitamini üretimi en aza indiği için tek başına güneş ışığı güvenilir veya yeterli bir kaynak olarak görülmemektedir.

Güneş ışığını rahatlıkla alan coğrafi bölgelerde olsalar dahi kültürel veya dini sebeplerle vücudun büyük bir bölümünün güneş görmeyecek şekilde örtüldüğü toplumlarda, yaşlılar, çocuklar veya çalışan kişiler gibi günün büyük bir çoğunluğunu kapalı alanlarda geçiren gruplarda, insan yoğunluğunun yüksek olduğu, açık alanlara ve güneş ışığına doğrudan erişimin olmadığı yerleşimşerde D vitamini eksikliği oldukça yaygındır.

Bu arka planla, D vitamini, insan popülasyonunun büyük bir bölümünde eksikliği açısından yüksek risk potansiyeline sahip bir “sorunlu besin” olarak kolayca sınıflandırılabilir.

Yaygın D Vitamini kaynakları

• Mantarlar

Mantarlar, önemli miktarda D vitamini içeren hayvansal olmayan kaynaklardan biridir. Karanlıkta yetiştirilen mantarlar, önemli miktarda D vitamini içermeyebilir. Ancak, büyürken ultraviyole ışığa maruz kalan mantarlar, 100 gram porsiyon başına yaklaşık 450 IU içerebilir.

• Güneş ışığı

Güneş ışığı bir yiyecek olmasa da, veganlar için harika bir D vitamini kaynağıdır. UV indeksi sürekli veya yılın büyük bölümünde 4’ün üzerinde olan coğrafi bölgelerde, vitamini sentezi için koşullar çok daha iyidir. Mevcut coğrafi konumunuza göre pozlama açısının yeterli olup olmadığını tam olarak hesaplayan uygulamalar vardır. Basit bir gölge kuralını da uygulayabilirsiniz – gölgeniz sizden çok daha uzunsa, güneş yeterli açıda değildir ve sentez gerçekleşmez.

Ancak güneşe maruz kalma sürenizi sınırlamaya çalışın. Kontrolsüz bir şekilde güneşe maruz kalmak vücudunuzda başka sorunlara yol açabilir. Güneşte çok fazla zaman geçirmek cildinize zarar verebilir, güneş yanığına neden olabilir ve cilt kanseri riskinizi artırabilir.

• D Vitamini Açısından Güçlendirilmiş Gıdalar
  • Güçlendirilmiş Tahıllar: Birçok kahvaltılık gevrek ve yulaf ezmesi markası D vitamini ile takviye edilmiştir. Güçlendirilmiş tahıllarda bulunan D vitamini miktarı markalar arasında değişebilir. Ancak D vitamini ile takviye edilmiş tahıllar genellikle beslenme bilgilerinde vitamini listeler.
  • Güçlendirilmiş Meyve Suları: Tüm meyve suları D vitamini ile takviye edilmemiştir. Ancak, D vitamini ile güçlendirilmiş meyve sularının ambalajında genellikle bundan bahsedilir.
  • Güçlendirilmiş Bitkisel Sütler: Güçlendirilmiş bitkisel sütler D vitaminin yanı sıra kalsiyum, A vitamini ve B-12 vitamini gibi diğer besinlerle de takviye edilebilir. Ürünlerin hangi vitaminleri hangi miktarlarda barındırdığını ve bunların günlük ihtiyacınızın ne kadarını karşıladığını görmek için ise ürünün etiketini okumanız yeterlidir.

D Vitamini Takviyeleri

İnsan vücudu için oldukça önemi olan D vitamininin popülasyondaki endişe verici eksikliği, çoğumuzu takviye gıda kullanmaya itiyor. Piyasada ise birçok D vitamini takviyesi bulunuyor. Ürünler arasında bir fark yok gibi görünse de aslında tam tersi geçerli. Söz konusu fark aslında D vitamininin türünden (en iyi bilinen formları D2/ergokalsiferol ve D3/kolekalsiferoldür), teknolojik süreçten ve üretimde kullanılan ham maddenin kalitesinden kaynaklanmaktadır.

D Vitamini Toksisitesi: D vitamini toksisitesi çoğunlukla bilinçsiz bir şekilde takviye almaktan kaynaklanır. Gıdalarda bulunan vitaminin düşük miktarlarının toksik bir seviyeye ulaşması pek olası değildir ve yüksek miktarda güneşe maruz kalma toksisiteye yol açmaz çünkü ciltteki aşırı ısı D3'ün oluşmasını engeller. Bu nedenle D vitamini içeren takviyelerini doktorunuzun gözetiminde izlenmediği sürece almamanız önerilir. Toksisite belirtileri; anoreksiya, kilo kaybı, düzensiz kalp atışı, artan kan kalsiyum seviyeleri nedeniyle kan damarlarının ve dokuların sertleşmesi. Kan damarlarının sertleşmesi potansiyel olarak kalp ve böbreklerde hasara yol açar.

