Türkiye Vegan Derneği (TVD) olarak; TBMM web sitesindeki ilgili haberin ayrıntılarını inceleyerek ve ilgili başlıklara referans vererek, özellikle “av katliamı” olarak ifade ettiğimiz avcılığa ilişkin, kanunun en sorunlu ve riskli yönlerini derledik.

Yeni eklenen “geleneksel avcılık” kalkanı ve caydırıcılıktan uzak para cezaları, koruma ilkelerini ve önceliklerini tersine çeviriyor. Doğa ve hayvan hakları açısından ciddi bir gerilemeye sebep olan bu kanun, habitatları ve hayvanları korumayı değil, avcılığı ve av endüstrisini kurumsal olarak güvence altına alan bir tablo çiziyor. Aynı zamanda avcılık belgeleri için getirilen “ikinci şans” mekanizması da, yasadışı avcılığı adeta teşvik ediyor.

Kanun kabul edildi ama mücadelemiz bitmedi.

Avcılık ve “geleneksel avcılık”

Geleneksel avcılık kılıfı

Kanun, eklenen yeni bir maddeyle, “geleneksel avcılık” sıfatıyla, korunan alanlarda yapılabilecek hayvan katliamını yasal zemine oturtuyor. Düzenleme, korunan alanlarda “kültürel” gerekçelerin arkasına sığınılarak yapılan av katliamını yasal bir statüye taşırken tüm türleri tehdit edebilecek niteliğe sokuluyor. Ancak özellikle endemik ve nesli tehdit altında olan türler için istisnalar yaratabilecek halde çünkü denetim yetkisi, yine av katliamı iznini veren kurumda, yani Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’nde (DKMP).

Nitekim, av turizmine karşı açtığımız ve çoğunu kazandığımız davalarda ve Merkez Av Komisyonu (MAK) kararlarında, koruma altındaki ve/veya endemik türlerin de her yıl av listelerine keyfi şekilde dahil edilip çıkarıldığını gördük. Örneğin; Türkiye’ye endemik ve iç mevzuatta koruma altındaki türlerden biri olan Anadolu yaban koyununun, tıpkı üveyik, elmabaş patka ve daha pek çok tür gibi, çok kısıtlı bir alanda yaşam mücadelesi vermesine ve nesli tükenme tehditi altında olmasına rağmen, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın ve Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’nün (DKMP) izni ve girişimleriyle, Türkiye’den ve dünyadan avcılar ve av şirketleri tarafından binlerce dolar karşılığında av ihalelerine konu edildiği süreçler yaşadık ve yaşamaya devam ediyoruz.

Referans: “Genel Kurulda kabul edilen önergeyle düzenlemeye yeni madde ihdas edildi. Buna göre, Kara Avcılığı Kanunu’na “geleneksel avcılık” ibaresi ekleniyor. Böylece Türkiye’de tarihsel ve kültürel geçmişe sahip, belirli yörelerde sınırlı ölçekte sürdürülen geleneksel avcılık uygulamalarının düzenlemede açıkça belirtilmesi, geleneksel avcılığın açık bir yasal dayanağa kavuşturulması ve idarenin denetim ve düzenleme yetkisinin net bir biçimde açıklanması hedefleniyor. (…) Öte yandan geleneksel avcılığa ilişkin usul ve esasların Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünce belirlenmesi hüküm altına alınıyor. Buna göre, geleneksel avcılığın kapsamının, uygulanabileceği bölgelerin, tür sınırlamalarının, kota ve sürelerin, denetim usullerinin Genel Müdürlükçe belirlenmesi öngörülüyor.”

Kaçak avcılara “ikinci şans”

“Yasadışı” avcılık yaptığı için avcılık belgeleri iptal edilen şahıslar, iki yıl sonra yeniden belge edinmek için başvurabiliyor ve beş yıl içinde bu başvuruyu gerçekleştirme hakkı kendilerine tanınıyor. Para cezasının tahsili ve “belirli şartlar” karşılığında DKMP tarafından ikinci şans verilen bu avcılar, ancak bir kez daha kaçak avcılık yaparken yakalanırsa belgeleri iptal ediliyor.

MAK ve av turizmi kararlarıyla zaten “yasal” hale getirilmiş olan öldürme fiilleri, yaban hayvanlarının yaşam hakkını ihlal edip ekosistemleri zayıflatırken, yasadışı / kaçak avcılık da resmen bu kanunla destekleniyor.

Referans: “Kanunla avcılık belgesi iptal edilen kişilerin yasa dışı avcılığa yönelmesinin engellenmesi hedefleniyor. Buna göre, Kara Avcılığı Kanunu’nda belirtilen idari yaptırıma konu fiilleri tekrar eden avcılık belgesi sahipleri, öngörülen şartları sağlamaları koşuluyla yeniden avcılık belgesi alabilecek. Hüküm kapsamında avcılık belgesi iptal edilenler tarafından 2 yıllık sürenin bitiminde avcılık belgesi alınabilmesi için başvuruda bulunulması halinde, bu düzenleme kapsamında verilen idari para cezalarının ve tazminatın tahsil edilmiş olması ile belirtilen şartların tekrar sağlanması zorunlu olacak. Belge yenilendikten sonra söz konusu fiillerin tekrarlanması halinde, avcılık belgeleri iptal edilecek ve kendilerine bir daha avcılık belgesi verilmeyecek. İdari para cezasını gerektiren fiillerin tekrarını gerçekleştirdiği için avcılık belgesi iptal edilenlere Kanun kapsamında verilen idari para cezaları ile hükmolunan tazminatın tahsil edilmiş olması, son ihlalin gerçekleşmesinden sonra söz konusu cezaya ilişkin fiillerin tekrarlanmaması, avcılık belgesi için gereken şartların sağlanması ile 5 yıl içinde başvuru yapması halinde yeniden avcılık belgesi verilebilecek.”

Göstermelik idari para cezaları

İzinsiz ve yasak yerlerde avlandığı tespit edilebilen şahıslara kesilecek para cezalarında “artışa” gidildiği, bunun da kaçak avcılığı önleme amaçlı olduğu iddia ediliyor. Ancak rakamlar bize bir kez daha aksini söylüyor.

Nitekim, 200 TL ve 350 TL’den en fazla 10 bin ve 15 bin TL sınırına çekilen cezalar, 2026 Türkiye’sinin ekonomik koşullarında etkisiz ve sembolik sayılabilecek düzeyde kalıyor. Modern avcıların kullandığı yüksek maliyetli tüfekler, optikler, arazi araçları ve av turizmi paketleri düşünüldüğünde, yükseltildiği iddia edilen bu cezalar yaptırımdan çok, neredeyse operasyon maliyetinin küçük bir kalemi gibi kalıyor. Bu sözde artış; yaban hayatını ve korunan alanları ciddi şekilde tehdit eden yasadışı avcılık faaliyetlerini engellemek bir yana, kamu kurumlarının bu suça verdiği tepkinin ne kadar düşük bir öncelik olduğunu açıkça ortaya koyuyor.

Üstelik bir adım geriden bakarsak, 2026’ya kadar bu para cezalarının 200 TL ve 350 TL olarak kalmış olması, kamu politikası açısından son derece sorunludur.

Elbette tespit edilebilmesi, uygulanabilmesi ve tahsil edilebilmesi halinde. Çünkü meskun mahalde yapılan avcılık faaliyetleri için dahi jandarma ve/veya polis teşkilatına yapılan birçok şikayette sonuç alınamazken, Türkiye çapında kaçak avcılığın tespitinin ve yaptırımının imkansızlığı daha iyi anlaşılacaktır. Bu nedenle kamuoyuna yansıyan “kaçak av operasyonları” çoğu zaman sistematik bir denetimin değil, münferit ve sembolik müdahalelerin ürünü olarak karşımıza çıkıyor.

Av turizmi dahil, “yasal” avcılık başvuru, eğitim ve belgelendirme süreçlerinde yüksek miktarda para kazanan idare, kaçak avcıların ekipmanlarına ve araçlarına el koyduktan sonra bunları satarak ayrıca ekonomik kazanç sağlıyor. Av katliamının kamu kurumları için bir gelir kapısı olması halihazırda etik ve hukuki bir sorunken, hayvanların binlerce dolar karşılığında öldürülmesi, fakat “yasadışı” avcılığa halen cüzi para cezaları kesilmesi, hatta irdelediğimiz bu yeni kanunla iki yıl sonra kaçak avcılara “öldürmeye devam edebilirsiniz” denmesi, korunduğu iddia edilen öznelerin de yer değiştirmesine sebep oluyor: Gerçekte korunan yaban hayatı değil; av ekonomisi, av turizmi ve bu sistemi ayakta tutan idari mekanizma oluyor.

Referans: “Düzenlemeyle Kanun’un izinsiz ve yasak yerlerde avlanmaya yönelik hükmünde yer alan idari para cezalarında artışa gidiliyor. Buna göre, Merkez Av Komisyonunca avlanmanın yasaklandığı avlaklarda avlananlara verilen idari para cezası tutarı 200 liradan 10 bin liraya, özel kanunlarla avlanmanın yasaklandığı sahalar ile “yaban hayatı koruma sahası”, “yaban hayatı geliştirme sahası” ve “üretme istasyonu” olarak tanımlanan saha ve istasyonlarda avlananlara kesilen idari para cezası tutarı ise 350 liradan 15 bin liraya yükseltilecek.”

Av ve “doğa koruma” memurları ile sözde denetim

Kanun, tanımlardaki, “av koruma memurları” ifadesini “av ve doğa koruma memuru” şeklinde değiştiriyor. Bu memurların yanı sıra, saha bekçileri ve gönüllü “fahri av müfettişleri” ile denetimin genişletildiği iddia ediliyor.

Denetim kapasitesi artışı gibi görünen bu maddedeki çelişkiler ise, isminde ve kanunun ilgili maddelerinde gizli: Her şeyden önce ‘av memuru’ ile ‘doğa koruma memuru’ kavramlarının aynı görev tanımında birleştirilmesi, etik düzeyde kavramsal bir çelişki. Pratikte ise; avcılık uygulamalarını denetleyecek memurlar, yasal ve “geleneksel” avcılığı da destekleyen, hatta kaçak avcılara iki yıl sonra yeniden belge verebilecek olan DKMP sistemi içinde görev yapacak. Bu, doğrudan sistem düzeyinde bir çelişki demek.

