Ömrünü yalnız başına Ruanda ormanlarındaki dağ gorillerini tanımaya, araştırmaya ve korumaya adayan, yıllarca avcılara karşı verdiği mücadele yüzünden öldürüldüğü tahmin edilen primatolog, etolog ve aktivist Dian Fossey’’yi bu sözüyle başlayarak bugün doğumgününde, benzersiz koruma ve kurtarma çalışmaları nedeniyle saygıyla anıyoruz.

Avcılık başta olmak üzere turizm, hayvan ticareti ve esaret endüstrisi sebebiyle yaşam alanları ve nesilleri tükenme tehlikesi altındaki hayvanlardan biri olan dağ gorilleri, 1966-1985 yılları arasında Fossey’in 20 yıllık ilham veren çalışmaları ve devamında yereldeki koruma faaliyetleri sayesinde görünmezlikten ve yeryüzünden silinmekten kurtuldu.

Türkiye’de yaban keçilerinden geyiklere yaban domuzlarından üveyiklere kadar pek çok hayvan türünün avcılık adı altındaki katliam ile yok edilmesine karşı mücadelemizi sürdürürken, dünyanın bir diğer ucunda koruma altındaki dağ gorilleri de halen insan menfaati için öldürülüyor.

Dağ gorilleri için en büyük tehlikenin insan olduğunu söyleyen Fossey, “Tehdit altındaki bir türü kurtarmanın temel adımlarından biri, onun hakkında daha fazla şey öğrenmektir” diyordu.

“Arkadaşım Digit”

Dağ gorillerinin korunması için öncü adımları atan ve onlarla zaman geçiren Dian Fossey, gözlemlediği birçok gorille güçlü bağlar kurdu, farklı ilişkiler geliştirdi. Fakat özellikle onun için özel olan, yakın bir bağ kurduğu bir goril vardı: Digit.

1967’deki ilk karşılaşmalarında Digit yaklaşık 5 yaşındaydı. Sağ elindeki parmaklarından biri muhtemelen bir avcı tuzağı sebebiyle zarar görmüştü. Grubunda onun yaşında oyun arkadaşı olmadığı ve son derece meraklı olduğu için Dian ile daha fazla vakit geçirmeye başladı. Dian onu “arkadaşım” olarak anıyor, ondan “sevgili Digit’im” diye bahsediyordu.

Digit, Batılı ülkelerin duvar dekorasyonu ve kül tablası olarak kullanmak için goril kafası ve eli için avcılara para akıttığı zamanlarda, 31 Aralık 1977’de öldürüldü. Defalarca bıçaklanan, başı ve elleri kesildikten sonra ölüme terk edilen Digit, avcılara karşı ailesini savunurken hayatını kaybetti.

Fossey’nin av karşıtı mücadelesini tetikleyen bu kayıp, dünyanın dikkatini sonunda dağ gorillerine çekmişti.

O gün Digit’in cansız bedenini Ruanda’da Karisoke’deki kulübesinin hemen önüne gömen Fossey, 1985 yılında muhtemelen avcılar tarafından öldürüldüğünde, “sevgili arkadaşı” Digit’in mezarının yanına gömüldü.

Hangi tür hedefte olursa olsun av cinayettir. Hangi amaçla olursa olsun bir canlının yaşamından beslenmek zulümdür. Fark olmadığını fark ettiğimiz zaman değişim başlayacak.

Bu muhteşem canlıları, yaşam alanlarını, Fossey’i ve mücadelesini anlamak için; Sigourney Weaver’ın başrolünü üstlendiği, Fossey’nin kitabından uyarlanan 1988 yapımı Sisteki Goriller filmini izlemenizi ve izletmenizi, geride bıraktığı mirası devralan The Dian Fossey Gorilla Fund ekibinin koruma çalışmalarını takip etmenizi tavsiye ederiz.

Kapak fotoğrafı: The Dian Fossey Gorilla Fund 

Primatolog ve aktivist Dian Fossey’i ve katledilen tüm gorilleri anıyoruz yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Kongo Demokratik Cumhuriyeti’ndeki Virunga Ulusal Parkı tarafından yapılan resmi açıklamaya göre Ndakasi, 26 Eylül’de uzun bir hastalıktan sonra hayatını kaybetti.

