Hayvan hakları mücadelesi; hukuk, sağlık, ekoloji, beslenme, afet yönetimi, iletişim ve akademi gibi birçok farklı alanda bilgi üretimini ve dayanışmayı gerektiriyor. TVD Komiteleri de, hayvan sömürüsüne karşı hak temelli bir yaklaşımı esas alarak bu amaçla, gönüllülük esasına dayanan bu yapıyla hayata geçiyor.

TVD Komiteleri neler?

• Hukuk
• Sağlık
  • İnsan Sağlığı
  • Hayvan Sağlığı
• İklim ve Ekoloji
• Afet ve İlkyardım
• Beslenme
• Öğrenci
• Girişimci
• Basın ve Görsel Medya

Hangi başvurulara açık?

İlgili alanlarda bilgi, deneyim ve eğitim birikimine sahip vegan bireylerin başvurularını bekliyoruz.

TVD Öğrenci Komitesi için ise uzmanlıktan çok; hayvan hakları, vegan menü ve kampüslerde bitki temelli dönüşüm için sorumluluk almaya, inisiyatif göstermeye ve değişim yaratmaya istekli liseli ve üniversitelilerin katılımını önemsiyoruz.

Nasıl çalışacağız?

Tür ayrımcılığına ve hayvan sömürüsüne karşı;

• Kolektif üretim
• Bilimsel yaklaşım
• Etik bütünlük ve tutarlılık
• Acil gündemlerde ve uzun vadede savunuculuk
• Düzenli iletişim ve eşgüdüm ile çalışmayı hedefliyoruz.

Bilgilendirme ve başvuru formu

Komiteler, çalışma ilkeleri ve başvuru sürecine ilişkin tüm ayrıntılar web sitemizde, tvd.org.tr/tvd-komiteleri adresinde.

Katılım sağlayamasanız da, çevrenizde ilgilenebilecek kişilerle çağrımızı paylaşmanız ve iletişim kanallarınızdan duyurmanız bile mücadeleye bu aşamada, şimdiden katkıda bulunacaktır.

Hayvan hakları için TVD Komiteleri kuruyoruz yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Bu nedenle hepimizin aklındaki soruları ve 6 Şubat depreminde aktif çalışan gönüllülerin önerileri ile gelişen cevapları derledik.

Hayvanların güvenliği için deprem öncesinde ne yapabilirim?

• Evinizdeki büyük ve ağır olan tüm mobilyaları sarsıntılar sırasında devrilme tehlikesi taşıdığı için duvara sabitleyin.
• Hayvanlar için kuru mama, su, düzenli kullanılan ilaçlar, ilkyardım malzemesi ve pasaportlarının bulunduğu deprem çantanızı hazırlayın, çantayı hızlı ve kolayca erişebileceğiniz bir yerde bulundurun.
• Mikroçiplerinde ve tasmalarında güncel iletişim bilgileriniz olsun, yapabiliyorsanız hayvanların konumunu takip edebileceğiniz (airtag, smarttag vb. gibi) cihazları tasmalarına takabilirsiniz.
• Taşıma kutusu veya taşıma çantası gibi hayvanların kaçamayacakları, kapanabilir kutuları deprem sonrasında hızlıca erişebileceğiniz bir yerde bulundurun.

Deprem sonrasında evden çıkarken kedi ve/veya köpek için ne yapabilirim?

• Evdeki bütün köpekleri yaş, boyut veya sağlık durumu fark etmeksizin tahliye edin.
• Büyük ırk köpekler için sağlam, mekanizmalı olmayan, göğüs tasması kullanın ve hiçbir şekilde tasmalarını bırakmayın. Küçük ırk köpekler için tasmalara ek olarak taşıma çantaları kullanabilirsiniz.
• Evdeki insan sayısı başına ikiden az kedi varsa evden çıkarken kedileri içinden kolayca çıkamayacakları kutu veya taşıma çantalarına koyarak yanınıza alın.
• Evdeki kedi sayısı az ancak fiziksel olarak kedileri hızlıca güvenli alana taşıyamayacak durumdaysanız kendi güvenliğinizi sağladıktan sonra çevrenizden dayanışma talep edin.