Referans: “Saha bekçiliğinde sözleşmeli personelin de çalıştırılabilmesine imkan sağlanıyor. Tanımlardaki, “av koruma memurları” ifadesi “av ve doğa koruma memuru” şeklinde değiştiriliyor ve tanımlamada düzenlemeye gidiliyor. (…) Av koruma ve kontrollerinde Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü görevlilerine veya güvenlik güçlerine gönüllü destek sağlamak üzere Genel Müdürlükçe belirlenecek kişilere fahri av müfettişliği’ görev ve unvanı verilebilecek.”

Cumhurbaşkanınca belirlenen silahların verilmesi

“Lüzum görülen” saha çalışanlarına demirbaş olarak verilecek silahların Cumhurbaşkanınca belirleneceği ibaresi de kanunda yer alıyor. Silahların niteliğine ilişkin kararların idari ve teknik değerlendirme süreçlerinden ziyade merkezi bir karar mekanizmasına bağlanması, denetim ve hesap verebilirlik açısından belirsizlik yaratabilir.

Referans: “Orman muhafaza memurları, av ve doğa koruma memurları ve saha bekçilerinden Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünce lüzum görülecek olanlara, Cumhurbaşkanınca belirlenen silahlar demirbaş olarak verilecek.”

–

49-99 yıllık uzun süreli intifa hakları ve korunan alanlarda yapılaşma ile ilgili diğer hayati maddeler ise, topyekûn ekolojik tahribat anlamına geliyor.

Meslek örgütleri ve diğer STK’ların çağrılarını da derlediğimiz aşağıdaki ve bu bağlantıdaki içeriğimizde bu ayrıntıları bulabilir, bahsi geçen STK ve oluşumları takip ederek kıyılardan ormanlara, sulak alanlardan nehirlere kadar, kanunun yıkıcı niteliğine dair daha ayrıntılı bilgi alabilirsiniz.

Milli Parklar Kanunu geçti: Doğa ve hayvan hakları açısından ciddi bir gerileme yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Okullar, kreşler, hastaneler ve diğer kamu kurumlarında hayata geçirilecek olan bu gelişme, ne yazık ki Türkiye’de aynı dönemde izlenen ve birbiriyle doğrudan bağlantılı politikaların tam tersi.

Türkiye; Antalya’da yapılması planlanan COP31 sürecine doğru ilerlerken:

• İklim krizinin en önemli tetikleyicilerinden biri olan hayvancılığa yönelik yeni devlet teşvikleri sağlamaya devam ediyor.
• Aynı zamanda TBMM’de oylaması tamamlanmak üzere olan Milli Parklar Kanun Teklifi ile gezegenin en kritik karbon yutakları arasında yer alan ve tüm türler için yaşamın merkezi olan ormanları ve kıyı ekosistemlerini yatırım baskısına açmaya hazırlanıyor.

Helsinki’nin attığı adım ise; kamu politikalarının iklim, biyoçeşitlilik ve hayvanlar açısından nasıl dönüştürülebileceğini gösteren güçlü bir örnek. Bu yönüyle, Türkiye Vegan Derneği olarak uzun süredir bakanlıklar ve YÖK nezdinde dile getirdiğimiz bitki temelli gıda sistemine geçiş çağrılarının gecikmeden hayata geçirilmesi gerektiğini de bir kez daha hatırlatıyor.

Tarihi oylama: 57 kabul, 23 ret

Helsinki Belediye Meclisi, 25 Şubat 2026 tarihinde aldığı kararla belediyenin hayvansal et ve süt içeren ürün alımlarını 2030 yılına kadar %50 oranında düşürülmesini kabul etti.

Greenpeace tarafından “Puolet parempaa” (Yarısı Daha İyi) adı verilen önerge, Belediye Meclis Üyesi Mai Kivelä tarafından sunuldu ve 57 kabul, 23 ret oyuyla kabul edildi. Farklı siyasi partilerden geniş destek alan karar doğrultusunda, belediyeye bağlı gıda hizmetlerinde kullanılan hayvansal et ve süt içerikli ürünler; okullar, kreşler, hastaneler ve diğer kamu kurumları gibi alanlarda besleyici ve cazip bitki temelli besinlerle kademeli olarak değiştirilecek.

Kivelä oylamanın ardından yaptığı açıklamada, “Bu karar, iklim değişikliğine yönelik sorumluluk alma, hayvan refahı ve çocukların sürdürülebilir bir geleceğe sahip olma hakkı açısından bir kazanımdır,” dedi.

İklim krizinin olumsuz etkilerini azaltmayı ve biyoçeşitliliği korumayı hedefleyen bu kararın, bitkisel beslenme alışkanlıklarını yurttaşlar nezdinde normalleştirmesi bekleniyor. Aynı zamanda hayvan refahını ve halk sağlığını desteklemek, kamu kaynaklarını ise daha verimli kullanmak için atıldığı aktarılıyor.

Nitekim Aalto Üniversitesi tarafından yapılan ön hesaplamalara göre; bitki temelli öğünler halihazırda Helsinki’nin kamu yemek hizmetleri için daha düşük maliyetli. Hayvansal et alımlarının yarısının bitkisel proteinlerle değiştirilmesi durumunda, kent yönetimi yılda 3 milyon avronun üzerinde tasarruf sağlayabilir.

Kampanya ulusal, politika yerel

Helsinki’nin kararı, ülke çapında yürütülen kampanyanın şehir düzeyindeki en önemli kırılma noktalarından biri olarak görülüyor.

Kampanya kapsamında Finlandiya genelindeki 60 belediyeyle iletişime geçildi ve 35 belediye meclisi önergesi sunuldu. 2025 yerel seçimlerinde ise kampanyanın hedeflerini destekleyen yaklaşık 300 aday, 70’ten fazla belediyede seçilerek yerel yönetimlerde temsil hakkı kazandı.

2025-29 döneminde çok daha fazla sayıda yerel yönetimin bu yönde adım atacağı tahmin ediliyor. Çünkü Finlandiya’da gıda sistemi, ülkenin toplam sera gazı emisyonlarının yaklaşık dörtte birini oluşturuyor.

• Ülkenin tarım arazilerinin yaklaşık %70’i hayvancılık için kullanılıyor.
• Bu arazilerin yarısından fazlası sığır “eti” ve hayvansal süt üretimine ayrılmış durumda.
• Ülkedeki metan emisyonlarının yaklaşık yarısı sığırlardan kaynaklanıyor.
• Sığırların sindirim süreçleri ve gübre yönetimi tek başına ulusal sera gazı emisyonlarının yaklaşık %5’ini oluşturuyor.

Yerelde alınacak benzer kararlar, bitkisel beslenmeye geçişin ulusal düzeyde yaratacağı olumlu etkiyi artıracak.

Helsinki daha önce de kamu politikalarında öncü rol üstlenmiş, yerel yönetim tarafından düzenlenen tüm etkinliklerde hayvansal et kullanılmasını 2022 yılında tamamen bırakmıştı. Ancak ne yazık ki, bu kararda “deniz ürünleri” olarak yaftalanan “deniz canlıları” yine dışarıda bırakılmıştı.

Yerel yönetim, aynı zamanda ulusal beslenme yönergelerini yeniden düzenlemiş ve yurttaşların hayvan kaynaklı “kırmızı et” tüketimini %30 oranında düşürmelerini ve işlenmiş “etleri” mümkün olduğunca sınırlamalarını önermişti.

İklim krizi ve hayvan tüketimi karşısında “tutarlı” politika

Helsinki yönetimi yılda milyonlarca öğün sunan kamu gıda hizmetlerine sahip. Bu nedenle alınan karar yalnızca bireylerin beslenme biçimlerini değil, gıda sisteminin yapısını kökten etkileyebilecek bir politika niteliğinde. Nitekim Kivelä, kararın ardındaki yaklaşımı şöyle vurguluyor:

“Bir şehir bir yandan iklim kriziyle mücadeleye kaynak ayırırken, diğer yandan gıda alımları aracılığıyla biyolojik çeşitlilik kaybını ve emisyonları artırıyorsa, bu tutarlı bir politika değildir.”

Bitki temelli gıda sektörü için sağlam bir zemin

Kararın Finlandiya’daki vegan gıda üreticileri ve catering hizmetleri dahil, bitki temelli gıda sektörüne de önemli bir etkisi olması bekleniyor. Bitki Temelli Gıda Finlandiya’dan (Plant Based Food Finland) Jukka Kajan, karara ilişkin olarak, “Helsinki’nin iklim değişikliğine karşı harekete geçmesi ve halk sağlığını iyileştirmek için adım atması, aynı zamanda bitki temelli gıda çözümleri geliştiren şirketler için de uzun vadeli bir pazar öngörülebilirliği yaratıyor. Bu düzenleme, yatırım riskini azaltırken yenilikçi girişimleri teşvik ediyor ve Finlandiya’nın bitkisel proteine geçiş sürecinde rekabetçi bir küresel oyuncu olmasını sağlıyor,” dedi.

Finlandiya’da bitki temelli gıda pazarı son yıllarda çift haneli büyüme oranları gösteriyor. Örneğin; ülkenin en büyük perakende zincirlerinden biri olan S Group’ta tofu satışları geçen yıl %14 arttı.

Ayrıca, bitkisel et ürünleri, 2025 yılının aynı ayına göre Ocak ayında neredeyse %70 daha hızlı satıldı.

Türkiye ve Avrupa için örnek gıda sistemi

Helsinki’nin kararı, kamu alımlarının bitkisel proteine yönelik dönüşümü hızlandırabilecek güçlü bir politika aracı olduğunu gösteriyor.

Benzer bir yaklaşım ABD’de de uygulanıyor: New York’ta hastanelerde uygulanan “varsayılan bitki temelli menü” politikası, gıdaya bağlı emisyonları %36 azaltmış, kamu bütçesinde ise yüz binlerce dolar tasarruf sağlamış durumda. Şehir, ek olarak, şirketler düzeyinde “Bitki Temelli Karbon Mücadelesi” başlatmış ve bu Ocak ayında 11 şubesinde işlenmiş hayvan kaynaklı etleri bitkisel proteinlerle değiştirmişti.

