Peynirden asla vazgeçemeyeceğini düşünen ve bunu açıkça dile getiren tek kişi sen değilsin. Hayvanlara, doğaya ve kendi sağlığına önem verdiğini belirten ve vegan yaşama geçmeyi düşünen pek çok kişi peyniri ve süt ürünlerini hayatından çıkarmayı en büyük engel olarak görüyor. Veganlar da, veganlığın özünü anladığını ve veganizmi desteklediğini söyleyen ama kendisinin neden vegan olamadığını peynir ikilemiyle açıklamaya çalışan pek çok kişiden bu keskin ve kararlı ifadeyi pek çok kez duymuştur.

Peyniri bırakamayacağını ileri süren kişilerin bazıları peynir için bitkisel alternatifler olmadığını düşündüğünden, bazıları da hayvan sömürüsünden elde edilen süt ve süt ürünlerinin sağlığa zararlarını ve endüstrinin ardındaki etik sorunları bilmediği için bu yaklaşımı benimsiyor. Diğerleri içinse peynir, alerji veya intolerans geliştirmiş olsalar bile tam bir “bağımlılık” olarak görülüyor.

Peynir, kazein ve bağımlılık

Bağımlılık konusunda haksız da sayılmazlar çünkü bilim insanları peynir içerisinde, beyinde bağımlılıkla ilişkilendirilen opioid reseptörlerini tetikleyen bir kimyasal tespit etti. İçerdiği yüksek oranda kazein yüzünden artık peynirin bağımlılık yapıcı etkisi olduğu biliniyor.

Kazein sütte bulunan bir proteindir ve yapımındaki işlemler gereği, peynir süte oranla çok daha fazla kazein içerir. Kazein opioid sistemini harekete geçirerek kişiye haz verir. Evrimsel açıdan baktığımızda bu ilk etapta mantıklı bile gelebilir çünkü ödül sistemimizin bütün amacı olumlu ve yararlı davranışları teşvik etmek, yararsız olanları engellemektir. Yeni doğduğumuzda sadece anne sütüyle beslendiğimizi ve hayatımızın buna bağlı olduğunu göz önüne aldığımızda, süt içmeyi sevmemenin büyük bir sorun olacağını görmek zor değil. Bu anlamda annemizin sütünü içtiğimiz için beynimiz tarafından ödüllendiriliyoruz.

Buraya kadar çok mantıklı.

Fakat sonrasında sütten kesildiğimizde ve ona artık ihtiyaç duymadığımızda bile bize sürekli başka türden annelerin sütü veriliyor. Çünkü bize, türlü işkencelerle hayvanların doğal döngüsünden çıkarılarak sürekli üretmeye zorlandığı sıvıyı içmeye dayatan mevcut sistem arka planda çalışıyor. Bu süreçte en kibar tabirle garip bir davranış olan insan dışı hayvanların sütlerini içmeye alıştırılıyoruz. Daha sonra kazein ile yüklü peynire eriştiğimizde ise, beynimiz, tabiri caizse, beşinci vitese geçiyor! Ve Dr. Colin Campbell’ın “The China Study” kitabında da belirttiği kazeinin kanserojen etkileri de…

Hayvansal süt ve süt ürünleri olmadan da yaşayabilirsin

Ama artık doğru bilinen yanlışları bir kenara bırakıp kendini sütten kesmenin, peyniri ve hayvanların vücut sıvılarından elde edilmiş diğer ürünleri bırakmanın vakti geldi.

Çünkü peynir dediğimiz şey, aslında ineklerin yıllarca “suni döllenme” yoluyla cinsel şiddete maruz bırakılması ve her seferinde yavrularından ayrılmaya zorlanması yoluyla elde edilen, yüksek oranda yağ ve tuz içeren, işlenmiş bir beden sıvısı.

Üstelik hissettiğimiz o bağımlı olma halini tetiklemesi için özel olarak tatlandırılan yapay bir sıvı. Bilinenin aksine sağlığımız için hiç de iyi değil.

