1 Mayıs 2026 itibarıyla yürürlüğe girmesi planlanan düzenleme kapsamında; Hollanda’nın başkenti Amsterdam’da, billboard’lar, otobüs durakları ve metro istasyonlarında, hayvan kaynaklı et ürünleri ile fosil yakıt temelli ürünlerin reklamlarına yer verilmeyecek.

Karar, Yeşil Sol (GroenLinks) ve hayvan hakları partisi Party for the Animals (Partij voor de Dieren) tarafından ortaklaşa sunulan teklifin, belediye meclisinde 45 sandalyeden 27’sinin oyuyla kabul edilmesiyle alındı.

İklim, sağlık ve hayvanlar için gerekçeli yasak

Amsterdam Belediyesi’ne göre bu adım yalnızca sembolik değil; iklim kriziyle mücadele, halk sağlığının korunması ve hayvan sömürüsüne karşı stratejik bir politika aracı (Bkz. TVD Neden Vegan: Hayvan Hakları / İklim – Çevre / Sağlık – Beslenme).

FoodFacts tarafından derlenen bilimsel verilere göre; küresel ölçekte hayvancılık, toplam sera gazı emisyonlarının yaklaşık %12 ila 17’sinden sorumlu.

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü’ne (FAO) göre ise, hayvanlardan elde edilen et ve süt ürünleri üretimi tek başına küresel sera gazı salımlarının yaklaşık %14,5’inden sorumlu. Dünya genelinde gıda üretimi, sera gazı salımlarının yaklaşık dörtte birine neden oluyor ve gezegenin yaşanabilir alanlarının yarısını kaplıyor.

Araştırmacılara göre; mevcut üretim ve tüketim eğilimleri değişmeden devam ederse, yalnızca gıda sisteminden kaynaklanan emisyonlar bile küresel sıcaklık artışını 1,5°C eşiğinin üzerine taşımaya yeterli olabilir.

Bu durum, hayvan kökenli et tüketimini teşvik eden reklamların kamusal alandan kaldırılmasını, iklim hedefleri açısından kritik bir müdahale haline getiriyor.

Gıda kaynaklı emisyonlar, insan faaliyetlerinden kaynaklanan sera gazı salımlarının büyük bir bölümünü oluşturuyor.

Kaynak: Our World in Data

Hayvansal protein (et), bitkisel proteinlere kıyasla çok daha yüksek sera gazı emisyonuna sahip.

Kaynak: Our World in Data

Araştırmalar ve FoodFacts tarafından derlenen karşılaştırmalı emisyon verileri, hayvanlardan elde edilen gıdaların bitkisel besinlere kıyasla yaklaşık iki kat daha fazla sera gazı salımı yarattığını ortaya koyuyor.

ProVeg Hollanda Direktörü Joey Cramer, karara ilişkin şu açıklamayı yaptı: “Gıda sistemindeki emisyonların büyük bölümü et üretiminden kaynaklanıyor. Amsterdam’ın et reklamlarını sınırlaması, gıda sistemi dönüşümü için mantıklı ve gerekli bir adım.”

Amsterdam 2050 hedefi: %50 bitkisel beslenme

Yasak, Amsterdam’ın uzun vadeli hedefleriyle de uyumlu: Kent, 2050 yılına kadar halkın beslenme düzeninde %50 bitkisel ağırlık hedefliyor. Oysa bugün Hollanda’da protein tüketiminin yaklaşık %60’ı hayvan kaynaklı. Bu oran, Hollanda Sağlık Konseyi’nin önerdiği %40 hayvansal – %60 bitkisel dengesinin oldukça üzerinde.

Kamuoyu araştırmaları ise Hollandalı tüketicilerin çoğunluğunun bitki temelli beslenmeye geçişi desteklediğini gösteriyor.

Bitkisel beslenmeye geçiş, gıda sisteminden kaynaklanan emisyonları azaltmada en büyük etkiyi yaratıyor.

Kaynak: Our World in Data

Fosil Yakıt Reklamları da Yasaklanıyor

Yeni düzenleme, hayvansal et ürünlerinin yanı sıra, benzinli ve dizel araçlar, uçak yolculukları, kruvaziyer turları ve diğer fosil yakıt temelli ürünlerin reklamlarını da kapsıyor. Ancak yasak yalnızca belediye kontrolündeki açık hava reklam alanlarında geçerli olacak; televizyon, internet ve basılı medya bu kapsamın dışında.

Belediye yetkilileri, mevcut reklam sözleşmeleri nedeniyle uygulamada “makul bir geçiş süresi” olabileceğini ve hukuki itiraz risklerinin değerlendirildiğini belirtiyor.

Dünya çapında emsal oluşturdu

Amsterdam’dan önce Haarlem, 2022’de et reklamlarını kısıtlayan ilk şehir olmuştu. Ardından Utrecht, Nijmegen, Zwolle, Delft ve Lahey gibi birçok Hollanda kenti benzer düzenlemeleri hayata geçirdi.

Amsterdam ise bu adımı atan ilk başkent olarak küresel ölçekte yeni bir emsal oluşturdu.

Uzmanlara göre, gıda sistemi kaynaklı emisyonlar mevcut eğilimle devam ederse, diğer tüm sektörler sıfır emisyona geçse bile küresel ısınma 1,5°C eşiğini aşabilir. Bu nedenle, talep tarafını etkileyen politikalar giderek daha kritik hale geliyor.

FoodFacts derlemesi, gıda talebinde yaşanacak dönüşümün, enerji ve ulaştırma sektörlerindeki dönüşümler kadar belirleyici olduğunu ortaya koyuyor.

Bu nedenle Amsterdam’ın attığı adım, bir yasaktan ziyade, gıda talebini şekillendiren görünmez teşvikleri hedef alan yapısal bir iklim politikası olarak değerlendiriliyor.

Kamusal alanların mesajı değişiyor

Yine FoodFacts analizleri, reklamların yalnızca ürün tanıtımı değil, toplumsal norm üretimi aracı olduğunu ortaya koyuyor. Kamusal alanda sürekli tekrar edilen mesajlar, hangi tüketim biçimlerinin “normal” kabul edildiğini belirliyor.

Bu sebeple Amsterdam’ın kararı, kamusal alanların yalnızca reklam değil, toplumsal değerler ve öncelikler açısından da belirleyici bir rol oynadığını ortaya koyuyor. Hayvansal et reklamlarının görünürlüğünü azaltmak, sürdürülebilir, sağlıklı ve adil beslenme biçimlerini “istisna” olmaktan çıkarıp norm haline getirmeyi amaçlıyor.

Türkiye için yerelde örgütlenme

Amsterdam örneği, yerel yönetimlerin kamu politikalarıyla iklim, sağlık ve hayvanlar için ne kadar etkili olabileceğini gösteriyor.

Türkiye’de yerel dönüşüm; belediyelerin iradesi, halk sağlığı uzmanlarının bilgisi ve bireyler ile STK’ların örgütlü talebiyle mümkün.

Kaynaklar: ProVeg International, nu.nl, Vegan Food and Living, Carbon Brief

Kapak fotoğrafı: Adobe Stock

Tarihi karar: Amsterdam et reklamlarını yasaklıyor yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Endüstriyel çiftlikler hayvanların doğal gelişimini birçok yolla bozuyor ve bunun en rahatsız edici göstergelerinden bazıları üreme alanında yaşanıyor. Doğal olarak, endüstriyel çiftlikler, dişi üreme sistemlerini acı verici, istilacı ve çoğu zaman tehlikeli şekillerde sömürüyor, çoğu zaman hem anneye hem de çocuğa aynı şekilde zarar veriyor. Bu büyük ölçüde kontrolsüz bir şekilde devam ediyor; bu politikaların birçoğu çoğu yargı bölgesinde tamamen yasal ve yasal olmayanlar hakkında ise nadiren dava açılabiliyor.

Endüstriyel çiftliklerin, bir hayvanın bırakın yaşamayı, aile yetiştirmesi için bile berbat yerler olduğu bir sır değil. Örneğin, çoğu hayvancılık türünde, çiftçilerin yeni doğan bebekleri annelerinden derhal ve genellikle kalıcı olarak ayırması standart bir uygulama. Bu, hayvanlar için son derece yıkıcı ve üzücü bir süreç; ancak bu annelerin çoğu için bu durum kabuslarının yalnızca başlangıcıdır.

İneklerin Süt İçin Çektikleri Acı

Zorla-Suni Döllenme

Bir ineğin süt üretebilmesi için yakın zamanda doğum yapmış olması gerekir. Sonuç olarak süt inekleri, sürekli süt akışını sağlamak için süt çiftçileri tarafından tüm doğurganlık yaşamları boyunca defalarca yapay olarak hamile bırakılır. Kulağa ne kadar kötü gelse de bu açıklama, bu sömürücü uygulamanın bağlamını ve kapsamını tam olarak yansıtmıyor.

Sığırları suni olarak dölleme süreci birçok insanın düşündüğünden daha çok sınır ihlaline dayanır. İnsan bakıcı, kolunu ineğin anüsüne sokarak başlar; Bu, sperm alabilmesi için rahim ağzını düzleştirmek için gereklidir. Her bir ineğin biyolojisine bağlı olarak, onu uygun şekilde hazırlamak için insanın ineğin iç organlarını biraz sıkması, çekmesi ve hareket ettirmesi gerekebilir. Daha sonra bakıcı, kolu hâlâ ineğin rektumunun içindeyken, “üretme tabancası” olarak bilinen uzun, iğneye benzer bir aleti ineğin vajinasına sokar ve ona sperm enjekte eder.