Üniversitelerden hastanelere kadar çoğaltılabilen mevcut bu örnekler, gıda sistemindeki dönüşümün büyük ölçüde yerel ve merkezi düzeyde uygulanacak kamu politikalarına bağlı olduğunu gösteriyor.

Helsinki gibi kentler gıda politikalarını iklim ve biyoçeşitlilik hedefleriyle uyumlu hale getirirken, Türkiye’de uygulamalar ve yasal düzenlemeler farklı bir yönde ilerliyor.

Bir yanda hayvancılık sektörüne yönelik teşvikler artırılırken, diğer yanda Milli Parklar Kanun Teklifi ile korunan alanların, ormanların, nehir ve kıyı ekosistemlerinin, yaban hayvanlarıyla birlikte yatırım baskısına açılması gibi adımlar, Türkiye’nin iklim politikalarının çelişkiler barındırdığını gösteriyor.

Oysa gıda sistemi, iklim krizine yönelik sorunlar ve çözümler listelerinde hep en başta yer alıyor.

TVD notu: Ama hayvan hakları bu kararın neresinde?

Helsinki’nin attığı adım; gıda politikalarının iklim, hayvan refahı, biyoçeşitlilik ve kamu sağlığı açısından yeniden düşünülmesi ve dönüştürülmesi gerektiğini gösteriyor. Ancak hayvan hakları ve özgürlüğü perspektifinden bakıldığında asıl sorun “tüketimin azaltılması” değil.

Hayvanların yaşam hakkı, miktar pazarlığına konu olabilecek bir mesele olmamalı. Bir hayvanın “daha az sömürülmesi” ya da “daha geç öldürülmesi”, onun yaşam hakkının, bireyliğinin ve hissedebilirliğinin tanındığı anlamına gelmiyor. Bu nedenle etik açıdan gerçekten “tutarlı” ve adil bir yaklaşım, özellikle bireyler ve STK’lar düzeyinde, hayvanların insan menfaatleri için kullanılmasını meşrulaştıran sistemin bütünüyle sorgulanmasını ve değiştirilmesini gerektiriyor.

Öte yandan kamu kurumlarının dönüşümü çoğu zaman aşamalı ve yavaş ilerliyor. Ancak bu gerçek, dönüşüm talebinin ve mücadelesinin ertelenmesi için bir gerekçe olmamalı. Özellikle ekoloji ve iklim mücadelesinde aktivistlerin ve STK’ların, hayvancılık ve hayvan tüketiminin iklim kriziyle doğrudan bağlantısını daha fazla konuşması ve buna yönelik politikalar için alan açması gerekiyor.

Biz bireyler ve yaşam savunucuları olarak bugün ve hemen hayvanları sömürmeyen yaşam felsefesini benimseyerek vegan olabiliriz. Kamu kurumlarından ise; gıda sisteminin bitki temelli bir geleceğe doğru dönüşmesini hızlandıracak politikalar talep edebiliriz.

Helsinki’nin kararı işte bu yönde atılmış kritik bir adım.

Türkiye’de de iklim krizine, ekolojik yıkıma ve biyolojik çeşitlilik kaybına karşı gerçek bir mücadele yürütmek istiyorsak; kendi alışkanlıklarımızı ve yaşam tarzımızı değiştirirken eşzamanlı olarak:

1. Hayvancılığı teşvik eden politikalar yerine bitki temelli gıda sistemlerini destekleyen kamu politikaları geliştirilmesini,
2. Ormanların, kıyıların ve yaban hayvanlarının koruma statüsünün güçlendirilmesini,
3. Kamu gıda alımlarında ve sunumlarında hayvan kaynaklı tüketim yerine bitki temelli besinlerin yaygınlaştırılmasını,
4. Düzenlenen tüm özel, kamu ve STK etkinliklerinde tamamen bitki temelli gıdaların sunumunu talep etmemiz gerekiyor.

Bu etik, adil ve iklim dostu dönüşüm hem bireysel uygulamalarımızla hem de kamusal politikalara ilişkin kolektif taleplerimizle mümkün.

–

Kaynaklar: Vegconomist, Green Queen

–

Helsinki’den bitki temelli gıda sistemi için kritik adım yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Çevre Kanunu ile ilgili Milli Parklar Kanun Teklifi; milli parkları, tabiat parklarını, sulak alanları ve tabiatı koruma alanlarını Turizmi Teşvik Kanunu kapsamına alıyor. Otel ve turistik işletmelerin önü açılıyor. Koruma alanları, yatırım ve ekonomik çıkar alanlarına çevriliyor.

Milli park ve tabiat parklarında özel kişi ve şirketlere turistik tesis izni verilebilecek. İntifa hakkı 49 yıl, bazı durumlarda 99 yıla kadar çıkabilecek.

Bir ekosistem için 99 yıl, neredeyse geri dönülmez bir müdahale ve sömürü süresi demek.

Yol inşaatı, elektrik hatları, petrol-doğalgaz boru hatları, trafo, su ve atık su tesisleri yatırımlarına izin verilebilecek.

Bunlar;
• Habitat parçalanması
• Yaban hayatı koridorlarının kesilmesi
• Gürültü ve ışık kirliliği
• Ekolojik dengenin bozulması anlamına geliyor.

Kaçak avcılığa “fiili af” çıkıyor

AKP milletvekillerinin imzasıyla gündeme getirilen, Çevre Kanunu ile bağlantılı Milli Parklar Kanun Teklifi’ne göre; kaçak avcılık yapanların avcılık belgeleri artık kalıcı olarak iptal edilmeyecek. İki yıl sonra yeniden hayvan katledebilecekler. Yasal avcılık ve av turizmi halihazırda cinayet iken, kaçak avcılığın da devlet eliyle teşviki kabul edilemez.

Düzenlemeden etkilenebilecek alanlar:

• 50 milli park

• 274 tabiat parkı

• 136 sulak alan

• 85 yaban hayatı geliştirme sahası olarak belirtiliyor.

Bunlar yatırım arazisi değil; binlerce bitki ve hayvan türünün yaşam alanı.

Koruma kılıfıyla;
• Ticarileştirme
• Uzun süreli kullanım devri
• Yapılaşma
• Zayıflatılmış yaptırımlar getiriliyor.

Magma Dergisi’nde 23 Şubat’ta yayımlanan içerikte Tartışmalı Maddeler başlığı altında bu başlıklara dair ek bilgiler bulabilirsiniz.

Bu gönderiyi Instagram'da gör

Vegan Derneği Türkiye (@tvd.org.tr)'in paylaştığı bir gönderi

Türkiye Ormancılar Derneği: Kanun teklifi geri çekilsin

BirGün gazetesinde yer alan habere göre, Türkiye Ormancılar Derneği de açıklama yaparak kritik noktalara dikkat çekti ve kanun teklifinin geri çekilmesi çağrısında bulundu. Dernek açıklamasında; “Milli Parklar Kanunu’nda değişiklik öngören teklif, ülkemizin en değerli doğal alanlarını korumak yerine, bu alanları turizm, enerji, madencilik ve ticari faaliyetlere açan bir anlayışla hazırlanmıştır,” denildi.

Özellikle av katliamına yönelik bilgilendirmelerinde atıfta bulundukları teklif gerekçesi düzenlemenin ardındaki ticari yaklaşımı da gözler önüne seriyor: Teklif gerekçesinde yer alan ‘av kaynaklarının milli ekonomiye faydalı olacak şekilde değerlendirilmesi’ ifadesi, canlı yaşamını ekonomik bir meta olarak gören sakıncalı bir anlayışı yansıtmaktadır.

Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği: Milli parklar ranta açılamaz

BirGün gazetesinde yer alan bir başka güncel habere göre, Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği de açıklama yaptı. Haberde öne çıkan başlık ve alıntılar şu şekilde:

TBMM’de görüşülen teklif ile Milli Parklar Kanunu’nun yanı sıra 175 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ve Kara Avcılığı Kanunu’nda da değişiklik yapılmasının öngörüldüğünü belirten Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği Başkanı Salih Usta, bazı idari yaptırımların Doğa Koruma ve Milli Paklar Genel Müdürlüğü’ne (DKMP) devredildiğini, kurumun idari ve mali açıdan “güçlendirilmiş” gibi gösterilse de döner sermayeli ve kâr odaklı bir yapıya dönüştürüldüğünü söyledi.

Usta, açıklamasında söz konusu teklif ile korunan alanların koruma statüsünün düşürüldüğünü, milli parklar ve tabiatı koruma alanlarında yapılaşmanın önünün açıldığını belirterek, kurumun aslı görev ve yetkilerinin özelleştirildiğini söyledi.

“Korunan alanlar yatırım ve işletme mantığıyla yönetilemez. Doğa koruma bir kamu hizmetidir, ticari faaliyet değildir” diyen Usta, teklifin kamu yararı ilkesinden uzak olduğunu ifade etti.

Milli parkların büyük bölümünün “orman” sayılan alanlardan oluştuğunu belirten Usta, orman alanlarında imar planı yapılmasının Anayasa’ya ve 6831 sayılı Orman Kanunu’na aykırı olduğunu vurguladı. Buna rağmen korunan alanlarda imar planı yapılmasına olanak tanıyan düzenlemelerin yer aldığını kaydetti.

Tasarıyla kamu arazileri üzerinde özel şirketler lehine çeşitli kullanım haklarının tesis edilmesinin önünün açıldığını belirten Usta, bunun özelleştirme anlamına geldiğini söyledi: Usta “Birilerinin zenginliğine zenginlik katmayı amaçlayan bu düzenlemelerin ne kamu yararıyla ne de doğa korumayla ilgisi vardır. Bu, kamu varlıklarının peşkeş çekilmesidir” diye konuştu.

