İklim krizini tetikleyen ve halk sağlığına zararlı gıdaların reklamlarının kısıtlanmasına yönelik adımlar, Dünya Sağlık Örgütü gibi kurumların uzun süredir hedefinde. Birleşik Krallık hükümeti de sağlıksız gıda reklamlarına kısıtlama getiren yasal düzenlemelerle bu durumu kabul etmiş durumda olmasına rağmen, bu girişimleri hayata geçirmede yetersiz ve isteksiz kalabiliyor. Peki, yerel yönetimler daha sağlıklı ve daha sürdürülebilir gıda sistemleri inşa edilmesine nasıl katkı sağlayabilir?

5 Ağustos’ta PLOS Climate dergisinde yayımlanan araştırma; Sustain örgütünden Fran Bernhardt ve Ruth Westcott’un yanı sıra Newcastle Üniversitesi ve Oxford Üniversitesi’nden araştırmacıların ortak imzasıyla hazırlandı. Çalışma kapsamında İngiltere’deki 317 yerel yönetimin kamusal politika belgeleri sistematik olarak incelendi.

6 Ağustos’ta ise, ilk olarak Oxford Üniversitesi’nin web sitesinde halka ve medyaya yönelik bilgilendirme amacıyla yayımlanan görüş yazısında araştırmacılar; bu yeni bilimsel çalışmadan yola çıkarak İngiltere genelindeki gıda tedariki ve reklam politikalarının rolünü mercek altına aldı, bugüne kadar kat edilen mesafeyi ve atılabilecek yeni adımları tartıştı. Yazı; Prof. Mike Rayner’ın (Oxford Üniversitesi Halk Sağlığı Departmanı), Dr. Jessica Renzella’nın ve Dr. Hannah Forde’un (Oxford Üniversitesi Nuffield Birinci Basamak Sağlık Bilimleri Departmanı) imzasını taşıyor ve çok sayıda güncel araştırmanın, sağlıksız gıda reklamlarının özellikle çocuklar üzerinde yıkıcı etkiye sahip olduğunu vurguluyor.

Merkeziden yerele: Bütçe ve yetki var ama ulusal politika eksik

Birleşik Krallık’taki okullarda, hastanelerde, bakım evlerinde, hapishanelerde, koruma altındaki çocuklara, öğretmenlere, sağlık çalışanlarına ve ordu personeline sunulan yemekler için devlet tarafından dolaylı olarak her yıl 2,4 milyar sterlin (yaklaşık 156 milyon TL) harcanıyor.

Hükümet, “Devlet Gıda ve Catering Alım Standartları” (GBSF) aracılığıyla sağlıklı, sürdürülebilir ve iklim dostu gıda sağlama sorumluluğunu kabul ediyor. Ancak bu standartların acilen baştan aşağı yenilenmesi gerekiyor: Beslenme standartları güncelliğini yitirmiş durumda, çevresel standartların genişletilmesine ihtiyaç var ve bu kuralların takibi ile uygulanmasını sağlayacak denetim mekanizmaları oldukça yetersiz.

İşçi Partisi’nin 2024 Seçim Beyannamesi’nde, kamu sektöründe satın alınan gıdaların yarısının “yerel üreticilerden veya daha yüksek çevre standartlarına sahip sertifikalı kaynaklardan sağlanacağı” sözü verilmişti. Araştırmacılara göre; hükümet kurulduktan sonra bu vaat defalarca tekrarlansa da uygulamada somut bir ilerleme kaydedilmedi.

Merkezi hükümetin yanı sıra; ilçe belediyeleri, büyükşehir belediyeleri ve Londra mahalli idareleri de halk sağlığını ve çevresel sürdürülebilirliği korumakla yükümlü:

• Bu kurumlar, kendi mülklerinde, panolarda, otobüs duraklarında ve toplu taşımada sağlıksız ve iklim düşmanı gıdaların reklamını kısıtlama yetkisine sahip ve bunu yapmak zorundalar.
• Ayrıca belediyeler; toplantılar ve kendi personel yemekhaneleri için gıda satın alırken, yapacakları sözleşmelerle sunulan gıdanın sağlıklı ve sürdürülebilir olmasını şart koşabilirler.

Güncel araştırma, yerel yönetimlerin merkezi hükümetin ötesine geçen hedefler koyduğunu ortaya koyuyor. Bu hedefler arasında menülerde daha fazla bitkisel gıdaya yer verilmesi, yerel üreticilerden alım yapılması ve sertifikalı sürdürülebilir ürünlerin kullanılması yer alıyor. Hatta bazı belediyeler, iklim hedefleri doğrultusunda belirli gıdaların reklamlarını kısıtlama yoluna gidiyor.

Ancak çalışma ciddi boşlukları açığa çıkarıyor: Yazarlar iklim dostu gıda politikaları için, merkezi hükümeti herkesi kapsayan net standartlar, teşvik ve liderlik sunmaya çağırıyor.

İklim Değişikliği Komitesi’nin verilerine göre, yerel yönetimlerin Birleşik Krallık’taki emisyonların yaklaşık üçte biri üzerinde yetkisi veya etkisi bulunuyor. Okullarda ve kamu hizmetlerinde sunulan yemeklerden tarımsal planlamaya, reklamlardan atık yönetimine ve kamusal bilgilendirmeye kadar pek çok alanı belirleme yetkisine sahip olan yerel yönetimler, sürdürülebilir ve sağlıklı bir gıda sistemine geçişte çok kritik bir role sahip.