Süt olmadan yaşayabilirsin ve gayet sağlıklı olabilirsin. Daha da önemlisi, hayvanları korkunç işkencelere maruz bırakan bir sistemin parçası olmayı reddebilirsin.

Bu süreçte sana yardımcı olabilecek bazı önerilerimiz var:

1. Süt ve peynirin hayvanlara ve sağlığına verdiği zararlara dair bilgi edin: Her şeyden önce bilgi sahibi ol. Süt ve peynirin sofralara nasıl geldiğini öğrenmek için hayvancılık ve süt endüstrisinin perde arkasını anlatan makaleleri okuyup belgeselleri izle. Üretim süreci ve sonrasında işkence gören hayvanların çığlığını duyup acısını hissettiğinde, reklamlarda bize gösterilen “mutlu ineklerin” gerçek olmadığını görüp (çok büyük ihtimalle) peyniri tamamen hayatından çıkaracaksın ve bunun için hiçbir pişmanlık duymayacaksın. Hedefine odaklanmakta zorluk çektiğin her an bu tür destekleyici yazılı ve görsel bilgilere başvurabilirsin. Eğer halihazırda zaten vejetaryensen, bu bilgiler vegan bir yaşamı benimsemene yardımcı olacak. Üstelik bu bilgiler, vegan olduğun için sana gelebilecek temelsiz eleştirileri güvenle göğüslemene yardımcı olacak. Peynirin insan sağlığına zararlarını öğrenmek için de konuya hakim tıp doktorlarının (1,2) ve vegan uzman diyetisyenlerin güncel ve endüstriden bağımsız bilgilerine başvurabilirsin.
2. Kendini sorgula ve gerekçen konusunda net ol: Peyniri bırakma nedenin konusunda kendine dürüst olmak atacağın ilk adımlardan biri. Eğer hayvan sömürüsünün bir parçası olmak istemediğin için peyniri bırakıyorsan bu gerekçe, canın peynirli bir pizza çektiğinde veya kahvaltıda gözün peyniri aradığında seni daha güçlü ve iyi hissettirecek; o peyniri yemene engel olacak. Eğer sağlık nedeniyle peyniri bırakıyorsan daha somut bir neden belirlemeyi dene. Çünkü net bir gerekçe sağlığın konusunda sonuçlarını kolaylıkla görebileceğin hedefler belirlemene de yardımcı olur (sindirim sistemini veya cildini düzeltmek gibi). Çok genel bir gerekçe, ucu açık olacağı ve başarılması imkansız gibi görüneceği için kısa sürede peynir tüketmeye geri dönmene neden olabilir.  
3. Evini hayvan kaynaklı peynirlerden arındır: Peyniri bırakmaya karar verdikten hemen sonra buzdolabını yeniden düzenleye başlamak ve alacağın ürünlerin içeriğini okumak çok önemli. Çünkü peynirin bağımlılık döngüsünü kırmak için geçerli tek yol, hayvansal süt içeren diğer ürünleri de tamamen hayatından çıkarmak. Eğer yalnız yaşamıyorsan, ailene ve arkadaşlarına peyniri bırakma gerekçeni açıklayarak onlardan bu süreçte destek isteyebilirsin.
4. Odağını kaybetme: Alışveriş yaparken veya dışarıda yemeğe gittiğinde kendini kısıtlanmış hissetmene neden olacak şeyler yapmamaya çalış. Eğer süt ve peynir reyonunun önünden geçerken peynirlere bakıp iç geçiriyorsan, bir dahaki sefere o reyonun önünde geçmemek iyi bir fikir. Benzer bir şekilde, restorana gittiğinde kararsız kaldın ve peynirli seçenekleri gözden geçirirken kararını sorgulamaya başladın. Böyle bir durumda birinci maddeye geri dön ve neden peynir yemeyi bıraktığını hatırlayarak odağını kaybetme. Eğer çok açıkmamışsan, navegan yemekler sunan veya vegan seçenekleri olmayan bir restorana girme. Çünkü bu tür yerlerdeki seçenekler peynire karşı direncini kırmana neden olabilir. Vegan yaşama geçmek için hazırlanmış olan rehber sayfaları da takip ederek lezzetli ve pratik sebze yemekleri yapabilir, ikame bitkisel ürünler hakkında bilgi alabilirsin.
5. Sipariş verme yöntemini değiştirip “peynirsiz” istediğini vurgula: Eğer vegan restoranda değilsen ve bulunduğun yerde vegan seçenekler de yoksa, sipariş verirken pizzayı, salatayı, sandviçi veya makarnayı “peynirsiz” hazırlamalarını rica edebilirsin. Bu hem hayvan sömürüsüne hem de yüksek kolesterol ve kaloriye set çekmene yardımcı olacak.
6. İyi bir peynir alternatifi süreci kolaylaştırabilir: Peynirsiz bir yaşama geçişte bitki temelli peynir seçenekleri, eksikliğini hissettiğin anlarda sana yardımcı olabilir. Piyasadaki mevcut vegan peynirleri deneyip damak zevkine uygun olanı kullanabilirsin. Hatta evde kendi vegan peynirini kendin yapabilirsin. Yemeklerin üzerine serpebileceğin besin mayası da alıştığın tadı yakalamanı ve ek vitaminler almanı kolaylaştırabilir.