Teklifte Kara Avcılığı Kanunu’na ilişkin değişikliklere de dikkat çeken Usta, mevcut yasaya göre kaçak avcılık gibi fiillerin tekrarı halinde avcılık belgelerinin süresiz iptal edildiğini anımsattı. Yeni düzenleme yasalaşırsa, belgesi süresiz iptal edilenlerin iki yıl sonra yeniden belge alabileceğini belirtti. “Suça ‘kabahat’ diyerek caydırıcılığı ortadan kaldıran bir anlayış, yaban hayatını koruyamaz” diyen Usta, düzenlemenin kaçak avcılığı teşvik edeceğini savundu.

İklim Adaleti Koalisyonu: Milli parklara müdahale edilemez

İklim Adaleti Koalisyonu tarafından 23 Şubat’ta yapılan açıklama 12 farklı ekoloji ve doğa koruma örgütünün imzasıyla kanun teklifinin geri çekilmesi gerektiğinin altını çizerken, koruma statülerinin zayıflatılmasını değil, aksine güçlendirilmesi gerektiğini vurguluyor:

“Milli parklar; biyolojik çeşitliliğin, su varlıklarının, orman ekosistemlerinin ve doğal–kültürel peyzajın bütüncül olarak korunduğu alanlardır. Bu alanların varlık gerekçesi, doğayı ekonomik değer üzerinden değil, yaşam üretme kapasitesi ve ekolojik işleyişi üzerinden tanımaktan kaynaklanır.

Bu bağlamda milli parklar; turizm yatırımlarına açılacak alanlar, ticari işletmelerle parçalanacak mekânlar, enerji ve madencilik projelerine tahsis edilecek sahalar, altyapı ve yapılaşma rezervleri, kamu-özel işbirliği modeliyle işletilecek ticari kompleksler, “ekoturizm” söylemi altında kalıcı yapılaşmanın meşrulaştırılacağı bölgeler olarak ele alınamaz. Su havzaları, yaban hayatı koridorları ve karbon yutakları üzerindeki baskı, ekosistem bütünlüğünü geri dönülmez biçimde zayıflatır.”

Bursa Su Kolektifi: Yasa teklifi Genel Kurul gündeminden çekilmelidir

Bursa Su Kolektifi, 23 Şubat’ta DKMP 2. Bölge Müdürlüğü önünde yaptıkları basın açıklamasında kanun teklifinin ekosistem ve hayvanlar için ne tür tehlikeler barındırdığını madde madde anlatırken akademisyenler, meslek örgütleri ve halkın tüm itirazlarına rağmen Uludağ Milli Parkı’nın yakın zamanda benzer politikalarla nasıl talan edildiğini aktardı:

“Geçen hafta mecliste görüşülmeye başlanan Milli Parklar Kanun Değişikliği Teklifinde, milli parklarda koruma niteliğini derin ölçüde bozacak maddeler bulunmaktadır. Birçok ülkede bir dal bile kırsanız cezalandırılırsınız. Bu teklif dünyada gittikçe alt sıralara düşen Türkiye’nin en güçlü korunması gereken milli parkları, tabiat parklarını vahşi kapitalizme talanına açan açık beyanıdır. (…)

Milli parklar, 24 yıllık AKP iktidarının maden, enerji ve inşaat temelli ekonomisine karşı hep ayak bağı olarak görüldü. Gelibolu ile Kapadokya Tarihi ve Kültürel Milli Parkları Alan Başkanlığına devredildi.

Milli Parklar Kanunu’na aykırı yüzlerce proje bizzat Tarım ve Orman Bakanlığı’na yaptırılarak kendi varlığına ihanet eden Bakanlık durumuna düşürüldü. Uludağ Milli Parkında turizm, yapılaşma yöndeki projelere Bursa Barosu ve akademik odalarca açılan onlarca davada bu ihanet belgelenerek projelerin çoğu iptal edildi. Uludağ Milli Parkı %16’sı olan 2100 hektarı, tüm karşı duruşa rağmen 2023’te kanunla Uludağ Alan Başkanlığı’nın rant projelerine terk edildi.

Milli Parklara Dokunma!
basın açıklamamızı bugün Bursa Doğa Koruma Milli Parklar Müdürlüğü önünde gerçekleştirdik

Milli parklar varlığımızın sigortasıdır.

MİLLİ.PARKLARI TALANA, SERMAYEYE AÇAN TEKLİFİ MECLİS GÜNDEMİNDEN DERHAL GERİ ÇEKİN

Basın açıklaması metni görsellerde pic.twitter.com/K8qpb8ifzM

— Bursa Su Kolektifi (@BKolektifi) February 23, 2026

İstanbul Barosu Çevre, Kent ve İmar Hukuku Komisyonu: Anayasa’ya ve doğa koruma ilkelerine aykırı

İstanbul Barosu’nun ilgili komisyonunun ise, 17 Ekim 2025 tarihinde yayımladığı “Milli Parklar Kanunu ve Bazı Kanunlar İle 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair 10.10.2025 Tarih 2/3308 Sayılı Kanun Teklifine İlişkin İnceleme” başlıklı yazısında, aşağıdaki başlıkları öne çıkararak kanun teklifinin Anayasa’ya ve doğa koruma ilkelerine aykırı olduğunu vurguladığı, kanun teklifinin TBMM Genel Kurulu’ndan geçmemesi için çağrı yaptığı görülüyor:

• Teklif’in gerekçesinde doğayı gerçek anlamda korumaktan çok, tabiat alanlarını kontrol altına almayı ve turizm ile ekonomik getiriye açmayı hedefleyen bir dil kullanılmaktadır.
• Teklif’te korunan alanlara dair izin süreçleri özel kişi ve şirketler lehine yeniden düzenlenmektedir.
• Kanun Teklifi, 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu’nda yaban hayatının korunmasını zayıflatan değişiklikler öngörmektedir.
• Teklif; 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun yanı sıra 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu ve 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu’nda düzenlenen geniş kapsamlı görev, denetim ve yetkilerin Bakanlıklardan alınıp Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğüne devrini öngörmektedir.

“Sonuç olarak 15.10.2025 tarihi itibarıyla Tarım, Orman ve Köyişleri Komisyonu tarafından onaylanarak önümüzdeki günlerde TBMM Genel Kurulu’nda tartışılacak Teklif’in yasalaşması halinde; tarım alanlarımızda, kıyılarımızda, ormanlarımızda, derelerimizde günden güne artan tahribatla birlikte milli ve milletlerarası düzeyde değerlere sahip milli park, tabiat parkı, tabiat anıtı, tabiatı koruma alanları ve yaban hayatı koruma bölgelerindeki tahribatlar hız kazanacak, buna ilişkin denetim ise zayıflayacaktır.

Teklif’in özü itibarıyla kamuoyunda “Süper İzin Yasası” olarak bilinen 7554 Sayılı Kanun doğrultusunda, bir nevi mezkur kanunla öngörülen düzeni tamamlayıcı bir anlayışla hazırlandığı açıktır.

İdare’ye -Anayasa’nın 63. maddesi gereği- yüklenen “tabiat varlıklarının ve değerlerinin korunmasını sağlamak ve bu amaçla destekleyici ve teşvik edici tedbirleri almak” yükümlülüklere aykırı işlem ve eylemlerde bulunma imkanı tanıyan bu Teklif’in TBMM Genel Kurulu’ndan geçmemesi için yurttaşlarımızı, sivil toplum kuruluşlarını, meslek örgütlerini ve meslektaşlarımızı dayanışmaya çağırıyor, yasa koyucuları Anayasa’ya ve doğa koruma ilkelerine aykırı Teklif’i reddetmeye davet ediyoruz.”

Bu yasanın ormanda yeri yok!
Milli Parklarda talanın ilk 5 maddesi Meclis’ten geçti. Hassas alanlarda turistik yapılaşmanın ve özel şirketlere devrin önü açıldı, işletme süresi 99 yıla çıktı… @aysenbaloglu çizdi.https://t.co/7V4iNN8eRr pic.twitter.com/lkiVSFIH2P

— Muzır Yayın (@muzirorg) February 23, 2026

Çevre Kanunu değil, rant düzenlemesi

Doğa yatırım alanı, yaban hayatı gelir kalemi değildir.

Lütfen siz de Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’nü (DKMP), siyasi partileri, Çevre ve Tarım bakanlıkları ile milletvekillerini paylaşımlarınızda etiketleyin. Bu düzenlemeye onay vermediğinizi açıkça yazın, tepkinizi gösterin. #MilliParklarKanunTeklifiGeriÇekilsin

Bu gönderiyi Instagram'da gör

Vegan Derneği Türkiye (@tvd.org.tr)'in paylaştığı bir gönderi

–

Kaynak: Bianet, Anka Haber Ajansı, BirGün, T24, BursaPort, Magma, TBMM

Güncellemeler: Sivil toplum kuruluşlarından gelen her yeni açıklama ve eylem ile birlikte bu içeriği güncelliyoruz.
Oluşturma:
19.02.2026

Güncellemeler:
1. 12.03.2026 06:19
2. 24.02.2026 – 11:15
3. 21.02.2026 – 00:40

TBMM izniyle 99 yıllığına talan: Milli Parklar kanun teklifi ve Çevre Kanunu değişikliği yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Bakliyat ulusal beslenme rehberlerinin vazgeçilmezi

Bakliyat, baklagiller (Fabaceae) familyasına ait bitkilerin yenilebilir kuru tohumlarıdır. “Baklagil” terimi bitkinin kendisini ifade ederken, “bakliyat” bu bitkilerden elde edilen kuru tohumları tanımlar. Günlük dilde bu iki kavram sıkça birbirinin yerine kullanılsa da, teknik olarak farklı anlamlara sahip.

Geçmişten bugüne, yaklaşık 10 bin yıldır insan beslenmesinin merkezinde yer alan bu temel gıdalar arasında nohut, mercimek, bakla, barbunya, börülce, bezelye ve fasulye en yaygın tüketilenlerden. Dünyanın dört bir yanında farklı kültürlerin mutfaklarında yer almış olan bu besin; ucuz, besleyici ve doyurucu bir protein kaynağı olarak halen tercih ediliyor, neredeyse tüm mutfaklarda yer alıyor.

Bitkisel protein zenginliğine ek olarak lif, kompleks karbonhidratlar, demir, çinko, folat ve magnezyum gibi önemli mikro besinler de içeriyorlar. Ayrıca bakliyatta bulunan fitokimyasallar, saponinler ve tanenlerin antioksidan ve anti-kanserojen özellikler gösterebildiği aktarılıyor.