Buzağıları Annelerinden Ayırmak

Çoğu sığır çiftliğinde, bir annenin buzağıları doğduktan hemen sonra elinden alınır, böylece ürettiği süt yavruları tarafından tüketilmek yerine insanların tüketimi için alınabilir. Doğal annelik sürecine yapılan bu müdahale, çoğu zaman günlerini buzağıları için ağlayarak ve boşuna onları arayarak geçiren anne için ciddi bir sıkıntıya neden olur.

Üç ay sonra inek yeniden yapay olarak döllenir ve bu süreç, inek artık doğum yapamayacak duruma gelene kadar tekrarlanır. Üreme yetisini kaybettiği noktada ise inekler, et için katledilirler.

Mastitis Noktasına Kadar Sağım

Psikolojik sorunlar ve fiziksel acıya ek olarak, tekrarlanan suni döllenme döngüsü çoğu zaman ineğin vücudunda da uzun vadeli hasara neden olur.

Süt için sömürülen inekler, potansiyel olarak ölümcül bir meme enfeksiyonu olan mastitise karşı özellikle hassastır. Bir ineğin yakın zamanda sağılması durumunda meme kanalları enfeksiyona daha duyarlı hale gelir; ineklerinin sürekli sağılması, onların sürekli olarak mastitis kapma riskiyle karşı karşıya oldukları anlamına gelir ve bu risk, sağlıksız veya hijyenik olmayan koşullarda (örneğin, uygun şekilde temizlenmemiş sağım ekipmanlarıyla) sağıldığında artar; ki süt çiftliklerinde bu durum genellikle böyledir.

Bir çalışma, Birleşik Krallık’taki bir süt sığırcılığı sürüsündeki ineklerin yüzde 70’e yakınının mastitis hastası olduğunu ve ironik bir şekilde hastalığın aslında ineğin “süt verimini” azalttığını ortaya çıkardı. Bundan muzdarip olan inekler genellikle daha az canlı gebelik yaşar, gebelikler arasında daha uzun bir “dinlenme süresine” ihtiyaç duyar, memelerine dokunulduğunda tedirgin olur, şiddete başvurur ve “bozuk süt” verir.

Anne Domuzların Hapsedilmesi

Domuz eti endüstrisinde anne domuzlar hayatlarının çoğunu veya tamamını ya gebelik sandığında ya da yetiştirme sandığında geçirirler. Gebelik sandığı, hamile bir dişi domuzun yaşadığı yerdir; yavrulama sandığı ise doğumdan sonra nakledildiği yer. Her ikisi de son derece sıkışık, kısıtlayıcı yapılardır ve bırakın esnemeyi, yürümeyi veya yiyecek aramayı, annenin ayakta durmasına veya dönmesine bile izin vermez.

İki yapı arasındaki fark, gebelik sandığı yalnızca anneyi barındırırken, yavrulama sandığı biri anne için, diğeri domuz yavruları için olmak üzere iki bölüme ayrılmıştır. İki bölüm çubuklarla ayrılmış; bunlar domuz yavrularının annelerini emmesine yetecek kadar aralıklı ama annelerinin onları tımar etmesine, onlara sarılmasına ya da vahşi doğada yapacağı doğal sevgiyi sağlamasına yetecek kadar geniş değilir.

Kafeslerde yavrulamanın görünürdeki gerekçesi, dişi domuzların domuz yavrularını kazara ezerek öldürmelerini önlemektir; bu, bazen domuzların domuz yavrularına sınırsız erişime sahip olduğu durumlarda meydana gelebilir. Ancak sözde amaç domuz yavrusu ölümlerini azaltmaksa, yetiştirme kasaları tam bir başarısızlıktır: Araştırmalar, yetiştirme kasalarındaki domuz yavrularının, daha geniş yaşam alanlarındaki domuz yavruları kadar erken öldüğünü gösteriyor. Yavrular, endstriyel çiftliklerin sıkışık alanlarında yaygın olan hastalıklar gibi başka nedenlerden dolayı ölüyorlar.

Domuz eti endüstrisinde yetiştirme kasaları standarttır, ancak savunucularının iddia ettiğine rağmen, bunlar hiçbir domuz yavrusunun hayatını kurtarmaz. Sadece hayatlarını daha da perişan eder.

Tavukların Üreme Sömürüsü

Zorla Tüy Dökümü

Et ve yumurta endüstrisi, yumurta verimini en üst düzeye çıkarmak için tavukların üreme sistemlerinden de yararlanıyor. Çiftçiler bunu zorla tüy dökümü olarak bilinen bir uygulamayla yaparlar, ancak bunun nasıl çalıştığını anlamak için öncelikle düzenli tüy dökümü hakkında biraz bilgi sahibi olmak gerekiyor.

Bir tavuk, her kış yumurtlamayı bırakır ve tüylerini kaybetmeye başlar. Birkaç hafta içinde eski tüylerini yenileriyle değiştirir ve bu süreç bittiğinde biraz daha hızlı bir şekilde yumurtlamaya devam eder. Bu sürece tüy dökümü denir ve bu her tavuğun yaşamının doğal ve sağlıklı bir parçasıdır.

Tüy dökümü kısmen tavuğun üreme sisteminin işleyişinden kaynaklanır. Yumurta ve tüylerin büyümesi için kalsiyuma ihtiyaç vardır ve tavuklar kalsiyumu beslenme ile alırlar. Ancak kışın yiyeceklerin kıt olması tavuğun vücudunda yumurta yetiştirmesini ya da doğurabileceği civcivleri beslemesini zorlaştırır. Bir tavuk kışın yumurtlamak yerine tüy yetiştirerek üç şeyi başarır: Vücudundaki kalsiyumu korur, üreme sistemine yumurtlak için çok ihtiyaç duyduğu molayı verir ve yiyecek kıtlığının olduğu dönemlerde civciv doğurma olasılığını önler.

Bu süreçlerin hepsi sağlıklı ve doğadır. Ancak pek çok üretici, tavukların tüy dökümünden sonra geçici olarak normalden daha fazla yumurta bırakmasını sağlamak için, tavuklarında yapay olarak hızlandırılmış ve doğal olmayan bir oranda tüy dökmeyi teşvik eder. Bunu iki şekilde yaparlar: Tavukların ışığa maruz kalmasını sınırlamak ve onları aç bırakmak.

Işık manipülasyonu tavuk çiftliklerinde standart bir uygulamadır. Yılın büyük bölümünde tavuklar günde 18 saate kadar (genellikle yapay türden) ışığa maruz bırakılır; Bunun amacı tavuğun vücudunu kandırarak baharın geldiğini düşünmesini ve böylece yumurtlamasını sağlamaktır. Ancak zorunlu tüy dökümü sırasında çiftçiler tam tersini yaparak tavukların ışığa maruz kalmasını geçici olarak sınırlandırır ve vücutlarının kış mevsiminde tüy dökme zamanı geldiğini düşünmesini sağlar.

Gün ışığı değişimlerine ek olarak tavuklar strese ve kilo kaybına tepki olarak da tüy dökerler ve tavuğu yiyecekten mahrum bırakmak her ikisine de neden olur. Çiftçilerin tavukları tüy dökmeye zorlamak için iki haftaya kadar aç bırakmaları yaygındır; Şaşırtıcı olmayan bir şekilde bu, tüy dökmenin olmadığı dönemlere kıyasla daha fazla tavuğun ölmesine neden olur.

Bütün bunlar tavuğun doğal üreme döngüsüne ciddi bir müdahale anlamına geliyor. Üreticiler ilk önce tavukları aç bırakarak vücutlarını daha az yumurta bırakmaları için kandırıyorlar. Nihayet yeniden beslendiklerinde tavukların vücutları, bebek sahibi olmaya başlamanın sağlıklı bir zaman olduğunu varsayar ve böylece yeniden yumurta üretmeye başlar. Ancak bu yumurtalar hiçbir zaman döllenmez ve büyüyüp civcivlere dönüşmezler. Bunun yerine tavuklardan alınıp marketlerde satılır.

Bu Uygulamalara İzin Veren Yasal Boşluklar

Kanunlarda bu uygulamaları yasaklayan veya düzenleyen bazı yasalar olmasına rağmen bunlar tutarsız bir şekilde uygulanıyor, hatta bazı durumlarda hiç uygulanmıyor.

Zorla tüy dökme Birleşik Krallık, Hindistan ve Avrupa Birliği’nde yasalara aykırıdır. On ABD eyaleti domuz çiftliklerinde gebelik sandıklarının kullanımını yasaklamış veya en azından sınırlandırmıştır; İsviçre, İsveç ve Norveç’te yavrulama kafesleri yasa dışıdır.

Nispeten sınırlı olan bu istisnalar dışında yukarıdaki uygulamaların tümü yasaldır. Bu yazının yazıldığı an itibariyle, süt ineklerinin tekrarlanan suni döllemeyi özel olarak yasaklayan herhangi bir yasa bulunmamaktadır.