Yerel düzeyde mevcut durum, kritik eksikler ve öneriler

• Tedarik politikaları: İncelemeye dahil edilen belediyelerden 23’ünün iklim odaklı gıda tedarik politikası yayımladığı görüldü. Yerel üreticilerden alım yapmak en yaygın uygulama (20 belediye) iken; hayvansal “et” ve süt ürünlerini azaltıp daha fazla bitkisel gıdaya yer vermek gibi en yüksek etkiye sahip adımların hâlâ daha az uygulandığı ve okul yemekleri gibi yüksek hacimli alanlar yerine genellikle belediye içi etkinliklerle sınırlı kaldığı tespit edildi. Yerel politikaların çoğunda yer alan “menülerdeki bitki temelli gıda seçeneklerinin artırılması” maddesi; veliler, öğretmenler ve yerel topluluklarla yapılan istişareler sonucunda şekillendi.
• Reklam kısıtlamaları: 5 belediyenin, iklim krizini gerekçe göstererek belirli gıdaların reklamlarını kısıtlayan belgeler yayımladığı saptandı. Bunlardan 2’si, hayvan kaynaklı “et” ve süt ürünleri gibi yüksek karbon ayak izine sahip hayvansalların belediye kontrolündeki kamusal alanlarda reklamının kısıtlanmasını önerdi. Diğer 3’ü ise doğrudan halk sağlığını merkeze alırken, aynı zamanda bu kısıtlamaların iklime sağladığı dolaylı faydaları vurguladı.

Ancak, yerel yönetimlerin dörtte üçü “iklim acil durumu” ilan etmiş olmasına rağmen, kamuya açık bir gıda tedarik veya reklam politikasına sahip olan belediye oranı %10’un altında kaldı.

Araştırmacılar, mevcut potansiyel ile eylem arasındaki bu uçurumu kapatmak için şu önerilerde bulundu:

1. İklim krizini derinleştiren gıdalar için ulusal düzeyde reklam kısıtlaması modeli: Halk sağlığı gerekçeleriyle gıda ve içecek reklamlarını kısıtlayan belediye sayısı artıyor. Çalışma, hem sağlık hem de çevre faktörlerini bir arada ele alan devlet destekli ve bağlayıcı bir aracın geliştirilmesini talep ediyor.
2. Kamu sektöründe kamusal ve bağlayıcı standartlar oluşturulması önerisi: Hükümet, halkın parasının ve kamu kaynaklarının okullarda ve hastanelerde, sağlıklı ve gezegene zarar vermeyen gıdalara harcanmasını sağlayacak yasal düzenleme sözünü henüz tutmadı. Bu standartların yasalaşması, gıda alımındaki keyfi uygulamaların önüne geçecektir.

Ayrıca araştırmacılar, gıda politikalarında konunun sadece beslenme boyutuyla ele alınıp daha geniş kapsamlı çevre ve iklim faktörlerinin dışarıda bırakılmasının, yerel yönetimlerin bu alanda somut adım atma imkanını kısıtladığına dikkat çekiyor.

Araştırmacılar, resmi bir politika yayımlamamış belediyelerin tamamen eylemsiz olduğu anlamı çıkarılmaması gerektiğini de belirtiyor. Ancak şeffaflık, hesap verebilirlik ve diğer belediyelere örnek olması açısından bu kararların kamuoyuyla paylaşılması kritik önem taşıyor.

“Yerel yönetimlerin reklam ve kamu gıda alım politikaları; gıda sistemimiz ile iklim krizi arasındaki bağı kurmak ve somut adımlar atmak için büyük bir fırsat sunuyor.” — Dr. Jessica Renzella, Oxford Üniversitesi Nuffield Birinci Basamak Sağlık Bilimleri Departmanı

“Yerel düzeyde eyleme geçmek için çok heyecan verici bir dönemdeyiz. Araştırmamız, yerel yönetimlerin mevcut politika başarılarının üzerine koyarak sadece ‘sağlıklı’ değil, aynı zamanda ‘sürdürülebilir’ bir gıda sistemini de inşa edebileceklerini açıkça gösteriyor.” — Prof. Dr. Mike Rayner, Oxford Üniversitesi Halk Sağlığı Departmanı

“Çalışmamız, yerel yönetimlerin sağlıklı ve sürdürülebilir gıdayı gündeme alma konusunda attığı ilham verici ilk adımları belgeledi. Bu fikirlerin kâğıt üzerinde kalmayıp somut politikalara dönüştüğünü görmek, gıda sistemimizin nasıl dönüştüğünü anlamak açısından bir sonraki kritik adım olacak.” — Dr. Hannah Forde, Oxford Üniversitesi Nuffield Birinci Basamak Sağlık Bilimleri Departmanı

İklim dostu gıda sistemi: Ek uzman görüşleri

• Ruth Westcott (Sustain İklim ve Doğa Acil Durumu Kampanya Müdürü ve rapor ortak yazarı): “Bu araştırma, belediyelerin beslenme biçimimizin iklim üzerindeki yıkıcı etkilerini azaltmak için yetkilerini kullanma konusunda gerçek bir kararlılığa sahip olduğunu gösteriyor. Şimdi ihtiyacımız olan şey ulusal düzeyde bir liderlik. Hükümetin sorumluluk alması gerekiyor. Merkezi yönetimin, tüm kamu sektörü catering hizmetleri için zorunlu asgari standartlar belirlemesini istiyoruz. Ancak bu şekilde her yurttaş, sürdürülebilir ve sağlıklı gıdaya eşit şekilde erişebilir.”