Parkın içinde bulunan ve dünyada yetim kalan dağ gorillerine bakan tek tesis olan Senkekwe Merkezi’ndeki korucular Ndakasi’yi 2007’de, henüz iki aylıkken, avcılar tarafından öldürülen annesinin ölü bedenine yapışmış halde bulmuşlardı. Başka aile üyesi olmadığı için korucuların sahiplendiği yavru goril hızla veteriner hekim kontrolüne alındı ve anne sıcaklığını bulabilmesi için ilk geceyi Andre adlı bakıcının göğsünde yatarak geçirdi.

Ailesini kaybetmenin travmasının ardından doğaya tek başına dönemeyecek kadar küçük ve savunmasız olan Ndakasi, ölümüne kadar 14 yıl boyunca diğer yetim dağ gorilleriyle birlikte yaşadı.

Arkadaşım Ndakasi

Ndakasi’nin bakımını üstlenen ve onunla derin bir dostluk kuran Bauma, “Ndakasi’nin adı ‘başkalarını ağırlamaktan mutluluk duyan kişi’ anlamına gelen annesi Nyiransekuye’yi andırdığını söyleyebilirim. Tatlı doğası ve zekası, insanlarla Büyük Maymunlar arasındaki bağlantıyı ve neden onları korumak için elimizden gelen her şeyi yapmamız gerektiğini anlamama yardımcı oldu. Böylesine sevgi dolu bir canlıya destek olmak, özellikle de Ndakasi’nin çok genç yaşta yaşadığı travmayı bilerek onun bakımını üstlenmek benim için bir ayrıcalıktı,” dedi.

“Ndakasi’yi arkadaşım olarak adlandırmaktan gurur duyuyorum. Onu bir çocuğu sever gibi sevdim. Onunla her etkileşim kurduğumda, neşeli kişiliği yüzüme kocaman bir gülümseme kondurdu. Virunga’da hepimiz onu özleyeceğiz ve Ndakasi’nin Senkwekwe’de geçirdiği süre boyunca hayatımıza kattığı zenginlik için sonsuza kadar ona minnettar kalacağız.”

Ünlü selfie ve bipedalizm

Ndakasi, Netflix’te gösterimde olan “Virunga” adlı belgesel ile tanınmış, 2019’da ise insanların ayakta duruşunu taklit ettikleri poz ile dünya çapında ünlenmişti. Bakıcılarından Shamavu’nun “Ofiste sıradan bir gün” yorumuyla paylaştığı ve kısa sürede viral olan fotoğrafta Ndakasi, Ndeze adında başka bir dişi gorilin yanında ayakta görüntülenmişti.

Park yetkilileri Instagram hesaplarından yaptıkları açıklamayla bu hareketin dişi gorillerin oyuncu doğası ile kişiliğini gözler önüne serdiğini ve bipedalism olarak bilinen iki ayak üzerinde yürümenin kısa süreli de olsa birçok primat için son derece doğal ve normal olduğunu belirtmişti.

200’den fazla korucu hayatını kaybetti

Ülkenin kuzeydoğusunda 7700 kilometrekarelik bir alana yayılan parkta 22 primat türü yaşıyor.

Dağ gorilleri açısından ise, 2007’de 720 bireylik bir popülasyondan bahsedilirken, bugün koruma çalışmalarının da etkisiyle, yüzde 47’lik bir büyümeyle 1063 bireyin olduğu biliniyor.

600’den fazla korucu ise, sık sık şiddet ve çatışmaların görüldüğü parkta, avcılara karşı hayatlarını riske atarak yaban hayatı korumak için çalışıyor. Reuters’ın Ocak ayında bildirdiğine göre geçmişten bugüne 200’den fazla korucu, parkta gerçekleşen avcılık kaynaklı çatışmalar sebebiyle hayatını kaybetti.