Pek çok yargı bölgesinin hayvan zulmüne karşı genel yasaları vardır ve teorik olarak bu yasalar bu uygulamalardan bazılarını engelleyebilir. Ancak çoğu hayvan zulmü kanunu, hayvan yetiştiricileri için özel muafiyetler içerir ve mezbahalar kanunun lafzını ihlal ettiğinde genellikle bu konuda dava açılamaz.

Bunun özellikle çarpıcı bir örneğini Kansas’ta görebiliriz. The New Republic’in 2020’de belirttiği gibi, ineklerin suni döllenme uygulaması, eyaletin hayvanlarla cinsel ilişki karşıtı yasasını doğrudan ihlal ediyor; bu yasa, sağlık hizmetleri dışında herhangi bir nedenle “kadın cinsel organına herhangi bir nesneyle herhangi bir şekilde nüfuz edilmesini” yasaklıyor. Kansas’taki 27.000 büyükbaş hayvan çiftliğinden hiçbirinin hayvanlarla cinsel ilişkiye girme suçundan dava edilmediğini söylemeye gerek yok.

Erkek Hayvanların Üreme Amaçlı Sömürüsü

Üreme sömürüsünün tek kurbanı elbette dişi hayvanlar değil. Erkek inekler, elektro-ejakülasyon olarak bilinen korkunç bir uygulamaya tabi tutulur; burada anüslerine bir elektrik sondası yerleştirilir ve gerilim, suni döllenmede kullanılacak spermleri elde edene veya hayvan bayılıncaya kadar kademeli olarak artırılır.

Fabrika çiftliklerindeki hayvanların hiçbiri iyi hayatlar yaşamıyor ama sonuçta endüstri dişi hayvanların sırtına yükleniyor ve onların üreme sistemlerinin sömürülmesine dayanıyor..

Sonuç

Özgürce yaşamalarına izin verildiğinde hayvanlar, her biri tür olarak bireysel ihtiyaçlarına göre uyarlanmış, gerçekten dikkate değer bazı üreme yöntemleri geliştirmişlerdir. Yüzyıllar süren gözlem ve araştırmalar sonucunda bilim insanları, hayvanların hayatta kalmalarını sağlamak için genlerini gelecek nesillere nasıl aktardıkları konusunda inanılmaz bilgiler elde etti ve öğrenmeye devam ediyor.

Ne yazık ki, hayvan biyolojisi konusunda artan bilgimizin bir bedeli var ve endstri çiftliklerinde faturayı anne hayvanlar ödüyor.

Kaynak: Seth Millstein’in Sentient Media’da yayınlanan “How Factory Farming Exploits Female Reproductive Systems, Explained” başlıklı yazısından çevrilmiştir.

Anne Hayvanların Görünmeyen Sömürüsü: Hayvan Kaynaklı Ürün Sektörü Dişi Üreme Sisteminden Nasıl Yararlanıyor? yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Vegan müzisyen ve aktivist Moby’nin “Why Does My Heart Feel So Bad” adlı şarkısı eşliğinde bir ineğin direnişine, güneş ve toprakla ilk kez tanışmasına ve özgürlük için son şansına şahit olduğumuz kısa film, geçtiğimiz günlerde Santa Monica Film Festivali’nde “En İyi Kısa Film” ödülünü kazandı.

View this post on Instagram

A post shared by Vegan Derneği Türkiye (@tvd.org.tr)

Yapımcılığını Last Chance for Animals’ın (LC4A), senaristliğini ve yönetmenliğini Dustin Brown’ın ve müziğini Moby’nin üstlendiği Super Cow’un, dolayısıyla insan zulmüne maruz bırakılan hayvanların sesini dünyaya yürek burkan, etkileyici bir animasyonla duyuran tüm ekibe ve Daisy’nin yaşam mücadelesini daha fazla kişiye ulaştırmak için filmin tamamını Instagram hesabımızdan paylaşmamıza izin veren LC4A’e teşekkürler.

Çünkü “Her ineğin bir hikayesi vardır. Bütün hayvanlar özgür yaşamak ister.” Senin, benim gibi.

Bu sesi duyuyorsanız, #vegan olmak onlar, kendiniz ve gezegen için yapabileceğiniz en iyi ve en kolay şey.

Süper İnek adlı kısa animasyon filmi En İyi Kısa Film ödülünü aldı yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Haarlem, gezegen üzerindeki etkileri ve iklim değişikliğinin başlıca sebeplerinden biri olması nedeniyle “et” ile ilgili halka açık tüm reklamları, yeni bir yasal düzenlemeyle 2024’ten itibaren yasaklama kararı aldı.

Amsterdam’ın yaklaşık 32 km batısında bulunan ve 150 bin nüfusa sahip Haarlem şehri, “et” üretimi ve tüketimi ile iklim krizi arasındaki bağlantı nedeniyle bu tarihi kararı aldı.

Daha önce benzinle çalışan arabalar ve fosil yakıt endüstrisi reklamlarını yasaklayan şehir, bundan böyle otobüslerde, sığınma evlerinde ve diğer kamusal alanlarda bulunan ekranlarda “et” reklamlarının gösterimine izin vermeyecek. Amsterdam, Leiden ve Lahey’de de yasaklanan fosil yakıt reklamları, Haarlem’in “et” reklamlarını yasaklaması ile bir adım öteye taşındı.

GroenLinks Partisi (Yeşil Sol Parti) meclis üyesi Ziggy Klazes, Hollanda haber mecrası Trouw’a “Et de çevreye zarar veriyor. İnsanlara bir yandan iklim krizi olduğunu söyleyip diğer taraftan onları bu krizin bir parçası olan ürünleri satın almaya teşvik edemeyiz,” dedi.

Hayvan üretimi ve tüketiminin çevre üzerindeki etkisi

Gezegenin sağlığını tehdit eden en büyük faktörlerden biri olan hayvancılık, tüm ulaşım sektörünün toplamından daha fazla olan küresel sera gazı emisyonlarının en az yüzde 14,5’inden sorumlu.

Aynı zamanda Amazon bölgesindeki ormansızlaşmasının yaklaşık yüzde 91’ine katkıda bulunan bu sektör, yağmur ormanlarındaki ekolojik tahribatın ve biyoçeşitlilik kaybının önde gelen sebeplerinden biri.

Her geçen gün yenisi yayımlanan akademik çalışmalar, hayvan hakları ve insan sağlığının yanı sıra, gezegenin iyiliği ve geleceği için hayvan ve hayvan kaynaklı ürünlerin tüketiminden uzaklaşmayı öneriyor.

Örneğin, Haziran 2018’de Oxford Üniversitesi bilim insanları tarafından Science dergisinde yayımlanan ve bugüne kadar küresel gıda sistemleri hakkında yazılmış en kapsamlı makalelerden biri, hayvanların ve hayvansal çıktı ve içeriklerin yer almadığı (vegan) bir senaryo ile, tüm sektörlerde ortaya çıkan toplam küresel sera gazı salınımının %28 oranında azaltabileceğini ortaya koyuyor. Aynı zamanda “et” ve süt ürünlerinin tüketilmediği bu senaryoda, küresel tarım alanlarının kullanımının da %75 oranında azaltılarak, halen dünyayı besleyecek miktarda ürün temin edilebileceğini gösteriyor (Bu da ABD, Çin, Avustralya ve AB ülkelerinin toplam alanına eşit bir alana tekabül ediyor).

Kaynak: Plantbased News

Kapak fotoğrafı: Voiceless

Hollanda’nın Haarlem şehrinde “et” reklamları yasaklanıyor yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Çin Üniversitesi ile Birleşik Krallık’taki Exeter Üniversitesi tarafından ortaklaşa yürütülen araştırma, 2021’in Aralık ayında Nature Food adlı bilimsel dergide yayımlandı.

Araştırmacılar, 1980 -2010 yılları arasında Çin’de beslenme şekillerinin nasıl değiştiğini ve ülkedeki gıda üretiminin nasıl bu değişime adapte olduğunu inceledi.

Bu süre içinde “et” üretiminin yüzde 433 oranında (15 ila 80 megaton) arttığını keşfeden araştırmacılar, aynı zamanda tarımsal amonyak (NH3) emisyonlarının aynı dönemde neredeyse iki katına çıktığını ortaya çıkardı.

Hayvan üretimi ve tüketimi kaynaklı

Hidrojen ve nitrojenden oluşan amonyak, hayvan atıklarından ve hayvan yemi yetiştirmek için kullanılan gübrelerden salınıyor.

Aşırı azot, özellikle sucul alanlarda ekosisteme zarar verebiliyor. Ayrıca, aşındırıcı olan yüksek konsantrasyonlarda amonyağa maruz kalmak akciğer kanserine, kalp sorunlarına, körlüğe ve hatta ölüme neden olabiliyor.

Çalışmanın yazarları, artan “et” tüketiminden kaynaklanan amonyak emisyonlarındaki artışın yüzde 63’ünden, beslenme değişikliklerinin sorumlu olduğunu düşünüyor.

Erken ölümlerin sebeplerinden biri

Çin’de sadece 2010 yılında partikül madde kirliliği nedeniyle yaklaşık 1,83 milyon insan hayatını kaybetti. Araştırmacılar, bu erken ölümlerin yüzde 5’inin (yaklaşık 91 bin 500 kişi) beslenme değişikliklerinin sonucu olduğunu tahmin ediyor.