Evde insan başına ikiden fazla kedi varsa ne yapabilirim?

• Evdeki insan sayısı başına ikiden fazla kedi varsa deprem sonrasında hayvanların hızlıca tahliyesi mümkün olmayabilir. Bu durumda eve tekrar girebileceğiniz ana kadar kedileri evde bırakmanız gerekebilir.
• Engelli, düzenli ilaç kullanması gereken, hasta veya sık sık bakıma ihtiyaç duyan kedileri hiçbir şart altında yanınızdan ayırmayın.
• Sağlıklı kedileri evde bırakmanız gerektiğinde evinizin her odasına günlük ihtiyaçtan fazla olacak şekilde kırılmaz kaplarda su ve mama bırakın.
• Evinizde hayvan bırakıyorsanız kapılarınızı asla kilitlemeyin. Kedi gibi çevik ve küçük boyutlu hayvanların olası sarsıntılarda kaçabilmesi için kapı/pencere gibi çıkış noktalarını kapatmayın.
• Güvenli olan ilk anda durumlarını kontrol etmek ve tahliye etmek için kedilerin yanına dönün.

Kolayca tahliye edilemeyecek hayvanlar için ne yapabilirim?

• Sarsıntılar sırasında ağzı açık olan akvaryumların suları taşabilir. Bunları önlemek için hava filtrelerinin çalışmasını engellemeyecek şekilde kapak veya streç film yardımıyla akvaryumların üzerini kapatın.
• Hamster, ginepig vb. gibi kutuda taşınabilen küçük hayvanların kutularını güvenli bir alana taşıyın. Eğer yapabiliyorsanız veya bir süre daha evinize dönmeyecekseniz daha küçük bir taşıma kutusu aracılığıyla yanınıza alın.
• Kuşların strese girmelerini engellemek için kafeslerinin üzerini örtün. Eğer evde bırakmak durumundaysanız kafesi devrilemeyeceği güvenli bir alana taşıyın, acil durumlar için kafes kapağını açık bırakın.
• Güvenli olduğunda hayvanların durumunu kontrol etmek ve tahliye etmek için eve geri dönün.

Deprem sırasında hayvanlardan uzaktaysam ne yapabilirim?

• Gün içinde hayvanlar evde yalnız kalıyorsa, deprem sonrasında komşularınızla iletişime geçerek binanızın hasar durumunu ve dolayısıyla hayvanların tehlike durumunu öğrenebilirsiniz.
• Siz uzaktayken hayvanların tahliye edilebilmesi ya da kurtarma ekiplerine hangi binada kaç hayvanın mahsur kaldığının bilgisinin verilebilmesi için önceden komşularınızla dayanışma ağı oluşturun, sokağınızdaki hayvanların fotoğraflarını ve detaylı bilgilerini içeren dijital ve basılı envanter tutun. Bu envanterler kaçma ve kaybolma durumlarında da kullanılabilir.
• Evde yalnız olan hayvanların durumunu kontrol edebilmek için evinize uzaktan kumanda edilen ev tipi kameralardan yerleştirebilirsiniz.
• Eğer sizin yerinize evdeki hayvanları tahliye edecek bir yakınınız yoksa yapabildiğiniz ve güvenli olan ilk anda eve geri dönün.

Deprem Sonrasında Evdeki Hayvanların Güvenliği İçin Ne Yapabiliriz? yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

08 Şubat 09:00 – 21:00 saatleri arasında 4. Levent’teki Vegan Derneği ofisine bırakabileceğiniz veya gönderebileceğiniz insani yardımları ilk etapta Hatay ve Kahramanmaraş’taki yerel yönetimlere ve hayvanlarla ilgili olanları sahadaki hayvan koruma gönüllülerine ulaştıracağız.