Vegan yaşama geçiş aşamasında faydalanabileceğin bazı kaynaklar:

• https://veganlik.org
• https://www.kolayvegan.com
• https://vegangazete.com
• http://vegansef.com
• bitkiselbesleniyorum.com
• instagram.com/basitvegan
• instagram.com/plantgevity
• instagram.com/mutlu_vegan
• Vegan Bakkal
• Vegan Dükkan
• Vegan Dünyası
• https://gps.vegans.live & http://rota.tvd.org.tr

Kaynaklar: One Green Planet, Million Dollar Vegan

Çeviri ve düzenleme: Emre Kayatepe, Boğaziçi Üniversitesi 2020 Psikoloji Bölümü mezunu, TVD gönüllüsü

Vegan Yaşama Dair Mitler: “Peynirden Asla Vazgeçemem” yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Perakendeci olarak müşterilerinin ürünlere yönelik değişen tutumlarına dair bir araştırma da yaptıran Whole Foods Market süt ürünlerinin (dairy foods) bitki bazlı alternatiflerine (non-dairy foods) kıyasla daha az tercih edilmesine ilişkin bazı detayları da PBN ile paylaştı:

Tüketicilerin %17’si “vegan peynir” yediğini belirtirken 3’te 1’inden fazlası da denemeye açık olduğunu söylüyor. Kadınların böyle bir deneyime daha açık olduğu bulgulanırken (%39) yaklaşık %25’i zaten “vegan peynir” tüketmiş/tüketmekte olan milenyum kuşağı ise bu tür bir denemeye en açık olan yaş grubu olarak öne çıkmakta.

Yararlanılan kaynak:
Non-Dairy Sales 3 Times Bigger Than Dairy Sales At Whole Foods Market In 2019
http://bit.ly/2pRUx5e

Süt ürünlerine vegan alternatiflerin satışı Birleşik Krallık’ta 2019’da 3 kat daha büyük yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

“Meme kanseri, Türkiye’de kadınlarda en sık görülen kanser türü ve kansere bağlı ölümlerin önde gelen nedenidir.” (1) Türkiye’de tarama çalışmalarında son zamanlarda kaydedilen ilerlemeye rağmen birçok hasta meme kanserine dair farkındalık eksikliği nedeniyle ileri aşamalarda tanı almaktadır. İnsanlar çoğu meme kanseri vakasının en başta önlenebileceğinin farkında değil.

Süt ürünleri ineklerden östrojen izleri içerir ve süt peynirlere dönüştürüldükçe östrojenler daha konsantre olur. Sadece izler olsalar da, insanlarda biyolojik olarak aktif görünmekte ve meme kanseri ölüm oranını arttırmaktadırlar.

