Bu çekimlerde gördüğünüz hiçbir sığır bugün hayatta değil. Ne açlık ve susuzluktan ölüme terk edilen o buzağı, ne geçici süreyle mola yerinde nefeslenen o boğa, ne de kamyon demirleri arasındaki daracık boşluktan ağacın yapraklarına erişmeye çalışan o inek… Hiçbiri yaşamıyor.

İnsanlara güvenerek, kandırılarak ve zorlanarak acı içinde öldüler. Çünkü hepsi “et” haline getirilmek üzere, AB ülkelerinde başlayan ve Türkiye’de son bulan upuzun ve zorlu bir yolculuğun ardından, bilinçleri hâlâ yerindeyken kafalarına tabanca sıkılmak veya boğazları defalarca kesilmek suretiyle öldürüldü.

We Animals Media Kurucusu ve Direktörü Jo-Anne McArthur, dünyanın farklı bölgelerinde farklı alanlardaki hayvan istismarını görüntülediği gibi, bu kez de bir hafta boyunca Eyes On Animals ekibiyle beraber, Türkiye-Bulgaristan sınırında Belçika’dan kamyonlarla getirilen sığırların trajedisine tanıklık etti. Hareket bile edemeyecekleri daracık alanlara doluşturulan, sıcak ve susuzluktan kavrulan hayvanların bölgedeki bir mezbahada son bulan yaşamlarını, kısa belgesel niteliğindeki Hayvan Taşımacılığı (Moving Animals) ile gözler önüne serdi.

“Özel ve değerli olduklarını görecek o kişiyi bekliyorlar”

Aslında bu süreç, uluslararası canlı hayvan ticaretinin rutin işkencelerinden yalnızca biri. Hatta “çiftlik hayvanı” olarak tanımlandığı için birey olarak bile görülmeyen hayvanlara, doğumdan ölüme kadar yaşatılan acılardan sadece bir kısmı.

Jo-Anne, yönetmen Miguel Endara ile yaptığı sohbetler sırasında, inek ve boğaların son ana kadar insana ne kadar güvendiğini, dünyaya geldikleri andan itibaren kendilerini savunmaktan ne kadar aciz bırakıldıklarını, kısacık yaşamlarının hiçbir döneminde onlara başka bir şans verilmediğini ve en ufak bir özerklik tanınmadığını anlatıyor.

Oysa onlar, “özel olduklarını görebilecek bir kişiyi, onların içindeki güzelliğin ve hayatın değerli olduğunu görebilecek o kişiyi” bekliyorlar.

Filmde hayvanların kendisini değil, hayvanlar için fotoğraf çekmenin ne denli zor olduğunu söyleyen Jo-Anne hayvan fotomuhabirliğinin, acıları görünmeyen “diğer” insan dışı hayvanları görünür kılma açısından son derece önemli bir rol üstlendiğini vurguluyor: “Elimizde yaban hayatının muhteşem dünyasına dair yeterince fotoğraf var. Artık diğer hayvanların yaşadığı acı gerçekleri gösterme zamanı geldi.”

“Moving Animals” adıyla 29 Ocak’ta internette ilk gösterimi yapılan kısa filmin Türkçe altyazısını, We Animals Media ekibiyle irtibat halinde ve İpek Zeynep Kadıoğlu’nun çeviri desteğiyle hazırladık. Filmin sonlarına doğru mezbahada çekilen kısımları tetikleyici şiddet görüntüleri içerdiğinden, “hassas içerik” uyarı notunu özellikle paylaşmak isteriz.

Uluslararası canlı hayvan taşımacılığı ve ticareti yasaklanmalıdır

Deniz ve kara yoluyla kilometrelerce yol kat eden milyonlarca sığır ve koyun, sonu kesimhanelerde son bulan bu yolculuklar sırasında hastalık, açlık ve susuzlukla boğuşuyor; korkunç koşullarda bir ülkeden diğerine taşınıyor. Zorunlu ve keyfi molalar sırasında kamyon ve tırlarda, aşırı sıcak ve soğuklarda bekletilen hayvanlar, araçlardan indirilirken de darp ve elektroşok gibi şiddet fiilerine maruz bırakılıyor.

Türkiye ve dünyadan hayvan hakları savunucuları hayvancılık, et, süt ve yumurta endüstrilerinin devamı niteliğinde hayvan hakları ihlallerinin bir başka ayağı olan canlı hayvan ticaretinin dünya çapında yasaklanması için son 10 yıldır hükümetlere çağrı yapıyor.

TBMM’de geçtiğimiz yıl farklı siyasi partilerin soru önergelerine de konu olan canlı hayvan ticareti, 2021’in ilk çeyreğinde Meclis gündemine getirileceği söylenen Hayvan Hakları Yasası’nda yasak getirilmesi gereken uygulamalardan biri olarak da Yaşam İçin Yasa İnisiyatifi’ni oluşturan hak savunucularının talepleri arasında yer alıyor.

İzlemek, insan dışı hayvanlarla ilişkimizi sorgulamak, değişmek ve hayvanları köle addeden bu mevcut sistemi Jo-Anne McArthur’un sözleriyle “iyilik ve nezaketle” değiştirmek için, sınırda çekilen diğer fotoğraf ve videoları galeriden görebilir ve videoyu çevrenizle paylaşabilirsiniz.

Filmin orijinalini aşağıdaki platformlarda bulabilirsiniz. Kapak fotoğrafı dahil olmak üzere galerideki tüm fotoğraflar Jo-Anne McArthur tarafından çekilmiş ve We Animals Media arşivinden alınmıştır.

Web

YouTube 

Facebook

Instagram

Twitter 

LinkedIn 

We Animals Media’nın yeni kısa filmi: Hayvan Taşımacılığı yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Tavukların “basit, akılsız ve hissiz” olduğuna dair genel toplumsal kabul, milyarlarcasının toplu halde dünya çapında öldürülmesini ve yüzyıllardır besin maddesi olarak görülmesini pek çok kişinin zihninde ve vicdanında meşrulaştırıyor. Hatta tam da bunu yapabilmek için tavuklara insandan ve pek çok insan dışı hayvandan aşağı özellikler atanıyor.

İnternette arama motorlarına “tavuk” yazdığımızda, karşımıza çıkan fotoğraf ve videolarda bir hayvan türü olarak tavuğu (bir bütün ve birey olarak) neredeyse hiç göremiyoruz. Aksine farklı isimlerle anılan beden parçalarının görselleriyle ve çeşit çeşit yemek tarifleriyle karşılaşıyoruz.

Oysa bugün “kayıp gönderge” halini alan tavuklar özfarkındalığı son derece yüksek olan, hayal kırıklığı, acı, korku, endişe ve mutluluk gibi pek çok duyguyu yaşayan, meraklı ve merak uyandıran muhteşem hayvanlar. 

Pek çok hayvan gibi tavuklar da hem kendi hayatlarının hem de aile bireylerininkinin kıymetini biliyor. Alışkın oldukları gruplardan ayrı tutulduklarında ve yalnız bırakıldıklarında depresyon davranışları gösteren ve bir ortamdayken her zaman aile üyelerini arayan tavuklar, karmaşık sosyal yapıları ve iletişim yetileriyle hayvan davranışları üzerine çalışan bilim insanlarını ve kısacık da olsa onlarla zaman geçirenleri kendilerine hayran bırakıyor.

Çünkü tavuklar pek çok kişi için sürprizlerle dolu: Sanılanın aksine, basit aritmetik işlemler gibi zihinsel süreçleri tamamlayabiliyor, birbirlerini izleyerek öğrenebiliyor, irade gücüyle hareket edebiliyor ve geleceğe dair endişe duyabiliyorlar. Aynı zamanda neden-sonuç ilişkisi kurabiliyor ve gizlenmiş bir objenin halen var olduğunu algılayabiliyorlar. 

Tavuklar fabrika ve çiftliklerde tutsak edilmediklerinde, huzurlu ve özgür bir ortamdayken kendi aralarında karmaşık sosyal ve hiyerarşik ilişkiler oluşturuyor. “Gagalama düzeni” denen bu yapıda her tavuk grup içindeki “yerini” biliyor ve 100’den fazla tavuğun arasından her bir bireyin yüzünü ayırt edip “rütbe”sini hatırlayabiliyorlar.

Bilim insanları kendi aralarındaki bu karmaşık düzeni ve güçlü bireysel hafızayı memelilerinkine benzer gelişmiş bilişsel kapasitenin bir göstergesi olarak tanımlıyor.

Tavuklarla biraz zaman geçiren herkes, her birinin grup içindeki statüsü doğrultusunda kendine özgü kişilik özellikleri olduğunu seçebiliyor. Grup içinde bazıları sosyal ve korkusuz, bazıları da çekingen ve temkinli davranabiliyor. Bazıları insanlarla iyi geçinirken, bazıları da insandan uzak kalmaya, hatta insana karşı saldırgan ya da korumacı tavır gösterme eğiliminde olabiliyor. Özellikle de kuluçka dönemlerinde.

Herhangi bir tehdit hissetmedikleri anlarda kendi toplulukları içinde çoğu zaman hep bir ağızdan ama düşük tonla ürettikleri sesler daha çok bir mırıldanmaya benziyor. Bu da keyiflerinin yerinde olduğu, huzurlu ve güvende hissettikleri anlamına geliyor. Hatta bazı tavuklar, şefkat gördüklerinde ve sevildiklerinde kedi gibi mırlıyor. 

Tavukları yakından tanıyan Bristol Üniversitesi araştırmacılarından Joanne Edgar, diğer pek çok hayvan gibi tavukların da empati yeteneklerinin güçlü olduğunu belirtiyor. Annelik içgüdülerinin son derece baskın olduğunu belirten Edgar, yavrularının rahatsızlık veren bir durumla karşılaştıklarını ve stres altında olduklarını gören annelerin kalp atışlarının hızlandığını, vücut ısılarının yükseldiğini ve bu süreçte yavrularına daha sık seslendiklerini aktarıyor.

Hatta pek çok videoda tavukların empati çemberinin kendi türü dışındaki hayvanları kapsadığına da şahit oluyoruz. 

Hayvan davranışlarını inceleyen bilim insanları aynı zamanda tavukların, tıpkı insanlar, yunuslar ve şempanzeler gibi, kültürel bilgi aktarımını nesilden nesile yapabildiklerini ortaya koymuş durumda. Örneğin; kendilerine iyi gelmeyen besinleri birkaç deneme sonrasında ayırt edebilen anneler, yumurtadan çıktıktan sonra yavrularını nazikçe bu besinlerden uzaklaştırma eğiliminde oluyor.