Göndereceğiniz yardımlar tırlar doldukça yola çıkacaktır. O nedenle mümkün olduğunca erken saatlerde, toplu bir şekilde göndermenizi rica ederiz.

Önemli Notlar:

• Özellikle mont ve ayakkabı için afet bölgesindeki koşullara (gece hava sıcaklığı -6 derece) dayanabilecek nitelikte kar, yağmur ve soğuğa dayanıklı ürünler tercih edilmelidir.
• Hijyen sorunu nedeniyle ikinci el ürünleri kabul edemeyeceğiz.
• Hazırlayacağınız kolileri mümkün olduğunca malzeme türlerine göre ayırıp içinde ne olduğunu koli üzerine yazarak getirmenizi rica ederiz.
• Nakdi yardım/para yardımı kabul edilmemektedir.

Yardım kolilerinizi, Vegan Derneği ofisine bırakabilirsiniz.
Adres: Konaklar Mah. Akçam Cad. 11/5 4. Levent Beşiktaş / İSTANBUL
Telefon: 0 850 885 34 00

TEMEL İHTİYAÇLAR:

• Su
• Konserve Gıda
• Paketli Ekmek
• Kaşık/Çatal
• Elektrikli Soba
• Katalitik Soba
• Isı pedleri
• Cep Isıtıcısı
• Sıcak Su Torbası
• El Feneri
• Kibrit
• Çakmak
• Işıldak
• Kalem Pil
• Kafa Lambası
• Power Bank
• Şarj
• Uzatma Kablosu

HAYVANLAR İÇİN:

• Kedi Maması
• Köpek Maması
• Saman/Ot (Kırsaldaki Hayvanlar İçin)
• Kedi Taşıma Kabı
• Köpek Taşıma Kabı
• Köpekler için ağızlık
• Tasma – Kayış
• Kalın İp
• Kedi ve Köpek Yakalık
• Su ve Mama Kapları
• Kuş yemi

BEBEKLER İÇİN:

• Bebek Bezi
• Bebek Maması
• Bebek Devam Sütü
• Soğuktan Koruyacak Bebek Giysileri
• Farklı Yaş Grubu Çocukları İçin Oyuncaklar
• Biberon

İLK YARDIM ÜRÜNLERi:

• Sargı Bezi
• Gazlı Bez
• Medikal Malzemeler
• İlk yardım çantası
• Engelli ve Yaşlılar İçin Baston
• Görme Engelliler İçin Baston
• Tekerlekli Sandalye
• Ağrı bantları

HİJYEN ÜRÜNLERİ:

• Hijyenik Ped
• Hasta Bezi
• Islak Mendil
• Kağıt Havlu
• Tuvalet Kağıdı
• Sabun
• Dezenfektan

KORUYUCU EKİPMANLAR:

• Koruyucu Kıyafet (Bere, Atkı, Eldiven)
• Kışlık Çadır
• Yer süngeri – Kalın Mat (Çadır zemininden gelen soğuğu önlemek için)
• Kamp sandalyesi
• Battaniye
• Uyku Tulumu
• Yorgan
• Yetişkin Bot/Çizme
• Yetişkin Yağmurluk, Mont
• Yetişkin ve Çocuk İç Çamaşırı
• Çocuk Bot/Çizme
• Çocuk Yağmurluk, Mont
• Yetişlin ve Çocuk İçlik-Kışlık Çorap

PROFESYONEL İHTİYAÇLAR:

• Hilti
• İş Makinesi
• Vinç
• Karavan
• Jeneratör
• Seyyar Mutfak Aracı

“Yaşam İçin Birlikteyiz” Dayanışma Kampanyası yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

6 Şubat’ta gerçekleşen ve yıkıcı etkisi Gaziantep, Hatay ve Kahramanmaraş dahil olmak üzere Türkiye’nin 10 ilinde hissedilen depremlerden etkilenen herkese geçmiş olsun dileklerimizi iletiyor, sevdiklerini ve yakınlarını kaybedenlere baş sağlığı diliyoruz. İnsanlar ve hayvanlar için depremin yarattığı fiziksel ve psikolojik tahribatı aşmak, bölgedeki ihtiyaçlar ve planlanan yardımlar için bilgi ve destek akışını sağlamak için Vegan Derneği olarak biz de elimizden gelen desteği vereceğiz.