Ulusal Kanser Enstitüsü tarafından finanse edilen 2017 yılına ait bir çalışmaya göre, peynir gibi yüksek yağlı süt ürünleri meme kanseri için artan risk ile ilişkilidir. (2) Araştırmacılar meme kanseri tanısı koyulan 1941 kadının diyetlerini inceledi ve meme kanseri olmayan kadınların diyetleriyle karşılaştırdı. Sonuçlar Amerikan peyniri, Cheddar peyniri ve krem peynirini en fazla tüketenlerin meme kanserine yakalanma riskinde %53 oranında bir artış olduğunu göstermiştir. Süt ürünlerindeki insülin benzeri büyüme faktörü (IGF-1) ve diğer büyüme hormonları gibi bileşenler kanser riskinin artmasının nedenleri arasında olabilir.

Menopoz-sonrası 766 kadında hormon seviyelerini ölçen Avustralyalı araştırmacılar süt ürünlerini en fazla tüketenlerin, az miktarda süt ürünleri tüketen veya süt ürünlerini hiç tüketmeyen kadınlara kıyasla, kan dolaşımlarında yüzde 15 daha fazla estradiol olduğunu buldular. (3)

Kan akışlarında daha yüksek estradiol seviyesine sahip menopoz-sonrası kadınlarda düşük estradiol seviyeli kadınlara kıyasla iki katından fazla kanser riski bulunmaktadır. (4)

Daha önce meme kanseri teşhisi koyulmuş kadınlar arasında, yüksek yağlı süt ürünleri tüketimi artan ölüm riskiyle ilişkilidir. Kanser Sonrası Yaşam Epidemiyolojisine ait bir çalışma daha önce erken evre invaziv meme kanseri tanısı alan 1893 kadınla yapıldı. 11,8 yıl medyanlı bir takipten sonra günlük olarak bir veya daha fazla porsiyon yüksek yağlı süt ürünü (örneğin peynir, dondurma, tam yağlı süt) tüketenlerde, günlük yarım porsiyondan daha az tüketenlere kıyasla, yüzde 49 daha yüksek bir meme kanseri ölüm oranı olduğu görüldü. (5)

Women’s Health Initiative’deki yeni veriler meyve, sebze ve tahılları vurgulayan düşük yağlı, yüksek karbonhidratlı bir diyetin uzun vadeli sağlık yararları ile sonuçlandığını gösteriyor. Diyet değişikliği yapmamış kadınlarla karşılaştırıldığında, diyet müdahale grubu uzun vadeli meme kanseri mortalite riski yüzde 15 daha düşük, kalp hastalığında yüzde 30 azalma ve insülin gerektiren diyabet oluşma riski yüzde 13 daha düşük şeklinde bir sonuçla karşılaşıldı. Bu sonuçların olası mekanizmaları arasında lif alımının artması, meme kanseri ile ilişkili hormonların azalması ve LDL kolesterol, kan basıncı, insülin ve glikoz seviyelerindeki iyileşmeler sayılabilir. (6)

Sınırlı kanıtların genel olarak süt ürünleri tüketiminin (ki spesifik olarak yüksek yağlı süt ürünleri değil) daha düşük meme kanseri riski ile ilişkili olduğunu öne sürdüğü belirtilmelidir. (7) Bunun muhtemel nedeni sağlık bilincine sahip bireylerin “sağlık gıdaları” olarak başarılı bir şekilde tanıtılmaları nedeniyle yüksek miktarda süt ürünü tüketme eğiliminde olmalarıdır. Yüksek yağlı süt ürünleri yağ, doymuş yağ ve kanser riski ile bağlantılı östrojenik hormonlar bakımından düşük yağlı süt ürünlerinden çok daha yüksek bir konsantrasyona sahiptir. Yüksek yağlı süt ürünlerinin belirgin etkilerinden bazıları söz konusu ürünlerde bulunan kalıcı organik kirleticiler ve doymuş yağ gibi diğer faktörlere atfedilebilse de üreme hormonlarının varlığının (ama bu diğer maddelerin değil) kanserin ilerlemesine neden olduğuna dair güçlü kanıtlar vardır.