• Tüm baklagiller yüksek protein ve lif içerir.
• Yağ oranları düşüktür ve kolesterol içermezler.
• Demir, folat ve potasyum açısından güçlü bitkisel kaynaklardır.

Bugün dünya genelinde neredeyse tüm ulusal beslenme rehberleri, baklagillerin düzenli tüketimini öneriyor. Bu rehberler yalnızca bireysel beslenme önerilerinin değil; aynı zamanda gıda, tarım, sağlık ve kamu politikalarının da temelini oluşturuyor.

Bakliyat: Besin değerleri karşılaştırması

Aşağıdaki tablo, pişmiş bakliyatın 100 gramı (yaklaşık ½ su bardağı / 125 mL) için ortalama besin değerlerini gösteriyor. Aynı zamanda, hayvanların beden parçalarından ve salgılarından elde edilen gıdaları tüketmeden, dengeli ve yeterli beslenmenin mümkün olduğunu açıkça ortaya koyuyor.

Kaynak: Canadian Nutrient File & Pulse Canada (2022)

Bakliyat: İklim dostu, sürdürülebilir tarım

Bakliyatın değeri yalnızca besin içeriğiyle sınırlı değil. Aynı zamanda iklim dostu ve onarıcı tarım uygulamaları için de kritik öneme sahipler.

İnsan sağlığı için son derece faydalı olan baklagiller, toprak sağlığı açısından çok değerli. Çünkü bakliyat:

• Toprak mikroorganizmalarını besleyen bileşikler üretir,
• Hasat sonrası toprakta azotça zengin kalıntılar bırakır,
• Azot bağlama özellikleri sayesinde daha az kimyasal gübreye ihtiyaç duyar.

Bu da sera gazı emisyonlarının azalmasına katkı sağlar.

Hayvan sömürüsüne dayalı et ve diğer ürünlerle karşılaştırıldığında, aynı miktarda besin değerini üretmek için çok daha az araziye ve suya ihtiyaç duyarlar. Örneğin; 1 kg mercimek üretmek, 1 kg sığır eti üretimine kıyasla yaklaşık 10 kat daha az su gerektirir.

Ayrıca, sorumlu ve doğayla uyumlu biçimde üretildiklerinde toprağın besin döngüsünü destekler, toprakta besin maddelerinin tutulmasına katkı sağlarlar.

Bu nedenle AB destekli “Smart Protein Projesi” kapsamında incelenen dört üründen üçü bakliyattır: Bakla (fava), mercimek ve nohut. Dördüncü ürün ise, “yalancı tahıl” olarak bilinen kinoa. Proje; Danimarka, İrlanda, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz ve İspanya’daki farklı toprak ve iklim bölgelerinde, organik ve rejeneratif (yenileyici) tarım sistemleriyle bu ürünlerin yetiştirilebilirliğini ve işlenebilirliğini araştırıyor.

Hayvan temelli üretime dayalı tarım modelleri toprağı yoksullaştırıp biyoçeşitliliği yok ederken, bakliyat temelli sistemler toprağı iyileştirir.

Bakliyat, hayvan sömürüsü ve gıda sistemleri

Günümüzde bakliyatın büyük bir bölümü, insanlar için değil; hayvansal üretim için yem olarak kullanılıyor. Bu durum; pestisit kullanımını artıran monokültür tarımı, ekosistem tahribatını ve hayvan sömürüsünü derinleştiriyor.

Oysa bakliyat;

• Doğrudan insan beslenmesi için üretildiğinde gıda güvenliğini güçlendirir,
• Toprağı besler, ekosistemi onarır.

Peki, bu kadar besleyici, erişilebilir ve sürdürülebilir bir seçenek varken, neden hâlâ hayvanların bedenleri ve salgıları ile beslenmeyi normalleştiriyor, bitkisel beslenmeyi marjinalleştiriyoruz?

Neden Dünya Bakliyat Günü?

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, FAO tarafından yürütülen 2016 Uluslararası Bakliyat Yılı’nın başarısının ardından, bakliyatın Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları’na katkısını tanımış ve 10 Şubat’ı Dünya Bakliyat Günü ilan etmiştir.

Bu gün; daha adil ve ekolojik gıda sistemlerine, sağlıklı beslenmeye ve iklim dostu tarıma dikkat çekmek için önemli bir fırsat.

Biliyor muydunuz?

• Baklagiller vitamin ve mineral yoğunluğu yüksek gıdalardır.
• Uzun raf ömürleri sayesinde gıda israfını azaltırlar.
• Çoklu ekim sistemlerinde biyoçeşitliliği artırırlar.
• Toprağa azot bağlayarak verimliliği yükseltirler.
• Kırsal alanda özellikle kadınlar ve gençler için istihdam olanakları yaratırlar.

Etik, ekolojik ve adil çözüm

Bakliyat; beslenme, iklim krizi, gıda adaleti ve hayvan hakları tartışmalarının tam merkezinde yer alıyor.

Vegan olmak ve bitki temelli beslenmek yalnızca etik bir tercih değil; bilimsel, ekolojik ve toplumsal olarak da güçlü bir çözümdür.

10 Şubat Dünya Bakliyat Günü, bu gerçeği yeniden hatırlamak için bir çağrı niteliğinde.

–

Kaynaklar: FAO, Proveg, Alberta Pulse, Oaklins, Vegan FTA

Bakliyat: Doğanın kilerindeki en güçlü gıdalar baklagiller yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

1 Mayıs 2026 itibarıyla yürürlüğe girmesi planlanan düzenleme kapsamında; Hollanda’nın başkenti Amsterdam’da, billboard’lar, otobüs durakları ve metro istasyonlarında, hayvan kaynaklı et ürünleri ile fosil yakıt temelli ürünlerin reklamlarına yer verilmeyecek.

Karar, Yeşil Sol (GroenLinks) ve hayvan hakları partisi Party for the Animals (Partij voor de Dieren) tarafından ortaklaşa sunulan teklifin, belediye meclisinde 45 sandalyeden 27’sinin oyuyla kabul edilmesiyle alındı.

İklim, sağlık ve hayvanlar için gerekçeli yasak

Amsterdam Belediyesi’ne göre bu adım yalnızca sembolik değil; iklim kriziyle mücadele, halk sağlığının korunması ve hayvan sömürüsüne karşı stratejik bir politika aracı (Bkz. TVD Neden Vegan: Hayvan Hakları / İklim – Çevre / Sağlık – Beslenme).

FoodFacts tarafından derlenen bilimsel verilere göre; küresel ölçekte hayvancılık, toplam sera gazı emisyonlarının yaklaşık %12 ila 17’sinden sorumlu.

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü’ne (FAO) göre ise, hayvanlardan elde edilen et ve süt ürünleri üretimi tek başına küresel sera gazı salımlarının yaklaşık %14,5’inden sorumlu. Dünya genelinde gıda üretimi, sera gazı salımlarının yaklaşık dörtte birine neden oluyor ve gezegenin yaşanabilir alanlarının yarısını kaplıyor.

Araştırmacılara göre; mevcut üretim ve tüketim eğilimleri değişmeden devam ederse, yalnızca gıda sisteminden kaynaklanan emisyonlar bile küresel sıcaklık artışını 1,5°C eşiğinin üzerine taşımaya yeterli olabilir.

Bu durum, hayvan kökenli et tüketimini teşvik eden reklamların kamusal alandan kaldırılmasını, iklim hedefleri açısından kritik bir müdahale haline getiriyor.

Gıda kaynaklı emisyonlar, insan faaliyetlerinden kaynaklanan sera gazı salımlarının büyük bir bölümünü oluşturuyor.

Kaynak: Our World in Data

Hayvansal protein (et), bitkisel proteinlere kıyasla çok daha yüksek sera gazı emisyonuna sahip.

Kaynak: Our World in Data

Araştırmalar ve FoodFacts tarafından derlenen karşılaştırmalı emisyon verileri, hayvanlardan elde edilen gıdaların bitkisel besinlere kıyasla yaklaşık iki kat daha fazla sera gazı salımı yarattığını ortaya koyuyor.

ProVeg Hollanda Direktörü Joey Cramer, karara ilişkin şu açıklamayı yaptı: “Gıda sistemindeki emisyonların büyük bölümü et üretiminden kaynaklanıyor. Amsterdam’ın et reklamlarını sınırlaması, gıda sistemi dönüşümü için mantıklı ve gerekli bir adım.”

Amsterdam 2050 hedefi: %50 bitkisel beslenme

Yasak, Amsterdam’ın uzun vadeli hedefleriyle de uyumlu: Kent, 2050 yılına kadar halkın beslenme düzeninde %50 bitkisel ağırlık hedefliyor. Oysa bugün Hollanda’da protein tüketiminin yaklaşık %60’ı hayvan kaynaklı. Bu oran, Hollanda Sağlık Konseyi’nin önerdiği %40 hayvansal – %60 bitkisel dengesinin oldukça üzerinde.

Kamuoyu araştırmaları ise Hollandalı tüketicilerin çoğunluğunun bitki temelli beslenmeye geçişi desteklediğini gösteriyor.

Bitkisel beslenmeye geçiş, gıda sisteminden kaynaklanan emisyonları azaltmada en büyük etkiyi yaratıyor.

Kaynak: Our World in Data

Fosil Yakıt Reklamları da Yasaklanıyor

Yeni düzenleme, hayvansal et ürünlerinin yanı sıra, benzinli ve dizel araçlar, uçak yolculukları, kruvaziyer turları ve diğer fosil yakıt temelli ürünlerin reklamlarını da kapsıyor. Ancak yasak yalnızca belediye kontrolündeki açık hava reklam alanlarında geçerli olacak; televizyon, internet ve basılı medya bu kapsamın dışında.

Belediye yetkilileri, mevcut reklam sözleşmeleri nedeniyle uygulamada “makul bir geçiş süresi” olabileceğini ve hukuki itiraz risklerinin değerlendirildiğini belirtiyor.