Fran Bernhardt (Sustain Ticari Belirleyiciler Koordinatörü ve rapor ortak yazarı): “İklim krizinin tetiklediği aşırı hava olayları ve gıda krizleri gündelik hayatımızda gittikçe normalleşirken, iklim değişikliğinin sağlığımıza yönelik büyük bir tehdit oluşturduğu ve en kırılgan grupların en büyük risk altında olduğu tartışmasız bir gerçek. Eğer hükümet gerçekten sağlık ve adalet başlıklarına öncelik veriyorsa, gıda politikalarının kapsamını sadece beslenmeyle sınırlı tutmayıp iklim krizini de eşit derecede merkeze almalıdır. Sağlıklı ve sürdürülebilir gıdaya erişim, nerede yaşarsa yaşasın herkes için en kolay seçenek haline gelmelidir.”

–

Kaynaklar: Oxford University, Sustain, Oxford University Nuffield Department of Primary Care

–

Yeni araştırma: İklim dostu gıda için yerel ve ulusal standartlar şart yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

İklim değişikliği ile birlikte su sıcaklığında yaşanan küçük değişimler su ekosistemlerini geri dönülemez biçimde değiştiştiriyor. Son yıllarda popülasyonu Akdeniz’de hızla artan aslan balığı ise iklim değişikliğinin su ekosistemindeki etkisine örnek oluşturuyor.

İklim Değişikliği ve Aslan Balığı Popülasyonunun Aşırı Artışı

İlk kez 1990 yılında Süveyş Kanalı üzerinden Akdeniz’e ulaşan aslan balığının göçü 2012 yılında Lübnan kıyıları ile başladı ve o zamandan beri Akdeniz’de görülen aslan balığı sayısı hızla artıyor. Türkiye’de ilk olarak 2015 yılında İskenderun Körfezi’nde görülen bu tür, şu anda Türkiye’nin tüm güney kıyı şeridinde görülüyor ve yaşam alanları giderek Ege Denizi’nin kuzey kıyı şeridine doğru genişliyor.

Aslan balığının Akdeniz’e doğru ilerlemesinin nedeni ise iklim değişikliği nedeniyle Kızıldeniz sularının türün göç etmesini tetikleyecek kadar aşırı ısınması ve bununla birlikte eskiden daha soğuk olan Akdeniz sularının ısınarak bu tür için yaşanabilir bir hale gelmesi. Ancak yoğun aslan balığı göçüne karşın aslan balığının doğal avcıları olan köpek balıkları, orfozlar ve mürenler Akdeniz sularında aynı sıklıkta görülmüyor. Doğal avcılarının olmaması ise aslan balığı popülasyonunun dengesiz bir şekilde artışına neden oluyor. Çabuk yayılan ve etobur bir tür olan aslan balığı hem avcı hem de rakip olması sebebiyle Akdeniz’deki birçok endemik türü tehdit ediyor. Üstelik aslan balığı tek örnek değil. Artık Akdeniz sularında Süveyş Kanalı yoluyla havzaya giren Hint-Pasifik kökenli yaklaşık 500 iklim göçmeni tür bulunuyor. Tür sayısının bu kadar yüksek olmasının sebebi ise, tıpkı aslan balığı için olduğu gibi, iklim değişikliği ve su sıcaklığı artışı.

Ekolojik Krizi Çözmek Mümkün Mü?

Türkiye’de Tarım ve Orman Bakanlığı endemik türleri aslan balığından ve diğer iklim göçmeni balıklardan korumak için su ekolojisi için çok daha yanlış bir müdahale biçimi olan avlanmayı teşvik ediyor, belediyeler aslan balığı avlama etkinlikleri düzenliyor. Üstelik yalnızca Türkiye’de değil Kıbrıs’ta da benzer bir yaklaşım ile aslan balıklarının toplu bir şekilde avlanması teşvik ediliyor. Yunanistan’da ise göçmen türlerin ortadan kaldırılması için bu yeni türleri kullanarak yeni ‘ilginç yemek tarifleri yaratacak’ şefleri teşvik etmek için etkinlikler düzenleniyor. Yapılan bilimsel çalışmalar ise ne yazık ki aslan balığını yalnızca istilacı bir tür olarak ele almakta ve bu ekolojik durumu diğer türleri korumak adına yaşam hakkını göz ardı ettiği ‘istilacı türlerin’ kitlesel olarak avlanmasını önerecek kadar tek bir boyutu ile ele almaktadır.

Oysa iklim değişikliğinin endemik türleri ve ekosistemi nasıl etkilediğini görmezden gelen, değişen koşulları dikkate almayan, balıklara yaşam alanı bırakmayan ve yaşam haklarını ‘eğlenceli yollar icat ederek’ ellerinden alan bu müdahale biçiminin bir an önce terk edilmesi ve su ekosistemlerinin yeni dengesini hesaba katan bütüncül politikaların uygulanması gerekmektedir.

İklim değişikliği gerçeğini tüm yönleriyle ele alan, hayvanların yaşam haklarına saygılı bir acil eylem planının bir an önce geliştirilmesi ise bu ekolojik krizi çözmek için çok kritik.