Ülke, daha düşük et alımını* teşvik eden 2016 Çin Beslenme Yönergeleri’ne bağlı kalırsa, amonyak emisyonlarının 2,1 teragram düşmesi bekleniyor. Yönergeler, günde yaklaşık 40 ila 75 gram et tüketilmesini tavsiye ediyor. Bu miktar, bir avuç büyüklüğüne eşit.

Çalışma, bu öneriler kapsamında her yıl tahmini 75 bin erken ölümün önlenebileceği sonucuna varıyor.

Araştırmanın baş yazarı Profesör Amos Tai Pui-kuen, South China Morning Post’a verdiği röportajda “Elbette, daha önceden meydana gelmiş hasarı geri almamız mümkün değil, ancak bu andan itibaren yapabileceğimiz şey, ağırlıklı olarak sebzelerden oluşan bir beslenme biçimine geçmek,” diyor.

Araştırmanın yazarlarından Profesör Lam Hon-ming de, “Sadece kendi sağlıkları için değil, aynı zamanda çevre sağlığı için de bu tercihi yapmalarını umuyoruz” diye ekliyor.

BM raporu da sebze ağırlıklı beslenmeyi teşvik ediyor

Bu araştırma, bilim insanlarının antropojenik (insan kaynaklı) çevre kirliliğini ölüm oranlarıyla ilişkilendirdiği ilk çalışma değil.

2019 yılında 70 ülkeden 250 uzmanın bir araya getirdiği bir Birleşmiş Milletler (BM) raporu, hava kirliliğinin önümüzdeki 30 yıl içinde özellikle Asya ve Afrika’da “milyonlarca erken ölüme” yol açabileceğine ortaya koymuştu.

Aynı raporda sebze ağırlıklı beslenmenin ve gıda alımının önemine, daha az gıda israfı ve plastik kirliliğinin gerekliliğine dikkat çekilmişti.

Kaynak: Plantbased News

Kapak fotoğrafı: PETA Asia

(*) Daha az “et” tüketimi etik sebeplerle hayvan hakları açısından sorunlu olduğu gibi gezegenin ve bireylerin sağlığı açısından da yetersiz bulunuyor. Çok sayıda karşılaştırmalı ve kapsamlı bilimsel çalışmayla bu durum ortaya konmuş durumda. Veganlık, yani hayvanları ve hayvanlardan elde edilmiş herhangi bir içeriği tüketmemek, doğa üzerindeki etkimizi ve insan baskısını azaltmak için en kolay ve etkili yollardan biri. Örneğin Haziran 2018’de Oxford Üniversitesi bilim insanları tarafından Science dergisinde yayımlanan ve bugüne kadar küresel gıda sistemleri hakkında yazılmış en kapsamlı makalelerden biri; hayvanların ve hayvansal çıktı ve içeriklerin yer almadığı (vegan) bir senaryoda, küresel tarım alanlarının kullanımının %75 oranında azaltılabileceğini ve halen dünyayı besleyecek miktarda ürün temin edilebileceğini ortaya koyuyor (Bu da ABD, Çin, Avustralya ve AB ülkelerinin toplam alanına eşit bir alana tekabül ediyor). Daha fazla araştırma sonucunu web sitemizde Neden Vegan menüsü altındaki başlıklarda bulabilirsiniz.

Et üretimi ve tüketimi, Çin’de her yıl çevre kirliliği kaynaklı 90 bin ölümden sorumlu yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Hepsi hayvan hakları aktivistlerinin girişimiyle yeniden özgürlüğüne kavuşuyor, insan sömürüsünden uzak, özgür bir hayata tutunmak için ilk adımlarını atıyorlar. Vegan olduğumuzda sadece Ralph’ı ve kozmetik deneylerinde kullanılan hayvanları değil, mutlu, huzurlu ve güvende olmak isteyen tüm hayvanları kurtarmak için ilk adımı atabiliriz.

Kapak fotoğrafı: Maureen McGowan/Poplar Spring

Esaretten özgürlüğe yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Sadece kadınların ve kız çocuklarının değil, çiftlik hayvanı olarak sınıflandırılan hissedebilir canlıların, özellikle de dişi olanlarının üretim makineleri olarak nasıl ömür boyu sömürüldüklerini, kısacık ömürleri boyunca defalarca cinsel şiddete maruz bırakıldıklarını, dört duvar arasında seslerinin duyulmadığını, acılarının önemsenmediğini ve haklarının nasıl görmezden gelindiğini anımsatıyor.

Bazı şiddet fiillerini kınayıp bazılarını “o kadar da kötü değil” diyerek yok saymanın nelere mal olduğunu her geçen gün daha da acı olaylarla görüyoruz.

Aşağıdaki yazı da (*) hepimizin kendinden, ailesinden veya çevresinden parçalar bulabileceği evrensel kültürel aktarım ve deneyimler içeriyor. Bahsedilen şahıs ve olaylar herhangi bir ülkeyle veya kültürle sınırlı değil çünkü baktığımız ve yaşadığımız her yerdeler.

Bu 8 Mart’ta, çocukluğumuzdan beri bize açık veya örtülü bir biçimde dayatılan düşünme, beslenme ve yaşama tarzını değiştirmeye hazır mısın?  

* Uyarı: Bazı okuyucularımız için tetikleyici anlatımlar ve videolar içerebilir.

Nesiller boyu ailemdeki kadınların, kadınlara ve kız çocuklarına yönelik cinsel saldırıların bir yabancı tarafından işlenmesindense eşleri veya partnerleri tarafından işlenmesinin “o kadar da kötü olmadığı” fikrini nasıl içselleştirdiklerini anlamaya çalıştım.

Son zamanlarda büyük büyük annemin öyküsünü düşünüp duruyorum. 10 yaşındayken evlendiği bir adam, 12’sine geldiğinde onu “anne” yapıyor ve 20’li yaşlarının sonunda bir çocuk daha dünyaya getirirken hayatını kaybediyor. Ailemde hiç kimsenin o adamı tacizci/istismarcı olarak tanımladığını hatırlamıyorum. Daha çok “Ama belli ki ona iyi davranıyormuş” ve “O zamanlar her şey farklıydı” cümlelerini duyduğumu hatırlıyorum. Sanki hamile bıraktığın çocuğa “iyi davranmak” mümkünmüş gibi.

Kahvesinden bir yudum alırken annem, “’O zamanlar o kadar da kötü olmamıştır herhalde’” dedi.

Teyzelerimin büyük büyük babamla ilgili anlattıklarını da anımsıyorum. Büyüme çağındayken memelerini ve kalçalarını nasıl çimdiklediğini, bundan rahatsızlıklarını dile getirdiklerindeyse anneannemin “O kart zamparayı kafanıza takmayın” dediğini… Acaba onları kaç kez elledi, taciz etti veya anneanneme de aynısını yaptı mı? Belki de teyzelerimin öyküsü, yaşadıklarımı kimseye anlatmama nedenlerinden biriydi çünkü 15 yaşımdayken bir akrabam da bana sarılırken elleriyle beni taciz etmişti.

Carol Adams bunun üzerine bana, “Cinsel Sözleşme diye çok ilginç bir kitap var. Kitap, toplumsal bir sözleşmeye ek olarak, Batı toplumlarının çoğunda görülebilen cinsel sözleşmeyi de ele alıyor; yani ev içinde olan her şey mahremdir/özeldir anlayışını…” diyor.

Adams feminist ve vegan. Aynı zamanda aktivist, yazar ve bağımsız akademisyen. Ezber bozan kitabı Etin Cinsel Politikası’yla da biliniyor.

“1970’lerdeki ikinci feminizm dalgasına kadar evlilik içi tecavüz yasaldı” diyor. “Evlilik içi tecavüz diye bir kavram dahi yoktu. Yani birinin eşi/partneri tarafından tecavüze uğraması… Feministlerin bunu da tanımlaması gerekiyordu.”

Bunu söylerken Dallas’taki evinin çevresinde, sokakta olmaktan son derece mutlu olduğu köpekleriyle birlikte yürüyüş yapıyor. Ben Long Beach’teki evimde, yanımda uyuyan kedilerimi izliyorum. “Kütürümüz her dönem kadınları ve çocukları kurban etti.”

Ona ailemin aşırı tutucu Hıristiyanlar olduğunu ve Missouri kırsalında yaşadığını söylediğimde, “İşte, bağlam tam da gözünün önünde. Ailen normların dışında değilmiş,” diyor. Haklı olduğunu biliyorum.

“Ailenin sana aktardığı her şey, bundan birkaç on yıl önce normdu. Pek çok aile için de durum böyleydi ve hala böyle… Çünkü muhafazakar, ataerkil bir ailenin temelleri, köktenci Hıristiyan adetleriyle pekiştiriliyor.” Adams bana, eşlerinden boşanıp darp ve kötü muameleyi bildirmektense, evlerine geri dönüp acı çekmelerinin ve eşlerini affetmelerinin daha iyi olduğunu düzenli olarak öğütleyen bazı papazların varlığından bahsetti.