Dünya çapında emsal oluşturdu

Amsterdam’dan önce Haarlem, 2022’de et reklamlarını kısıtlayan ilk şehir olmuştu. Ardından Utrecht, Nijmegen, Zwolle, Delft ve Lahey gibi birçok Hollanda kenti benzer düzenlemeleri hayata geçirdi.

Amsterdam ise bu adımı atan ilk başkent olarak küresel ölçekte yeni bir emsal oluşturdu.

Uzmanlara göre, gıda sistemi kaynaklı emisyonlar mevcut eğilimle devam ederse, diğer tüm sektörler sıfır emisyona geçse bile küresel ısınma 1,5°C eşiğini aşabilir. Bu nedenle, talep tarafını etkileyen politikalar giderek daha kritik hale geliyor.

FoodFacts derlemesi, gıda talebinde yaşanacak dönüşümün, enerji ve ulaştırma sektörlerindeki dönüşümler kadar belirleyici olduğunu ortaya koyuyor.

Bu nedenle Amsterdam’ın attığı adım, bir yasaktan ziyade, gıda talebini şekillendiren görünmez teşvikleri hedef alan yapısal bir iklim politikası olarak değerlendiriliyor.

Kamusal alanların mesajı değişiyor

Yine FoodFacts analizleri, reklamların yalnızca ürün tanıtımı değil, toplumsal norm üretimi aracı olduğunu ortaya koyuyor. Kamusal alanda sürekli tekrar edilen mesajlar, hangi tüketim biçimlerinin “normal” kabul edildiğini belirliyor.

Bu sebeple Amsterdam’ın kararı, kamusal alanların yalnızca reklam değil, toplumsal değerler ve öncelikler açısından da belirleyici bir rol oynadığını ortaya koyuyor. Hayvansal et reklamlarının görünürlüğünü azaltmak, sürdürülebilir, sağlıklı ve adil beslenme biçimlerini “istisna” olmaktan çıkarıp norm haline getirmeyi amaçlıyor.

Türkiye için yerelde örgütlenme

Amsterdam örneği, yerel yönetimlerin kamu politikalarıyla iklim, sağlık ve hayvanlar için ne kadar etkili olabileceğini gösteriyor.

Türkiye’de yerel dönüşüm; belediyelerin iradesi, halk sağlığı uzmanlarının bilgisi ve bireyler ile STK’ların örgütlü talebiyle mümkün.

Kaynaklar: ProVeg International, nu.nl, Vegan Food and Living, Carbon Brief

Kapak fotoğrafı: Adobe Stock

Tarihi karar: Amsterdam et reklamlarını yasaklıyor yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Vegan Deri Nedir?

Hayvan derisine alternatif olarak üretilen vegan deriler yapıları gereği hayvan sömürüsü ve hayvan zulmü içermezler. Ancak vegan deriler arasında sınıflandırılan sentetik deriler (suni ve yapay deri olarak da adlandırılırlar) çevre için oldukça zararlı kimyasallar ve/veya plastik bazlı bileşenler kullanılarak üretilirler. Bu nedenle ana maddesi hayvan derisi olmayan diğer tüm deri türlerini çevreci veya hayvan dostu olarak sınıflandırmak doğru olmaz. Ancak son yıllarda inovasyona dayalı tasarımların gelişmesiyle birlikte bitki bazlı vegan deri alternatifleri, vegan olmayan üreticiler için dahi hem hayvan derisine hem de sentetik deriye güçlü birer alternatif oluşturuyor.

Bitki bazlı vegan deriyi tercih etmeden önce vegan deri türlerini ve vegan derinin özelliklerini daha yakından tanımamız gerekiyor.

Vegan Deri Yeni Bir Ürün mü?

Vegan deri kavramı son 10 yıldır gündemde olsa da aslında hayvan derisine alternatif bulma arayışı 19.yy’ın sonlarında Almanya’da başladı. Bu arayışın arkasındaki itici güç ise savaş ekonomisinin olduğu bir ülkede karneye tabi olmayan bir malzeme üretme isteğiydi. Çalışmalar sonucunda çok katmanlı bir işlenmiş kağıt hamuru olan bir malzeme üretildi: Prestoff. Bir süre hayvan derisi ile üretilen tüm ürünlerde prestoff alternatif olarak kullanıldı. Ancak dayanıklılık sorunu nedeniyle yaygınlık kazanamadı.

1920’lerde ise Amerika’da popüler ilk sentetik deri olan Naugahyde üretildi. Dayanıklılığı ve görüntüsü itibariyle prestoffa kıyasla gerçekten ikame olabilecek bir malzeme geliştirilmişti.

Ancak üretilen her iki malzeme de %100 başarılı çözümler değildi, sadece hayvan derisine karşı sentetik alternatiflerdi.

Vegan deri kavramı ise sentetik derilerin bütün endüstrilerde yaygınlaşmaya başlamasından çok sonra, 2010 yılında Stella McCartney gibi ünlü tasarımcıların sentetik deriyi yalnızca ekonomik nedenlerle değil etik sebeplerle de tercih etmeye başlamaları üzerine ortaya çıktı.

Vegan Deri Çeşitleri Nelerdir?

• PVC Deri: Tamamen geri dönüştürülmesi mümkün olmayan bu deri alternatifi doğada çözünmediği gibi eskidikçe milyonlarca mikro plastiğin doğaya karışmasına sebep olur. PVC derinin üretim sürecinde de çevreye zararlı güçlü kimyasallar kullanılır. Ana maddesi hayvan derisi olmadığı için vegan deri olarak sınıflandırılsa da bu deri alternatifini doğaya ve hayvanlara verdiği uzun vadeli zararlar nedeniyle tercih etmemenizi öneririz.

• Poliüretan Deri: Üretiminde PVC deriye göre nispeten daha az toksik kimyasal kullanılıyor olsa da geri dönüştürülebilen veya çözünebilen bir malzeme değildir. Bu alternatifin üretiminde geri dönüştürülmüş plastik malzemeler kullanılır. Ancak fosil yakıtların tükenmesine katkıda bulunulduğu için etik sebeplerle vegan deri arayan üretici ve tüketiciler tarafından tercih edilmeyebilir.

• Bitki Bazlı Deri: Etik ve ekolojik sebeplerle vegan deri kullanmak isteyen üretici ve tüketiciler için en iyi alternatif bitki bazlı vegan deridir. Ana malzemesinin doğal olması nedeniyle biyolojik olarak tamamen çözünebilirler. Diğer sentetik derilere oranla bitki bazlı derilerin birçok çeşidi vardır. Bitki bazlı deriler genellikle bitki yaprakları, meyve-sebze kabukları ve bitkisel endüstriyel atıklar kullanılarak üretilirler.

Nelerden Bitki Bazlı Vegan Deri Üretilebilir?

• Ananas: Halihazırda gıda tüketimi için üretilmiş olan ananas bitkisinin yaprakları, petrol reçinesi ve termoplastik polyester kullanılarak alternatif bir materyal üretilir.

• Domates: Endüstrinin atık olarak değerlendirdiği domatesin selüloz lifleri işlenerek sürdürülebilir bir deri alternatifi üretilebilir. Biyolojik olarak tamamen çözünebilir olan Hindistan çıkışlı bu alternatif 2021 yılında PETA tarafından Tekstilde En İyi Yenilik Ödülü’ne layık görülmüştür.

• Elma: Meyve suyu ve komposto şirketlerinin atık ürünü olan elma kabukları kullanılarak deri üretilebilir. Elma derisi ilk olarak İtalya’da üretilmiştir. Türkiye’de ise elma derisini kullanarak tüketiciye yönelik üretim yapan iki adet vegan marka bulunuyor: Prev ve Rotco.

• Hindistan Cevizi: Atık hindistan cevizi suyu toplanarak selüloz üreten bakterilerin geliştirilmesi için kullanılır. Bu yöntemde 4000 litre hindistan cevizi suyu kullanarak 25 kilo selüloz üretilebiliyor. Bu malzemenin üretiminde kimyasallar kullanılmadığı için alerjiye, intoleransa veya herhangi bir hastalığa neden olmazlar.

• Mantar (Meşe Mantarı): Vegan deri üretmek için iyi bir alternatif olan mantar meşe ağacının kabuğu alınarak üretilir. Mantar üretimi için her ağaç dokuz yılda bir hasat edilir. Kabuk büyüdükçe toplama işleminin yapılması ağaca zarar vermeden ham madde elde etmeyi sağlar.

• Mantar: Mantarlar miselyum adı verilen bir iplik ağı aracılıyla büyür. Birkaç hafta içinde gelişen miselyum kolayca işlenebilir, sıkıştırılabilir ve tekstüre edilebilir. Miselyum kullanılarak elde edilen vegan deri dayanıklılık açısından oldukça başarılıdır.

• Kaktüs: Agave bitkisi Meksika ekonomisinde önemli bir yere sahip olan tekila üretimi için yaygın bir şekilde yetiştiriliyor. Meksikalı yenilikçi bir firma ise tekila üretim sürecinin atık ürünü olan ve kullanılmayan kaktüs liflerini değerlendirerek geri dönüşüm yoluyla vegan deri üretiyor.

• Kombuça: Simbiyotik bakteri ve maya kültürü kullanılarak üretilen kombuçada bu simbiyotik yaşam gelişir ve zamanla ‘kombuça anası (scoby)’ adı verilen bir selüloz kütlesi oluşturur. Birkaç hafta içinde hızlıca büyüyen kombuça anası biyolojik olarak çözünebilen bir materyale dönüştürebilir.

• Silikon: Kumaş üzerine silikon kaplama yoluyla üretilen bu alternatif plastik sentetik deri ile benzerlik gösterse de onlara kıyasla daha dayanıklı ve daha çevre dostudur. Bitki bazlı bileşenlerle birlikte kullanılır.

• Zeytin: Zeytin ve zeytinyağı endüstrisinin en büyük sorunlarından olan atığa dönüşüm imkanı veren bu bitkisel deri alternatifinin üretiminde de suni derilere oranla daha az kimyasal kullanılıyor. Dünyanın en büyük zeytin ağacı varlıklarından birine sahip olan Türkiye’de zeytin kullanarak üreticiler için vegan deri üreten bir firma bulunuyor: Oleago. Oleago ürettiği Oleatex ürünü ile Uluslararası V-Label Ödülleri 2022’de Influencer Özel Ödülü’ne layık görülmüştür.