Piyasada hem üretim için kullanılan kaynak hem de kalitesi bakımından farklılık gösteren çok sayıda ürün bulunmaktadır. Ek olarak, birçok ürün tüketici için okunaksız olan bileşenlerin bir listesini içerir. Birçok bileşenden oluşan bu ürünlerin uzun süreli tüketimi sağlık üzerinde olumsuz etkilere neden olabilir. Ayrıca üreticiler, üretim sürecinde kullanılan bazı katkı maddelerini etiket üzerinde belirtmek zorunda olmayabilir. Bu nedenle şüphe uyandıracak kadar düşük fiyat, aşırı uzun raf ömrü veya çarpıcı bir renk/tat güvenlik profili tartışmalı olan katkı maddelerinin içeriğine işaret edebilir. Bu nedenle ortalama bir tüketici için D vitamini takviyesi oldukça karışık bir sağlık problemi haline gelebilir.

Hayvan Kaynaklı D vitamini Takviyeleri

Piyasadaki çoğu ürün için D vitamini üretiminin ortak hammaddesi lanolindir. Lanolin terimi, Latin kökenli – lana (yün) ve oleum (yağ) sözcüklerinin birleşiminden oluşmuştur. Koyunların yağ bezleri yünlerini yağmurdan ve diğer olumsuz çevresel etkilerden korumak için lanolin salgılar. Kırkım sırasında yapağıdan lanolin alınır. Bu nedenle hayvan sömürüsü içermesinin yanı sıra kaynağı gereği lanolinden üretilen takviyeler alerjisi bulunan kişierin tüketimi için de uygun değildir.

Lanolinden Elde Edilen D Vitamini

Koyunlardan alınan yün, parazitleri veya yabancı maddeleri gidermek için önce yüksek sıcaklıktaki suda deterjanla yıkanır. İlk olarak ham lanolin üretilir. Yağ bileşeni daha sonra sabunlaştırma ve ardından santrifüjleme adı verilen bir işlemle yağsız bileşenden ayrılır. Ham kolesterol, özütleyiciler ve çözücüler kullanılarak izole edilir. Daha fazla kimyasal işlemden sonra, cildimizin altındaki provitamin ile kimyasal olarak aynı olan ve D3 vitamini üretmek için güneş ışığı ile etkileşime giren 7-dehidrokolesterol (provitamin D3) üretilir. Son adımda, 7-dehidrokolesterol, takviye üretimine hazır D3 vitamininin nihai kararlı formunu oluşturmak için ışığa maruz bırakılır.

Hayvan Kaynaklı D Vitamininin Tek Sorunu Hayvan Sömürüsü Değil

Meralarda otlayan veya özel yemlerle beslenen koyunlar kimyasal olarak işlenmiş bitkiler aracılığıyla pestisitlere maruz kalırlar. Ayrıca sıkışık alanlarda yaşayan koyunlar düzenli olarak kene ve diğer parazitlere karşı korunmaları için çeşitli kimyasal ilaçlarla dezenfekte edilirler.

Bununla birlikte lanolin doğası gereği yağlı olduğundan, hava ile temas ettiğinde bozulmaya başlayabilir veya oksitlenebilir. Raf ömrünü uzatmak için birçok üretici, sıvı ve katı yağların bozulmasını geciktirmek için lanoline  en yaygın kullanılan sentetik antioksidan olan BHT (butilhidroksitoluen) ekler. BHT’nin yeterli miktarlarda güvenli olduğu düşünülse de, insan adipoz dokusunda eser miktarda kalır ve sağlık üzerindeki etkisine ilişkin bir takım şüpheler vardır: yapılan araştırmalarda maddenin hayvanlar için kanserojen olduğu ortaya çıkmıştır.

Bitkisel D Vitamini Kaynakları

Günümüzde etik, gıdadan tekstile kadar kişilerin bütün ürün seçimlerinde büyük bir rol oynuyor. Eğer vegansanız/vegan olmaya karar verdiyseniz, hayvan sömürüsünün son bulmasını istiyorsanız veya gezegenin sürdürülebilirliğini önemsiyorsanız lanolin özlü ürünlerin önünüzdeki tek seçenek olmadığının bilincinde olmanız çok önemlidir.

Hayvan kaynaklı D vitamini üretiminin tek kaynağı uzun süredir yalnızca mantarlardı. Ancak artık vegan tüketime uygun olan, alglerden elde edilmiş D vitamini takviyeleri üretiliyor. Üstelik alglerden elde edilen D vitamini takviyeleri genel kanının aksine, tıpkı lanolinden üretilen D vitamini takviyeleri gibi, yeterli derecede sindirilerek ihtiyacı tam olarak karşılayabilir.

Kolaylaştırıcı Bilgi: D2 vitamini bitkisel kaynaklardan veya mantarlardan üretildiği için D2 vitamin takviyeleri her zaman veganlar için uygundur, ancak D3 vitamini bir hayvan kaynağından veya likenden elde edilebilir. Bu nedenle D3 vitamin takviyesi içeren bir üründe D3’ün kaynağının hayvan sömürüsü olup olmadığını bilmek önemlidir.

Sonuç

Modern şehir yaşamı veya sağlıksız beslenme nedeniyle dünya genelinde her geçen gün daha fazla insan D vitamini eksikliği yaşıyor ve D vitamini takviyesi kullanmaya başlıyor. Yeterli ve dengeli bir vegan beslenme ile kontrollü bir şekilde güneş ışığına maruz kalarak D vitamini eksikliği yaşama ihtimalinizi minimize edebilirsiniz. Bununla birlikte dengeli ve yeterli beslendiğinizde dahi rutin olarak kan değerleri kontrollerinizi yaptırmanız uzmanlar tarafından tavsiye ediliyor.