Onlara hayvanlar için teşekkür ederken hayatını kaybeden tüm canları anıyor ve uğurluyoruz. Elveda Ndakasi… 

Kaynaklar: Virunga National Park, CNN, ITV

Elveda Ndakasi yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Göğüslerini yumruklayan goriller, birbirlerine seslenen şempanzeler, gürleyen filler, avcıların ateşlediği silahlar… Bunlar, Kongo’nun yağmur ormanlarında 2017’den beri 50 mikrofondan oluşan bir sistemle kaydedilen, milyonlarca saati bulan kayıtlarda duyulan seslerden yalnızca bazıları.

Kongo Cumhuriyeti’ndeki Nouabalé-Ndoki Milli Parkı’ndaki bu büyük çaplı ses dinleme girişimi 1240 metrekareden fazla alanı kapsıyor. Proje, Cornell Üniversitesi’nin Fil Dinleme Projesi’nin bir parçası olarak, 1999 yılında orman filleri arasındaki iletişimi gözlemek ve kaçak avcıları* tespit etmek için hayata geçirildi.

Yaban Hayatı Koruma Derneği (Wildlife Conservation Society) ile işbirliği yapılan bu projede, fil nüfusu hakkında tahmin yapmak, petrol arama çalışmalarının etkilerini tespit etmek ve korunan bölgelerdeki silahlı yasadışı* avcılığın boyutunu ölçmek için işitsel yöntemler kullanıldı.

Projenin yöneticisi davranışsal çevrebilimci Peter Wrege kaydettikleri bu seslere herkesin ulaşabilmesi için yıllardır çabaladığını söylüyor. Bu artık mümkün: Bu ormanlardaki sayısız ses kaydı artık Amazon Web Services üzerinden diğer araştırmacılara açıldı.

Wrege, avcı hareketliliğini dinlemenin avcılığı engellemeye çalışan ekiplerin stratejilerini gözden geçirmek için de bir fırsat olduğunu söylüyor.

Örneğin, 2018 başlarındaki üç ay süren bekçilik eğitimi sebebiyle devriye sayılarında bir azalma olmuş ve bu süreçte silah sesi sayılarında bir sıçrama meydana gelmiş. Ses kayıtları sayesinde avlanmaların parkın derinliklerine doğru olduğu anlaşılmış ve devriyeler buna göre ayarlanmaya başlamış.

Wrege, kaçak avcılığı* engellemek için yapılan devriyelere birçok ülkede çok fazla para harcandığını belirtiyor. Peki, bu kaçak avcılığı gerçekten azaltıyor mu?

Ses kayıtları, 2018 yılı boyunca sıklaştırılan devriyelerin, avcılık faaliyetlerini düşürdüğünü onaylar nitelikte.

Hızla gelişen bir alan

Sesleri dinleyerek kaçak avcıların* izini sürmek ve bu ses kayıtlarını paylaşmak hızla gelişen bir alan. Topher White yasadışı ağaç kesimini gözlemlemek, kaçak avcıları tespit etmek ve yağmur ormanları seslerinden bir dijital kütüphane kurmak için 2014’te biyoakustik gözlem şirketi Rainforest Connection‘ı kurdu.

Geri dönüştürülmüş cep telefonlarını kullanarak 20 ülkede birden kamyon, motorsiklet, motorlu testere ve silah seslerini saptayabiliyorlar. Park bekçileri, bilim insanları ve isteyen herkes bu kayıtlara şirketin sitesinden ulaşabiliyor**.

Fillerin zaman zaman iletişim kurmak için çıkardıkları sesötesi ses kayıtlarını bir süredir internette arayan White ve ekibi, Wrege’nin kayıtlarını altın madenine benzetiyor.

Wrege, ses kayıtlarının gelecek araştırmalar için büyük bir fırsat olduğunu söylüyor. Bu kayıtlar böcekler, kurbağalar, kuşlar, goriller ve şempanzelerle ilgili yapılan çalışmalarda da kullanılabilir. Bir kuş sesleri müzesi dahi oluşturabileceğini öngörüyor Wrege.

White da, gelişmelerin biyoakustik için heyecan verici olduğunu söylüyor. İklim değişikliği dünyayı tehdit ederken “bu sesleri kaydetmek oldukça önemli çünkü onları bir daha duyamayacak olabiliriz.”