Bugünlerde hayvan yemeyi reddettiğimi söylediğimde, karşımdakilerden aldığım yanıtlar annemle yaptığımız sohbetleri hatırlatır oldu. Et yiyenlerin çoğu, hiç zaman kaybetmeden, hayvan yemeyi mümkün hale getirecek şekilde hayvanların çektikleri ıstırabı asgariye indirdiklerini söyleyerek “Sadece özgür gezen tavuk yumurtası yiyorum” diyor. “Özgür gezen” tavukların da gagaları kızgın ateşle kesiliyor; onlar da güneş ışığı görmeyen odalara, kafeslere tıkıştırılıyor. Ve bir daha asla çayırlarda koşamayacaklar.

Hepsi birbiriyle bağlantılı

Vegan olduktan sonra hayvan istismarı ile kadınlara ve kız çocuklarına yönelik şiddet arasındaki bağlantı zihnimde daha somut bir hal aldı. Öyle ki artık bu bağı yok sayamıyorum.

Trump’ı bir et parçasını ısırırken gördüğümde aklıma, onu cinsel taciz ve saldırıyla suçlayan 22 cesur kadın geliyor. Ardından bile bile ona oy veren, çoğu beyaz olan kadınları ve milyonlarca Amerikalıyı düşünüyorum. Görünen o ki bir kadını cinsel organından kavramak onlara göre “o kadar da kötü değilmiş.”

Bir babanın, sadece bağırarak bile olsa köpeğine kötü davrandığını/küfür ettiğini gördüğümde, bir anda kız çocuklarının iyiliğiyle ilgili endişeye kapılıveriyorum. Avlanmayı seven bir adam gördüğümde aklıma, her 16 saatte bir eşi/partneri tarafından ölümcül olabilecek şekilde vurulan kadınlar geliyor. Tavukları düşündüğümde aklıma, tacizci eski eşimin/partnerimin bana bahsettiği o video geliyor. Videoda adamın bir tavuğa nasıl tecavüz ettiğini, bunu nasıl övünerek anlattığını ve yaptığını haklı göstermek için kuşun bunu “sevdiğini” nasıl iddia ettiği anlatılıyormuş.

Ve sonra aklıma, hayvan yeme davranışını savunup haklı göstermek için insanların söyledikleri geliyor: “Ama sadece organik” veya “merada yayılmış yiyorum”. Ardından da devamı geliyor zaten: “O kadar da kötü değildir o zaman.”

“Şiddet şiddettir, acı acıdır”

Sentience Institute tarafından yapılan bir anket, “Amerikalı yetişkinlerin yüzde 75’inin ‘insani muamele gören’ hayvanları tükettiklerini belirttiklerini söylüyor. Fakat ABD’deki çiftlik hayvanlarının yüzde 1’inden azı fabrika tipi olmayan çiftliklerde yaşıyor.”

Enstitü bu durumu şöyle açıklıyor: “Sonuçlar bize insanların psikolojik olarak sığınacak bir yer aradıklarını gösteriyor. Hayvansal tüketimlerini temize çıkartmak için etik olarak üretilmiş gıdaları tercih ettiklerini düşünüyorlar. Bu yanlış bir varsayım.” Kendimize her seferinde tüm bunların o kadar da kötü olmadığını söyleyip duruyoruz; belki de korkunç gerçeklerle baş etme mekanizmasının bir parçası bu.

Bunu anlayabiliyorum. Dikkatimizi ve ilgimizi talep eden pek çok sorun arasında, hayvanların kapalı kapılar ardında yaşadıklarıyla yüzleşmektense, dev gıda şirketlerinin bize söylediklerini kabullenmek çok daha kolay geliyor.

Fakat ister ani ve zalimce olsun, ister yavaş ve kurnazca yapılsın, gerek kadınlara ve kız çocuklarına, gerekse hayvanlara yönelsin, şiddet şiddettir ve evet, “o kadar kötüdür”.

Yazar ve hayvan hakları aktivisti Dallas Rising’in “Happy Rape, Happy Meat,” (Mutlu Tecavüz, Mutlu Et) makalesinde dikkat çektiği gibi, bir başkasının canını yakmanın, istemi dışında, zorla tahakküm altına almanın veya o kişiyi istismar etmenin iyi bir yolu yok. Rising’in dediği gibi, “Mağdurun insan olması veya olmaması önemli değil. Şiddetin 19. veya 20. yüzyılda gerçekleşmesi önemli değil. Hepsi ıstırap içerir.”

Ve hepsi birbiriyle bağlantılıdır.

Hak iddiası ve dişi bedenlerinin sömürüsü

“Et yemekle ilgili propagandaya bakarsan her yerde. Çok yaygın. Çünkü, Etin Cinsel Politikası adlı kitabımda anlattığım gibi et, erkek tahakkümünü temsil ediyor,” diyor Carol Adams. Tarihsel olarak erkekler eti, kadınları istismar etmek için bir bahane olarak, “bir hak” olarak kullandılar. 2014’te Brooklyn’de bir adam, keçi eti istemesine rağmen kendisine vejetaryen yemek hazırlayan eşini öldürmüştü.

Aslına bakarsanız et endüstrisi, en azından benim için, mizojini demek. Et, süt ve yumurta endüstrileri dişilerin üreme sistemlerinden kâr elde etmeye dayanır. Ortalama 12 aylıkken başlayan süreçte inekler, suni tohumlama ile zorla hamile bırakılır ve doğum yaptıktan sadece iki veya üç ay sonra yeniden hamile bırakılır. Bu döngü, üretim seviyeleri azalmaya başladığında sona erer ve o zaman kesilmek üzere mezbahalara gönderilir. Doğal yaşam süreleri ortalama 20 yıl olsa da, süt çiftliklerindeki/fabrikalarındaki inekler o kadar yorulurlar ki, 4 ya da 5 yaşına geldiklerinde öldürülürler.

Partneri/eşi tarafından tecavüze uğrarken sessiz kalan biri olarak artık, başkalarının acılarını derecelendirip sıraya koyarak kendi suçluluklarını gidermelerine izin veren bu sistemin bir parçası olamam. Bu, daha fazla feministin benimsemesini umduğum bir yaklaşım. Acı acıdır.

Hem kendi ailemde hem de çevremdeki pek çok ailede kırılma noktasına ulaştığımız için minnetarım. Farklı nesilleri temsil eden kadınlar olarak artık kadınlara ve kız çocuklarına yönelik herhangi bir şiddet fiiini kabul etme konusunda önemli bir aşamaya geldik. #MeToo hareketi çoğumuzu, “o kadar da kötü değil” cümleleriyle başlayan cinsel taciz ve cinsel şiddet öykülerimizi yeniden düşünmeye, gözden geçirmeye itti.

Fakat hala korkuyorum. Kızlarımıza bazı bedenlerin asla şiddet görmemesi gerekirken bazılarının şiddet görmesinde sorun olmadığını söylemeye devam ettiğimiz sürece… Uygun şekilde yaptıktan sonra hayvanları öldürmenin “o kadar da kötü olmadığını” anlatmaya devam ettikçe, onlar için kendi hayatlarında kabul ve tolere edilebilir bir “acı taban seviyesi” sunmuş oluyoruz.

Adams’ın da vurguladığı gibi: “Ölü bedenleri yemeyi ve süt, yumurta formunda dişilerin istismarıyla elde edilmiş ürünleri tüketmeyi reddetme hakkını geri kazanmak, feminist özgürleşmenin bir formudur.”

Benim için vegan olmak kendi yaşadığım acıların suç ortağı olmamak anlamına geliyor. Aynı zamanda ve eşit düzeyde hayvana şiddete karşı mücadeleyi ifade ediyor. Geriye dönüp büyük büyük anneannemin çocuk yaştayken evlendirilmesini engelleyemem, teyzelerimi dedelerinden koruyamam ve maruz bırakıldığım cinsel şiddeti geri alamam.

Fakat bazı şiddet fiillerinin kabul edilebileceği fikrini reddederek, adeta aile seceremize işlenmiş olan dişi bedenlerinin istismarının benimle son bulmasını sağlayabilirim.

Kaynak: GirlBoss

Hayvancılık endüstrisinin hayvanlara yaşattığı acılara dair daha fazla bilgi ve bağlantı için web sitemizi ve Youtube hesabımızı ziyaret edin.

Hayvan yemek, et ve feminizm üzerine: “O kadar da kötü değil” (mi gerçekten?) yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Et ve süt elde etmek amacıyla ömür boyu işkenceye maruz bırakılıp istismara uğrayan hayvanların yaşadıklarından, yani hayvancılığın temel etik sorunlarından çok gezegenin ve insanların uğradığı zararı gözler önüne seren Et Atlası 2021’in öne çıkan başlıklarını Deutsche Welle’den (DW) derledik.

Marketlerden et satın almak ucuzladı. Ancak bunun hayvanlara*, çevreye ve insan sağlığına bir bedeli var. 52 sayfalık Et Atlası, et üretiminin hem insan hem de dünya sağlığı açısından etkilerini ve sonuçlarını anlatıyor.

Örneğin, sinai hayvan yetiştiriciliğinde aşırı antibiyotik kullanımının nasıl giderek daha dirençli bakterilere yol açtığını, bunun da insanlarda tedavi için kullanılan ilaçların etkinliğini azalttığını vurguluyor.

Benzer bir şekilde hayvan yemi yetiştirmek için ormanların yok edilmesi, insan sağlığı için bir tehdit olarak sayılıyor. Çünkü habitat kaybı hayvanları ve insanları daha da yaklaştırırken yaban hayatla sınırları ortadan kaldırıyor. Bu da virüslerin insan dahil farklı türdeki canlılara çok daha kolay bulaşmasına ve yeni salgınlara yol açabiliyor.