Günümüzde birçok kişide olduğu gibi doktorunuz gerekli gördüğü hallerde beslenmenize ek olarak D vitamini takviyesi almanız gerektiğini belirtebilir. Bu durumda bilinçli tüketiciler olarak lanolinden üretilen D vitamini takviyeleri yerine vegan takviyelere yönelmeniz hem hayvanlar hem de kendiniz için en sağlıklı tercih olacaktır.

Kaynaklar: Ncbi, Harvard, Helathline & Trime

D Vitamini Eksikliği Mit mi Gerçek mi? yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Birleşik Krallık’taki vegan olan %2-3’lük nüfusun ezici çoğunluğunu kadınların oluşturduğu biliniyor. Bu nedenle araştırma şu soruları soruyor: Neden daha fazla erkek vegan olmuyor ve daha fazla erkeğin vegan olmasını sağlamanın en iyi yolu nedir?

Et ve Erkeklik

Erkeklik, genel olarak erkekler ve oğlanlarla ilişkilendirilmiş olan bir dizi davranışlar ve karakter özellikleri bütünü olarak tanımlanabilir.

Bununla birlikte, bunun erkekliği tatmin edici bir şekilde tam olarak özetlemediği iddia edilebilir. Erkeklik dinamiktir, çünkü eril davranışlar kendilerini erkek olarak tanımlayanlara özel değildir ve “eril davranış”ı oluşturan şeyler zaman ve mekana göre farklılık gösterir. Erkeklerin sosyal beklentileri, fiziksel ve duygusal “katılığına”, hiyerarşik sosyal tutumlarına ve heteronormativite gibi faktörlere yapılan vurguyu içerebilir.

Bazı araştırmacılar, erkekliğin kanıtlanması ve sürdürülmesi gereken bir şey olduğunu ve bu nedenle istikrarsız olduğunu teorileştirmiştir (Vandello ve Bosson, 2013). Bu “güvencesiz erkeklik” kavramı, eril statüleriyle ilgilenen veya “erkeklikleriyle” gurur duyan erkeklerin neden “erkeksi olmayan” olarak yorumlanabilecek davranışlardan kaçındıklarını açıklar. Et tüketmek, birçok kişi tarafından erkekliğin nasıl gerçekleştirildiğinin temel bir yönü olarak algılanıyor. Et, hegemonik erkeklik içinde oldukça değer verilen özellikler olan güç, yüksek performans ve diğer türler üzerindeki hakimiyet ile ilişkilendirilmeye başlandı. Bu algı, popüler kültür ve reklamcılıkla pekiştirilmeye devam ediyor.

Vejetaryen veya vegan beslenme – veya eti merkeze almayan herhangi bir beslenme biçimi – genellikle feminize edilmiş beslenme olarak algılanır. Bu nedenle, veganlar ve vejetaryenler efemine veya feminen olarak düşünülür – bu, insanların veganlara/vejetaryenlere karşı tutumlarını araştıran çok sayıda çalışmayla desteklenmektedir. Thomas (2016) tarafından yapılan araştırma, vegan erkeklerin özellikle “daha az erkeksi” olarak algılandığını göstermektedir.

Araştırmalar, bir erkeğin et yemekten kaçınmayı seçmesinin, bunu “cinsiyet rolü ihlali” olarak gören vegan veya vejetaryen olmayan kişilerde olumsuz bir tepkiye neden olabileceğini göstermiştir (Salmen ve diğerleri, 2022). Bu tür cinsiyet rolü ihlalleri vegan veya vejetaryen olmayan kişilerin sert yargılarına veya düşmanlığına yol açabilir. Veganlar, hayvansal ürünlerden kaçınmak için bilinçli karar vererek, “et tüketen statükoya” karşı sembolik bir tehdit oluşturuyor ve bu durum gruplar arası düşmanlık ve yargılamaya neden oluyor (Rosenfeld, Rothgerber ve Tomiyama, 2023). Bu tür yargılarla karşılaşma korkusu, birçok kişi için vegan olmamalarının arkasında güçlü bir etmen olabilir. Arkadaşlar ve aile tarafından olumsuz algılanma korkusu, sosyal dışlanma veya “daha az erkeksi” görülme korkusu ve nihayetinde toplumsal beklentilere uyma arzusu, üstesinden gelinmesi gereken güçlü ve zorlu bir engeldir (Lockwood, 2018).

Yemek yeme eylemi ve erkekliğin performe edilişi üzerine yapılan araştırmaların çoğu, diğer hayvansal ürünlere değil, neredeyse tamamen ete odaklanmıştır. Bununla birlikte, süt tüketimi benzer bir şekilde erkekliğe bağlanırken, soya sütü tüketimi “alternatif-sağ[1]” çevrelerde aktif olarak feminize edilmiştir (Gambert ve Linné, 2018). Bu, idealize edilmiş beyaz batılı erkeklik biçimlerine uymayan vegan erkekleri tanımlamak için bir karalama olarak kullanılan “soya-oğlanı” gibi terimlerin ortaya çıkmasına neden oldu.