Kaynak: Ulman, Tuncer, Tüney Kızılkaya ve Zilifli, 2020

Fotoğraf: Tim Nicholson

İklim Göçü Akdeniz’de Başladı yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Et ve süt elde etmek amacıyla ömür boyu işkenceye maruz bırakılıp istismara uğrayan hayvanların yaşadıklarından, yani hayvancılığın temel etik sorunlarından çok gezegenin ve insanların uğradığı zararı gözler önüne seren Et Atlası 2021’in öne çıkan başlıklarını Deutsche Welle’den (DW) derledik.

Marketlerden et satın almak ucuzladı. Ancak bunun hayvanlara*, çevreye ve insan sağlığına bir bedeli var. 52 sayfalık Et Atlası, et üretiminin hem insan hem de dünya sağlığı açısından etkilerini ve sonuçlarını anlatıyor.

Örneğin, sinai hayvan yetiştiriciliğinde aşırı antibiyotik kullanımının nasıl giderek daha dirençli bakterilere yol açtığını, bunun da insanlarda tedavi için kullanılan ilaçların etkinliğini azalttığını vurguluyor.

Benzer bir şekilde hayvan yemi yetiştirmek için ormanların yok edilmesi, insan sağlığı için bir tehdit olarak sayılıyor. Çünkü habitat kaybı hayvanları ve insanları daha da yaklaştırırken yaban hayatla sınırları ortadan kaldırıyor. Bu da virüslerin insan dahil farklı türdeki canlılara çok daha kolay bulaşmasına ve yeni salgınlara yol açabiliyor.

Çevre politikalarına odaklanan Heinrich Boll Derneği’nden Barbara Unmüssig de, Et Atlası 2021’in Berlin’deki sunumunda mevcut durumu özetliyor: “Endüstriyel et üretimi, tehlikeli çalışma koşulları yaratmanın yanı sıra zamanla insanları yaşadıkları yerlerden uzaklaştırır hale geldi. Aynı zamanda ormansızlaşmaya, biyolojik çeşitlilik kaybına ve pestisit kullanımına yol açmaya başladı. İklim krizinin ise ana sebeplerinden biri oldu.”

Et endüstrisinde başı çeken ülkeler

Bizim ümidimiz hayvan kullanımını topyekûn reddeden nesillerin farkındalığından yana olsa da*, sonuçları değerlendirmek için 15-29 yaş arasındaki gençler arasında yapılan ankette, çoğunluğun et endüstrisini mevcut haliyle reddettiklerini ortaya çıktı.

BUND başkanı Olaf Bandt politika üretenlerin, toplumun sektörü yeniden şekillendirme arzusunu dikkate almaları gerektiğini vurgulayarak tarım politikalarının yeniden düzenlenmesini gerektiğinin altını çiziyor. “Gıda dönüşümü olmadan tarım dönüşümünün de gerçekleşmeyeceğini” belirten Bandt, domuz eti ve süt üretiminde Almanya’nın Avrupa Birliği pazarının %20’sine sahip olduğunu söylüyor.

Bandt’ın Almanya için verdiği örneğin pek çok ülke için geçerli olduğu aşikar*. Canlı hayvan ithalatıyla büyük bir miktarlarda “et” dışarıdan alınırken, uluslararası pazarlara bel bağlamak da çevre, hayvanlar ve çiftlikler üzerinde yıkıcı ve zincirleme bir etki meydana getiriyor: “Zaman içinde daha fazla hayvan  daha az sayıdaki çiftliklerde üretiliyor. Bu durum da, bu bölgelerdeki yeraltı sularının hızla kirlenmesine yol açıyor.”

Hayvancılık faaliyetleri yağmur ormanlarını yutuyor

Küresel nüfus ve ekonomik büyüme, artan et talebinin arkasındaki sebeplerden. 1960 yılında dünyada 3 milyar insan vardı ve verilere göre o dönemde et tüketimi yaklaşık 70 milyon tondu. Bu, kişi başına yıllık ortalama 23 kilogramlık tüketime denk geliyordu.

2018 yılına gelindiğinde insan nüfusu 7,6 milyara ulaştı ve et tüketimi yedi kat artarak 350 milyon tona, yani yılda kişi başına 46 kilograma yükseldi.

Bu eğilimle ilgili temel sorun, hayvancılık için geniş arazilere ihtiyaç duyulması. Almanya Federal Çevre Ajansı’na (UBA) göre, dünya çapında ekilebilir arazilerin %71’i şu anda hayvan yemi yetiştirmek için kullanılıyor.

Yani hayvancılıkta kullanılan yemlerin kapladığı alan, doğrudan gıda üretimi için ayrılan arazilerin (%18) dört katı. Pamuk (%7) veya biyogaz amaçlı mısır üretimi (%4) için ayrılan alanlardan da kat kat fazla.

Et talebi artmaya devam ederken, ekilebilir arazi arayışı da artıyor. Sonuç olarak, Brezilya gibi ülkelerdeki geniş orman arazileri, hayvan yemi yetiştirecek alan oluşturmak için katlediliyor.  

Uzmanlar, yeniden ağaçlandırma yapılması için arazi ararken, insan nüfusunu beslemek ve yağmur ormanlarının yok edilmesini durdurmak için insanları bir kez daha beslenme alışkanlıklarını sorgulamaya ve değiştirmeye davet ediyor: Sürdürülebilir bir gezegen için çok daha küçük araziler gerektiren bitki temelli beslenme öneriliyor.