Türkiye’de Peynir Tüketimi

2016 yılında çıkan bir habere göre, Türkiye’de bir kişi yılda ortalama 16,5 kg peynir tüketmektedir. (8) Peynir Türk diyetinde önemli bir rol oynamaktadır; öyle ki birçok kişi peynir olmadan kahvaltı etmenin olanaksız olduğunu düşünür. Bununla birlikte, peynir ya da başka herhangi bir süt ürününü tüketmeye biyolojik bir ihtiyaç yoktur. Daha sağlıklı kalsiyum ve protein kaynakları arasında yapraklı yeşillikler ve baklagil bulunur. Süt ürünlerinde doymuş yağ, kolesterol ve -peynir özelinde ifade edersek- sodyum oranı yüksektir. Bu besinlerin tüketimi Türkiye’de kalp hastalığı, kanser ve tip 2 diyabet gibi önde gelen ölüm nedenlerinin kökenindedir. (9)

Resmi Talep

Türk halkının peynir tüketmenin potansiyel ve kritik önemdeki riskleriyle söz konusu tüketimin sonucu olarak ortaya çıkan uzun dönemli maliyetleri anlamalarını sağlamak için Türk hükumeti aşağıda gösterilen etiketin tüm peynir ürünleri için ürün ambalajı ve etiketlemesinde belirgin bir şekilde yerleştirilmesini sağlamalıdır:

Peynir meme kanserine bağlı ölüm riskini arttırabilen üreme hormonları içerir.

• 1- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/31312788
• 2- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=Usual+consumption+of+specific+dairy+foods+is+associated+with+breast+cancer+in+the+Roswell
• 3- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=Consumption+of+animal+products%2C+their+nutrient+components+and+postmenopausal+circulating+steroid+hormone+concentrations
• 4- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=Endogenous+Hormones+and+Breast+Cancer+Collaborative+Group.+Endogenous+sex+hormones+and+breast+cancer+in+postmenopausal+women%3A+reanalysis+of+nine+prospective+studies
• 5- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23492346
• 6- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=Low-fat+dietary+pattern+among+postmenopausal+women+influences+long-term+cancer%2C+cardiovascular+disease%2C+and+diabetes+outcomes
• 7- https://www.wcrf.org/dietandcancer
• 8- https://www.narkozhaber.com/turkiye-peynir-tuketiminde-abyi-yakaladi.html
• 9- http://www.healthdata.org/turkey

Hazırlayan: Vegan Derneği (Halk Sağlığı Uzmanı ve TVD Diyetisyeni Didem Varol’un değerli katkılarıyla)

Kaynaklar Listesi

Bu raporun çoğu Sorumlu Tıp için Doktorlar Komitesi (PCRM) tarafından Amerika Birleşik Devletleri Gıda ve İlaç İdaresi’ne verilen dilekçeden alınmıştır. PCRM, 12.000’den fazla doktor üyesini temsil eden kar amacı gütmeyen bir kuruluştur. Dilekçeleri Meme Kanseri Bilinçlendirme Ayı Kampanyalarının bir parçası olarak 3 Ekim 2019’da sunuldu.