Tavukların etkileyici iletişim yöntemleri kullandığı da yine bilim dünyasında bilinen bir gerçek: Karadan ve havadan gelen tehditler için grup üyelerine iki farklı türde uyarı gönderen tavuklar, aynı zamanda bu sesleri henüz yumurtadayken yavrularına da öğretebiliyorlar. Anne yumurtaların üzerinde otururken yumuşak bir tonda gıdaklıyor ve civcivler de yeterince büyüdüklerinde yumurta kabuğunun içinden cılız cıvıltılarla annelerine cevap veriyor; böylece seslerini tanıyor, birbirlerine alışıyor ve anne-yavru arasındaki bağ erkenden kurulmaya başlıyor.

Bu yazıyla tavukların kocaman dünyasına ufak bir adım attık ve belki de bu haliyle bile, bugüne kadar tavuklarla ilgili bildiğimiz yerleşmiş fikirleri bir kenara bırakıp onları yeniden keşfetmek ve anlamak için kendimize alan açmış olduk. Şimdi tavukları nasıl biliyorsunuz?     

Belki bazılarımız çocukluğunda kısa süre de olsa civcivlerle yaşama fırsatı buldu, fakat kaçımız onların büyüyüp tavuk ya da horoz olduklarını, daha da önemlisi, doğal ömürlerini tamamlayabildiklerini görebildi?

İyi bakıldıklarında, herhangi bir avcıdan korunarak yaşadıklarında 8-12 yıl ömürleri olan tavuklar üretim çiftliklerinde hareket edemeyecek kadar şişmanlatılıp sadece 6 haftalıkken mezbahalara, erkek civcivler de hiçbir zaman yumurta veremeyecekleri için sadece 1 günlükken ezilip parçalara ayrıldıkları makinelere atılarak ölüme gönderiliyor. Gün yüzü görmeyen kapalı ve kalabalık ahır ve kafeslerde yumurtaları için sömürülen tavuklar ise en fazla 18 ay sonra “üretkenlikten düştüğü” için yine öldürülüyor.

Peki, bu 60 saniyelik videodan sonra “et ve yumurta tavukçuluğunu” nasıl biliyorsunuz? Birini severken, diğerini neden yiyorsunuz?

• * Bir hayvanın zihinsel kapasitesi ister yüksek, ister düşük olarak tanımlansın -ki insan türü olarak insan dışı hayvanların zekâsını, duygusal ve zihinsel işleyişlerini henüz tam olarak idrak edemediğimiz ortada, hiçbir hayvan insan menfaati için dünyaya gelmiyor, insan eliyle öldürülmek için yaşamıyor. Zihinsel kapasite ve zekâ; istismar ve öldürme gerekçesi olarak belirleyici veya sınırlayıcı faktörler olamaz. “Zihinsel Kapasite ve Yenilebilirlik Düşüncesi Arasındaki İlişki” başlıklı yazımızı okumak için bu bağlantıyı ziyaret edebilirsiniz.

Kaynaklar: BBC, Mercy for Animals, Dr.Lori Marino

Ek bilgi: Yumurta tavukçuluğu sektöründe neler oluyor? – Zeynep Irmak Alparslan

Tavukları nasıl bilirsiniz? yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Veganların en sık duyduğu mitlerden biri olan bu söylem, bazı insanların hayvanlara yaşatılanlar sebebiyle kendilerini rahatlatmak için kullandıkları yaygın bir mazeret. Aynı zamanda pek çok kişi tarafından, bitkilerin çektiği farazi acıyı önlemeyi amaç edinmekten çok uzak bir şekilde kullanılıyor.

Hayvanların “et”, yumurta, süt, bal, kürk, vb. üretimi için ömür boyu sömürülmesi, bu süreçlerde büyük acılar çekmesi ve kitlesel olarak öldürülmesi, onları yiyecek olarak tüketmemek veya “meta” olarak görmemek için son derece yeterli ve somut sebepler. Fakat bu gerekçeler karşısında “ama bitkiler de acı çekiyor” veya “ama bitkilerin de canı var” diyenler, veganların en temel dayanaklarını değersizleştirmek amacıyla bu argümanı kullanıyor.

Aynı zamanda hayvanlara yapılan tüm kötü muameleleri ve sistematik istismarı, bitkileri yemekle eşdeğer hale getirmeye, bitkilerin ve hayvanların hissedebililik düzeylerinin aynı olduğunu temelsiz bir iddiayla kanıtlamaya çalışıyor.

Oysa gerek videolar ve belgeseller sayesinde gördüğümüz bizden gizlenen görüntüler, gerekse bilimsel çalışmaların sonuçları iki durumun kıyaslanamayacak kadar farklı olduğunu gösteriyor.

Bitkilerin merkezi sinir sistemi ve acı reseptörleri yok

Yeryüzündeki çeşitliliği ve güzelliğiyle göz kamaştıran, evrimsel ve tarihsel olarak insanların ve insan dışı hayvanların yaşamlarını ve gelişimlerini borçlu olduğu bitkilerin canlı olduğu ve ortamdaki değişikliklere tepki verdikleri aşikar. Hatta Michael Pollan’ın muhteşem kitabı “Arzunun Botaniği”nde de anlatıldığı gibi insanları yüzyıllar boyunca kendi evriminin yararına kullanan bitkilerin beyinleri, merkezi sinir sistemleri ve daha önemlisi, ağrıyı ve acıyı hissetmek için reseptörleri yok.

Evrimsel olarak baktığımızda bu durum oldukça anlamlı. Acıyı hissetmenin biz hayvanların hayatta kalma mücadelesi için önemli bir fonksiyonu var: Acı, bize mevcut durumda bir terslik olduğunu gösterir ve hızlı bir şekilde tepki vermemizi, acıdan kaçmamızı sağlar. Öte yandan, bitkiler için savaşma veya kaçma gibi ani tepkiler vermek söz konusu değildir. Dolayısıyla acıyı hissetmek, bir bitkinin hayatta kalma ihtimalini artıramaz. Bu sebeple acıyı hissetmenin bitkilerde evrimleşmiş olması çok uzak bir ihtimal.

Acı sadece fiziksel tepki değil, duygusal bir deneyimdir

Üstelik acı yalnızca fiziksel bir tepki değil, aynı zamanda öznel bir duygudur. İnsan ve insan dışı hayvanlar acıyla bağlantılı korku, üzüntü ve öfke gibi pek çok duyguyu hissedebilir; omurilik ve beyne sinyal gönderen sinirler aracılığıyla fark edilen acıyı bilinçli bir şekilde işleyebilir. Örneğin bir inek doğum yaptıktan hemen sonra yavrusundan zorla ayrıldığında duygusal ve psikolojik anlamda acı çeker ve bu acı oldukça uzun sürer; tıpkı aynı durumdaki bir insanın yaşayabileceği duygusal ıstırap gibi.

Dolayısıyla acı, gelecekte karşılaşılabilecek benzer riskleri önlemek ve iyileşmeyi sağlamak için fiziksel tepkinin öznel bir duygusal deneyime dönüştürülme, zihinsel bir süzgeçten geçirilme sürecidir.

“Ama bitkiler de acıyı hissediyor” söylemini kanıtlamak için örnek olarak sunulan bazı araştırma ve bulgulardaki kimyasal tepkime örnekleri (gaz/kimyasal salgılama, titreşim veya ses çıkarma, vb.), bazı bilim insanlarınca daha derinlemesine felsefi bir tartışmayı da beraberinde getiren bilinç ve hissedebilirlik kavramına atıfta bulunsa da, pek çok bilim insanı tarafından merkezi sinir sisteminin yokluğunda basit birer mekanik uyaran-tepki olarak nitelendiriliyor. Tıpkı bitkilerin güneş, su veya topraktaki uyaranlara verdikleri yanıt gibi…

Bitkilere dair bu tür mevcut çalışmalarda yöntemsel eksikler nedeniyle de çoğu zaman daha fazla araştırma yapılması gerektiği vurgulanıyor. Bazıları ise zaten hakem denetiminden dahi geçmemiş olan araştırmalar olarak karşımızda duruyor.

Özetle, bir tehdite karşı fiziksel bir tepki göstermek ayrı, bunu zihinsel ve duygusal anlamda işlemek ayrı.

Bilim insanları tarafından bir canlının acıyı hissedip hissetmediğini anlamak için kullanılan iki kriter, canlının acıyı hissetmek için gerekli fiziksel niteliklere sahip olup olmadığı ve acıyı hisseder şekilde davranıp davranmadığıdır. Kendi deneyimimiz dışında başka hiçbir canlının hissettiklerini doğrudan deneyimlemediğimiz için, gerek insanların gerekse insan dışı hayvanların acı çekip çekmediğini bu iki kriter sayesinde anlarız.

İnsanların, köpeklerin, tavukların, ineklerin, koyunların, balıkların ve daha nice hayvanın acıyı hissedebildiğini, verdiği tepkilerden açıkça anlayabiliyorken, bitkiler için durum böyle değil.

Veganlar “et” yiyenlerden daha az bitki tüketiyor

Öte yandan eğer ki bitkiler acıyı bizim gibi hissetseydi –ki gelecekte bir gün belki de bizim bildiğimiz şekilde acı hissetmeye eşdeğer bir bulgu elde edilebilir- vegan beslenme yine de hepçil (omnivor) beslenmeye göre daha az acıya sebep olurdu. Bunun en önemli sebebi, mevcut gıda sisteminde veganların hepçillerden ve “et” tüketenlerden çok daha az bitki tüketmesi.

Buna inanmak güç gibi görünebilir, fakat bilimsel araştırmalar ve raporlar gerçekleri net bir şekilde ortaya koyuyor: Dünyada yetiştirilen tahılların yarısı, insanların öldürmek için ürettiği ve ömür boyu sömürdüğü hayvanlara yediriliyor (Hayvanlara yedirilen tahılların %85’i de, gelişmiş ülkelerdeki hayvanlar için ayrılıyor).

Bilimsel ve mevcut kaynaklara ek olarak, 7,8 milyarlık insan nüfusunun “tüketimi” için dünya çapında yılda en az 83 ila 150 milyar hayvanın, Türkiye’de ise en az 413 milyon hayvanın (balıklar hariç)** yetiştirildiğini ve öldürüldüğünü göz önünde bulundurursak, basit bir akıl yürütmeyle bitkileri “asıl öldürenin” hayvancılık endüstrisi ve hayvan tüketimi olduğunu görmek daha kolay olacaktır.

Bu açıdan bitkilerin acıyı hissedip hissetmemesi ne yazık ki bir şeyi değiştirmiyor. Bitkilerin acıyı hissedebildiği bir senaryoda dahi veganlık, dünya üzerindeki önlenebilir acıyı en aza indiren en etik ve en sürdürülebilir yaşam biçimi olurdu.

Nitekim, bugün hayvancılık sektörü ve madencilik gibi insan faaliyetleri ormanları ve doğal bitki örtüsünü, dolayısıyla yaban hayvanlarının da yaşam alanlarını durmaksızın yok etmeye devam ederken, insan kaynaklı küresel tahribatı görmezden gelip bir başka haksızlığı bu tür argümanlarla normalleştirmeye çalışmak pek mantıklı değil.