Hazırladığımız ve önümüzdeki günlerde güncellemeye devam edeceğimiz bu bağlantıda yer alan Excel dosyasında denk geldiğimiz, etiketlendiğimiz veya bize ulaştırılan bilgileri kaynaklarıyla birlikte olabildiğince derlemeye çalıştık.

Bu dosyada veteriner klinikleri, belediyeler ve sivil toplum kuruluşları çağrıları yer alıyor.

Aynı zamanda kaybolan, yaralanan veya alanda refakatsiz bulunan kedi, köpek ve diğer hayvanlar için de bilgileri eklemeye, güncellemeye devam edeceğiz.

Daha önce oluşturulan benzer excel dosyalarına aynı bilgileri girerek bilgiye herkesin kolaylıkla ulaşmasını sağlamaya da çalıştık. Farklı başlıklarda oluşturulan excel dosyalarına ise yine dosyada referans verdik.

Ağırlıklı olarak bölgedeki hayvanlar için çağrıda bulunan oluşumları açık yeşil ile işaretleyerek, bulmayı ve takibi ayrıca kolaylaştırmak istedik.

Depremde yaralanan, enkaz altında kalan insanlarla beraber hayvanların da arama kurtarma faaliyetlerinde geride bırakılmaması, imkanı olanların yemek ve su tedariki, ısınma ve tedavi sağlaması kritik önemde.

View this post on Instagram

A post shared by Vegan Derneği Türkiye (@tvd.org.tr)

Depremzede insanlara ve hayvanlara destek listesi yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Rapor edilen hava durumuyla ilgili doğal afetlerin sayısı 1960’lardan bu yana dünya çapında üç kattan fazla arttı. Bu afetler her yıl, başta gelişmekte olan ülkelerde olmak üzere 60.000’den fazla insanın ölümüyle sonuçlanıyor[1].

Orman yangınları atmosfere büyük miktarlarda karbondioksit, karbon monoksit ve ince partikül madde salarak havayı ve iklimi etkiliyor. Ortaya çıkan hava kirliliği, solunum ve kardiyovasküler problemler de dahil olmak üzere bir dizi sağlık sorununa neden olabiliyor.

Orman yangınları ve volkanik faaliyetler, 1998-2017 yılları arasında dünya genelinde boğulma, yaralanma ve yanıklardan kaynaklanan 2400 ölümle 6,2 milyon insanı etkiledi [1]. Ancak iklim değişikliği nedeniyle orman yangınlarının boyutu ve sıklığı her geçen gün artıyor. Daha sıcak ve daha kuru koşullar ekosistemleri kurutuyor ve orman yangınları riskini artırıyor.

2030-2050 arasında iklim değişikliğinin yetersiz beslenme, sıtma, ishal ve ısı stresinden yılda yaklaşık 250.000 ek ölüme neden olması bekleniyor[1].

İklim değişikliği ve kronik ruh sağlığı riskleri

Orman yangınlarının bir diğer önemli sağlık etkisi, çoğunlukla göz ardı edilen ruh sağlığı ve psikososyal esenlik hali. Bilim insanları, büyük ölçekli yangınlara doğrudan maruz kalmanın, özellikle travma sonrası stres bozukluğu (TSSB – PTSD) ve depresyon olmak üzere zihinsel sağlık bozuklukları riskini önemli ölçüde artırdığını ortaya koyuyor.

UC San Diego Tıp Fakültesi Psikiyatri Bölümü profesörleri yaptıkları bir çalışmada[2], kişinin hayatında geçmişte yaşadığı duygusal düzeydeki travmatik olayların bu tür afetlerde ruh sağlığı durumunu tetiklediğini söylüyor.