Hayvancılık ve pestisitler arasındaki bağlantı

Et Atlası’nın yazarları, uluslararası et endüstrisinin gücünü ve küresel etkisini ortaya çıkarmanın yanı sıra kimya endüstrisi ile ilişkisini de gözler önüne seriyor.

Yazarlar, tehlike arz eden ve bazı ülkelerde yasaklanan böcek ilaçlarının büyük kimya şirketleri tarafından ihraç edildiğini söylüyor. Bu kimyasalların üreticileri  arasında Bayer Crop Science, BASF ve Syngenta gibi Avrupa kökenli şirketlerin olduğunu, aynı zamanda Corteva ve FMS gibi ABD merkezli şirketlerin bulunduğunu belirtiyorlar.

Heinrich Boll Derneği’nden Unmüssig’e göre, pestisitlerin kullanımı tüm canlı türlerini tehdit ediyor. Bu nedenle BUND’dan Bandt Alman hükümetinin, “Artık Alman şirketlerinin AB’de yasaklanmış olan zehirli kimyasalları ihraç etmesine engel olmak gerekli yasaklamaları hayata geçirmesi gerektiğini” vurguluyor. Bu aslında tüm hükümetler için geçerli olmalı*.

Unmüssig, planlanan AB-Mercosur anlaşması kapsamında pestisitlerin kullanımının çevreye vereceği zarar konusunda karar vericileri uyarıyor ve “Vergilerin kaldırılması, Latin Amerika’ya daha fazla pestisitin girmesine sebep olacak ve et üretimi için daha fazla yağmur ormanı katledilecek” diyor.

Uzmanlar tüketim ve üretimde yeni bir çağ açmanın gerekliliğine vurgu yapıyor.

Kaynak: DW

* Eklenmesinin gerekli olduğunu düşündüğüm vurgu ve ifadelerdir.

Et Atlası 2021: Tabağımızı sorgulama zamanı yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Gerçekleştirilen çalışma neticesinde tüketicilerin neden veganlığa geçiş yaptıklarını, hangi ürünleri beğendiklerini ve beğenmediklerini ve hatta (bu bağlamda) favori süpermarketlerinin neler olduklarını gösteren birtakım sonuçlara ulaşıldı.

3 hafta süren anket çalışmasında 8300’den fazla kişinin katılımıyla ulaşılan sonuçlardan derlediklerimizi aşağıda sizinle paylaşıyoruz.W

Kimler “vegan vb. kimlik ve yaşam tarzlarına sahip” ve neden?

Bahse konu “vegan” spektrum içerisine giren katılımcıların %65’i kendilerini vegan olarak sınıflandırırken sadece %11’i bitki-bazlı tüketici ifadesini seçiyor ve %8’i ise vejetaryen terimini kendine daha yakın bulmakta.

Vegan spektrumun %85’ini kadınlar ve %64’ünü 25-54 yaş arasındaki kişiler oluşturmakta.

Bitki bazlı terimini seçen kişilerin bu kimlik/yaşam tarzı anlayışı görece yeni ve son zamanlarda çok daha popülerleşme eğiliminde, zira bu terimi seçenlerin %34’ü son bir yıldan kısa bir süredir böyle bir yaşam tarzına yönelmiş bulunmakta. 5 yıldır bu yaşam tarzını benimseyenlerin oranı ise kendi içinde %12.

Kendini vegan veya bitki-bazlı terimiyle ifade edenlerin %75’i son 5 yıl içerisinde söz konusu anlayış ve yaşam tarzını benimsemiş. Başka bir deyişle, günümüz veganlarının (ve hayvan bazlı ürün tüketmeyen tüketicilerinin) %75’i 5 yıl öncesine kadar hayvan bazlı ürün tüketen kişilermiş.

Genel değerlendirmede ifade edildiğinde, günümüz veganlarının %71’i “hayvanlar için etik sebeplerle” vegan olmuş. Ancak son bir yılda vegan olanların vegan olma nedenlerine bakıldığında (görece yeni veganların motivasyonları incelendiğinde), %39’unun çevreci (ekolojik) kaygıları en önemli sebep olarak gördükleri sonucuyla karşılaşılmakta.

Dahası, son 6 ayda vegan olanların da %36’sı vegan olmaktaki en büyük motivasyonları olarak sağlıklı olma hedeflerini belirtmiş.

Özetle, etik sebeplerle vegan olanlarla karşılaştırıldığında, sağlık için ve çevreci sebeplerle vegan olanların oransal artışı son yıllarda ve giderek çok daha fazla ivme kazanmakta.

Yararlanılan kaynak:
https://vegconomist.com/studies-and-numbers/results-of-vegan-food-livings-big-vegan-survey-2019-revealed/

Kimler vegan oluyor ve neden? (yeni araştırma) yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Veganlık vurgusu yalnızca çevresel faktörler bakımından insanların kendileri için yol açtıkları riskleri azaltmaktan ibaret değil. Aynı yazıda yine bu ay Oxford ve Minnesota üniversitelerinden bilim insanlarının yayımladıkları bir çalışmada varılan şu çarpıcı sonuca yer verilmiş: Ortalama bir beslenme tarzında tüketilenlere ilave olarak günde 50 gram işlenmiş kırmızı “et” (hayvan bedeni) yiyen bir kişi ölüm riskini söz konusu yıl için geçerli olmak üzere %41 arttırmış olmaktadır.