Veganlığın Önündeki Engeller

Sosyal Dışlanma: Erkeklerin hayvanları yemeye yönelik cinsiyetçi beklentileri ışığında, erkeklerin vegan olma yolunda karşılaşabilecekleri engel; seçimlerinin arkadaşları, aileleri veya daha geniş toplum tarafından kabul edilmeme, düşmanlık görme, alay edilme ve sosyal statüde belirgin bir düşüş yaşama korkusudur. Nitekim son araştırmalar, vegan erkeklerin vegan olmayanlar tarafından vegan kadınlara kıyasla daha fazla sevilmediğini göstermiştir (Salmen ve Dhont, 2022). Salmen ve Dhont’un bulguları, vegan erkeklerin “et tüketenler” tarafından daha az erkeksi olarak algılandıklarını ve muhtemelen onların sosyal önyargılarına maruz kaldıkları için hoşlanılmadıkları teorisini destekliyor.

Salmen ve Dhont, sosyal dışlanma korkusunun vegan olmayı düşünen biri üzerindeki ciddiyetini vurgulamaktadır; “Sosyal dışlanmanın, dışlananların duygusal ve fiziksel refahına ne kadar zarar verebileceği göz önüne alındığında (Williams & Nida, 2011), vegan karşıtı önyargı, veganlar için ciddi sonuçlar doğurabilir.”

Yanlış Bilgilendirme: Son yıllarda popüler hale gelen ve daha fazla erkeği vegan olmaya teşvik etme çabalarını baltalayan bazı “şehir efsaneleri” vardır. Örneğin, soya tüketmenin soyada bulunan östrojen nedeniyle testosteron seviyelerini düşüreceği yanılgısı. Yakın tarihli bir meta-analiz, soya tüketimi ile azalmış testosteron seviyeleri arasında hiçbir ilişki olmadığını göstermiştir (Reed ve diğerleri, 2021). Başka bir yanılgı, vegan diyetlerinin proteinden yoksun olduğu ve bu nedenle vegan erkeklerin daha az kaslı olduğu veya fiziksel güçten yoksun olduğu yönündedir. Yine, bu argüman bilimsel kanıtlardan yoksundur ve günlük protein ihtiyacımızı vegan diyetiyle karşılamak gerçekten de mümkündür (The Vegan Society). Hegemonik erkekliğin kaslı fiziksel görünüme önem verdiği göz önüne alındığında, bu efsanenin daha fazla erkeği vegan olmaya ikna etmenin önünde önemli bir engel olduğunu kanıtlıyor.

Bilişsel Uyumsuzluk: Araştırmalar, erkeklerin hayvansal ürün tüketimleriyle ilgili sorgulandıklarında veya meydan okunduğunda, genellikle davranışlarını “doğal olarak” rasyonalize ederek yanıt verdiklerini veya kendilerini haklı çıkarmak için hiyerarşik tutumlar sergilediklerini göstermiştir (Dowsett ve diğerleri, 2018). Erkeklerle karşılaştırıldığında, kadınların suçluluk, utanç veya huzursuzluk duygularını kabul etmeleri ve et yemeleri hakkında eksik bildirimde bulunmaları daha olasıdır. Bu fenomenin en olası açıklaması, kadınların başkaları için empatik duygularını kucaklayacak şekilde sosyalleştirilmesi, oysa empatinin hegemonik erkeklik içinde değer verilen bir özellik olmamasıdır (Brookes ve Chałupnik, 2022).

Vegan erkeklerle yapılan araştırmalar, çoğu vegan erkeğin veganlığı hegemonik erkeklikle uyumlu bir çerçeveye oturtmaya çalışmak yerine, bu özelliğin kadınlıkla ilişkilendirilmesine rağmen veganlıkla ilişkilendirilen şefkatli imajı açıkça benimsediğini göstermiştir (Oliver, 2023).

Bazı akademisyenler, erkekliğin bu yeniden müzakeresine, erkeklerin bu tipik “dişil” özellikleri benimsediği ve veganlıklarının erkeklikleri veya “erillikleri” yok etme anlamına gelmediğini hala savundukları “melez-erkeklik” olarak atıfta bulundular (Greenebaum ve Dexter, 2017).

Ancak bu, tüm vegan erkekler için geçerli değil. Aslında araştırmalar, özellikle erkek olan vegan influencerların, hegemonik erkekliğe sıkı sıkıya bağlı olan bir vegan erkek imajını desteklediğini göstermiştir (Catherine Oliver, 2021). Bazı vegan erkek fitness influencerları, veganizmi güç ve performansı arttırmanın bir yolu olarak teşvik eder. Buna karşılık, etiğe veya çevreye odaklanan erkek vegan influencerlar, mesajlarını erkeğin toplumdaki zayıfların (yani çiftlik hayvanlarının) “kahramanı”, “kurtarıcısı” veya “koruyucusu” rolüne göre şekillendirir.

Bunlar, hegemonik erkeklikte yaygın olan mecazlardır. Mülakata dayalı araştırmalar, bu influencerların makul ölçüde büyük takipçiler kazanmasına rağmen, vegan erkeklerin bu tür içeriklerle ilişki kurmakta zorlandıklarını göstermiştir (Parkinson, Twine ve Griffin, 2019).