Çocukluk çağı travması veya uyku bozukluklarının zihinsel sağlık sorunlarını şiddetlendirdiğini belirten uzmanlar, ABD California’da büyük yıkıma sebep olan yangınların ardından, doğrudan yangınlara maruz kalan ve yangın bölgelerinden daha uzakta yaşayan bireyler üzerinde yaptıkları değerlendirmeler sonunda bu kişilerin yaklaşık üçte ikisinin yangından 16 ila 24 km uzaklıkta olduklarını, TSSB, depresyon ve anksiyete bozukluklarında yangına yakınlık ve yangına maruz kalma veya istismar ve ihmal gibi çocukluk çağı travmalarını, olumsuz deneyimlerle kötüleşen unsurlar olarak tespit ettiler.

Endişe verici olan şey, UC San Diego’daki Scripps Oşinografi Enstitüsü profesörü olan ve çalışmanın ortak yazarı Veerabhadaran Ramanathan’ın dediği gibi, Orman yangını gibi stresli yaşam olaylarının iklim değişikliği nedeniyle daha sık hale gelmesi.

“1970’lerden bu yana California’daki yangınların boyutu yüzde 400 arttı” diyen Ramanathan, geleceğe dair karanlık bulguları paylaşıyor: “2018’deki orman yangınını hatalı bir iletim hattı çıkarmış olsa da bu, insan kaynaklı iklim değişikliğinin körüklediği, birden fazla yılı kapsayan genel bir felaket eğiliminin parçası. Havanın, toprağın ve ağaçların buharlaşarak kuruması yoluyla, ısınma bir kuvvet çarpanı görevi görür. 2030 yılına kadar, ısınmanın yüzde 50 artması muhtemel. Bu çalışma, ruh sağlığı sorunlarını önümüzdeki on yıllar için ciddi bir risk olarak karşımıza çıkarıyor.”

Etkileşim “ahı”: Hayvan tüketimi, yağmur ormanları ve iklim krizi

Her saat dünya çapında 800 futbol sahası genişliğinde orman alanı yok oluyor ve tüm dünyada yıkıcı yangınlar yaşanıyor[3]. 2090’a kadar ise Avrupa Birliği’nde yanan alanların yüzde 200 artabileceği öngörülüyor. Bilimsel kanıtlar, insan kaynaklı iklim değişikliğinin orman yangını faaliyetlerindeki hızlı ve benzeri görülmemiş artışların temel itici gücü olduğunu gösteriyor.

Sıcaklık arttıkça atmosferin suyu ekosistemden çekme yeteneği katlanarak artıyor. Son 15 yılda, atmosferin suyu ekosistemden çekme yeteneği 120 yıllık ortalamasından yüzde 12 daha yüksek.

İklim modelleri, 2050 yılına kadar yanmış alanların yüzde 60 artacağını ve yangın mevsiminin 23 gün daha uzun süreceğini öngörüyor.

Yangınlar yanmış alanları erozyona, sel baskınlarına, çamur kaymalarına ve toprak kaymalarına daha yatkın hale getirir; bitki ve hayvanların yaşam alanlarını yok eder. Yangınlardan kaynaklanan sellerin yanı sıra enkaz ve tortular su kaynaklarını kirletebilir.

Brezilya’daki Amazon Yağmur Ormanları’nın büyük bölümünde sığır eti ve Endonezya’da palm yağı üretimi için yok edilen orman bitki örtüsü, aynı zamanda hayvancılık sektörünün ihtiyaç duyduğu yemleri üretmek için tarım alanlarının açılması ve yüksek koruma değeri olan alanların yapılaşma ve endüstrileşme amacıyla yaygın bir şekilde, kasıtlı olarak yakılmasıyla da ortadan kaldırılıyor.

Özellikle endişe verici olan şey, bu büyük çaplı ve insan kaynaklı orman tahribatlarının geniş bölgelerdeki ekosistemlerin direncini ne ölçüde aşındırdığı[4].