Bununla birlikte, “etin”, tıbbi açıdan zararlarına kıyasla, çevre üzerinde daha da olumsuz bir etkisi olduğu belirtiliyor: 100 gram sebze ile karşılaştırıldığında 50 gram kırmızı “et” en az 20 kat daha fazla sera gazı salımına ve 100 katı kadar daha büyük arazi kullanımına neden olmakta. Yazarların kullandığı tüm ekolojik göstergelerin ortalaması alınarak ifade edildiğinde söz konusu miktarlardaki kırmızı “et” bir yeşillik kasesinin en az 35 katı daha fazla zarar veren özelliklere sahip.

Yararlanılan kaynak:
How much would giving up meat help the environment?

“Ekolojik çözüm veganlıkta!” – The Economist yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Özetle sadece havadan elde edilen materyaller aracılığıyla “hayvanlardan elde edilmekte olanlarla aynı besin profiline sahip protein” sağlanabilmekte.

Şirket “hava-bazlı et” ürünlerinin ilk prototiplerini geçen hafta tanıttı. Bu ürünün arkasındaki teknolojinin kökeni 1960’larda NASA’nın keşfettiği bir fikre kadar uzanıyor: Astronotların uzun süre uzayda kalırken sağlıklı beslenmesinin en uygulanabilir yolu olarak nefes alıp verirken ortaya çıkan mikroorganizmaların kullanılmasıyla çıkan karbondioksitin gıdaya dönüştürülmesi fikri bulunmuş. Bahse konu yöntem Dünya üzerinde fermantasyon tanklarının içinde benzer bir işlem gerçekleştirilerek gıdanın çevresel ayak izini radikal bir biçimde iyileştirmeye yardımcı olabilecek.

Air Protein kendisinin daha da geliştirmiş olduğu bu teknolojiye -yoğurt yapmaya benzeterek- “probiyotik bir üretim süreci” diyor. Bu süreçle bir fermentör içerisinde ürettiği ürünlerin yaklaşık %80’i protein. Amino asit profili de kırmızı “et” ve diğer hayvan bazlı proteinlerden eksik olmadığı gibi yeterli miktarda B12 vitamini dahil pek çok yararlı vitamin ve mineral de bu şekilde üretilen ürünlerde mevcut. Ayrıca, hayvansal proteinlerin aksine, herhangi bir antibiyotik ve hormon da içermiyor ve sonuç olarak tüm süreçleri yenilenebilir enerji modelinde işlemiş oluyor.

İşlemde kullanılan karbondioksit gazının atmosferden çekilerek iklim değişikliğiyle mücadele için tasarlanmış doğrudan hava yakalama tesislerinden gelebileceği de belirtilmekte.

Yetkililerin yaptığı açıklamaya göre şirket şu anda “pazara sunulacak olan ilk gıdayı” araştırıyor ve önümüzdeki yıl ürün yelpazesiyle ilgili duyurular yapmayı planlamakta.

Yararlanılan kaynaklar:
https://www.airprotein.com/
https://www.fastcompany.com/90428522/the-newest-fake-meat-is-made-from-thin-air
https://www.theguardian.com/food/shortcuts/2019/nov/13/the-vegan-revolution-why-the-latest-meat-is-made-entirely-from-thin-air

Air Protein karbondioksitten üretilen vegan “et” ile geliyor yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Doktorlardan beslenme uzmanlarına, Olimpiyat sporcularından kronik hastalıklarla mücadele eden kadınlara kadar, “Legends of Change” 85’ten fazla birinci elden anlatılan gerçek yaşam hikayesinin, veganlık sürecinde yardımcı olabilecek alışkanlıkların ve önerilerin bir derlemesi. Kitaptaki tüm bu paylaşım, bilgi ve öneriler direkt olarak ve sadece kadınlar tarafından sağlanmış.

Bitki bazlı beslenmeyle ilgili konular başta olmak üzere vegan yaşam tarzına geçişte neler yaşandığı birbirinden oldukça farklı hayatları olan kadınların çok kişisel detayları verilerek tam olarak yaşandığı haliyle yansıtılmaya çalışılmış ve böylece hem ilham verici hem de sürecin görünüşteki/olası “zorluklarına” ilişkin ortaklaşma ve dayanışma hissi veren ve pratik çözümler sunan bir derlemeye kavuşulmuş. Kitap bu yönüyle vegan olmak isteyip de bazı tereddütleri bulunan bireylere de hitap ediyor.

Rebecca Frith yukarıda bahsedilen yaşam öykülerini derleyici anlatımının yanı sıra veganlığın ve bitki bazlı yaşam tarzının insanlar, hayvanlar ve çevre üzerindeki olumlu etkilerini de küresel bir ölçekte ve kapsamlı bilimsel araştırmalardan yararlanarak ele almış.

Frith kitabının zamanlamasıyla ilgili sorulan bir soruyu yanıtlarken 2019’un veganlığın anaakımlaşma fırsatına önemli ölçüde yaklaştığı bir yıl olduğu ve pazar araştırmacılarının vegan olma eğilimlerindeki bu ciddi yükselişe etki eden üç ana faktör belirlediğinden bahsediyor: Hayvan hakları duyarlılığı, çevresel kaygılar ve kişisel sağlık amaçları.