Cinsiyetin sabit olduğu fikrini sorgulamalıyız. “Erilliğin” ve “dişilliğin” dar, normatif ve birbirini dışlayan anlamları, cinsiyet kimliğinin dinamik doğasını yakalayamıyor. Daha dinamik, tartışmalı ve çoğul bir erkeklik anlayışı, vegan pratiği daha olası hale getirmekle kalmaz, aynı zamanda erkekler için hayatlarının diğer bölümlerinde çok daha geniş bir özgürleştirici yol sunar. Örneğin, duygusal okuryazarlık, kişisel bakım ve esenlikteki gelişmeler, dar ve birbirini dışlayan erkeklik ve kadınlık anlayışlarını reddetmekten gelebilir. Veganlık, erkeklerin toksik erkeklik fikirlerine uyma baskılarının bazılarından kurtulmaları için bir yol olabilir ve bunu yaparak, tüm türler için daha empatik olan daha fazla “ekolojik erkeklik” geliştirme olasılığını açabilir (Aavik, 2021).

Araştırmanın Başlıca Bulguları

• Erkeklerin vegan olma konusunda karşılaştıkları temel engellerden biri, arkadaşlardan, akranlardan, aileden veya daha genel olarak toplumdan sosyal damgalanma veya alay konusu olma korkusudur. Et yemek, erkekliğin nasıl “performe edildiğinin” temeli haline geldi – et yemeyi (veya diğer hayvansal ürünlerin tüketimine katılmayı) reddeden bir erkek, cinsiyet beklentilerini kırıyor ve cinsiyet rollerine önem verenleri düşmanlığa davet ediyor olarak algılanabilir.

• Beslenmeyle ilgili yanlış bilgiler (özellikle vegan bir diyetin protein içermediği veya soyanın erkek vücudunu olumsuz etkilediği gibi), daha fazla erkeği vegan olmaktan alıkoyan başka bir engeldir.

• Erkeklerin hayvan kaynaklı ürün tüketimini “doğal” görme olasılığı kadınlardan daha yüksektir ve davranışlarını haklı çıkarmak için bilişsel uyumsuzlukla meşgul olmaları muhtemeldir.

• Çoğu vegan erkek, veganlıklarını ana akım erkeklikle tamamen uyumlu olarak çerçevelemek yerine, katı cinsiyet beklentilerini reddetme eğilimindedir. Veganlık, erkeklerin katı cinsiyet normlarından ve beklentilerinden kurtulmaları için bir yol olabilir.

Araştırma Sonucuna Göre Öneriler

1. Öneri: Vegan erkek influencerların katkılarını dikkatlice düşünün. Araştırmalar, bu influencerların yabancılaştırıcı mesajları destekleyebileceğini veya dar erkeklik anlayışlarını güçlendirebileceğini gösteriyor.

2. Öneri: Ünlü olmayan, “sıradan” vegan erkeklerin ifadeleri daha güçlü ve ilişkilendirilebilir olabilir ve vegan olmayı düşünen erkekler için daha pratik tavsiyeler sağlayabilir.

3. Öneri: Akranları veya daha geniş toplum tarafından damgalanmayı ve yargılanmayı nasıl yönettiklerini anlamak için vegan erkeklerle daha fazla araştırma yapılması gerekiyor. Röportajlar veya odak grupları, bu erkeklerin vegan olmalarını neyin kolaylaştıracağını öğrenmek için iyi bir yer olabilir. Araştırma, farklı erkeklerin deneyimleri üzerindeki ırk, sınıf ve diğer faktörlerin kesişimselliğini ele almalıdır.

[1] Alt-right: beyaz milliyetçiliği, erkek şovenizmi, antisemitizm ve islamofobik değerlere sahip bir sağcı hareket

Kaynak: The Vegan Society‘nin “MASCULINITY AND VEGANISM” başlıklı araştırmasından çevrilmiştir.

Erkeklik ve Veganizm yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Dünya genelinde tahmini olarak 537 milyon yetişkin diyabetle yaşıyor. Araştırmalara göre diyabet hastalarının sayısı ise her geçen gün artıyor. Bu artışa paralel olarak uygun fiyatlı, kolay erişilebilir ve risksiz insüline olan talep de aynı oranda artıyor.

Pennsylvania Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi’nden Profesör Henry Daniell ve ekibi ise diyabet hastalarına yönelik yeni bir buluşa imza attı. Bu buluş yaygınlaşırsa hem sağlık profesyonelleri hem de hastaların hayat kalitesi büyük oranda artacak.

Mevcut Yöntemler Neden Geliştirilmeli?

Diyabetli hastalar için hayati öneme sahip insülin enjeksiyonları hormonun kan dolaşımına hızlı bir şekilde girmesi nedeniyle hipoglisemi (kandaki şeker seviyesinin sağlıklı aralığın altına düşmesi) riskini taşıyor. Bu riski ortadan kaldıran insülin pompaları ise yüksek maliyetleri nedeniyle tüm dünyada yaygınlık gösteremiyor. Bununla birlikte günlük kullanım dozu dışındaki ilaçların dondurulmadan buzdolabında, soğuk zincir devam ettirilerek saklanması gerekliliği elektriğin düzenli olarak bulunmadığı koşullarda hastalara ilaçlarının ulaştırılması konusunda büyük sorunlar yaşanmasına veya ilaçların bozulmasına sebep oluyor.

Yeni Buluş Ne Sunuyor?