Kaynak: National Geographic

Kapak fotoğrafı: Wildlife Conservation Society

Çeviri: Emre Kayatepe

(*) Çeviride National Geographic tarafından kullanılan terimlere sadık kalınmıştır. Vegan Derneği olarak yasal veya yasadışı (kaçak) avcılık arasında fark görmüyoruz. Av cinayettir.

(**) Uygulamayı iOS için buradan, Android için buradan indirebilirsiniz.

Rainforest Connection, iklim değişikliğinin en büyük sebeplerinden biri olan ormansızlaşmayı ve ormansızlaşma sonucu ortaya çıkan biyoçeşitlilik kaybını teknoloji yardımıyla engellemeyi hedefliyor.

“Mevcut tespit sistemleri, yağmur ormanlarının yıkımını günler veya haftalar sonra gösteren uydulara dayanıyor. Altyapımız, dünyanın ilk gerçek zamanlı kayıt algılama sistemidir. Verileri açık ve eşzamanlı olarak herkese aktarırken ormansızlaşma faaliyetini de başladığı anda tespit edebiliyoruz.

Her bir RFCx cihazı, 1000’den fazla farklı bitki ve hayvan türüne ev sahipliği yapacak kadar büyük bir orman alanını koruyarak 15.000 metrik ton karbondioksitin atmosfere salınmasını önleyebilir. Bu rakam, 3.000 arabayı trafikten çıkarmaya eşdeğer.

Ayrıca topraklarını insan faaliyetlerinden, ağaç kesiminden ve kaçak avcılıktan* korumak için çalışan yerel toplulukları güçlendiren ortaklıklar oluşturmaya da odaklanıyoruz.

Bazı durumlarda, bir yağmur ormanının çevresini korumak aslında arkasındaki her şeyi korumak anlamına gelebilir. Yağmur ormanlarını kurtarmak gezegenimizi kurtarmanın anahtarıdır.

Aşağıdakilerle mücadeleye yardımcı olmak için koruma teknolojilerini sahada çalışan paydaşlarımızla paylaşmaya hazırız:

• Ormansızlaşma, küresel karbon emisyonlarının %17’sini oluşturuyor.
• Dinozorlar zamanından beri en büyük biyoçeşitlilik kaybı.
• Güney Amerika’daki Sao Paulo gibi büyük şehirlerde 20 milyondan fazla insanı etkileyen tarihi kuraklıklar (doğrudan Amazon yağmur ormanlarının yok edilmesiyle bağlantılı).
• Brezilya Amazon yağmur ormanlarının %20’sini oluşturan Yerli Rezervlerin yok edilmesi (hâlâ bozulmamış oldukları için artık daha fazla yasadışı avcının ve ağaç kesiminin hedefi oluyor).
• Yağmur ormanlarının meralara indirgenmesi ve arazilerin daha verimsiz şekilde kullanımı, yılda 2-5 trilyon dolarlık GSYİH ekonomik kayıplarına sebep oluyor.”

Yağmur ormanlarındaki sesleri dünyanın her yerinden duymak artık mümkün yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Aşağıdaki görseller, yaban hayvanı kaçakçılığı ve ticareti sorununa dikkat çekmek amacıyla geçtiğimiz yıl doğa koruma kuruluşu WWF tarafından hazırlandı. 18 Aralık’ta 11 orangutanın Malezya ve Tayland’daki kaçakçıların elinden kurtarılıp Endonezya’ya geri gönderilmesi haberi üzerine biz de, milyarlarca avroluk* bu kirli ticaretin nelere mal olduğunu göstermek için bu etkileyici, interaktif ** çalışmayı paylaşmak istedik.

Hayvan kaçakçılığının ve yaban hayvanlarına yönelik suçların ağır cezai yaptırımlar ile tamamen ortadan kaldırılması, insan faaliyetlerinin yıkıcı etkilerinin son bulması şart çünkü nesli tehlikedeki canlıların bazıları yeryüzünden silinmek üzere.