Kuzunun boğazını kesmekle bitkiyi budamak gerçekten de aynı mı?

Son olarak çok basit bir gerçeği beraber ele alalım: Bir kediyi, bir ineği veya bir kuzuyu alıp boğazına bıçak dayadığımızda veya kollarını ve bacaklarını parçalara ayırdığımızda –ki son ikisini öldürmenin normal karşılandığı bir dünyada dahi, pek çok kişi şok olacak, travma yaşayacak ve bizi durdurmaya çalışacaktır. Fakat aynı kişiler, çimleri biçtiğimizde, bitkileri budadığımızda veya ağaçtan elma kopardığımızda hiçbir olumsuz tepki vermeyecektir. Pek çok kişi için bunların birer hobi veya zevk unsuru olduğu gerçeğini de unutmayalım.  

Bir koyunun boğazını kesmekle bir bitkinin başını kesmek veya bıçağı salatalığa saplamakla bir köpeğe saplamak -ki bu, bazı Uzakdoğu ülkelerinde yaygın bir uygulama, aynı şey değil. Bir eşeği, buzağıyı veya kediyi tekmeleyen birini gördüğümüzde hissettiğimiz öfke ve engelleme hissi, bir çiçeği bulunduğu yerden koparan birine duyduğumuz kızgınlıkla çoğu zaman aynı seviyede değil.

Tam da bu yüzden çocuklarımızı bir piknik sırasında çilek, kiraz veya böğürtlen toplamaya rahatlıkla götürebiliyoruz ama hiçbir zaman bir mezbahaya gezi düzenlemiyor, gönül rahatlığıyla bunun aynı şey olduğunu söyleyemiyoruz.

Damak zevkimize ve keyfi alışkanlıklarımıza gerekçe aramaktan vazgeçmek  

Hayvanlara yaşattıklarımızı önlemeye çalışmak yerine, kapalı kapılar ardında görmediğimiz ya da görmeyi reddettiğimiz vahşeti sürdürmeye çalışmak için telaşlı bir şekilde gerekçeler aramanın arkasındaki sebep, dışarıdan oldukça net bir şekilde gözüküyor aslında. Hayvanlara yaşatılanların önlenebilir olması ve bunun bilincinde olmak, pek çok kişiyi buna karşı çeşitli sebepler aramaya itiyor çünkü değişmesini istemediğimiz ayrıcalıklarımız ve alışkanlıklarımız var. “Ama bitkilerin de canı var!” serzenişinin altında yatan nedenlerden biri de işte bu: konfor alanımızdan çıkmak istememek.

Oysa onlara yaşattığımız korku ve ıstırabı çok kolay bir değişiklikle önleyebiliriz. Vegan bir yaşamı benimsemek ve bitki temelli beslenmeye geçiş yapmak hem bunun için hem de daha etik, sürdürülebilir ve sağlıklı bir yaşam için çok iyi bir başlangıç.

* 2011 tarihli Zulmü Görüntüle videoları da dünyanın her yerinde mezbahalarda hayvanlara yaşatılan acıların ne denli korkunç olduğunu kanıtlar nitelikte (Uyarı: Video tetikleyici şiddet görüntüleri içeriyor).

** Balıklar ne yazık ki birey olarak değil, ton olarak hesaplandığından, biz de TUİK’ten ancak bu şekilde Türkiye verisini paylaşabiliyoruz: 2019’da Türkiye’nin “su ürünleri üretimi” 836 bin 524 ton olarak kayıtlara geçmiş durumda. Buna balık ve deniz canlısı avcılığı ile üretimi dahil. Dünyada ise “deniz ve iç su avcılığı toplam üretimi son yıllarda 90 milyon ton seviyelerinde. Dünya su ürünleri üretimi ise 2017 yılında 172,7 milyon ton olarak gerçekleşmiştir (FAO, 2019). Bu rakamlar Türkiye ve dünya çapında milyarlarca balığa ve deniz canlısına eşdeğer olmalı.

Not: Konuyla ilgili bir başka yazıyı ise blog.veganoluyorum.com sitesinde bulabilirsiniz.

Kaynaklar: Million Dollar Vegan, Skool of Vegan, The Minimalist Vegan, Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü – FAO, Cowspiracy, IOP Science1, IOP Science 2, BBC, FAO, T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı  

Kapak fotoğrafı: Tras Los Muros – Aitor Garmendia

Vegan Yaşama Dair Mitler: “Ama Bitkiler de Acı Çekiyor!” yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Yün elde etmek için en yaygın kullanılan hayvanlar koyunlar.

İnsan müdahalesi ve genetik manipülasyon olmasaydı koyunlar sadece kendilerini koruyabilecekleri, vücut ısılarını dengeleyebilecekleri kadar tüye sahip olurlardı. Ancak koyunlardan zorla alınan yapağının işlenmesiyle elde edilen yünün ticari bir ürün haline gelmesiyle koyunlar, bugün daha fazlasını üretebilecek şekilde yetiştirilmiş, birer “yün makinesine” dönüştürülmüş durumda. Yani ne koyunlardan yünlerini çalmak, ne de onların “fazladan” yün üretmeleri sandığımız kadar doğal değil.

Daha da önemlisi koyunların, halihazırda hayvancılık ve et endüstrilerindeki mal ve kaynak statüsünü derinleştiren bir malzeme.

Yün veya herhangi bir hayvansal ürünün ve onu kullanmanın doğal olup olmadığının aslında bir önemi yok çünkü ne kadar doğal olursa olsun, hepsi hayvanların haklarını ihlal ediyor. Dolayısıyla, doğallık başvurulabilecek geçerli bir argüman değil. Ancak pek çok kişinin sık sık, yaptıklarını ve yapacaklarını gerekçelendirmek için başvurdukları bir argüman. Pek çok kişi yün kullanmanın koyunlara bir zararı olmadığını düşünür. Ancak hayvanları sömürerek insana hizmet etmeyi amaçlayan her sektörde hayvanlar -gerek psikolojik, gerekse fiziksel düzeyde sürekli zarar görür.

Türkiye’den yola çıkacak olursak, Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre her yıl tam 30 milyon “yerli koyun”, “genellikle halı ipi üretiminde ya da yatak, yastık, yorgan üretiminde” kullanılan doğal yapağı elde etmek amacıyla yapılan bu kırkma işlemine maruz bırakılıyor.

Ekonomik değer yaratma ve et endüstrisi için büyük ve küçük ölçekli koyun yetiştirenlerin “ek gelir” elde etmesi için yapılan bu işlem, “son 30 yıl içerisinde azalan koyun sayısına rağmen” devam ediyor ve yılda 60 bin ton civarında, 2019’da ise 70 bin 688 ton koyun yapağısı elde edildiği bildiriliyor.

Sömürü biçimlerinin birbirinden bağımsız olmadığını gösteren bu durum, eski (ayakları iple bağlama, makasla kırkma gibi) ve yeni (ipsiz şekilde fiziksel baskı uygulama, makinelerle kırkma gibi) yöntemlerle Türkiye’nin farklı bölgelerinde halen devam ediyor.

Çin ile birlikte dünyanın en büyük yün üreticilerinden biri olan, bu pazarın %25’ini oluşturan ve Türkiye’deki bazı yetiştiricilerin koyun kırkmada örnek gösterdiği Avustralya’daki en yaygın koyun türü olan merinoslar, yapay seçilim yoluyla kıvrımlı bir deriye sahip olacak hale getirilmişlerdir. Kıvrımlar daha fazla deri, daha fazla deri de daha fazla yün anlamına gelmektedir.

Türkiye’de Sivas ve Bursa gibi pek çok şehirde ithal merinos yetiştiriciliği yapılıyor. Bu türler aynı zamanda yerli ırkların melezleştirilmesinde kullanılırken, bazıları da “damızlık” olarak Türkiye’deki merinos varlığını artırmak için sömürülüyor.

Üreticinin daha fazla para kazanmasını sağlayan bu kıvrımlar, sineklerin yumurtalarını bırakmaları için oldukça uygun alanlardır. Daha sonra yumurtadan çıkan larvalar, koyunların derisini yiyerek hayvanların ciddi şekilde acı çekmelerine sebep olur. Üretici, müdahale edilmezse ölüme varan bu süreci, koyunların en çok sinek saldırısına maruz kalan yeri olan kalça ve kuyruk bölgesindeki derinin bir kısmını keserek önlemeye çalışır.

Kuzulara 6-10 haftalıkken yapılan bu acı verici işlemde anestezi veya ağrı kesici kullanılmaz.

İşlem sonrasında kuzular, koparılan derilerinin acısını haftalarca hissederler. Bu işlem sonrasında kuzular daha az sosyalleşir, daha az yer ve kilo kaybederler.

Acı çektiklerinin bir göstergesi olarak sürekli kambur bir halde dururlar. Bu işleme ek olarak kuzular kısırlaştırılır, küpelenir ve kuyrukları kesilir.

Kırkım sırasındaki panik ve korkudan bağırsak düğümlenmesi yaşamasınlar ve kırkım sırasında daha sakin kalsınlar diye kırkımdan bir gün önce aç ve susuz bırakılan koyunlar için kırkma işlemi can yakıcı, açık yaralara sebep olan, sarsıcı, stres dolu bir deneyimdir. Hayvan hakları örgütü PETA’nın bazı hayvan yetiştiricileriyle yaptıkları röportajlarda, hayvanların kırkma sırasında hareketsiz kalmasını sağlamak ve hayvanları kontrol altında tutmak için fiziksel şiddet uygulanabildiği, yüzlerine ve vücutlarının çeşitli yerlerine yumruk atılabildiği belirtiliyor. Daha rutin bir uygulama ise, koyunların sertçe yere, beton zemine çarpılması veya kırkıcının ayaklarıyla koyunların boynuna, kafasına basarak hareketsizliği sağlaması.

Dört kıtada 116 kırkma işleminden tanıklık ve video toplayan PETA, şiddetin istisna değil, sistematik olduğunu ortaya koyuyor.

Zaman baskısı altında çalışan kırkıcılar, kırktıkları hayvan başına ödeme aldıkları için hızlı hareket etmeye çalışırlar. Hatta Türkiye’de bugün bu işlemin fuarlarda şampiyonası bile yapılıyor ve 8 saatte 198 koyun kırktığını belirten “kırkım şampiyonları” oluyor. Makasla kırkımda makasın iyice bileylenmesi gerektiği vurgulanırken, usta bir kırkıcının günde 60 koyunu kırkabileceği, ancak bu yöntemde koyunun derisinin, makine ile kırkıma oranla daha fazla kesildiği tarım sitelerinde dahi belirtiliyor.