Daniell ve ekibi ise mevcut ilaç alternatiflerinin karşılaştığı sorunları ortadan kaldıracak bitki bazlı bir proinsülin tasarladı. Yeni ürün ağızdan alındığı için hipoglisemi riskini en aza indiriyor ve oda sıcaklığında saklanabiliyor. Karmaşık ve yüksek maliyetli ekipmanlara ihtiyaç duyulmadan üretilen bu buluş ile oda sıcaklığında saklanabilirliği nedeiyle raf ömrü oldukça uzun olan daha ekonomik bir alternatif üretilmiş oldu. Üstelik üretilen bu yeni tasarım mevcut insülinlerin aksine hiçbir hayvsan kullanılmadan üretilebilecek.

Bitki bazlı insülin ilaç sektöründeki ‘zorunlu’ hayvan sömürüsüne dur diyebilecek güçlü bir tasarım. Bununla birlikte ilacın bitki bazlı olması hayvanlar kullanılarak üretilen insülinde birlikte bulunmayan üç peptitin de tamamını içeriyor.

Bitki Bazlı İlaçlar Üretmek Mümkün

Bu buluş Daniell’in geliştirdiği tek bitki bazlı alternatif değil. 2015 yılında hemofili hastaları için düşük maliyetli bitkisel bazlı ticari bir ilaç geliştiren Daniell pulmoner arter hipertansiyon, alzheimer, çocuk felci ve diş plağı tedavisi için de bitki bazlı ilaçlar tasarlamıştı. Pandemi döneminde ise Covid-19’ün viral yükünü azaltan bitki bazlı bir çiğneme tableti üretmeyi başarmıştı.

Daniel ve ekibi farklı alanlardaki çalışmalarına devam ederlerken bir yandan da uzun yıllardır yalnızca hayvanlar kullanılarak üretilen ve hayati öneme sahip ilaçların da bitki bazlı alternatiflerinin üretilmesi için sektörün diğer profesyonellerini teşvik ediyorlar.

Ancak yenilikçi bitki bazlı buluşların bile çözmesi gereken büyük bir sorun daha var: hayvan deneyleri. Çalışma yürütülürken hayvan deneylerine başvurulması ise ne yazık ki bu kadar büyük bir buluşun tasarımına gölge düşürüyor. Bu örnek bizlere bitki bazlı ilaçların üretilmesi için talebimizi artırırken bir yandan da ilaçların geliştirilmesi aşamasında hayvan deneylerine başvurulmaması konusunda da talep oluşturmamız gerektiğini birkez daha hatırlatıyor.

İlaç sektörü artan farkındalık ve teknolojik olanaklar nedeniyle her geçen gün hayvan sömürüsünden biraz daha uzaklaşıyor. Yakın gelecekte hayvanlar üzerinde test edilmemiş yalnızca bitki bazlı ilaçların kullanılması ise imkansız değil.

Kaynak: Penn Today

Bitki Bazlı İnsülin Üretildi yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

İklim krizinin etkilerini azaltmak için şirketler ve işletmeler de sürdürülebilirlik taahhütlerinde bulunmaya başladı. Çoğunlukla bu taahhütler “yeşil yıkama” (greenwashing) yaklaşımına sahip olsa da bazı şirketlerin somut verilerle değişim sağladığını görebiliyoruz. Bunlardan biri de LinkedIn’in San Francisco ofisinde gıda hizmeti şirketi Sodexo ile birlikte oluşturduğu bir pilot program.

Daha sürdürülebilir bir kurumsal yemek ve toplu beslenme anlayışı için yola çıkan şirket, gıda hizmeti de dahil olmak üzere çalışma alanının tüm ayaklarında çevreye daha duyarlı uygulamalar geliştirerek ve yenilikçi yaklaşımlar benimseyerek, 2030 yılına kadar karbon sıfır hedefine ulaşmayı amaçlıyor. Benzer şekilde, yılda yaklaşık 75 milyon tüketiciye hizmet veren küresel gıda hizmeti sağlayıcısı Sodexo da, daha iklim dostu, bitki bazlı gıdalara geçiş yaparak karbon emisyonlarını 2025 yılına kadar yüzde 34 oranında azaltmayı hedefliyor.

LinkedIn bu hedefler doğrultusunda ilerleme kaydetmek için, bitki bazlı beslenmeyi teşvik eden ve gıda programları geliştiren kuruluş Greener By Default (GDB) ile ortaklık kurdu.

Geçen yıl GDB, LinkedIn’in San Francisco ofisinde, çalışanların iklim dostu seçimler yapmasına yardımcı olabilecek çeşitli stratejilere odaklanan bir programı aşamalı olarak uygulamaya koydu.

Hayvan bazlı yemeklerden daha çok bitki bazlı yemeklerin sunulması, yulaf sütünü kahve salonunda varsayılan yapmak, karbon açısından yoğun hayvanal “etlerin” servisini haftada bir sadece ana yemekle sınırlandırmak, vegan unlu mamullerin sayısını artırmak ve yemeklerin “vegan” veya “etsiz” gibi nitelikler yerine içeriklerine göre tanımlanmasını sağlamak bu stratejilerden bazılarıydı.

Peki, LinkedIn çalışanları bu değişikliği memnuniyetle karşıladı mı? Şirketler ciddi bir fark görmediklerini söylüyorlar.