Kaplan

WWF’e göre doğada yalnızca 3 bin 900 kaplan kaldı. 20. yüzyılın başından bu yana dünyadaki kaplan popülasyonunun yüzde 95’inden fazlası yok oldu.

Kaplanları tehdit eden faktörlerin başında ormansızlaşma, avlandıkları hayvanların sayılarındaki azalma ve köylerle şehirlerin her geçen gün büyümesi sonucu doğal yaşam alanlarının kaybolması geliyor. Bu da insanla daha fazla karşılaşmalarına ve bu karşılaşmalardan zarar görmelerine neden oluyor.

Amur Leoparı

Amur leoparı dünyanın en nadir görülen kedigillerinden biri. Rusya’nın doğusunda yalnızca 100 birey kaldığı biliniyor. Orman yangınları, avcılık ve yol yapımı bu hayvanların yaşamını en çok tehdit eden faktörler arasında.

Amur leoparının yaşam alanlarının korunması ve denetlenmesine yönelik sıkı çalışmalar halihazırda bu türün sayıca sabit kalmasını sağlamış durumda. Aynı zamanda leoparı öldüren avcılara yaklaşık 110 bin TL para veya iki yıl hapis cezası getirilmesi, hatta organize bir suç örgütü kapsamında yapılması halinde çok daha yüksek cezaların uygulanması insan eliyle daha fazla ölümü bir nebze azaltmış görünüyor.

Siyah Gergedan

Afrika’daki iki gergedan türünden biri olan siyah gergedan için en büyük tehlike avcılar. Çünkü boynuzları, yasadışı yaban hayvanı kaçakçılığı ve ticaretinde, özellikle karaborsada çok yüksek fiyatlara satılıyor. Bu yüzden de şu anda “nesli kritik tehlikede” olarak sınıflandırılıyor.

Doğada yalnızca 5 bin birey kaldığı bilinen bu türü koruma çalışmaları devam etse de, doğal yaşam alanlarının korunmaması ve her geçen gün yok olması, türün hayatta kalabilmesi için önündeki tüm olasılıkları ortadan kaldırıyor.

Tapanuli Orangutanı

Doğada yalnızca 800 birey olarak varlığını sürdüren Tapanuli orangutanı bugün insan kaynaklı tehditler yüzünden yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Avcılık ve yaban hayvan kaçakçılığına ek olarak, Endonezya’nın Kuzey Sumatra bölgesinde yürütülen madencilik ve hidroelektrik barajı faaliyetleri, habitat kaybı yüzünden bu türün hızla azalmasına yol açıyor.

Eğer müdahale edilmezse, önümüzdeki 75 yıl içinde Tapanuli orangutanı sayısında yüzde 83 oranında azalma yaşanacağı tahmin ediliyor.

Panda

Pandalar on yıllardır nesli tükenmekte olan türler arasında yer alıyor. Günümüzde doğada 1860 birey kalan bu türün varlığı, bambu alanlarının korunmasıyla doğrudan bağlantılı.

Pandaların halihazırda koruma çalışmaları ve insan müdahalesi olmadan doğada kendi başına hayatta kalamayacağı düşünülüyor.

Dağ gorili

Uganda, Ruanda ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti’ndeki ulusal koruma alanlarında birbirinden ayrı iki dağ gorili topluluğunun var olduğu biliniyor. Bu ülkeler yıllar boyunca savaş ortamından kurtulamadığı için dağ gorilleri de bu süreçten olumsuz etkilendi. Bugün doğada yalnızca 1063 birey kaldı.

Kapsamlı koruma programlarıyla sayıları şimdilik sabitlenen dağ gorilleri için ne yazık ki devam eden diğer tehditler saymakla bitmiyor: İklim değişikliği, madencilik, ormansızlaşma ve habitat kaybı.

(*) Yabani hayvan ticareti izleme ağı TRAFFIC

(**) Görsellerin etkisini artıracak şekilde hazırlanan interaktif kaydırma mekanizmasının kullanıldığı WWF sayfasını incelemenizi tavsiye ederiz.

Kaynak: Euronews

Bu hayvanı tanıyabildiniz mi? yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.