Ancak hızlı ve özensiz kırkımın anlamı, koyunlar için yine stres ama daha fazla yara demektir. Açılan yaralar genellikle kırkıcılar tarafından özensiz bir şekilde dikilir.

Acı ve korkuyu hissedebilen, kırkma işlemi sırasında yoğun stres yaşayan, yaralanan ve hatta hayatını kaybedebilen bu duyarlı canlılara yönelik bu zulmü önlemek, günümüzde hayvanlardan elde edilmiş malzeme içermeyen sayısız giyim ve kıyafet alternatifi sayesinde oldukça kolay.

Yün ve yün içeren ürünleri satın almayarak koyunlara, kuzulara ve diğer hayvanlara yaşatılan bu zulmün önüne geçebilirsin. Hayvancılık, moda ve tekstil sektörlerinin beslendiği bu çağdışı uygulamanın devam etmesine katkıda bulunmamak için tek yapman gereken, küresel ticaret ve ithalat ağı ile dünyanın farklı yerlerine ulaştırılan ürünleri ve etiketlerini kontrol etmek; bunların yün, kürk, deri, ipek, vb. gibi zulüm içermediğinden emin olmak. Böylece talebin azalmasına katkıda bulunarak arzı ortadan kaldırmak ve dolayısıyla bu korkunç uygulamanın zaman içinde son bulamasını sağlamak, insan kaynaklı mevcut durumu tersine çevirmek için önemli bir adımı atmış olacaksın.

Çeviri ve düzenleme: Emre Kayatepe, Boğaziçi Üniversitesi 2020 Psikoloji Bölümü mezunu, TVD gönüllüsü

Kaynaklar: Million Dollar Vegan, PETA, World of Vegan, Farm Transparency, Research Gate, ScienceDirect, DEFRA İngiltere Tarım Bakanlığı, Yeni Dönem Gazetesi, Haberler

Vegan Yaşama Dair Mitler: “Yün Doğal ve Zararsızdır” yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Örneğin Kuzey Amerika’da COVID-19 pandemisi sebebiyle insanlar evlere ilk kapandığında, evde geçen zamana “yardımcı olması için” yeni bir hobi ortaya çıktı: Ördek yavrularını kiralamak ya da satın almak. Ta ki…

Cümlenin sonunu özellikle açık bırakıyoruz çünkü öyle görünüyor ki çoğu insan bir sonraki adımı düşünmemiş bile.

Türkiye’de de durum pek farklı değil. Bazılarımız belki çocukluğunda bizzat yaşamıştır: Civcivler* çocuklara hayvan sevgisi aşılamak için pazarlardan satın alınırdı, çoğu horoz (ve ender olarak tavuk) olup büyüyünce de ne yazık ki, çocukların tüm tepkilerine rağmen aile büyükleri tarafından ya öldürülür ya da “kesilmesi” için bir başkasına verilirdi. Şimdi pandemiyle birlikte ördek yavruları da hiç beklenmedik yerlerde görülmeye başlandı.

Geçtiğimiz günlerde hayvan kurtaran arkadaşlarımızdan biri, İstanbul Kadıköy’de evlerinin önündeki işlek bir caddenin kaldırımına bırakılmış iki ördek yavrusu buldu.

Bakan kişiyi bulamadıkları için ördeklerin, çocukların sıkılmaması için bir hayvan pazarından satın alındığını ve daha sonra sokağa bırakıldığını düşünüyorlar. Kedi saldırısında hafif yaralanıp korkan, bulunduğunda açlık ve susuzluk nedeniyle çok bitkin olan yavrulardan biri maalesef kurtarıldıktan sonra hayatta kalamadı.

Şimdi yaşayan diğer yavrunun biraz daha büyümesini ve kendini toparlamasını bekliyorlar. Daha sonra, eğer hayata tutunabilirse, ömrünün sonuna kadar öldürülmeyeceği, iyi bakılacağı ve özgür olabileceği bir kurtarılmış hayvan çiftliğine gidecek.

Fakat ne yazık ki hediye veya karne ödülü gibi pazarlardan, pet shoplardan alınan tavuk ve ördek yavruları her zaman bu kadar şanslı olmuyor. Hayvan pazarlarındaki daracık ve pis kafeslerde “ailesini” bekleyen yavrular hastalıklarla boğuşurken, bu kafeslerden kurtulanlar da çoğunlukla ya öylece terk ediliyor ya da ölüme gönderiliyorlar.

Erken yaşta edinilen ilk önyargı: Türcülük

Bugünlerde ABD’de ördek sahiplenen kişiler, hayvan barınma merkezlerini ve kurtarılmış hayvan çiftliklerini arayarak görevlilerin evlerine gelip ördekleri almalarını istiyor, çünkü onları hayvan üretim merkezlerine geri göndermeye ve kendi elleriyle ölüme teslim etmeye katlanamıyorlar. Bu talep o kadar fazla ki ABD’deki sığınaklar mevcut durumla başa çıkamadıklarını rapor ediyorlar. Bir kısım insan ise artık hayvanlara bakmaya devam edemeyeceklerini söylüyor.

Mükemmel bir dünyada eti, sütü, yünü, derisi veya kürkü için sömürülen bir hayvan olmazdı elbette. Fakat bu hayvanlara bir süreliğine bakmak ve sonrasında onları hayvan sığınağına bırakmak doğru insan için, hayvanlarla olan ilişkisini gözden geçirme açısından benzersiz bir fırsat sunabilirdi.

Ancak bir yazar ve psikolog olan Clare Mann, sevdiğimiz ve yediğimiz hayvanlar arasındaki kopukluğun somut bir gerçek olarak karşımızda durduğunu ve bu gerçeğin empatiyi ortadan kaldırdığını söylüyor:

“Markete giriyoruz ve ortada kedi yavruları, kuzular ya da canlı hayvanlar görmüyoruz. Sadece paketlenmiş bir parça yiyecek görüyoruz.

Çocuklar önyargıları olmadan doğarlar ama bizim ilk önyargımız olan türcülüğü erken yaşta, kediler veya köpeklerle oynayarak, ancak akşam yemeğinde kuzu pirzolası yiyerek öğreniyorlar.”

Mann, hayatımızın ilk yıllarında yediğimiz ve sevdiğimiz hayvanlar arasında güçlü bir ayrım yaptığımızı söylüyor. Daha sonra bu ayrım kültürel, sosyal ve psikolojik olarak sürekli pekişiyor.

Empati sevdiğimiz hayvanlarla mı sınırlı?

Çoğu kültürde empati, sevdiğimiz hayvanlar ile sınırlıdır. Bu hayvanları yediklerimizden ayırırız. Mann’a göre bunu yapmamızın bir sebebi, aradaki bağlantıyı kurmanın bize acı verecek olması.

Sentient Media ekibinin görüştüğü ördek kiralayandan biri olan Frankie Nelson, iki hafta boyunca yavru ördeklere baktıktan sonra onları bilinmezliğe göndermenin, kendisi ve ailesi üzerinde herhangi bir huzursuzluk yaratmadığını, kısa bir süre sonra ördek bile yediklerini söylüyor ve “Sanırım biz hayvanları kategorilere ayırabiliyoruz. Ördek yavrusu ve yemek olan ördek arasında bizim için fark var. İkisini eşit görmüyoruz ve bununla ilgili hiçbir sorunumuz yok,” diyor.

Nelson kendisini ve ailesini “etçil” olarak sınıflandırıyor. Hayvanları kategorize edemedikleri için vejetaryen olan tanıdıkları olduğunu, ancak kendisinin ve ailesinin bu sınıflandırmayı yapabildiğini söylüyor.

Ancak kendisine, baktığı ördek yavrusunu yiyip yiyemeyeceği sorulduğunda bunu derinlemesine düşünmesi gerektiğini söylüyor, fakat “Dün akşam ördek yedik,” diye de ekliyor.

Türkiye’de ördek yaygın olarak tüketilmiyor belki ama bizim coğrafyamızın tamamında bu denklemde ördeğin yerini daha çok tavuk alıyor.

Kadrajda farklı, tabakta farklı mı?

Sosyal medyada insanların, satın aldıkları civcivleri veya ördek yavrularını neşeli bir şekilde, sevimli fotoğraflarla paylaştıklarını görüyoruz. Aynı kişilerin diğer fotoğraflarına baktığımızda ise, sofralarda başka hayvanların ölü bedenlerini, hatta aynı türden hayvanların erişkin hallerinin “yemek fotoğrafları” olarak paylaşıldığına şahit oluyoruz.

Unity Farm Sanctuary’nin kurucu ortağı Kathy Halamka, “Bu bahar bize teslim edilen hayvanları düşününce, insanların ‘et’ yemeyi bırakma konusunda şefkat duygusuyla pek hareket etmediklerini fark ettim” diyor: “Belki de nedeni, ABD’de ördek yiyen insan sayısının çok daha az olmasıdır. Fakat bize teslim edilen hayvanları göz önünde bulundurduğumuzda bilişsel uyumsuzluğun hala çok belirgin olduğunu görüyorum. Tıpkı türcülükte olduğu gibi,” diyor.

Halamka’ya göre ördek yavrusu kiralamak ve satın almak, sokağa çıkma yasaklarında sosyal medya platformu TikTok sayesinde popüler oldu.

“COVID zamanı eğlenmek için ördek yavrusu alma fikri ortaya çıktı. Baharda, kargoyla ördek alan genç insanlardan üç çağrı aldık. Hepsi de yasal olarak ördeklere izin verilmeyen yerlerde yaşıyorlardı. Yani satın aldıklarını canlının 6 ya da 8 haftalık bir eğlence için olduğunu biliyorlardı,” diyor Halamka.

Sadece geçen ay bir karton kutu içerisinde dört Pekin ördeği sığınağa bırakılmış.

Ontario Kanada’daki Cedar Row Farm Sanctuary’den Siobhan Poole da benzer çağrılarla karşılaşıyor. Poole, ördek yavrularının bu kadar popüler olmasının sebebinin pandeminin yarattığı can sıkıntısı olduğunu söylüyor.

Bağ kurarken bağlantıyı kaçırmak…

Yeni arkadaşlarıyla bağ kurduktan sonra çoğu insan ördekleri geri veremiyor çünkü başlarına gelecekleri biliyorlar: “Etleri için öldürülmek, damızlık olarak sürekli yavrulamaya zorlanmak veya yumurta üretimi için satılmak,” diyor Poole. Şimdiye kadar 25 yavruyu sahiplendiren Poole, güvenilir yuva bulma açısından sıkıntı çektiğini ve artık bu yönde gelen yeni talepleri geri çevirmeye başladığını söylüyor.

Kurtarılmış hayvan çiftliği yöneticilerinin her ikisi de tüylü arkadaşları için güvenilir bir çiftlik arayan kişilerde derin bir değişim gözlemlemediklerini belirtiyor. Poole onlarla buluşmaya gittiğinde aklından “Bu akşam ne yiyeceksin?” sorusunun geçtiğini söylüyor.