Evet, ateşe uyum sağlamış çoğu bitki ve hayvanın iyileşeceğini beklemek akla yatkın olabilir. Ancak ekosistemler üzerindeki devasa, tekrarlayan ve yüksek şiddetteki orman yangınlarının ekolojik maliyetleri devasa olabiliyor.

Tüm türler, doğrudan ve dolaylı olarak birbirlerine bağlı ve bağımlı oldukları için karmaşık bir etkileşim ağıyla hayatta kalırlar. Besin ağı, bu tür ağlara iyi bir örnektir. Bu kadar çok sayıda bitki ve hayvanın eşzamanlı kaybı, türlerin etkileşim biçimleri üzerinde kademeli etkilere sahip olabilir – ve dolayısıyla yüksek şiddetteki orman yangınlarından sonra ekosistemlerin iyileşme ve düzgün çalışma yeteneğini de olumsuz etkileyebilir.

Bu nedenle orman yangınlarından kaynaklanan biyoçeşitlilik kaybını, yalnızca bir veya iki karizmatik hayvan türü yerine, insanlar da dahil olmak üzere etkileşim halindeki organizmaların tüm ağları açısından değerlendirmek çok önemli.

Örneğin, ekosistemlerin türlerin yok olmasına karşı direncini inceleyebilen ekolojide yeni yöntemler kullanarak Portekiz’deki orman yangınları kaynaklı bitki ve hayvan kayıpları hakkında yapılan bir araştırma, yanmış alanlarda etkileşime giren bitki ve hayvan ağlarının kırılgan hale geldiğini ve türlerin yok olmasına daha yatkın hale geldiğini buldu.

Böcekler tarafından yapılan polenleşmenin ortadan kalkması, yıkıcı orman yangınlarının bir başka önemli etkisidir. Son yıllarda, büyük ölçüde insan faaliyetleri nedeniyle dünya genelinde tozlayıcı (polenleşmeyi sağlayan) hayvan türlerinde büyük düşüşler görüldü. Bilim insanları tarafından kesin bir rakam verilemese de geniş çaplı yangınlarda milyonlarca böceğin hayatını kaybettiği biliniyor.

Tozlaşma sadece büyüleyici bir doğa fenomeni değildir; temel bir ekolojik hayatta kalma işlevidir. Tozlayıcılar olmadan, insan türü ve dünyanın karasal ekosistemleri hayatta kalamaz. Günümüzde dünyadaki gıdanın %90’ı 82 çeşit bitkiden elde edilirken bu bitkilerin %80’i arılar tarafından dölleniyor ve bir arı kolonisi tek başına 300 milyon çiçeği tozlayabiliyor. 250.000 bitki türünün %88,7’si kapalı tohumlu bitki ve bunların %90’ı da yine arılar, böcekler, güveler ve sinekler tarafından tozlaştırılıyor[5]. Ancak Birleşmiş Milletler uyarıyor: Başta arı ve kelebekler olmak üzere tozlayıcı omurgasız hayvanların yüzde 40’ı küresel ölçekte tehdit altında.

Yangından kaçamayanlar

Yangın mevsimleri uzuyor ve yangınlar daha şiddetli olup daha hızlı yayılıyor, daha uzun sürüyor. İklim değişikliği sıcaklıkları artırıp kuraklık koşullarını kötüleştirdikçe, doğal alanlar giderek daha kuru ve yanmaya daha meyilli hale geliyor.

Araştırmacılar giderek sıklaşan bu orman yangınlarının, gelişmek için hem yanmış hem de yanmamış habitatlara ihtiyaç duyan kara sırtlı ağaçkakan gibi yangına adapte olmuş türleri bile olumsuz etkileyeceğinden endişe ediyor.

Yaban hayvanlarının bazıları önlerinde engel yoksa ve yeterince hızlılarsa, yangından ve gittikçe ısınan ortamlardan kaçma yeteneğine sahip olabiliyor. Kuşlar uçup gidebilir, memeliler koşabilir, amfibiler ve diğer küçük canlılar toprağa gömülüp kütüklerde saklanabilir ya da kayaların altına gizlenebilir. Elk gibi büyük türler dahil olmak üzere diğer hayvanlar da dere ve göllere sığınabilirler.