LinkedIn bitki bazlı beslenme sistemine geçişi nasıl yaptı?

Menü analizi: GBD’de Kurumsal Destek Direktörü Katie Cantrell, şirketinin gıda hizmetindeki normları hayvan bazlı seçeneklerden bitki bazlı seçeneklere dönüştürmek için çalıştığını ve aynı zamanda tüketicilere bol miktarda seçenek sunduklarını açıklıyor. Süreç, servis edilen yemek türlerini ve nasıl sunulduğunu belirlemek için kapsamlı bir menü analizi ile başlıyor.

LinkedIn’de menüler başlangıçta beş hayvan bazlı ana yemek ve üç bitki bazlı seçenekten oluşuyordu. Özellikle ikincisi, veganlar ve vejetaryenler için ayrı bir istasyonda servis edilirken, diğerleri genel istasyondaki yemekleri seçmeye devam etti.

Servis analizi: Cantrell “Odak noktamız, omnivorların bitki bazlı gıdaları seçmesini daha kolay, daha cazip ve sosyal olarak daha kabul edilebilir hale getirmek. Bunun için bütünsel bir yaklaşım benimseyerek yiyeceklerin nasıl sunulduğuna bakıyoruz ve ardından omnivorların gitmeye alışkın olduğu istasyonlarda yavaş yavaş daha fazla sebze seçeneği sunmaya başlıyoruz,” dedi.

Anketler: Pilot uygulama sırasında GBD ekibi, ayrıca geçiş sürecini değerlendirmek için kapsamlı anketler yoluyla memnuniyeti inceledi: “Daha fazla vegan seçenek eklemeye devam ettik ve çeşitliliğe değer veren insanlardan daha olumlu geri bildirimler almaya başladık. Bu, sağlıklı seçimler yapmayı da kolaylaştırdı ve biz de bu şekilde ilerlemeye devam ettik.”

Üç aylık pilot uygulamanın sonunda, sunulan hayvan bazlı ana yemeklerin sayısı beşten üçe düşürüldü. Yulaf sütü, LinkedIn’in kahve barında standart hale getirildi.

Daha da önemlisi, beslenme memnuniyeti tüm aşamalarda çoğunlukla sabit kalırken karbon ayak izi pilot program boyunca büyük ölçüde düştü. Şirketin varsayılan olarak yulaf sütüne geçmesi, LinkedIn’in San Francisco ofisinde sunulan sütün karbon etkisini sadece üç ay içinde yarıya indirdi.

Cantrell, “Pilot uygulama olmadan servis edilecek tüm ‘et’in karbon ayak izi 14.000 kilogram CO2 eşdeğerinde. Bu da Dünya’nın çevresini arabayla dolaşmak çok daha fazla” dedi.

Etkin bir atık sisteminin uygulanmasıyla birlikte genel olarak menü değişikliği, LinkedIn’in San Francisco ofisinde ortaya çıkan mutfak israfını azaltmasına da yardımcı oldu.

Bitki bazlı menü değişimi

Şef Alicia Jenish-McCarron, LinkedIn’in San Francisco ofisinde her gün yaklaşık 400 ila 800 kişiye ücretsiz kahvaltı ve öğle yemeği servisi yapıyor. Jenish-McCarron, kendisinin ve ekibinin pilot program boyunca geliştirdiği yemeklerin çok beğenildiğini çünkü hayvan bazlı “et” yerine tofu eklemenin ötesinde farklı seçenekler sunduklarını, tarifler için zaman ayırdıklarını söylüyor.

Ekip geçişi kolaylaştırmak için tarifleri çoğunlukla vegan olacak şekilde değiştirdi. Peynir yerine rendelenmiş tofu ile doldurulmuş kabak, sebze güveçleri ve havuç kroketleri gibi lezzetli yemekler sunuldu.

Şef Jenish-McCarron, “Pilot program ile olumsuz yorumlardan çok ‘Kendimi çok sağlıklı hissediyorum’, ‘Bütün sebze seçeneklerini seviyorum’ diyen olumlu ve faydalı yorumlar aldık. Gerçekten olağanüstüydü,” dedi.

Pilot uygulama sona erse bile ekip, sunulan hayvan kökenli gıda miktarını daha da azaltmak için seçenekleri iyileştirmeye ve artırmaya devam ediyor. Örneğin, programı kalıcı potansiyele sahip devam eden bir girişim olarak gören Jenish-McCarron, pasta şefinin vegan tatlılar yapmakta usta olduğunu ve bir yemeği hayvansal yoğurt ile tamamlamak yerine vegan hindistancevizi yoğurdu eklediğini söylüyor.

İşletme ve kurumlar LinkedIn’den neler öğrenebilir?

GBD’nin LinkedIn ile çalışması, daha önce akademik ortamlarda kullanılan böyle bir programın kurumsal ve toplu beslenmenin uygulandığı yemekhanelerde daha büyük ölçekte nasıl etkili olabileceğini gösterdi.

Cantrell, “LinkedIn gibi büyük ve saygın bir şirkette bu stratejileri uygulamaya koyabilmek gerçekten muazzamdı. Çoğu büyük şirket bir şeyi ilk deneyen olmak istemez. Bu yüzden onlarla çalışmaktan gerçekten heyecan duyduk,” dedi.