Siz bu akşam ne yiyeceksiniz?

Aradaki bağlantıyı kurmak için geç değil. Bu farkındalık, psikolog Mann’ın da söylediği gibi bize acı verecek olsa da, üretim çiftliklerinde ve mezbahalarda hayvanların yaşadığı acılardan daha fazla olmayacak. Vegan bir yaşamı seçerek türcülüğe son verebiliriz.

* “Tavuk yavruları” yerine “civcivler” dediğimizde dilin hayvanlara bakışımızı nasıl etkilediğini daha iyi görüyoruz; en azından bu “taktik” tavuklarda işe yarıyor. Peki ya koyun yavrusu kuzuda?

Kaynak: Sentient Media

Çeviri ve düzenleme: Emre Kayatepe, Boğaziçi Üniversitesi 2020 Psikoloji Bölümü mezunu, TVD gönüllüsü

Yavruyken sevip büyüdüğünde yemenin ardındaki psikoloji yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Balıklar da tıpkı diğer hayvanlar gibi saygı görmeyi hak ediyor. Çünkü her şeyden önce onlar da nefes alan, hissedebilen canlılar. Bizim amaçlarımız için değil, kendi amaçları doğrultusunda özgürce yaşama hakkına sahip olan hayvanlar.

Aklımıza gelen diğer 10 nedene gelince…

1. Balık türlerinin sayısı; memeli, kuş, sürüngen ve amfibik türlerinin sayısının toplamından fazladır. World Atlas’a göre bugün okyanuslarda toplam 33.600 balık türü yaşıyor. Sadece 10 yıl içinde (1997-2007) Asya kıtasındaki Mekong Nehri’nde 279 yeni balık türü keşfedildi. Okyanuslardaki balık türleri arasında ise 70 “uçan balık” türü vardır ve kuvvetli rüzgarlarla 6 metreye kadar havalanabilirler.

2. Kendilerini ve birbirlerini tanıyabilirler. Tropik türlerden biri olan ve “temizleyici” olarak bilinen Cleaner Wrasse aynada kendi yansımasına tepki vermekle kalmaz, aynı zamanda kendini tanıdığının net bir göstergesi olarak, aynaya baktığında vücudundaki lekeleri gidermeye çalışır. Öz farkındalığı ortaya koyan “ayna testi”ni başarıyla geçebilen insan, yunus, şempanze gibi birkaç hayvan türü arasına bu balıklar da katılmıştır.

Biz aynı türden balıkları birbirlerinden farksız görürken, balıklar diğer bireylerin kimler olduğunu saptayıp birbirlerini de tanıyabilirler.

Ayrıca balıklar insan yüzlerini de ayırt edebilirler ve kişiyi tanıyorlarsa, özellikle bu kişi onları besleyen biriyse, farklı tepki verirler.

3. Bazıları insandan daha uzun yaşar. Derin denizlerde yaşayan pek çok balık türü 30 yıl veya daha fazla yaşayabilir. Turuncu imparator balığı gibi bazı derin deniz balıkları ise 150 yaşına kadar denizlerde yaşamlarını sürdürebilir.

Derin deniz balıkları insan etkisinden daha uzak olduğu ve bu türlerin büyüme süreçleri daha yavaş olduğu için ortalama yaşam süreleri de diğerlerine göre daha uzundur. Fakat genellikle endemik olan bu türler cinsel olgunluğa oldukça geç ulaştığı için nesilleri kolaylıkla tükenme noktasına gelebilir.  

4. Alet kullanabilirler. Balıkların alet kullanma yetilerini, şempanzelerin sert kabuklu yemişleri açmak için taşları kullanmalarına benzetebiliriz. 2009’da turuncu noktalı fildişi balığı (Tuskfish) bir beslenme davranışı olarak, yumuşakçaların kabuklarını kayalara defalarca çarparak parçalarken görüntülenmiştir.

5. Kuş avlayabilirler?! İnsan yapımı bir göl olan Güney Afrika’daki Schroda Barajı’nda 2014’te bir kaplan balığı işleri tersine çevirirken görüntülendi: Kırlangıçlar su yüzeyine yakın uçarken bir Afrika kaplan balığı sudan fırlayıp kuşlardan birini havada yakalarken görüldü. Bu avlar çoğu zaman tesadüf olarak görülse de kırlangıçların bilindik hız ve çevikliklerini göz önüne aldığımızda bu balıkların oldukça yetenekli olduklarını anlayabiliriz. Kaplan balığına ek olarak Fransa, Albi’deki kedi balıkları da güvercin avlayabilecek şekilde evrimleşmişlerdir.

6. Sanılanın aksine iyi ebeveynlik yapabiliyorlar.⁣⁣ Balıkların ebeveynlik yapmadıklarına dair yaygın bir yanlış kanı var. Oysa farklı balık türleri yavrularını ve yumurtalarını korumak için farklı yöntemler kullanıyor. Örneğin papaz balığı (Damselfish) canı pahasına avcılarla vahşice mücadele ederken, erkek denizatları yumurtalarını özel keselerinde taşıyor.

7. Kendi dilleri ve iletişim yöntemleri var.⁣⁣ Balıklar kendi aralarında, insanların yalnızca özel ekipmanlarla duyabildiği, düşük frekanslı gıcırdama ve gıcırtalarla “konuşurlar”. Aynı zamanda beden ve işaret diliyle de anlaşırlar. Örneğin aslan balıkları sırt yüzgeçlerini dalgalandırarak ava katılmaları için diğer balıklara mesaj gönderirler. Büyük mercan orfozları (coral grouper) ise çoğu zaman müren gibi ince balıkları harekete geçirerek kıyıda köşede gizlenen balıklara karşı işbirliğine girişerek ortak avlanma stratejisi uygularlar. Mercan orfozları burunlarını küçük balıkların saklandığı yere doğru uzatıp vücutlarını sağa ve sola sallayarak mürenleri alarma geçirirler. Mürenler ise orfozların giremediği yerlere girerek gizlenen avı dışarı çıkarırlar.

8. Kendileri (çoğunlukla) küçük, zekaları büyük. Bildiğimiz en küçük, erişkin balık Goby sadece 8 mm (0.8 cm) uzunluğunda. Goby ufacık olduğu için yeterince zeki olmadığını düşünebilirsiniz. Fakat burada hatırlatmakta fayda var: Zekânın belirtisi, beyin ameliyatı yapabilmek veya matematik bilmek anlamına gelmiyor. Hayvanlar hayatta kalmalarına hizmet edecek şekilde evrimleşir. Goby için hayatta kalma, gelgit sonrası bir gelgit havuzundan ötekine sıçrayabilmesine bağlı. Çünkü ancak bu şekilde avcılardan kaçabiliyorlar. Bu riskli bir hareket, çünkü havuzlar arasındaki kayalara sıçramak ölümcül olabiliyor.

Bunun için Goby’nin çok akıllıca bir çözümü var: Gelgit yükseldiğinde yüzerken, altta kalan okyanus tabanının topografyasını ezberlemek. Gelgit çekildiğinde oluşacak havuzların yerini bilebilmek için zihinsel bir harita oluştururlar. Çalışmalar, minik Goby’nin bu bilgileri 40 gün sonra dahi hatırlayabildiğini gösteriyor.

9. Balıklar “sanat eseri” yaratabiliyorlar. Dalgıç Yoji Ookata, Japonya’nın güney ucunda 24 metre derinlikte keşif yaparken kumda 1,8 m genişliğinde simetrik, dairesel desenler keşfetti. Ookata daha sonra bu desenlerin erkek bir balon balığı tarafından oluşturulduğunu fark etti. Balon balığı yan bir şekilde yüzerken, yüzgecini nazikçe çırparak ve zaman zaman da desenleri deniz kabuklarıyla süsleyerek dişileri kendine çekmeye çalışır.

10. Çoğu modern balık tetrakromattır. Bu, renkleri biz insanlara göre çok daha canlı gördükleri anlamına gelir. Pek çok balık türünde bulunan 4 tip koni hücresi (tetrakromasi), balıkların yeşil, mavi ve kırmızı renklere ek olarak ultraviyole ışınları da algılamasını sağlar.

Bu büyüleyici gerçeklerin bir kısmı, Jonathan Balcombe’nin What a Fish Knows (Balık Ne Bilir) adlı kitabından. Balcombe; balıklar için ses olmayı amaçlayan, onları ve onların dünyayı nasıl gördüklerini daha iyi anlamıza yardımcı olabilecek çığır açıcı kitabıyla bu muhteşem canlıların bilinmeyenlerini bizimle paylaşıyor.

Balıklarla aramızdaki farklılıklar pek çok kişinin onlarla empati kurmasını zorlaştırıyor. Yasal düzeyde neredeyse hiçbir koruma statüsüne sahip olmayan balıklar, ne yazık ki dünya çapında sömürüye en fazla maruz kalan hayvanlardan biri.

Her yıl 1 trilyon balığın denizlerden canlı yakalanarak öldürüldüğü biliniyor. 37 ila 120 milyar balık ise, yetiştirildikleri balık çiftliklerinde katlediliyor.

Öldürülen balıkların sayısı Türkiye dahil genellikle ton olarak ifade ediliyor ve bu durum balıkların bireyliklerini arka plana atıyor. Oysa sevdiğimiz kediler ve köpekler gibi, bizler gibi, balıklar da hayatta kalmak için çabalayan bireylerdir.

Bugün balık ve deniz mahsulleri yerine geçen bitki temelli çok sayıda ikame varken, acıyı hissedebilen bu canlıların besin olarak tüketilmesine son verebilir, vegan bir yaşamı seçerek tüm türler için özgürlük ve adalet talep edebiliriz.

Çeviri ve Derleme: Emre Kayatepe, Boğaziçi Üniversitesi 2020 Psikoloji Bölümü mezunu, TVD gönüllüsü

Kaynaklar: Sentient Media, Save The High Seas, The Conversation, The Humane League, World Atlas, National Geographic 1 & 2, National Geographic Blog, PETA

Kapak fotoğrafı: BBC America

Balıklar hakkında büyük olasılıkla bilmediğiniz 10 inanılmaz şey yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Peki, hayvancılık endüstrisi hissedebilen bu duyarlı canlılara halihazırda akıl almaz işkenceler uygularken, pandemi sürecinde “pazar değeri kalmayan” hayvanlara tesislerde yapılan ek zulümlerden haberdar mıyız?

Bildiğimiz tek şey yöntemin farklı, sonucun aynı olduğu: Hayvanlar yine zorla ölüme sürükleniyor. Sadece daha fazla ve daha uzun süreli acı çekerek… 

DxE’nin gizli kayıtları ve ALDF koalisyonunun güncel girişimleri, acımasızlığın sınırsızlığını gözler önüne seriyor.