Değişimin efsanelerine -en iyi örnek iddiasıyla değilse de- birkaç hakiki örnek olarak seçilen söz konusu kadınların vegan değişim kapasite ve yolculukları ile çevrelerine bu anlamda nasıl nüfuz edebildikleri en çok bu üç (hayvanlar, çevre, sağlık) kilit motivasyon üzerinden anlatılmakta.

Şefkatli bir yaşam tarzının kendine has güzellikleriyle birlikte veganlık sayesinde çeşitli hastalıklardan şaşırtıcı derecede harika iyileşme durumları ve/veya bu hastalıklardan kalan olumsuz etkilerin bütünüyle silinmesi, hayatta kalma hikayeleri, atletik performanslarda kritik artışlar, epik dönüşümler, değişen yaşamlar, kurtarılan hayvanlar vb. etkileyici yaşanmışlıklar kitabın genel akışını oluşturuyor.

Kitapta işlenen diğer konulardan birkaçı şunlar: Beslenme üzerine yapılan “bilimsel”/market araştırmaları nasıl manipüle edilmekte; önde gelen bitki bazlı beslenme uzmanları ve doktorlar optimal sağlık ve uzun yaşam için ne yiyor; Olimpiyatlar yarışan vegan atletler kendi maksimum performanslarını yakalayabilmek için nasıl beslenmekte; çeşitli vegan olmayan gıda bağımlılıkları olan kişilerin değişimi başarmak için neler yapabileceği; veganlığa geçerken gündelik yaşamda kolayca uygulanabilecek küçük ama etkisi büyük şeyler/numaralar; bitki bazlı beslenerek sağlıklı kilo vermek; çiğ bitki bazlı diyetlerle binlerce kadının kanser hastalıklarının nasıl tedavi edildiği; vegan fitness modellerinin önerileri; diyabet, kötü kolesterol ve yüksek tansiyon hastalıklarını bitki bazlı beslenmeyle tersine çevirmiş sayısız kişinin deneyimleri; veganlıkla gelen kişisel büyüme ve başarılar; vegan ürünlerin insan cildinde yarattığı pozitif değişimler; bitkisel beslenmeyle yakalanan daha iyi uyku, zihinsel odaklanmada gelişme ve sindirim sisteminde iyileşmeler…

Son olarak belirtilmesi gereken bir nokta da yazarın vegan etik üzerinden vegan olmayanları yargılamaktan kaçınmış olması. Frith vegan kültürü, yaşam tarzı ve topluluğunu vegan olmayanlara açmayı ve kutuplaştıran bir söylem yerine köprüler kurmayı sağlayan bir yaklaşıma sadık kalmış görünmekte. Buna paralel olarak, Frith veganlığın her zaman genişleyen bir kulüp havasında olması anlayışını kitabının merkezine koyduğunu ifade ediyor.

Kitap online sipariş yoluyla ABD dışındaki ülkelere de ulaştırılabilmekte (430 sayfa uzunluğunda ve başka bir dile çevirisi henüz yayımlanmadı).

Yararlanılan kaynaklar:
‘Legends Of Change’ – New Book Highlights Inspiring Vegan Women:
http://bit.ly/2p1FnKt
Legends of Change:
https://www.legendsofchange.com/?r_done=1

Vegan devrimin son yıllarda itici gücü olan kadınlara dair yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Eyleme katılan aktivistlerin bir kısmı da kapının önünde kendilerini yere bırakarak zemini kana buladı. Bu “kanlı” eylemin sembolik mesajı sürdürülebilirlik ilkesine bağlı kalmayan ve böylece iklim krizinin daha da kötü bir hal almasına yol açan moda vb. sektörlerdeki şirketlerin hayvanlara ve insanlara yönelik kan dökücü bir işlevi yerine getirdiği, çevreyi yaşanmaz hale getirip ekolojik dengeyi bozarak doğayı vahşice sömürdüğü ve bunun da aslında insanların ve insan-olmayan hayvanların ölümlerinde direkt bir payı olduğuydu.

20-27 Eylül İklim Grevleri için hazırlıklarını da aynı hassasiyet noktasından sürdüren örgütün amacı tüm üreticilerin toptan bir boykotu veya markaları karalamak değil bu alanda iklim ve çevre bilinci temelinde bir dönüşümü yaratmak ve daha etik olan markaları öne çıkararak diğer markaları da bu tür bir değişime uyum göstermeye zorlayacak bir toplumsal seçilim sürecini ilerletmek olarak belirtilmekte.

Yararlanılan kaynak:
https://www.independent.co.uk/life-style/fashion/extinction-rebellion-london-fashion-week-cancel-a9101146.html
https://www.sozcu.com.tr/2019/dunya/londra-moda-haftasinda-sok-protesto-her-yer-kan-golune-dondu-5331836/

Yokoluş İsyanı’nın Londra Moda Haftası’nda boykot çağrısı yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Raporda insan-kaynaklı seragazı salımlarının ve böylece iklim değişikliğinin topraklara ve üzerindeki doğal ve yapay ögelere verdiği zarar sonucunda gıda güvenliğinin ciddi ölçüde tehdit altında olduğu çok kapsamlı veri ve analizlerle gösterildi.

İklim değişikliği, arazi yönetimi, çölleşme, biyoçeşitlilik ve gıda sistemlerinin karşılıklı etkileşimler içerisinde bulunduğunu ortaya koyan rapor savaşım ve uyum niteliğinde hayata geçirilecek uygun politikalar ve verilecek başkaca önleyici yanıtlarla sürecin nasıl tersine çevrilebileceğine ve bu anlamdaki fırsatlara ve iyileştirici olanaklara da geniş yer veriyor.