Çevre politikalarına odaklanan Heinrich Boll Derneği’nden Barbara Unmüssig de, Et Atlası 2021’in Berlin’deki sunumunda mevcut durumu özetliyor: “Endüstriyel et üretimi, tehlikeli çalışma koşulları yaratmanın yanı sıra zamanla insanları yaşadıkları yerlerden uzaklaştırır hale geldi. Aynı zamanda ormansızlaşmaya, biyolojik çeşitlilik kaybına ve pestisit kullanımına yol açmaya başladı. İklim krizinin ise ana sebeplerinden biri oldu.”

Et endüstrisinde başı çeken ülkeler

Bizim ümidimiz hayvan kullanımını topyekûn reddeden nesillerin farkındalığından yana olsa da*, sonuçları değerlendirmek için 15-29 yaş arasındaki gençler arasında yapılan ankette, çoğunluğun et endüstrisini mevcut haliyle reddettiklerini ortaya çıktı.

BUND başkanı Olaf Bandt politika üretenlerin, toplumun sektörü yeniden şekillendirme arzusunu dikkate almaları gerektiğini vurgulayarak tarım politikalarının yeniden düzenlenmesini gerektiğinin altını çiziyor. “Gıda dönüşümü olmadan tarım dönüşümünün de gerçekleşmeyeceğini” belirten Bandt, domuz eti ve süt üretiminde Almanya’nın Avrupa Birliği pazarının %20’sine sahip olduğunu söylüyor.

Bandt’ın Almanya için verdiği örneğin pek çok ülke için geçerli olduğu aşikar*. Canlı hayvan ithalatıyla büyük bir miktarlarda “et” dışarıdan alınırken, uluslararası pazarlara bel bağlamak da çevre, hayvanlar ve çiftlikler üzerinde yıkıcı ve zincirleme bir etki meydana getiriyor: “Zaman içinde daha fazla hayvan  daha az sayıdaki çiftliklerde üretiliyor. Bu durum da, bu bölgelerdeki yeraltı sularının hızla kirlenmesine yol açıyor.”

Hayvancılık faaliyetleri yağmur ormanlarını yutuyor

Küresel nüfus ve ekonomik büyüme, artan et talebinin arkasındaki sebeplerden. 1960 yılında dünyada 3 milyar insan vardı ve verilere göre o dönemde et tüketimi yaklaşık 70 milyon tondu. Bu, kişi başına yıllık ortalama 23 kilogramlık tüketime denk geliyordu.

2018 yılına gelindiğinde insan nüfusu 7,6 milyara ulaştı ve et tüketimi yedi kat artarak 350 milyon tona, yani yılda kişi başına 46 kilograma yükseldi.

Bu eğilimle ilgili temel sorun, hayvancılık için geniş arazilere ihtiyaç duyulması. Almanya Federal Çevre Ajansı’na (UBA) göre, dünya çapında ekilebilir arazilerin %71’i şu anda hayvan yemi yetiştirmek için kullanılıyor.

Yani hayvancılıkta kullanılan yemlerin kapladığı alan, doğrudan gıda üretimi için ayrılan arazilerin (%18) dört katı. Pamuk (%7) veya biyogaz amaçlı mısır üretimi (%4) için ayrılan alanlardan da kat kat fazla.

Et talebi artmaya devam ederken, ekilebilir arazi arayışı da artıyor. Sonuç olarak, Brezilya gibi ülkelerdeki geniş orman arazileri, hayvan yemi yetiştirecek alan oluşturmak için katlediliyor.  

Uzmanlar, yeniden ağaçlandırma yapılması için arazi ararken, insan nüfusunu beslemek ve yağmur ormanlarının yok edilmesini durdurmak için insanları bir kez daha beslenme alışkanlıklarını sorgulamaya ve değiştirmeye davet ediyor: Sürdürülebilir bir gezegen için çok daha küçük araziler gerektiren bitki temelli beslenme öneriliyor.

Hayvancılık ve pestisitler arasındaki bağlantı

Et Atlası’nın yazarları, uluslararası et endüstrisinin gücünü ve küresel etkisini ortaya çıkarmanın yanı sıra kimya endüstrisi ile ilişkisini de gözler önüne seriyor.

Yazarlar, tehlike arz eden ve bazı ülkelerde yasaklanan böcek ilaçlarının büyük kimya şirketleri tarafından ihraç edildiğini söylüyor. Bu kimyasalların üreticileri  arasında Bayer Crop Science, BASF ve Syngenta gibi Avrupa kökenli şirketlerin olduğunu, aynı zamanda Corteva ve FMS gibi ABD merkezli şirketlerin bulunduğunu belirtiyorlar.

Heinrich Boll Derneği’nden Unmüssig’e göre, pestisitlerin kullanımı tüm canlı türlerini tehdit ediyor. Bu nedenle BUND’dan Bandt Alman hükümetinin, “Artık Alman şirketlerinin AB’de yasaklanmış olan zehirli kimyasalları ihraç etmesine engel olmak gerekli yasaklamaları hayata geçirmesi gerektiğini” vurguluyor. Bu aslında tüm hükümetler için geçerli olmalı*.

Unmüssig, planlanan AB-Mercosur anlaşması kapsamında pestisitlerin kullanımının çevreye vereceği zarar konusunda karar vericileri uyarıyor ve “Vergilerin kaldırılması, Latin Amerika’ya daha fazla pestisitin girmesine sebep olacak ve et üretimi için daha fazla yağmur ormanı katledilecek” diyor.

Uzmanlar tüketim ve üretimde yeni bir çağ açmanın gerekliliğine vurgu yapıyor.

Kaynak: DW

* Eklenmesinin gerekli olduğunu düşündüğüm vurgu ve ifadelerdir.

Et Atlası 2021: Tabağımızı sorgulama zamanı yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Yün elde etmek için en yaygın kullanılan hayvanlar koyunlar.

İnsan müdahalesi ve genetik manipülasyon olmasaydı koyunlar sadece kendilerini koruyabilecekleri, vücut ısılarını dengeleyebilecekleri kadar tüye sahip olurlardı. Ancak koyunlardan zorla alınan yapağının işlenmesiyle elde edilen yünün ticari bir ürün haline gelmesiyle koyunlar, bugün daha fazlasını üretebilecek şekilde yetiştirilmiş, birer “yün makinesine” dönüştürülmüş durumda. Yani ne koyunlardan yünlerini çalmak, ne de onların “fazladan” yün üretmeleri sandığımız kadar doğal değil.

Daha da önemlisi koyunların, halihazırda hayvancılık ve et endüstrilerindeki mal ve kaynak statüsünü derinleştiren bir malzeme.

Yün veya herhangi bir hayvansal ürünün ve onu kullanmanın doğal olup olmadığının aslında bir önemi yok çünkü ne kadar doğal olursa olsun, hepsi hayvanların haklarını ihlal ediyor. Dolayısıyla, doğallık başvurulabilecek geçerli bir argüman değil. Ancak pek çok kişinin sık sık, yaptıklarını ve yapacaklarını gerekçelendirmek için başvurdukları bir argüman. Pek çok kişi yün kullanmanın koyunlara bir zararı olmadığını düşünür. Ancak hayvanları sömürerek insana hizmet etmeyi amaçlayan her sektörde hayvanlar -gerek psikolojik, gerekse fiziksel düzeyde sürekli zarar görür.

Türkiye’den yola çıkacak olursak, Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre her yıl tam 30 milyon “yerli koyun”, “genellikle halı ipi üretiminde ya da yatak, yastık, yorgan üretiminde” kullanılan doğal yapağı elde etmek amacıyla yapılan bu kırkma işlemine maruz bırakılıyor.

Ekonomik değer yaratma ve et endüstrisi için büyük ve küçük ölçekli koyun yetiştirenlerin “ek gelir” elde etmesi için yapılan bu işlem, “son 30 yıl içerisinde azalan koyun sayısına rağmen” devam ediyor ve yılda 60 bin ton civarında, 2019’da ise 70 bin 688 ton koyun yapağısı elde edildiği bildiriliyor.

Sömürü biçimlerinin birbirinden bağımsız olmadığını gösteren bu durum, eski (ayakları iple bağlama, makasla kırkma gibi) ve yeni (ipsiz şekilde fiziksel baskı uygulama, makinelerle kırkma gibi) yöntemlerle Türkiye’nin farklı bölgelerinde halen devam ediyor.

Çin ile birlikte dünyanın en büyük yün üreticilerinden biri olan, bu pazarın %25’ini oluşturan ve Türkiye’deki bazı yetiştiricilerin koyun kırkmada örnek gösterdiği Avustralya’daki en yaygın koyun türü olan merinoslar, yapay seçilim yoluyla kıvrımlı bir deriye sahip olacak hale getirilmişlerdir. Kıvrımlar daha fazla deri, daha fazla deri de daha fazla yün anlamına gelmektedir.

Türkiye’de Sivas ve Bursa gibi pek çok şehirde ithal merinos yetiştiriciliği yapılıyor. Bu türler aynı zamanda yerli ırkların melezleştirilmesinde kullanılırken, bazıları da “damızlık” olarak Türkiye’deki merinos varlığını artırmak için sömürülüyor.