Fakat farklı noktalarda aynı anda veya art arda çıkan yangınlar hayvanların sıkışıp kalmalarına neden olup onlara kaçış rotalarında şans bırakmayabilir. Daha da önemlisi, insan yerleşimleri ve endüstriyel faaliyetlerin genişlemesi nedeniyle yaban hayvanlarının yaşam alanları o kadar küçüldü ki kaçabilecekleri çok daha az yer kaldı.  

Yeterince hızlı koşamayan, barınma imkanı bulamayan, köylerdeki ağıl ve ahırlarda veya fabrika çiftliklerinde esir tutulan veya evlerin bahçelerinde zincirle bağlanan ya da barınaklardaki kafeslerde tutulan bazı hayvanlar ise müdahale edilmediği ve şans verilmediği takdirde dumandan boğularak ve/veya yanarak hayatını kaybedebilir. Doğada özellikle genç ve küçük hayvanlar risk altındadır.

Bazı kaçış stratejileri de bu tür durumlarda işe yaramayabilir. Örneğin bir koalanın ağaca tırmanmaya yönelik doğal içgüdüsü onu yangınlarda tuzağa düşürebilir.

Yüksek ısı, mantarlar gibi toprağın derinliklerine gömülü olan ve canlı yaşamı için kritik bir role sahip organizmaları bile öldürebilir. Oregon Corvallis’teki ABD Orman Servisi’nden bir mikolog olan Jane Smith, orman yangınında yanan kütüklerin altında 700 °C (1292 derece Fahrenhayt) ve yüzeyin tam 5 cm altında 100 °C (212 derece Fahrenhayt) kadar yüksek sıcaklıklar ölçtü[6]. Yine de, tıpkı bazı bitkiler gibi “ateş ve ısı seven” bazı mantar türleri, yangın sırasında hayatını kaybeden diğer canlılardan beslenerek orman ekosisteminin daha güçlü bir şekilde yeniden oluşmasına yardım edebilir.

Yangınlardan çıkan duman sebebiyle hava kalitesi olumsuz etkilendiği gibi, doğal alanlar üzerinde kalıcı etkiler de görülebiliyor. Hava kalitesini iyileştirmeye yardımcı olan ağaçların toparlanması için zamana ihtiyaçları oluyor ve bu çok uzun bir süreyi bulabiliyor[7].

Daha büyük ağaçlar yangın sonrası hemen ölmeyebilir ve yangının gövdede bıraktığı hasar ölümcül bir yara formunda kendini gösterip patojenlerin gövdeye girmesine neden olabilir. Bu ağaçların ölmesi yıllar alır. Ancak yangına yenik düşen ağaçlar, ağaçların üst katmanında (kanopi) boşluklar meydana getirerek hayatta kalan ağaçların fırtınalarda devrilmeye daha duyarlı hale gelmesine sebep olabilirler.

Bu büyük ağaçlar düştüğünde ise, karanlık yağmur ormanlarının alt katmanları, içinde yaşayan tüm türlerle birlikte tehlikeye girer; derin gölgede gelişen biyota için yıkıcı sonuçlar doğurur.

Habitat Değişimi

Yangının yaban hayvanlarının doğal yaşam alanları üzerindeki en büyük etkisi habitatlarındaki değişimdir ve hayvanların en çok ihtiyaç duyduğu üç şeyi değiştirmesidir: yiyecek, su ve barınma. Yiyecek sağlayan hassas alt bitkiler ve çalılar kaybolur; bu kayıp genellikle yaban hayatın yiyecek, su ve barınma imkanının daha kolay bulunabileceği alanlara taşınmasıyla sonuçlanır.