Artık bu programın etkinliği LinkedIn’de kanıtlandığına göre şirketler ve kurumlar, çalışanlarının beslenme ihtiyaçlarını karşılarken sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmak için büyük bir adım atabilir, çalışanlarına daha etik, iklim dostu ve sağlıklı beslenme imkanı sunabilir.

Kaynak: Vegnews

LinkedIn’in San Francisco ofisi yüzde 65 oranında bitki bazlı menüye geçti yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Almanya, Ulusal Beslenme Stratejisi’nin bir parçası olarak bitki bazlı gıdaları benimsiyor.

Geçtiğimiz günlerde sunulan “Federal Hükümetin Beslenme Stratejisine Doğru” başlıklı rapor, hükümetin ulusal strateji için önerdiği temel başlıkların ana hatlarını çiziyor ve okullar, huzurevleri ve hastaneler gibi devlet tarafından işletilen tesislerde sağlıklı, iklim ve hayvan dostu, sürdürülebilir beslenme için bir örnek oluşturma ihtiyacını vurguluyor.

Alman hükümeti bu strateji belgesiyle, erken eğitim ve erişilebilirliğe odaklanan girişimlerle gıda sisteminde dönüşümü sağlayacak, “herkes için iyi, sağlıklı ve kapsayıcı” bir beslenme stratejisi oluşturmayı hedefliyor.

İklim krizine karşı, halk sağlığı için

Strateji belgesi, beslenme kaynaklı hastalıkları azaltmaya ve daha iyi beslenmeyi teşvik etmeye yardımcı olmak için bitki bazlı gıdaları benimsemeyi ilke ediniyor.

Aynı zamanda Almanya’nın iklim krizi karşısında geliştirdiği politikalarının bir ayağı işlevini görüyor: “Beslenme, kendini gerçekleştirmenin bir yolu veya bir kültürün ve hayata karşı tutumun bir parçası olabilir. Nasıl ve ne yediğimizin de geniş kapsamlı etkileri var: Almanya’da ve dünya çapında çevre, biyolojik çeşitlilik, iklim ve hayvan dostlarımız üzerinde, tarım ve gıda endüstrisi üzerinde ve dolayısıyla sağlığımız ve esenliğimiz üzerinde.”

Almanya’nın tarım ve gıda sistemleri, sera gazı emisyonlarının yaklaşık dörtte birinden sorumlu olduğu için hükümet, 2045 yılına kadar karbon nötr olma hedefine ulaşmaya yardımcı olmak için gıdanın nasıl üretildiğini yeniden masaya yatırıyor.

2030 yılına kadar ülke, tarımsal ürünlerinin yüzde 30’unun organik tarımdan gelmesini ve her sektörde gıda israfını yarı yarıya azaltmayı hedefliyor. Oluşturulan yeni strateji belgesi, bu hedeflere ulaşmak için mevsimlik ve bölgesel olarak yetiştirilen, bitki bazlı gıdaları teşvik etmeyi odağına alıyor. Aynı zamanda bu gıdaları en savunmasız topluluklar dahil olmak üzere ülkedeki herkes için erişilebilir ve cazip kılmak için sosyal medya gibi mevcut tüm kaynakları kullanmayı planlıyor.

Raporda, “Gıda sisteminin tamamının bitki bazlı beslenmeye doğru evrilmesi, gıda sektörü bazında ulusal ve uluslararası iklim, biyolojik çeşitlilik ve sürdürülebilirlik hedeflerimize ulaşmak için en önemli ayar vidasıdır,” deniyor.

Almanya Ulusal Beslenme Stratejisi’nin 2023’ün sonunda tamamlanması ve 2025’te uygulamaya başlanması bekleniyor.

Bitkisel beslenmede öncü

Ulusal strateji, Almanya’da bitki bazlı beslenmeyi daha da normalleştirmeye yardımcı olsa da, ülke bu açıdan şimdiden farklı şekillerde ilerleme kaydetmiş durumda. Vegan hizmet uygulaması HappyCow’a göre ülkenin başkenti Berlin 2022’de, şehir merkezine 10 km mesafedeki 100 vegan restoranıyla bir dönüm noktasına ulaştı.

Ayrıca 2021’de Berlin’deki dört büyük üniversite, sera gazı emisyonlarını azaltmak için ortak bir çabayla şehir genelindeki 34 üniversite kantininde sunulan tüm “etlerin” yaklaşık yüzde 96’sını ortadan kaldırmak için önemli bir girişimde bulunmuştu. 2019’da da Berlin Teknik Üniversitesi’nde tamamı vegan gıdalardan oluşan şehrin ilk vegan üniversite kantini Veggie 2.0 açılmıştı.

Almanya’daki vegan nüfusunun genel olarak ortalamanın üzerinde olduğu biliniyor. En son tahminlere göre ülkedeki vegan sayısı, 2016’dan bu yana ikiye katlanarak nüfusun yaklaşık yüzde 3,2’sine (veya 2,6 milyon Alman) tekabül ettiği tahmin ediliyor.

Kaynak: Vegnews

Kapak fotoğrafı: Berlin-Vegan

Alman hükümeti iklim kriziyle mücadele ve halk sağlığı için bitki bazlı beslenmeye geçişi destekliyor yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.