Üreticinin daha fazla para kazanmasını sağlayan bu kıvrımlar, sineklerin yumurtalarını bırakmaları için oldukça uygun alanlardır. Daha sonra yumurtadan çıkan larvalar, koyunların derisini yiyerek hayvanların ciddi şekilde acı çekmelerine sebep olur. Üretici, müdahale edilmezse ölüme varan bu süreci, koyunların en çok sinek saldırısına maruz kalan yeri olan kalça ve kuyruk bölgesindeki derinin bir kısmını keserek önlemeye çalışır.

Kuzulara 6-10 haftalıkken yapılan bu acı verici işlemde anestezi veya ağrı kesici kullanılmaz.

İşlem sonrasında kuzular, koparılan derilerinin acısını haftalarca hissederler. Bu işlem sonrasında kuzular daha az sosyalleşir, daha az yer ve kilo kaybederler.

Acı çektiklerinin bir göstergesi olarak sürekli kambur bir halde dururlar. Bu işleme ek olarak kuzular kısırlaştırılır, küpelenir ve kuyrukları kesilir.

Kırkım sırasındaki panik ve korkudan bağırsak düğümlenmesi yaşamasınlar ve kırkım sırasında daha sakin kalsınlar diye kırkımdan bir gün önce aç ve susuz bırakılan koyunlar için kırkma işlemi can yakıcı, açık yaralara sebep olan, sarsıcı, stres dolu bir deneyimdir. Hayvan hakları örgütü PETA’nın bazı hayvan yetiştiricileriyle yaptıkları röportajlarda, hayvanların kırkma sırasında hareketsiz kalmasını sağlamak ve hayvanları kontrol altında tutmak için fiziksel şiddet uygulanabildiği, yüzlerine ve vücutlarının çeşitli yerlerine yumruk atılabildiği belirtiliyor. Daha rutin bir uygulama ise, koyunların sertçe yere, beton zemine çarpılması veya kırkıcının ayaklarıyla koyunların boynuna, kafasına basarak hareketsizliği sağlaması.

Dört kıtada 116 kırkma işleminden tanıklık ve video toplayan PETA, şiddetin istisna değil, sistematik olduğunu ortaya koyuyor.

Zaman baskısı altında çalışan kırkıcılar, kırktıkları hayvan başına ödeme aldıkları için hızlı hareket etmeye çalışırlar. Hatta Türkiye’de bugün bu işlemin fuarlarda şampiyonası bile yapılıyor ve 8 saatte 198 koyun kırktığını belirten “kırkım şampiyonları” oluyor. Makasla kırkımda makasın iyice bileylenmesi gerektiği vurgulanırken, usta bir kırkıcının günde 60 koyunu kırkabileceği, ancak bu yöntemde koyunun derisinin, makine ile kırkıma oranla daha fazla kesildiği tarım sitelerinde dahi belirtiliyor.

Ancak hızlı ve özensiz kırkımın anlamı, koyunlar için yine stres ama daha fazla yara demektir. Açılan yaralar genellikle kırkıcılar tarafından özensiz bir şekilde dikilir.

Acı ve korkuyu hissedebilen, kırkma işlemi sırasında yoğun stres yaşayan, yaralanan ve hatta hayatını kaybedebilen bu duyarlı canlılara yönelik bu zulmü önlemek, günümüzde hayvanlardan elde edilmiş malzeme içermeyen sayısız giyim ve kıyafet alternatifi sayesinde oldukça kolay.

Yün ve yün içeren ürünleri satın almayarak koyunlara, kuzulara ve diğer hayvanlara yaşatılan bu zulmün önüne geçebilirsin. Hayvancılık, moda ve tekstil sektörlerinin beslendiği bu çağdışı uygulamanın devam etmesine katkıda bulunmamak için tek yapman gereken, küresel ticaret ve ithalat ağı ile dünyanın farklı yerlerine ulaştırılan ürünleri ve etiketlerini kontrol etmek; bunların yün, kürk, deri, ipek, vb. gibi zulüm içermediğinden emin olmak. Böylece talebin azalmasına katkıda bulunarak arzı ortadan kaldırmak ve dolayısıyla bu korkunç uygulamanın zaman içinde son bulamasını sağlamak, insan kaynaklı mevcut durumu tersine çevirmek için önemli bir adımı atmış olacaksın.

Çeviri ve düzenleme: Emre Kayatepe, Boğaziçi Üniversitesi 2020 Psikoloji Bölümü mezunu, TVD gönüllüsü

Kaynaklar: Million Dollar Vegan, PETA, World of Vegan, Farm Transparency, Research Gate, ScienceDirect, DEFRA İngiltere Tarım Bakanlığı, Yeni Dönem Gazetesi, Haberler

Vegan Yaşama Dair Mitler: “Yün Doğal ve Zararsızdır” yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Haziran 2018’de Oxford Üniversitesi bilim insanları tarafından Science dergisinde yayımlanan ve bugüne kadar küresel gıda sistemleri hakkında yazılmış en kapsamlı makale de, yeni raporun çıktılarını teyit eder ve bitki temelli beslenmeye dair geleceğe yönelik yol haritasını çizer nitelikte.

“Gıda ve Pandemiler” başlıklı ProVeg International raporu, zoonotik* hastalıklara neden olan ve birbiriyle etkileşim halindeki faktörleri ana hatlarıyla çiziyor: Hayvancılık faaliyetleri için doğal yaşam alanlarının ve biyoçeşitliliğin yok edilmesi, yaban hayvanlarının besin olarak tüketilmesi ve hayvanların gıda amaçlı yetiştirilmesi.

ProVeg International raporunda endüstriyel hayvancılığın oluşturduğu pandemi riski şöyle özetleniyor: “Felaketin formülü beklenmedik bir şekilde basit: bir hayvan, bir mutasyon, bir insan ve tek bir temas noktası. COVID-19’un çıkış noktası konusunda henüz kesin bir bilgi edinilmiş değil; fakat bu durum, domuz veya kuş gribi için geçerli değil. Bu virüslerin hayvan çiftliklerinden çıktığını biliyoruz. Bu tesisler, virüslerin evrimi ve bulaşması açısından mükemmel şartları oluştururken, aynı zamanda antibiyotik direncinin gelişmesine de neden oluyorlar. Bu nedenle geleceğin pandemileri için en uygun ‘kuluçka’ ortamı, fabrika tipi hayvancılığın yapıldığı tesisler.

Et, yumurta ve süt ürünlerine yönelik iştahımız ve hayvanların yaşam alanlarını yok eden faaliyetlerimiz; kısıtlı / kapalı alanlarda her geçen gün çok daha fazla sayıda hayvan tutmamıza neden oldu. Bu da bizi yabani ve evcilleştirilmiş hayvanlar ile daha yakın temas haline getirdi.”

COVID-19’dan kuş gribine

COVID-19 gibi salgınlar daha çok yaban hayvanlarıyla ilişkilendirilse de patojenler** yaban hayvanlarından çiftliklerde sütü, yumurtası ve eti için yetiştirilen hayvanlara ve buradan da insanlara kolaylıkla geçebiliyor. Tıpkı kuş gribi ve domuz gribinde olduğu gibi… Yaban hayvanlarıyla temas sonucu Ebola, Marburg, HIV, Batı Nil virüsü ile SARS, MERS ve COVID-19 gibi koronaviüslerin insana geçtiğini hatırlatan rapor; rota virüsü, çiçek virüsü ve influenza A gibi hastalıkların da insan tüketimi için evcilleştirilmiş hayvanlardan geçtiğini vurguluyor.

Bugün COVID-19 kaynaklı ölüm oranının %4,7 olduğunun ve COVID-19’un sıradan gripten 47 kat daha ölümcül olduğunun altını çizen rapor, kuşlardan geçen “kuş gribi” (H5N1) kaynaklı ölümlerinin oranının ise %60 olduğunu belirtiyor.

COVID-19 endüstriyel hayvancılık tesislerinden veya mezbahalardan çıkmamasına rağmen kaçınılmaz bir şekilde buralara girmeyi başardı ve pek çok farklı soruna neden oldu. Rapor; “mevcut pandemi, hayvancılık endüstrisinin hastalıklara ne denli açık ve salgınlara karşı ne denli savunmasız olduğunu gösterdi” diyor ve bu uygulamaların hayvanlar, insanlar ve gıda sistemine gerek etik, gerekse ekonomik boyutuyla ciddi zararlar verdiğini aktarıyor.

Raporda, önümüzdeki yıllarda karşılaşabileceğimiz pandemilerin daha sık ve ölümcül olacağına dair uyarılar da var. Uzmanların bu endişe verici öngörüsü insan faaliyetleriyle ve özellikle de küresel gıda sistemiyle doğrudan bağlantılı.

Hayvan, insan ve çevre için gelecek vegan

Hayvancılık, dünya çapında toprak kullanımını en fazla etkileyen insan faaliyetlerinden biri olarak görülüyor. Artan dünya nüfusuyla birlikte hayvansal ürünlerin üretim ve tüketimine devam edilmesi, mera ve tarla açıp hayvan yemi ekme amacıyla ormanların yok edilmesine neden oluyor.