Bitki bazlı vegan deri endüstrisi çok büyük bir ivme ile gelişmeye devam ediyor. Bu nedenle yakın bir tarihte şu an deri üretiminde kullanılmayan pek çok malzemenin yeni vegan deri alternatiflerinin üretilmesinde kullanılacağı düşünülüyor.

Vegan Deri Sürdürülebilir mi?

Hayvan derisinin vegan derilerden daha sürdürülebilir olduğuna dair yaygın bir inanış var. Ancak gerçek bunun tam tersi. Çünkü her geçen gün vegan deri alternatifleri arasına yeni bir bitki bazlı vegan deri alternatifi ekleniyor. Bitki bazlı yeni vegan deri alternatifleri geliştirilmeye devam ettikçe tüm üreticiler için yalnızca hayvan derisine değil aynı zamanda plastik bazlı sentetik derilere de alternatif olabilecek sürdürülebilir malzemeler yaygınlaşıyor.

Elbette bitki bazlı derilerin üretimi için de kaplama maddesi olarak kullanılan bazı zararlı maddelerin (BOPP film (Çift eksenli yönlendirilmiş polipropilen film) veya poliaktik asit) kullanılması gerekiyor. Ancak bu maddeler hayvan derisini işlerken kullanılan kimyasallara kıyasla doğaya daha az zarar veriyor. Bununla birlikte deri üretiminde kullanmak üzere hayvan yetiştirmeye kıyasla mevcut tarımsal atıkları ve bitkileri kullanmak çok daha çevreci bir çözüm sunuyor. Üstelik bitki bazlı vegan deri endüstrisinin karbon ayak izi ve su izi çok daha düşük.

Bitki Bazlı Vegan Deri, Endüstrileri Dönüştürebilir mi?

Bitki bazlı vegan deriler hayvan derisine kıyasla daha ince ve daha hafiftir. Bu özelliği sebebiyle vegan deri ile çalışmak üreticiler için çok daha kolaydır.

Bitki bazlı vegan deriler sentetik derilere göre daha uzun süre kullanılabilir. Çünkü mikroplastik oluşturmadan çözünen vegan deriler aynı zamanda hava geçirgenlikleri nedeniyle sağlık açısından da daha uzun kullanım süresi sunar.

Sentetik deriler ve vegan deriler üretim maliyetleri açısından hayvan derisi kullanılan ürünlere göre çok daha ucuzdur. Çünkü hem kullanılan ham maddenin üretilmesi için geçen süre ve emek hem de deriyi işleyecek kalifiye işçilerin gerekliliği dikkate alındığında herhangi bir hayvan derisi ürünün maliyeti oldukça yüksektir. Bu nedenle vegan deriler özellikle uzun vadede yüksek kaliteli ve düşük maliyetli ürün üretmek isteyen firmalar tarafından tercih edilirler.

Neden Bitkisel Bazlı Vegan Deriyi Tercih Etmeliyiz?

Her yıl bir milyardan fazla inek, domuz, keçi, koyun, timsah, deve kuşu, yılan, kanguru, tavşan ve hatta köpek ve kedi derileri için öldürülüyor. ‘Yüksek kalitede’ bir deri elde etmek için birçok hayvanın derisi bilinci açıkken ve hiçbir şekilde ağrı kesici verilmeden yüzülüyor. Tıpkı kürk üretiminde olduğu gibi hayvanların çektikleri acıların ve ölümlerin, sunulan tekstil ürünlerinden daha değersiz olduğu deri sektörü yalnızca derisi kullanılmak için sömürülen hayvanları etkilemiyor.

Hayvan sömürüsünün en vahşi yüzünü gösteren sektörlerden biri olan bu sektörde deriyi işlemek için kullanılan zararlı bileşenler, deriyi dönüştürmek için harcanan enerji, tabakhanelerin atık sularından nehirlere ve denizlere karışan kimyasallar endüstrinin yakın çevresindeki bütün bitki ve hayvanlara, suya ve toprağa kalıcı olarak zarar verir.

Oysa vegan ve sürdürülebilir deriler hiçbir şekilde hayvan sömürüsü içermedikleri gibi aynı zamanda doğaya da zararları açısından hayvan derisinden çok daha iyi bir konumdadır. Günümüzde dayanıklılığı artırılmış vegan deriler hem doğada %100 çözünebilir hem de istenilen bütün ürünlerin üretiminde rahatlıkla kullanılabilir. Bununla birlikte normal şartlar altında hiçbir ekonomik değeri olmayan endüstriyel atıklar kullanılarak üretilen vegan derilerin maliyeti uzun vadede çok daha düşüktür.

Eski sentetik deriler kalite, dayanıklılık, çevre, hayvanların yaşam hakkı veya sürdürülebilirlik düşünülerek tasarlanmamıştı.

Ancak günümüzde birçok tüketici için belirleyici olan bu etmenlerin bir arada düşünülmesi sürdürülebilir bitki bazlı vegan deri alternatiflerinin üretilmesi sağladı. Etik sebeplerle vegan deri talep eden tüketiciler vegan deri endüstrisinin her geçen gün biraz daha gelişmesini sağlıyor.

Dünya genelinde ayakkabıdan çantaya, lüks otomobillerden mobilya üretimine kadar birçok sektörde uluslararası markalar etik sebeplerle sürdürülebilir vegan deri alternatiflerini kullanmaya başladı bile.

Gelecek sürdürülebilir, çevre dostu, doğada %100 çözünebilir, dayanıklı ve yüksek kaliteli şekilde tasarlanmış ama en önemlisi hayvan sömürüsü içermeyen bitki bazlı vegan derilerde…

Kaynak: peta, bioleather, treetribe, webmd

Yenilikçi ve Sömürüsüz: Bitki Bazlı Vegan Deri Hakkında Bilmeniz Gereken Her Şey yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

İklim değişikliği ile birlikte su sıcaklığında yaşanan küçük değişimler su ekosistemlerini geri dönülemez biçimde değiştiştiriyor. Son yıllarda popülasyonu Akdeniz’de hızla artan aslan balığı ise iklim değişikliğinin su ekosistemindeki etkisine örnek oluşturuyor.

İklim Değişikliği ve Aslan Balığı Popülasyonunun Aşırı Artışı

İlk kez 1990 yılında Süveyş Kanalı üzerinden Akdeniz’e ulaşan aslan balığının göçü 2012 yılında Lübnan kıyıları ile başladı ve o zamandan beri Akdeniz’de görülen aslan balığı sayısı hızla artıyor. Türkiye’de ilk olarak 2015 yılında İskenderun Körfezi’nde görülen bu tür, şu anda Türkiye’nin tüm güney kıyı şeridinde görülüyor ve yaşam alanları giderek Ege Denizi’nin kuzey kıyı şeridine doğru genişliyor.

Aslan balığının Akdeniz’e doğru ilerlemesinin nedeni ise iklim değişikliği nedeniyle Kızıldeniz sularının türün göç etmesini tetikleyecek kadar aşırı ısınması ve bununla birlikte eskiden daha soğuk olan Akdeniz sularının ısınarak bu tür için yaşanabilir bir hale gelmesi. Ancak yoğun aslan balığı göçüne karşın aslan balığının doğal avcıları olan köpek balıkları, orfozlar ve mürenler Akdeniz sularında aynı sıklıkta görülmüyor. Doğal avcılarının olmaması ise aslan balığı popülasyonunun dengesiz bir şekilde artışına neden oluyor. Çabuk yayılan ve etobur bir tür olan aslan balığı hem avcı hem de rakip olması sebebiyle Akdeniz’deki birçok endemik türü tehdit ediyor. Üstelik aslan balığı tek örnek değil. Artık Akdeniz sularında Süveyş Kanalı yoluyla havzaya giren Hint-Pasifik kökenli yaklaşık 500 iklim göçmeni tür bulunuyor. Tür sayısının bu kadar yüksek olmasının sebebi ise, tıpkı aslan balığı için olduğu gibi, iklim değişikliği ve su sıcaklığı artışı.

Ekolojik Krizi Çözmek Mümkün Mü?

Türkiye’de Tarım ve Orman Bakanlığı endemik türleri aslan balığından ve diğer iklim göçmeni balıklardan korumak için su ekolojisi için çok daha yanlış bir müdahale biçimi olan avlanmayı teşvik ediyor, belediyeler aslan balığı avlama etkinlikleri düzenliyor. Üstelik yalnızca Türkiye’de değil Kıbrıs’ta da benzer bir yaklaşım ile aslan balıklarının toplu bir şekilde avlanması teşvik ediliyor. Yunanistan’da ise göçmen türlerin ortadan kaldırılması için bu yeni türleri kullanarak yeni ‘ilginç yemek tarifleri yaratacak’ şefleri teşvik etmek için etkinlikler düzenleniyor. Yapılan bilimsel çalışmalar ise ne yazık ki aslan balığını yalnızca istilacı bir tür olarak ele almakta ve bu ekolojik durumu diğer türleri korumak adına yaşam hakkını göz ardı ettiği ‘istilacı türlerin’ kitlesel olarak avlanmasını önerecek kadar tek bir boyutu ile ele almaktadır.

Oysa iklim değişikliğinin endemik türleri ve ekosistemi nasıl etkilediğini görmezden gelen, değişen koşulları dikkate almayan, balıklara yaşam alanı bırakmayan ve yaşam haklarını ‘eğlenceli yollar icat ederek’ ellerinden alan bu müdahale biçiminin bir an önce terk edilmesi ve su ekosistemlerinin yeni dengesini hesaba katan bütüncül politikaların uygulanması gerekmektedir.

İklim değişikliği gerçeğini tüm yönleriyle ele alan, hayvanların yaşam haklarına saygılı bir acil eylem planının bir an önce geliştirilmesi ise bu ekolojik krizi çözmek için çok kritik.