Farm Sanctuary, Mercy for Animals, Woodstock Sanctuary, World Animal Protection ve Animal Legal Defense Fund’ın (ALDF) da aralarında bulunduğu bir koalisyon 25 Ağustos’ta ABD Tarım Bakanlığı’na ivedi bir dilekçeyle başvurarak, özellikle pandemi sürecinde hayvan üretim çiftliklerinde yaygın olarak uygulanan ve “nüfus azaltımı” adı verilen toplu katliam yöntemlerine aktarılan COVID-19 yardım fon ve kaynakları ile her türlü destek mekanizmalarının durdurulmasını istedi. Toplu öldürme emri veya izni veren mezbaha, toplayıcı, işleyici ve dağıtıcıların kullandığı bu yöntemlerden ikisi, su bazlı köpükle hayvanların üzerini kaplama ve havalandırma sistemlerini kapatarak hayvanları nefessiz bırakma. 

Havalandırma sistemlerinin devreden çıkarılması ve hiçbir boşluk kalmayacak şekilde havalandırma deliklerinin kapatılması, hayvanların kalabalık olarak tutulduğu alanlarda, artan sıcaklık ve nemle birlikte adeta haşlanarak havasızlıktan ölmelerine neden oluyor. Bu yöntemle acı içinde ölüm birkaç saat sürebiliyor. Bazı yerlerde süreci hızlandırmak için hayvanların alıkonduğu ahırlara buhar pompalanıyor.

Hayvancılık endüstrisince ağırlıklı olarak tavuk ve hindilerin toplu halde katledilmesinde kullanılan su bazlı köpük yönteminde ise tıraş köpüğü kıvamındaki dev köpük kütleleri hayvanların üzerini tamamen kaplayacak şekilde içeri yığılıyor. Binlerce hayvanın korku içinde boğularak ölmesi, bu yöntemle 15 dakikayı buluyor.

DxE gizli video ve ses kayıtları

Direct Action Everywhere (DxE) tarafından temin edilen bir video, Iowa’nın en büyük domuz üretim tesisi olan Select Farms’ın Nisan ayı sonunda havalandırma sistemlerini kapatarak toplu katliam yaptığını ortaya çıkarmıştı.

Videoda, bir süre sonra ölüme yenik düşen domuzların hayatını kaybetmeden önce ıstırap halindeyken attığı çığlıklar duyuluyor (Uyarı: Bağlantıdaki yaklaşık 2,5 saatlik ses kaydı pek çok kişi için üzücü ve tetikleyici olabilir). DxE kayıtları aynı zamanda, az sayıda dahi olsa bazı domuzların bu uygulama sonrası hayatta kalabildiğini, fakat ertesi gün kontrol amaçlı tesise gelen eli silahlı çalışanların en ufak bir yaşam belirtisini ortadan kaldırarak hayatta kalmayı başaran domuzları da ateşli silahlarla vurduklarını gösteriyor. Ardından hayvanlar buldozerlerle tesisten çıkarılıyor.

ABD’nin dördüncü büyük domuz üretim tesisi olan Iowa Select Farms, pastoral stok fotoğraflarla dünyaya kendini etik ve hayvan dostu bir şirket olarak tanıtıyor. 

Zincirleme etki

COVID-19 pandemisi ABD’de binlerce mezbaha çalışanının hastalığa yakalanarak işi bırakmasına neden oldu. Bu da mezbahaların belirli aralıklarla kapanmasına ve tesislerin öldürülen hayvanları “işleme” kapasitelerini büyük oranda azaltmalarına yol açtı.

Fabrika çiftliklerindeki hayvanlar ise zincirleme bir etki olarak şirketler ve tesis sahiplerine göre “fazlalık” olarak görülmeye, tesislerde “sıkışıklık” yaratmaya ve hayatta kaldıkları her geçen gün “maddi yük” olmaya başladı. Hayvancılık sisteminin tüm aşamalarını etkileyen bu “yığılma” ise, salgın sürecinde kolaylıkla gözden çıkarılan bu hayvanların toplu halde bahsedilen yöntemlerle öldürülmelerine neden oluyor.

Çünkü endüstri, hayvanlardan elde edilen kârı en üst seviyede tutmaya çalışırken tedarik zincirinde meydana gelebilecek herhangi bir gecikmeyi kabul etmiyor. “Sıfır stokla üretim ve çalışma” modelini temel alan bu sistem, kesilme kilosuna ulaşan hayvanların halihazırda aktif olan daha az sayıdaki mezbahalarda ölüme gönderilmesini ve çiftliklere yeni getirilen hayvanların da bu hayvanların “tam zamanında” yerine konmasını garanti ediyor. 

Bu sıradışı toplu katliam yöntemlerine karşı ilk adımı attıklarını söyleyen ALDF yöneticilerinden Stephen Wells, pandemi nedeniyle bu yöntemlerle yapılan toplu katliamların devam edebileceğini düşünüyor. Çünkü devlet ve şirket politikaları, mezbahalarda ve hayvan üretim çiftliklerinde çalışanların, kesim sıraları boyunca dip dibe durmalarını ve bu süreçleri hızlandırmalarını zorunlu kılıyor. Bu da virüsün bu ortamlarda daha kolay yayılmasına yol açıyor. Sonuç olarak tesislerin geçici olarak kapanmasının, tedarik zincirindeki aksamaların ve dehşet verici toplu katliamların önümüzdeki aylarda daha da artacağı tahmin ediliyor. 

Iowa’daki resmi devlet yetkililerinin Nisan sonunda ABD yönetimine gönderdikleri uyarı niteliğindeki resmi mektupta, üretim ve işleme tesislerindeki “iş veriminin düşmesi” veya bu tesislerin pandemi sonucu kapatılması nedeniyle, üreticilerin her hafta 700 bin domuzu toplu halde öldürmek zorunda kalabileceği aktarılmıştı. 

Vegan oyuncu Joaquin Phoenix, Temmuz ayında ALDF ile ortak bir çağrı yaparak tanık oldukları ek ihlalleri bildirmeleri için mezbaha ve üretim çiftliklerinde çalışanlara seslenmişti.

Kaynaklar: ALDF, The Intercept, DxE YouTube, VeganNews

Pandemi sürecinde hayvan çiftlikleri ve mezbahalardaki toplu katliamlar yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Geçenlerde annesinden ayrılmış ve farklı padoğa alınmış bir oğlak videosuna denk geldim (video hemen altta) ve veteriner öğrencisi olarak konuya etik yönünden yaklaşıp açıklık getirmek istediğimden bir yazı hazırlama kararı aldım. 

Araştırmamın ana kaynağı ders notlarım ve Prof. Dr. Hasan Batmaz’ın Sığırlarda Sürü Sağlığı ve yönetimi kitabından oluşmaktadır. 

Videoda keçinin sahibi olan çiftçiye, yavrunun neden annesinden ayrı olduğu sorulduğunda çiftçi, büyük süt işletmelerinin elbette yapamayacağı açıklamayı yapıp tükettiği süt miktarının fazlalığından dolayı ayırdığını söyledi ve hepimizin yüzüne bu gerçeği bir kez daha çarptı.

Öncelikle süt verimi ve ıslahı konusuna değinmek istiyorum. Süt sığırcılığı bir sektör haline gelmeden önce inekler sadece yavrularına yetecek miktarda süt üretiyordu; ki bu günde (ineğin ırkına bağlı olmakla birlikte) 8-10 litre arasında değişmekteydi.

Hatta 1990’larda yerli ırkların Türkiye verim ortalaması 5-6 litre idi. Bugün ıslah çalışmalarıyla iyi kondisyonda ve kaliteli spermayla tohumlanmış Holstein ırkı bir inek günde tam 38 litre süt verebilecek kapasiteye getirilmiştir. 

Pratikte buzağının alması gereken süt miktarı canlı ağırlığının %10’udur. Yani 40 kg doğan bir buzağının başlangıç yemine başlayana kadar günde 4 litre süt içmesi yeterlidir. Geri kalan süt ise biz insanların tüketimi için piyasaya sürülmektedir.

Normal şartlarda bir buzağının sütten kesilme yaşı 2,5 – 3 ay iken kâr elde etmek amacıyla bu süre 8 hafta olarak belirlenmiştir. Ancak bazı işletmeler bu sınırı erkenden ve fazla miktarda başlangıç yemi kuru ot vs. vererek 3 – 4 haftaya kadar düşürmüşlerdir.

Normal şartlarda da doğumdan 4 gün sonra buzağının rumen, yani ana mide gelişimi için başlangıç yemi yemesi gerekmektedir. Ancak bu sütten kesme süresini bu kadar aşağıya çekmeyi kesinlikle gerektirmez. Tamamen ticari amaç güdülür.

Çiftliklerin süt içirmeyi minimumda tutup yem yedirmeye bu kadar istekli olmalarının ilk sebebi sütten kâr elde etmek. İkinci sebebi ise, buzağının sindirim sisteminin mümkün olduğunca çabuk gelişmesini sağlayarak hızlı kilo aldırmaktır.

Şimdi gelelim asıl konumuz olan yavrunun anneden ayrılmasına.

Baktığımızda annede fazladan onlarca litre süt var, buzağıya yem de veriliyor. Zaten bu şartlarda tüketebileceği süt miktarı canlı ağırlığının %10’undan fazla olamayacağı için neden buzağılar 8 hafta anneleriyle yaşamıyor da doğar doğmaz ayrılıyor? 

İşte yüzümüze tokat gibi çarpması gereken gerçek burada başlıyor: “Sütün indirilme mekanizması”.  

Bir ineği istediğiniz zaman sağamazsınız. Sağmak için öncelikle ineğin sütünü indirmesi gerekir. Bunu sağlayan ise yavrunun memeyi ağzına alıp emme refleksi sağlayarak memeyi uyarmasıdır. Sonrasında hipofiz bezinden salgılanan oksitosin hormonunun etkisiyle anne sütü indirir ve yavru sütü alır. Ancak işletmelerde bulunan binlerce baş inek için bu mümkün değildir.

Çalışanlar, yavrunun annesini emmesinin bitmesini bekleyemeyeceğinden (çünkü bu ticari olarak zaman ve süt kaybı demek) bu işi buzağılar yerine sağım makineleri yapar. 

Yani tamamen emzirme simülasyonu oluşturularak süt anneden alınır. Yavrunun bir kere bile annesini emmesine izin verilmez. Çünkü yavrunun emme refleksini bir kere hisseden anne, daha sonra yapay yöntemler kullanıldığında sütünü indirmez ve yavrusunu arar.

Bu durum tamamen hormonlarla alakalıdır. Yavrusunu emzirmiş bir anneyi makineye bağladığınızda istediğiniz oksitosin salınımını sağlayamazsınız ve sonucunda anne sütü indirmeyeceğinden sütü de alamazsınız. Çünkü anne makineyle değil, yavrusuyla arasında bir bağ kurmuş olacaktır. 