Bu noktada arazilerin ve gıda sistemlerinin bitki-bazlı seçeneklere göre yeniden dizayn edilmesiyle düzenlenmesi, bu yöndeki uygulamaların yaygınlaştırılıp geliştirilmesi ve söz konusu bakımlardan vegan olanakların görebileceği işlev ve maliyet-etkinliği değer kazanmakta.

Zira arazilerin vegan dönüşümü denebilecek kalıcı nitelikte bir kullanım değişikliğine gidilebilirse sadece seragazı emisyonlarının düşürülmesiyle iklim krizi değil insan yaşamını birincil düzeyde ilgilendiren çevreyle ilintili başka pek çok küresel ve bölgesel sorun etkili biçimlerde ele alınabilir ve sürdürülebilir yaklaşımlarla gıda güvenliği sağlanabilir.

Sonuç olarak, iklim değişikliğinin tarım ve gıda üretimiyle daha karmaşık ve kritik ilişkiler içerisinde olduğu özellikle politika yapıcıların dikkatine sunulduğu gibi tüm özel sektörler için farklı sorumluluklara değinilen bütüncül bir sürdürülebilir yanıt seçenekleri seti öneriliyor.

IPCC temelde bitkisel beslenmeye dayanan gıda sistemlerinin gerekliliğinin yanı sıra yenilenebilir ve temiz enerji, karbonsuzlaştırılan bir küresel ekonomi, şehirlerin daha verimli hale getirilmesi ve ulaşım alt yapılarının geliştirilmesi şeklinde birincil önerilerini sıralarken özellikle gıda krizi yaşanmaması için zamanın daraldığını da vurgulamakta.

Yazan: Barış Bayram
Yararlanılan kaynaklar:
https://www.ipcc.ch/2019/08/08/land-is-a-critical-resource_srccl/
https://www.bbc.com/news/science-environment-49238749

Veganlık için bir ses daha: İklim Değişikliği ve Arazi Raporu yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Elon Musk’ın Tesla şirketinin “tamamıyla vegan” bir araba için gereken hazırlıkları sürdürdüğünü açıklaması gibi pek çok şirket tüketicilerin böylesi etik kaygılarına vegan yanıtlar verme gayretlerini arttırdığını ürünleriyle ve söylemleriyle gözler önüne seriyor. Benzer biçimde, Porsche yeni elektrikli arabasında (Taycan) iç kısım için vegan deri opsiyonu sunacağını duyurdu.

Deri işlevinde bir üründen söz ederken “vegan deri”, işlenmiş hayvan-bazlı içeriklerden elde edilenlerden farklı olarak, çoğu kez sentetik ürünlerden hazırlanmış ve -sentetik ya da değil- hayvansal içeriklerin hiçbir şekilde kullanılmadığı anlamını taşır. Kullanılmakta olan böyle ürünlerin çoğunluğu plastik-bazlı polyurethane chloride ve polyurethane maddelerinden üretilmekte. Son olarak, vegan derinin hayvan derisine kıyasla önemli bir kullanım avantajı sağladığını da hatırlatalım: Zamanın etkisiyle bozulmaya karşı ciddi farklarla daha tercih edilesi olması.

Vegan deri ve diğer vegan ürünleri satın alma tercihindeki asıl artı yön elbette çevre ve hayvan haklarını içine alan etik motivasyonlara karşılık gelen somut sonuçları veriyor olması. Gençlerin tüketim alışkanlıklarının bu yönde hızla değişmesi ve Bill Gates gibi etki alanı çok geniş olan yatırımcıların desteği de bahse konu sonuçları gitgide hızlandırmakta.

Sayılabilecek diğer artıların başında ise vegan derinin genellikle daha düşük maliyetli ve böylece ucuz olması geliyor. Plastik-bazlı vegan ürünler hayvan-bazlı ürünlerden daha ucuz olmakla birlikte organik vegan materyallerden üretim henüz aynı fiyat avantajını sağlayamıyor. Dolayısıyla, böylesi vegan materyallerden üretilen ürünlerin maliyet ve fiyatlarının yeterince düşebilmesi için tüketici ve üreticilerin bazı değişikliklere yönelmesi gerekmekte. Yine de, tüm sonuçlarıyla etik bakımdan değerlendirildiğinde söz konusu iki vegan deri de geleneksel (vegan-olmayan) derilerden daha olumlu bir konumda görülüyor.

Aynı anda vegan, çevre-dostu, hesaplı ve sürdürülebilir olabilen üretim ve tüketim olanaklarının kayda değer gelişmeler gösterdiği kabul edilmekle beraber, son dönemde pek çok kesim tarafından bu konularda hem üreticilerin hem de tüketicilerin daha aktif roller üstlenmesi gerektiğine sıklıkla işaret edilmekte.

Yazan: Barış Bayram
Yararlanılan kaynaklar:
https://www.washingtonpost.com/business/energy/what-is-vegan-leather-and-should-you-be-wearing-it/2019/08/26/3a59b7ba-c878-11e9-9615-8f1a32962e04_story.html?noredirect=on
https://www.livekindly.com/2020-porsche-electric-taycan-vegan-leather-interior/

Vegan deri nedir ve neden tercih edilmeli yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.