Ormanlar gibi yaban hayatı habitatları statik değildir; diğer doğal sistemler gibi evrimleşirler ve bozulma hallerine tepki verirler. Yangın, etkilediği alanlarda habitatların oranını, düzenini ve karakteristiğini değiştirir. Yangından hemen sonra geçici yiyecek ve barınma ortamı kaybı olabilir. Hayvan popülasyonları, serin ve nemli koşulları tercih eden türlerden sıcak ve kuru koşulları tercih eden türlere kayabilir.

Ancak yangınlar, sayısı ve şiddeti artmadığı sürece her zaman ormanlar için istenmeyen doğa olayları olarak görülmemeli. Çünkü doğanın kendi dengesi içinde yangın ekolojisi olarak bilinen, bitki ve hayvan türlerinin dahil olduğu bir yenilenme, adaptasyon ve direnç kazanma süreci var. Uzmanlara göre[6,7], bu sürecin yakın takip ve denetim ile yaşanmasına izin vermeden, yalnızca kamuoyu baskısını gözeterek, bilinçsizce veya göstermelik yapılan ağaçlandırma çalışmaları, orman içi yerleşim, otel, maden ve HES projeleri kadar ormana ve orman ekosisteminin tamamına zarar veriyor.

Yapmamız gereken ormanları insan baskısından, varlığından ve etkisinden korumak, orman ekosisteminin kendisine zarar vermemek, yangınları meydana gelmeden önce önleyebilecek şekilde bilimsel temele dayanan politikalar üretmek ve orman içi rant ve turizm projelerine karşı sesimizi yükseltmek.

45 yılı aşkın bir süre önce Amerikalı evrimci ekolog Dan Janzen, “Çok daha sinsi bir yok oluş türü var: ekolojik etkileşimlerin yok olması” diyordu[4]. Bugün bu etkileşimlerin ne denli zedelendiğini peşi sıra yaşadığımız çevresel felaketler ile daha net görüyoruz.

Çözüm?

İnsan faaliyetlerinin atmosfere saldığı karbon miktarı nedeniyle, çoktan tetiklemiş olduğumuz iklim değişikliğinin etkilerinden kaçmamız oldukça zor görünüyor. Orman yangını sorununa yönelik en önemli uzun vadeli çözüm, küresel ısınmayı yavaşlatmaya yardımcı olmak ve orman yangınlarının yoğunlaşması da dahil olmak üzere risklerin büyüklüğünü sınırlamak için ileriye dönük karbon emisyonlarımızı azaltmaktır.

Karbon emisyonlarımızı aşağı çekmenin ve “dünya üzerindeki etkimizi azaltmanın en temel yolu” ise, bugüne kadar yapılan en kapsamlı küresel gıda-çevre araştırmalarından birini yürütmüş olan Oxford Üniversitesi bilim insanlarının da belirttiği gibi, bitkisel beslenmeye geçmek ve vegan yaşam tarzını benimsemek. Yani bireyler olarak hayvan kullanımı ve hayvansalların tüketimine son vermek, karar vericiler ve yasa yapıcılar düzeyinde ise bu yönde kurumsal ve yasal değişimi talep etmek.

Yapabileceğimiz en basit şey bize ezberletilen ve doğru bilinen yanlışları araştırmak, sorgulamak; dönüşmek ve dönüştürmek. Ve elbette, böylesi afet dönemlerinde birbirimizle dayanışma göstermek ve destek mekanizmalarını devreye sokup duyurmak.

Bir an önce Türkiye çapındaki yangınların kontrol altına alınmasını ve söndürülmesini umut ediyor, benzer faciaların yaşanmaması için acilen şeffaf ve uygulanabilir bir eylem planı oluşturulmasını istiyoruz.

Kaynaklar: [1] Dünya Sağlık Örgütü, [2] University of San Diego – UCSD.edu, [3] Avrupa Komisyonu, [4] The Conversation, [5] Research Gate, [6] National Geographic, [7] PBS.org

Kapak fotoğrafı: John McColgan, ABD, 2000, Bitterroot National Forest

İklim değişikliği ve orman yangınları: Derinlerdeki tahribat yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.