Peki yavruyu ayırdık ve nereye aldık hiç düşündünüz mü? Reklamlarda gördüğümüz o yeşil çayır ve meralar, mutlu zıplayan inekler ne kadar gerçek?

Ticari süt işletmelerinde erkek buzağıların bir değerinin olmadığını bilmeyen yoktur zaten; onlar kesimhaneye gidecektir.

Dişiler ise buzağı box’ları** denilen tek kişilik küçük bölmelere alınır ve önlerindeki kovadan yem yiyip biberondan süt içmek zorunda bırakılır. Anneleri de onları göremeyeceği bir alanda yüzlerce inekle beraber günde 3 defa sağıma gidip geldiği ve sürekli yem yemek zorunda olduğu bir bölmede ölene kadar kapalı tutulur (En modern ve hijyenik diye tabir edilen Rotary ve paralel sistemlerin görselleri aşağıdadır).

Şimdi bir daha düşünün.

Hayvanlar gerçekten bize hizmet için mi varlar? Fabrika gibi seri üretim yapmak onları hiç yormuyor mu? O sütte bizim de hakkımız var mı? Bir anneyi buzağısından tamamen damak zevkimiz için ayırmak ne kadar etik? Reklamlarda gördüğümüz mutlu inekler ne kadar gerçek? Süt mü içiyoruz, yoksa ineklerin stresini mi?

Sorgulayın…

Kapak fotoğrafı: Unparalleled Suffering Photography

(*) Zeynep Irmak Alpaslan, hayvansal süt sektörünün gizlenen gerçeklerini vegan bir veteriner hekim adayı ve aktivist olarak bizimle paylaşıyor. Irmak, 10 Temmuz’da ilk kez kendi Instagram hesabından paylaştığı yazısının tamamını ders kitaplarından ve ders notlarından derledi. Hayvansal süt endüstrisiyle ilgili teknik bilgiler için faydalandığı kaynak ise, Prof. Dr. Hasan Batmaz’ın “Sığırlarda Sürü Sağlığı ve Yönetimi” kitabı. 

(**) “Süt danası kreşi” olarak da geçen “veal crate”

TVD Not: Endüstrinin gerçeklerine dair bilgi, belge ve görseller için We Animals Media ve Sentient Media web sitelerini ziyaret edip hem fabrika çiftliklerinde hem de organik küçük üretim çiftliklerinde kapalı kapılar ardında neler yaşandığını görebilirsiniz.

Rotary süt sağım fotoğrafı: John Davis & aberdeennews

Paralel süt sağım fotoğrafı: Viva! & ScaryDairy

Süt endüstrisi gerçekleri yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Ancak bu kez de endüstriyel hayvancılıkta hayvanların yaşadıkları acı, korku ve stresi görenlerin ve bu bilinç seviyesine gelerek hayvanlar ile empati kurduğunu düşünen insanların çok büyük bir kısmı, satın alacakları et ve süt ürünlerinde “organik” veya “serbest gezen” etiketlerini arar oldu. Çünkü endüstriyel hayvancılıktaki insanlık dışı şartların organik çiftliklerde, köylerde olmadığına inandırıldılar.

Bugün insanların zihnindeki organik çiftlik ve köy imajı; mutlu çiftçilerin “serbest gezen” özgür ve mutlu ineklerle birlikte, kendilerini dört gözle bekleyen kalabalıklara süt ve peynir üretirken çekilen o reklam karelerinden oluşuyor.

Oysa gerçekler hiç de böyle değil…

Çoğu zaman “organik” ibaresi süt, yoğurt ve peynir paketlerinin üzerine yapıştırılıyor. Bu etiket yalnızca, bu ürünleri üreten ineklerin istisnasız “organik” gıda (örn. aslında inekler için pek de iyi olmayan ‘organik mısır’) ile beslendiğini gösteriyor. Dünya çapında organik çiftçilerin uyması gereken bazı kurallar arasında şunlar var: İneklerin otlaması için sınırsız alan sağlanması ve hasta olmaları halinde verilmesi gereken ilaçlar haricinde ineklere antibiyotik veya hormon verilmemesi, vb.

Dikkat ederseniz “organik” inekleri, süt endüstrisinin canice fillerinden ve acımasız uygulamalarından korumak için herhangi bir önlem veya yasaktan bahsedilmiyor.

Endüstriyel hayvancılığın perde arkasındaki sistematik işkence ve istismara karşı çıkanları hayvansal ürünleri tüketmeleri konusunda cezbetmeye devam eden “küçük aile çiftliği” pazarlama taktiğinde olduğu gibi, süt ürünleri üzerine yapıştırılan “organik” etiketi de, kötü kararlarımız konusunda bizi iyi hissettirmekten başka işe yaramıyor.

Neden olduğuna gelin beraber bakalım.

1. İneklerdeki meme iltihabı antibiyotik ile tedavi edilmez

Organik çiftliklerde süt üretmesi için yetiştirilen inekler (hayvancılık endüstrisinde bu ineklere “süt inekleri” veya “sütçü inek” deniyor) genellikle günde birkaç kez makineler ile sağılır ve doğal olarak ürettikleri süt miktarının yaklaşık 10 katı kadar süt temin etmeleri beklenir. İneklerin metabolizmalarını zorlayan bu uygulama, vücutlarını daha dirençsiz ve enfeksiyona daha açık hale getirir. Özellikle de sürekli sağım işlemi ve bakteriler yüzünden memelerinin çevresinde yaralar, kızarıklıklar oluşması ve memelerin zamanla sertleşmesi (körleşmesi) yangı ve ağrılara neden olur. Buna mastitis (mastit) denir.

Mastitis süt endüstrisinde sömürülen ineklerin ölüm nedenleri arasında ikinci sırada yer alır.

İneklerdeki enfeksiyonlar çoğunlukla stafilokok bakterilerinin suşlarından kaynaklanır. Antibiyotik alternatifi olarak bilinen lodine ile tedavi edilmesi hayvanın sağlığını daha da kötü etkiler. Bazı durumlarda enfeksiyonların neden olduğu acı ve ağrıyı gidermek için antibiyotik kullanımı gereklidir. Fakat “organik” çiftçiler antibiyotik kullanmadıkları için, çoğu zaman hastalanan hayvanı “sürüden uzaklaştırıp üretim sürecinden çıkarmayı” tercih eder. Uzaklaştırma ve çıkarma, daha somut ve net bir tabir ile mezbahaya ve ölüme gönderilme anlamına gelir.

Mastitis inekler için son derece ıstıraplı bir hastalık olmasının yanı sıra, bu olguların çoğu belirti göstermeden gizli seyreder. Hasta bir inekten sağılan süte de iltihap karışır.

2. İnekler cinsel şiddete maruz bırakılır, doğumdan birkaç dakika sonra yavrular annelerinden zorla ayrılır

Fabrika tipi hayvancılık sistemlerinde olduğu gibi organik çiftliklerde sütü için sömürülen inekler de, mezbahada sonlandırılacak hayatları boyunca sürekli yeni doğmuş bebeklerini kaybetmenin duygusal yüküne ve stresine maruz bırakılırlar. Organik süt çiftliklerinin tek bir amacı vardır: Milyonlarca insanın tüketimi için süt üretip satmak. Yani bir annenin önce yavrusuna, sonra da yavrusu için ürettiği süte el koymak.

Sırf bu yüzden süt endüstrisinde makine gibi çalıştırılan inekler her yıl
rızaları dışında yapay yollarla döllenir ve hayatları boyunca durmaksızın gebeliğe zorlanır. “Suni tohumlama” denilen bu yöntemde işlemi yapacak kişi kolunun tamamını ineğin rektumuna sokar ve boğadan elektro ejakülasyon yöntemiyle alınan sperm ineğin rahmine bir çubuk aracılığıyla bırakılır.

Doğumdan hemen sonra yavru, kendi doğal hakkı olmasına rağmen, işletmelere “kâr sağlayan değerli sütü” tüketmesin diye hızla anneden uzaklaştırılır.

3. İnekler ailelerinden ve arkadaşlarından uzak kaldıklarında veya ayrıldıklarında strese girerler 

Anneler yavrularından zorla ayrıldıklarında çok belirgin bir şekilde stres belirtileri gösterirler. Feryat edercesine uzun süreli böğürme, karanlık köşelere saklanma ve yeme içmeden kesilme, yavrusundan koparılan ineklerin yaygın olarak verdiği tepkiler.

İneklerin duyarlılığını ortaya koyan sayısız bilimsel araştırma, tıpkı bizim gibi karmaşık duygulara sahip olduklarını ve bu duyguları davranış ve sesleriyle ifade edebildiklerini gösteriyor. İnekler aile bireylerinden veya anlaştıkları arkadaşlarından ayrıldıklarında, stres hormonu olan kortizol seviyelerinde ve kalp atış hızlarında ani artış oluyor.

Stres yaşayan inekler daha az süt ürettiği için, verim almak isteyen organik çiftçiler hayvanın üzerindeki fiziksel ve psikolojik baskıyı artıran uygulamalara yönelirler.

Elbette bu süreçte travma yaşayan yalnızca inekler değil. Doğumdan dakikalar sonra annesinden uzaklaştırılan yavrular da duygusal ve fiziksel olarak acı çeker. Dişi buzağılar da anneleriyle aynı kaderi yaşamaya zorlanarak hayatlarını “damızlık” olarak süt sağım makinelerine bağlı şekilde geçirir.

Erkek buzağılar ise süt tüketen pek çok kişi tarafından bilinmeyen bir işkenceye maruz kalırlar. Doğumdan kısa süre sonra annelerinden zorla alınan erkek buzağılar, neredeyse hiçbir hareket özgürlüğü sağlamayan daracık metal, ahşap veya plastik kafeslere yerleştirilip boyunlarından zincirlenirler. “Süt danası kreşi” (veal crate) adı verilen bu sistemde yavrulara demir yüklü sıvılar içirilir. Yaklaşık 16 haftalık olduklarında ise mezbahada kesime gönderilirler. Anne şefkati ve ilgisinden uzak kalan kısacık hayatları acı içinde son bulur.

4. Hijyenik olmayan kalabalık ortamlarda tutulurlar

Organik süt çiftliği dendiğinde pek çok kişinin aklına ineklerin özgürce otladığı ve gezdiği bir sistem geliyor. Fakat gerçekler bu reklam imajından çok farklı. Organik çiftliklerde sömürülen ineklerin çoğu çok pis kulübelerde, kendi dışkıları içinde son derece olumsuz şartlarda yaşamaya zorlanıyor. 