Rapora göre, mevcut tatlı su kaynaklarının %70’i ve yaşanabilir arazilerin %50’si yem yetiştirmek ve hayvan üretimi için kullanılırken, dünyadaki tarım alanlarının %80’inden fazlası da et, yumurta ve süt üretimi için kullanılıyor.

ProVeg International’ın raporu, Birleşmiş Milletler Çevre Programı’ndan (UNEP) da destek buldu. ProVeg’in yeni raporunun “endüstriyel hayvancılık ile pandemi riski arasındaki bağlantıyı net bir şekilde ortaya koyduğunu” belirten UNEP Karasal Ekosistem Birimi direktörlerinden Musonda Mumba, “günümüzde patojenlerin, daha önce hiç görülmemiş bir şekilde yabani ve evcilleştirilmiş hayvanlardan insanlara geçebildiğini, buna imkan veren şartların da fazlasıyla mevcut olduğunu” vurguluyor. 

İnsan faaliyetlerinden kaynaklanan iklim değişikliğine de değinen rapor, önümüzdeki yıllarda COVID-19 benzeri pandemileri engellemek için küresel gıda sisteminin, “dev bir zoonoz üretim makinesi gibi işleyen” hayvancılıktan uzaklaşacak şekilde kapsamlı bir dönüşüme girmesi gerektiğinin üzerinde duruyor. 

Önsözünü yazar ve biyoetik profesörü Peter Singer’ın kaleme aldığı ProVeg raporu, gelecekteki pandemileri önlemek ve küresel düzeyde karşılaştığımız pek çok sorunu çözmek için atılacak en önemli adımlardan birinin, hayvanları ve hayvansal ürünleri tüketmeye devam etmek yerine bitkisel beslenmeye geçmek olduğunun altını çiziyor.

Umut vadeden gelişmelerin, çözüm önerilerinin ve karar vericiler ile birlikte bireylere yönelik çağrıların bir araya getirileceği raporun ikinci kısmı, 2020’nin üçüncü yarısında kamuoyuyla paylaşılacak. 

Raporun İngilizce orijinal PDF versiyonuna bu bağlantıdan ulaşabilirsiniz.

Nereden yediğiniz değil, ne yediğiniz önemli: Oxford Üniversitesi raporu

ProVeg International’ın raporundan iki yıl önce Science dergisinde yayımlanan ayrıntılı bilimsel çalışma da, gıda sistemlerinin sera gazı salınımlarını inceleyerek üretim ve beslenme tercihlerimizin küresel düzeyde çevreye etkilerini ortaya koydu. Çünkü gıda üretimi dünyadaki toplam sera gazı salınımlarının 1/4’ünden sorumlu. Et, süt, yumurta ve deniz ürünlerini kapsayan hayvancılık ise, gıda sera gazı salınımlarının %31’ini oluşturuyor.

Besin maddesi olarak tanımlanan ve hayvanların da aralarında bulunduğu 29 “ürünü” toprak kullanımı, üretim, işleme, taşıma, perakende ve paketleme aşamalarıyla ele alan Oxford Üniversitesi makalesi, 119 ülkedeki 38 bin çiftlikten elde edilen verileri derledi.

Bu çalışmada öne çıkan en önemli bilgilerden biri, hayvansal ve bitkisel besinlerin sera gazı salınımları arasında ciddi miktarda fark olduğu. Yani hayvansal gıdaların bitki temelli besinlerden çok daha yüksek karbon ayak izi bıraktığı (ama buna rağmen protein ve kalori katkısının çok düşük olduğu)… Bu makaledeki verilerin görselleştirildiği Our World in Data’daki tabloya göre:

• 1 kg sığır eti üretmek 60 kg sera gazı salınımına neden olurken, 1 kg bezelye üretmek yalnızca 1 kg sera gazı salınımı meydana getiriyor. Soya sütü, kök sebzeler, mısır, domates, muz gibi bitki temelli besinler de bezelye ile benzer veya daha düşük sera gazı salınımına neden oluyor.
• 1’er kg kuzu ve peynir üretimi, 20 kg’dan fazla CO₂ eşdeğeri sera gazından sorumlu.
• Kümes hayvanları ve domuz üretimi de diğer hayvansal gıda üretimlerine oranla daha düşük karbon ayak izine sahip olsa da, sera gazı salınımları çoğu bitkisel besinden çok daha yüksek (6 ve 7 kg CO₂ eşdeğeri).

Tüm bu veriler ışığında işin bir de şu boyutu var: Endüstriyel hayvancılık ile ilişkilendirilen habitat kaybı ve fabrika tipi hayvancılığın çevreye zararı, insan sağlığına dair endişelerle birlikte pek çok kişiyi yerel çiftliklerden hayvansal ürün almaya yönlendirebiliyor. Oysa araştırmada ortaya çıkan veriler, aslında gıdanın “nereden” geldiğinden çok “ne” olduğunun ve bizim “nereden” değil, “ne” yediğimizin daha önemli olduğunu ortaya koyuyor.

Bu aşamada makaledeki şu veriler daha dikkat çekici hale geliyor: Çoğu gıdanın karbon ayak izi, daha çok (%80 oranında) toprak kullanımı ve çiftlik (üretim) aşamasında ortaya çıkıyor; gıda sistemlerinin diğer aşamalarında (işleme, nakliyat vb.) değil.

Araştırmaya göre taşıma/nakliyat aşaması, pek çok besinde %10’dan daha az bir salınım meydana getiriyor. Sadece nakil değil, işleme, perakende ve paketleme gibi tedarik zinciri aşamalarında da karbon ayak izi, çiftlik ve arazi kullanımı aşamalarına oranla düşük seyrediyor.

Nitekim bilim insanları hem makalenin düzeltilmiş versiyonunda hem de Science Daily ve The Guardian gibi mecralara verdikleri röportajlarda, üzerinde çalıştıkları farklı modellemeler doğrultusunda, hayvansal ürünlerin olmadığı bitki temelli bir beslenme biçiminin günümüzde ve gelecekte çevreye çok ciddi fayda sağlayacağını vurguluyor.

Buna göre;

• Hayvanların ve hayvansal ürünlerin yer almadığı (vegan) bir senaryo, tüm sektörlerde ortaya çıkan toplam küresel sera gazı salınımını %28 oranında azaltabilir. Aynı zamanda et ve süt ürünlerinin tüketilmediği bu senaryoda, küresel tarım alanlarının kullanımı da %75 oranında azaltılarak halen dünyayı besleyecek miktarda ürün temin edilebilir (Bu da ABD, Çin, Avustralya ve AB ülkelerinin toplam alanına eşit bir alana tekabül ediyor).
• En yüksek karbon ayak izine sahip hayvansal ürünlerin %50 oranında azaltılmasını içeren ikinci senaryoda ise, küresel sera gazı salınımları %20 azaltılabilir.

Bitki temelli beslenmenin, tatlı su kullanımını ve tarım alanlarının kullanımını da benzer bir şekilde azaltacağını belirten araştırmacılar, bu yaklaşım ve uygulamaların çarpan etkisi yaratacağını ve küçük davranış değişikliklerinin ne denli büyük ve çevre açısından olumlu sonuçlar meydana getirebileceğinin altını çiziyor.

Makalenin yazarlarından Joseph Poore, “Bu senaryolar, tropik ormanlar üzerindeki insan baskısını azaltarak bu arazileri yeniden doğaya kazandırabilir. (…) Dünya üzerindeki etkinizi azaltmanın en geçerli yolu vegan beslenme. Üstelik yalnızca sera gazlarını azaltmak için değil, okyanus ve denizlerdeki küresel asitlenmeyi ve ötrofikasyonu***, tarım arazileri ve su kaynaklarının kullanımı üzerindeki insan baskısını azaltmak için de geçerli. Et ve süt ürünlerini azaltmak, uçak yolculuklarını sınırlandırmak veya elektrikli otomobil almaktan çok daha somut sonuçlar doğurabilir.”

Veganlık ahlaki ve vicdani sorumluluk

Günümüzde yapılan bilimsel araştırmaların hayvanları ve hayvansal ürünleri tüketmenin sağlık ve çevre açısından zararlarına odaklanmaları ve bunları objektif bir şekilde sunmaları, beslenme ve yaşam tarzımızı değiştirmek için bize (ek) sağlam argümanlar sunuyor. Hayvanları “besin, ürün” olarak görmemek ve tüketmeye son vermek ise, diğer tüm dayanaklardan bağımsız olarak, hayvanlara karşı hem ahlaki hem de vicdani bir sorumluluk olarak her daim karşımızda duruyor.

Bilimsel çalışmaların da gösterdiği gibi, hayvan sömürüsüne son verip vegan bir yaşama geçiş yaptığımızda, bu sömürüden kurtulan yalnızca hayvanlar olmayacak. Hayvanlarla birlikte doğal alanlar ve sağlığımız da gıda manipülasyonundan kurtulacak.

(*) Hayvanlardan insanlara geçen

(**) Hastalıklara neden olan virüs ve bakteri gibi mikroorganizmalar

(***) Sudaki azot ve fosfat miktarının artması

Kaynaklar: VegNews, TotallyVeganBuzz, Oxford Üniversitesi, Our World in Data 1 & 2, Food Source UK, Science Daily, Science, Vegan Outreach, The Guardian

Yeni rapor: Hayvancılık ile pandemiler arasındaki bağlantı yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.