• Ozmen V, Ozmen T, and Dogru V. Breast Cancer in Turkey; An Analysis of 20.000 Patients with Breast Cancer. European Journal of Breast Health, 2019 Jul 1;15(3):141-146. doi: 10.5152/ejbh.2019.4890. eCollection 2019 Jul. Abstract retrieved on Oct 10, 2019: htt HYPERLINK “https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/31312788″ps://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/31312788

• 4 McCann SE, Hays J, Baumgart CW, et al. Usual consumption of specific dairy foods is associated with breast cancer in the Roswell Park Cancer Institute Databank and BioRepository. Curr Dev Nutr. 2017;1:e000422. Abstract retrieved on Oct 10, 2019:

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=Usual+con HYPERLINK “https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=Usual+consumption+of+specific+dairy+foods+is+associated+with+breast+cancer+in+the+Roswell”sumption+of+specific+dairy+foods+is+associated+with+breast+cancer+in+the+Roswell

• Brinkman MT, Baglietto L, Krishnan K, et al. Consumption of animal products, their nutrient components and postmenopausal circulating steroid hormone concentrations. Eur J Clin Nutr. 2010;64:176-183. Abstract retrieved on Oct 10, 2019:

https://www HYPERLINK “https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=Consumption+of+animal+products%2C+their+nutrient+components+and+postmenopausal+circulating+steroid+hormone+concentrations”.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=Consumption+of+animal+products%2C+their+nutrient+components+and+postmenopausal+circulating+steroid+hormone+concentrations

• Endogenous Hormones and Breast Cancer Collaborative Group. Endogenous sex hormones and breast cancer in postmenopausal women: reanalysis of nine prospective studies. J Natl Cancer Inst. 2002;94:606-616. Abstract retrieved on Oct 10, 2019:

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=End HYPERLINK “https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=Endogenous+Hormones+and+Breast+Cancer+Collaborative+Group.+Endogenous+sex+hormones+and+breast+cancer+in+postmenopausal+women%3A+reanalysis+of+nine+prospective+studies”ogenous+Hormones+and+Breast+Cancer+Collaborative+Group.+Endogenous+sex+hormones+and+breast+cancer+in+postmenopausal+women%3A+reanalysis+of+nine+prospective+studies

• Kroenke CH, Kwan ML, Sweeney C, Castillo A, Caan BJ. High- and low-fat dairy intake, recurrence, and mortality after breast cancer diagnosis. J Natl Cancer Inst. 2013;105:616-623. 8 Ronco AL, De Stéfani E, Dáttoli R. Abstract retrieved on Oct 10, 2019:

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/ HYPERLINK “https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23492346″pubmed/23492346

• Prentice RL, Aragaki AK, Howard BV, et al. Low-fat dietary pattern among postmenopausal women influences long-term cancer, cardiovascular disease, and diabetes outcomes. J Nutr. 2019;149:1565-1574. Abstract retrieved on Oct 10, 2019: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=Low-fat+dietary+pattern+amon HYPERLINK “https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=Low-fat+dietary+pattern+among+postmenopausal+women+influences+long-term+cancer%2C+cardiovascular+disease%2C+and+diabetes+outcomes”g+postmenopausal+women+influences+long-term+cancer%2C+cardiovascular+disease%2C+and+diabetes+outcomes

• World Cancer Research Fund/American Institute for Cancer Research. Diet, Nutrition, Physical Activity and Cancer: a Global Perspective. Continuous Update Project Expert Report 2018. Available at https://www.wcrf.org/dietandcancer.

• Türkiye peynir tüketiminde AB’yi yakaladı. From Narkozhaber.com Retrieved Oct 10, 2019:

• Turkey: Top 10 Causes of Death. Institute for Health Metrics and Evaluation. Data accessed on Oct 10, 2019 http://www.healthdata.org/turkey

• Physicians Committee for Responsible Medicine petition for warning labels on cheese. Retrieved Oct 10, 2019: https://p.widencdn.net/9unq1q/2019-10-03-Physicians-Committe HYPERLINK “https://p.widencdn.net/9unq1q/2019-10-03-Physicians-Committee-for-Responsible-Medicine-FDA-Petition-Breast-Cancer-and-Cheese-FINAL”e-for-Responsible-Medicine-FDA-Petition-Breast-Cancer-and-Cheese-FINAL

T.C. Sağlık Bakanlığı’na – Tüm peynir ürünleri için ürün ambalajı ve etiketlemesinde belirgin bir şekilde kanser uyarısı yapılması resmi talebimizdir. yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.