5. Besi üniteleri ve kesim öncesi korku içinde ölümü beklerler

Yaklaşık dört yıl süren daimi gebelik ve süt sağım işkencesinin ardından inekler kilo almaları ve yağlanmaları için besi ünitelerine gönderilir. Bu besi yerleri genellikle endüstriyel hayvancılık tesisleridir. Buralarda “organik ineklere” organik besinler yedirilirken, diğer binlerce inek sıradan yemlerle beslenir.  

Organik süt çiftliklerinden getirilen inekler kesilmek için uygun kiloya ulaştıklarında, diğer ineklerle aynı mezbahalarda ölüm sırasının kendilerine gelmesini bekler. Yaşamlarının son dakikaları, tıpkı fabrikalarda yetiştirilen diğer inekler gibi korku ve ıstırap içinde geçer. Bazı ülkelerde “acısız kesim” adıyla ileri sürülen ve ulusal mevzuatta yer alan öldürme biçiminin hiçbir “insani” ve zararsız tarafı yoktur. 

Kötünün iyisi, iyi demek değil

“Mutlu inekler” imajı yaratarak hayvan sömürüsü üzerinden kâr eden organik süt çiftlikleri de, endüstriyel süt üretim fabrikaları kadar zulüm içeriyor. Organik çiftliklerde hormon ve antibiyotik kullanımı yok belki ama hayvan sömürüsü ve hayvan istismarının gizlenen gerçekleri var. 

Eğer gerçekten ineklerin mutlu olmasını istiyorsanız süt ve süt ürünlerini hayatınızdan çıkarın. Acı, korku, şefkat ve koruma gibi pek çok duyguyu hissedebilen bu hayvanlara yapılan zulme destek olmayın.

(*) We Animals Media‘dan Jo-Anne McArthur’un fotoğrafları, İspanya ve Kanada’daki “organik” süt çiftliklerinde çekilmiştir.

Kaynaklar: OneGreenPlanet, Chicago Tribune, ichoosevegan, Hayvancılık Akademisi

Organik süt çiftliklerindeki inekler özgür ve mutlu değil yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Balıklar yeryüzünde insan eliyle en fazla sömürüye bırakılan hayvan türlerinden biri olmasına rağmen, yaşadıkları acılar ya bilinmiyor, ya dikkat çekmiyor ya da önemsenmiyor.

“Hayvana şiddet” veya “hayvana işkence” fiillerinden bahsederken, çoğunlukla sokakta yaşayan hayvanlar, sirklerde, hayvanat bahçelerinde, deniz parklarında tutsak edilen türler, avcıların katlettiği yaban hayvanları veya ne yazık ki nadiren de olsa üretim çiftlikleri ile mezbahalarda öldürülen hayvanlar aklımıza geliyor. Vegan bireyler ve örgütler her ne kadar balıklara karşı da duyarlılık gösterse de seslerini duyuramayan, yüz ifadeleriyle acılarını belli edemeyen balıklar çoğu zaman diğer hayvan türlerine göre daha geri planda kalıyor. 

Oysa trilyonlarca balık her gün gıda sektöründe, spor uğruna, deney gerekçesiyle ve irili ufaklı hobi amaçlı/tematik akvaryumlara satılmak üzere kötü muamele görüyor, dünyanın bir diğer ucuna naklediliyor ve öldürülüyor. Somondan köpekbalığına, kefalden beta balığına kadar neredeyse tüm balık türleri farklı endüstrilerde insan menfaati için korkunç bir sömürüye maruz bırakılıyor.

Günümüzde balıkların da acıyı hissedebildiğine dair bilimsel kanıtlar olmasına rağmen balıklar hâlâ hissiz ve duyarsız canlılar olarak algılanıp hayvan haklarına yönelik söylemlerde ve yasal düzenlemelerde çoğunlukla kapsam dışı bırakılıyor. 

Çoğunlukla besin, omega 3 kaynağı, akvaryumlar için egzotik tür, pet ve deney hayvanı olarak görülen ve bu amaçlarla avı ve ticareti yapılan balıkların amaçsız, basit ve anlık yaşamlar sürdüğünü ve yalnızca besin zincirindeki yeriyle var olduğunu düşünen pek çok insan var.

Oysa gerçekler çok farklı: Balıklar da tıpkı diğer pek çok insan ve insan dışı hayvan türü gibi acıyı ve korkuyu hissedebiliyor, ortak av stratejileri geliştiriyor, alet kullanabiliyor, birbirine destek olup birbirini aldatabiliyor. Balıklar da insan eliyle yaşam alanlarından koparılıp bir köşede toplu halde ölüme terk edildiklerinde son nefesine kadar yaşam mücadelesi veriyor, hayatta kalmaya çalışıyor.

İşte Balıklara Saygı Günü, diğer türler için olağan görülen şefkat ve koruma anlayışının balıklara gösterilmesi için toplumu ve karar vericileri bilinçlendirerek mevcut algıyı değiştirmeyi hedefliyor. 

Mercy for Animals’dan Sea Shepherd Conservation Society’ye, Animal Legal Defense Fund’dan PCRM’e kadar dünya çapında en az 250 doğa ve hayvan hakları örgütünün desteğini alan Balıklara Saygı Günü, bu yıl 19 Haziran’da domuzların öldürülmesini protesto ederken mezbaha kamyonunun çarpıp sürükleyerek öldürdüğü hayvan hakları savunucusu Regan Russell’ın anısına ve mücadelesine adandı.  

#Respect4Fish: #BalıklaraSaygıGünü

IDA Koordinatörü Shimon Shuchat, “Önümüzde oldukça uzun bir süreç var,” diyor. “Ama bu yıl ilk kez hayata geçirdiğimiz uluslararası Balıklara Saygı Günü kapsamında ve devamında yapılacak çalışmalar ile önümüzdeki yıllarda balıkların korunmasına yönelik toplumsal farkındalığın artacağını umut ediyoruz. Bu sayede de balıkların farklı endüstrilerde sömürülmesini engelleyen ve balıkları da koruma kapsamına alan yasal düzenlemeler için daha sağlam bir zemin oluşturulmuş olacak.”

IDA’nın Kampanya Direktörlerinden Nadia Schilling de, “Hayvancılık endüstrisindeki ihlallere dair farkındalığın her geçen gün arttığı günümüzde, daha fazla şeffaflık ve görünürlük için çabalamalı, halkın denetim mekanizması olarak güçlenmesi için çalışmalıyız,” diyor. 

IDA’nın bu girişimi, ABD Başkanı Donald Trump’ın Mayıs ayında çıkarttığı başkanlık kararnamesinin ardından hayata geçirildi. Çünkü Trump bu kararname ile, hem balıklara hem de doğaya daha fazla zarar verecek şekilde “su ürünleri” sektöründeki kısıtlamaları ve devlet denetimini kaldırmayı, konsantre balık çiftliklerinin sayısını artırmayı hedefliyordu. Ayrıca Haziran ayında çıkardığı kararnameyle, hassas deniz ekosistemlerine sahip olan ABD’nin New England kıyılarındaki 5 bin millik bir alanda (Northeast Canyons ve Seamounts Deniz Ulusal Anıtı) ticari balıkçılık faaliyetlerinin başlamasına da izin verdi.  

ABD dışında pek çok ülkede balıkçılık faaliyetleri yalnızca balıkların değil, yunuslardan köpekbalıklarına, foklardan deniz kaplumbağalarına kadar pek çok deniz canlısının da canını alıyor. Deniz ve okyanus ekosistemleri insan faaliyetlerine ve balıkçılık teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte endüstrinin her geçen gün artan baskısına dayanamıyor. Uzmanlar, 2050 yılına gelindiğinde pek çok balık türünün de neslinin tükenmiş olacağını hatırlatıyor.

Balıkların sesini duyurabilmek için siz ne yapabilirsiniz?

Bu yıl Balıklara Saygı Günü’ne yetişememiş olsak da, 30 binden fazla türüyle balıkların yaşam hakkına dair ihlalleri yıl boyunca çeşitli çalışmalarla duyurabilir, bir sonraki yıl için şimdiden hazırlıklar yapabiliriz.   

1. Öncelikle balıkların neden korunması gerektiğine dair ayrıntılı bilgi için Balıklara Saygı Günü için özel olarak hazırlanmış web sitesini ziyaret edebilirsiniz. Daha da önemlisi grup/oluşum/STK olarak fish@idausa.org adresine bir email göndererek ve emailın Subject/Konu kısmına “Add Oluşumunuzun Adı As Ally” yazarak Balıklara Saygı Günü’nü destekleyenler arasında yer alabilirsiniz.  
2. Türkiye’de balıkların farklı endüstrilerde yaşadığı sorunları ortaya koyan kampanyalar hazırlayabilir, STK’ları örgütleyebilir ve yerel yönetimlerden Meclis’e kadar çağrınızı ulaştırarak politika değişimi ve yasal koruma talep edebilirsiniz. 
3. Türkiye’de balıkların gıda olarak tüketilmesine ve/veya pet hayvanı olarak ticaretine karşı çalışmalar yapan grup ve oluşumlardan bizi haber edebilir, vegan oluşumlarla ortak çalışmalar yürütmek için harekete geçebilirsiniz.
4. Covid-19 önlemlerini aksatmayacak noktalarda, özellikle de yaya trafiğinin yoğun olduğu bir alanda stant kurup broşür dağıtabilir ve merak eden insanlara ulaşarak mesajınızı yüz yüze iletebilirsiniz. Örnek broşüler için yine IDA ekibine email ile ulaşabilirsiniz. 
5. Balıklara adanmış ve çeşitli sanat eserleriyle bezenmiş bir sergi veya online atölye düzenleyebilirsiniz. 
6. Yine Covid-19 önlemlerine dikkat ederek örneğin bir parkta stant açabilir ve vegan alternatifleri ücretsiz olarak merak edenlerle paylaşabilirsiniz. Tarifler için yine IDA’ya danışabilirsiniz.
7. Üniversite öğrencisiyseniz, bir sonraki eğitim/öğretim döneminde okulda/üniversitede veya eğitimlerin online olması durumunda internet üzerinden balıkların yaşadığı sorunlar hakkında sunum yapabilirsiniz. Bu sunumlar balıkların duyarlı canlılar olduğuna ve farklı endüstrilerde nasıl sömürüldüğüne odaklanabilir veya akvaryumlardaki tutsaklık ve hayvan ticareti gibi daha spesifik konulara eğilebilir. Sunumunuzun son haline göz atılmasını isterseniz IDA’ya veya bize ulaşabilirsiniz; biz de elimizden geldiğince geribildirim yapmaya çalışırız. 
8. ABD’de yaşıyorsanız IDA’nın açtığı imza kampanyalarına bu bağlantıdan destek verebilirsiniz. 

Kaynaklar: VegNews, In Defense of Animals, LadyFreeThinker, OneGreenPlanet

İlkini atlamak istemedik: 1 Ağustos Balıklara Saygı Günü yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.