Kaynak: Ulman, Tuncer, Tüney Kızılkaya ve Zilifli, 2020

Fotoğraf: Tim Nicholson

İklim Göçü Akdeniz’de Başladı yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

İklim krizinin etkilerini azaltmak için şirketler ve işletmeler de sürdürülebilirlik taahhütlerinde bulunmaya başladı. Çoğunlukla bu taahhütler “yeşil yıkama” (greenwashing) yaklaşımına sahip olsa da bazı şirketlerin somut verilerle değişim sağladığını görebiliyoruz. Bunlardan biri de LinkedIn’in San Francisco ofisinde gıda hizmeti şirketi Sodexo ile birlikte oluşturduğu bir pilot program.

Daha sürdürülebilir bir kurumsal yemek ve toplu beslenme anlayışı için yola çıkan şirket, gıda hizmeti de dahil olmak üzere çalışma alanının tüm ayaklarında çevreye daha duyarlı uygulamalar geliştirerek ve yenilikçi yaklaşımlar benimseyerek, 2030 yılına kadar karbon sıfır hedefine ulaşmayı amaçlıyor. Benzer şekilde, yılda yaklaşık 75 milyon tüketiciye hizmet veren küresel gıda hizmeti sağlayıcısı Sodexo da, daha iklim dostu, bitki bazlı gıdalara geçiş yaparak karbon emisyonlarını 2025 yılına kadar yüzde 34 oranında azaltmayı hedefliyor.

LinkedIn bu hedefler doğrultusunda ilerleme kaydetmek için, bitki bazlı beslenmeyi teşvik eden ve gıda programları geliştiren kuruluş Greener By Default (GDB) ile ortaklık kurdu.

Geçen yıl GDB, LinkedIn’in San Francisco ofisinde, çalışanların iklim dostu seçimler yapmasına yardımcı olabilecek çeşitli stratejilere odaklanan bir programı aşamalı olarak uygulamaya koydu.

Hayvan bazlı yemeklerden daha çok bitki bazlı yemeklerin sunulması, yulaf sütünü kahve salonunda varsayılan yapmak, karbon açısından yoğun hayvanal “etlerin” servisini haftada bir sadece ana yemekle sınırlandırmak, vegan unlu mamullerin sayısını artırmak ve yemeklerin “vegan” veya “etsiz” gibi nitelikler yerine içeriklerine göre tanımlanmasını sağlamak bu stratejilerden bazılarıydı.

Peki, LinkedIn çalışanları bu değişikliği memnuniyetle karşıladı mı? Şirketler ciddi bir fark görmediklerini söylüyorlar.

LinkedIn bitki bazlı beslenme sistemine geçişi nasıl yaptı?

Menü analizi: GBD’de Kurumsal Destek Direktörü Katie Cantrell, şirketinin gıda hizmetindeki normları hayvan bazlı seçeneklerden bitki bazlı seçeneklere dönüştürmek için çalıştığını ve aynı zamanda tüketicilere bol miktarda seçenek sunduklarını açıklıyor. Süreç, servis edilen yemek türlerini ve nasıl sunulduğunu belirlemek için kapsamlı bir menü analizi ile başlıyor.

LinkedIn’de menüler başlangıçta beş hayvan bazlı ana yemek ve üç bitki bazlı seçenekten oluşuyordu. Özellikle ikincisi, veganlar ve vejetaryenler için ayrı bir istasyonda servis edilirken, diğerleri genel istasyondaki yemekleri seçmeye devam etti.

Servis analizi: Cantrell “Odak noktamız, omnivorların bitki bazlı gıdaları seçmesini daha kolay, daha cazip ve sosyal olarak daha kabul edilebilir hale getirmek. Bunun için bütünsel bir yaklaşım benimseyerek yiyeceklerin nasıl sunulduğuna bakıyoruz ve ardından omnivorların gitmeye alışkın olduğu istasyonlarda yavaş yavaş daha fazla sebze seçeneği sunmaya başlıyoruz,” dedi.

Anketler: Pilot uygulama sırasında GBD ekibi, ayrıca geçiş sürecini değerlendirmek için kapsamlı anketler yoluyla memnuniyeti inceledi: “Daha fazla vegan seçenek eklemeye devam ettik ve çeşitliliğe değer veren insanlardan daha olumlu geri bildirimler almaya başladık. Bu, sağlıklı seçimler yapmayı da kolaylaştırdı ve biz de bu şekilde ilerlemeye devam ettik.”

Üç aylık pilot uygulamanın sonunda, sunulan hayvan bazlı ana yemeklerin sayısı beşten üçe düşürüldü. Yulaf sütü, LinkedIn’in kahve barında standart hale getirildi.

Daha da önemlisi, beslenme memnuniyeti tüm aşamalarda çoğunlukla sabit kalırken karbon ayak izi pilot program boyunca büyük ölçüde düştü. Şirketin varsayılan olarak yulaf sütüne geçmesi, LinkedIn’in San Francisco ofisinde sunulan sütün karbon etkisini sadece üç ay içinde yarıya indirdi.

Cantrell, “Pilot uygulama olmadan servis edilecek tüm ‘et’in karbon ayak izi 14.000 kilogram CO2 eşdeğerinde. Bu da Dünya’nın çevresini arabayla dolaşmak çok daha fazla” dedi.

Etkin bir atık sisteminin uygulanmasıyla birlikte genel olarak menü değişikliği, LinkedIn’in San Francisco ofisinde ortaya çıkan mutfak israfını azaltmasına da yardımcı oldu.

Bitki bazlı menü değişimi

Şef Alicia Jenish-McCarron, LinkedIn’in San Francisco ofisinde her gün yaklaşık 400 ila 800 kişiye ücretsiz kahvaltı ve öğle yemeği servisi yapıyor. Jenish-McCarron, kendisinin ve ekibinin pilot program boyunca geliştirdiği yemeklerin çok beğenildiğini çünkü hayvan bazlı “et” yerine tofu eklemenin ötesinde farklı seçenekler sunduklarını, tarifler için zaman ayırdıklarını söylüyor.

Ekip geçişi kolaylaştırmak için tarifleri çoğunlukla vegan olacak şekilde değiştirdi. Peynir yerine rendelenmiş tofu ile doldurulmuş kabak, sebze güveçleri ve havuç kroketleri gibi lezzetli yemekler sunuldu.

Şef Jenish-McCarron, “Pilot program ile olumsuz yorumlardan çok ‘Kendimi çok sağlıklı hissediyorum’, ‘Bütün sebze seçeneklerini seviyorum’ diyen olumlu ve faydalı yorumlar aldık. Gerçekten olağanüstüydü,” dedi.

Pilot uygulama sona erse bile ekip, sunulan hayvan kökenli gıda miktarını daha da azaltmak için seçenekleri iyileştirmeye ve artırmaya devam ediyor. Örneğin, programı kalıcı potansiyele sahip devam eden bir girişim olarak gören Jenish-McCarron, pasta şefinin vegan tatlılar yapmakta usta olduğunu ve bir yemeği hayvansal yoğurt ile tamamlamak yerine vegan hindistancevizi yoğurdu eklediğini söylüyor.

İşletme ve kurumlar LinkedIn’den neler öğrenebilir?

GBD’nin LinkedIn ile çalışması, daha önce akademik ortamlarda kullanılan böyle bir programın kurumsal ve toplu beslenmenin uygulandığı yemekhanelerde daha büyük ölçekte nasıl etkili olabileceğini gösterdi.

Cantrell, “LinkedIn gibi büyük ve saygın bir şirkette bu stratejileri uygulamaya koyabilmek gerçekten muazzamdı. Çoğu büyük şirket bir şeyi ilk deneyen olmak istemez. Bu yüzden onlarla çalışmaktan gerçekten heyecan duyduk,” dedi.

Artık bu programın etkinliği LinkedIn’de kanıtlandığına göre şirketler ve kurumlar, çalışanlarının beslenme ihtiyaçlarını karşılarken sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmak için büyük bir adım atabilir, çalışanlarına daha etik, iklim dostu ve sağlıklı beslenme imkanı sunabilir.

Kaynak: Vegnews

LinkedIn’in San Francisco ofisi yüzde 65 oranında bitki bazlı menüye geçti yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Almanya, Ulusal Beslenme Stratejisi’nin bir parçası olarak bitki bazlı gıdaları benimsiyor.

Geçtiğimiz günlerde sunulan “Federal Hükümetin Beslenme Stratejisine Doğru” başlıklı rapor, hükümetin ulusal strateji için önerdiği temel başlıkların ana hatlarını çiziyor ve okullar, huzurevleri ve hastaneler gibi devlet tarafından işletilen tesislerde sağlıklı, iklim ve hayvan dostu, sürdürülebilir beslenme için bir örnek oluşturma ihtiyacını vurguluyor.

Alman hükümeti bu strateji belgesiyle, erken eğitim ve erişilebilirliğe odaklanan girişimlerle gıda sisteminde dönüşümü sağlayacak, “herkes için iyi, sağlıklı ve kapsayıcı” bir beslenme stratejisi oluşturmayı hedefliyor.

İklim krizine karşı, halk sağlığı için

Strateji belgesi, beslenme kaynaklı hastalıkları azaltmaya ve daha iyi beslenmeyi teşvik etmeye yardımcı olmak için bitki bazlı gıdaları benimsemeyi ilke ediniyor.

Aynı zamanda Almanya’nın iklim krizi karşısında geliştirdiği politikalarının bir ayağı işlevini görüyor: “Beslenme, kendini gerçekleştirmenin bir yolu veya bir kültürün ve hayata karşı tutumun bir parçası olabilir. Nasıl ve ne yediğimizin de geniş kapsamlı etkileri var: Almanya’da ve dünya çapında çevre, biyolojik çeşitlilik, iklim ve hayvan dostlarımız üzerinde, tarım ve gıda endüstrisi üzerinde ve dolayısıyla sağlığımız ve esenliğimiz üzerinde.”

Almanya’nın tarım ve gıda sistemleri, sera gazı emisyonlarının yaklaşık dörtte birinden sorumlu olduğu için hükümet, 2045 yılına kadar karbon nötr olma hedefine ulaşmaya yardımcı olmak için gıdanın nasıl üretildiğini yeniden masaya yatırıyor.

2030 yılına kadar ülke, tarımsal ürünlerinin yüzde 30’unun organik tarımdan gelmesini ve her sektörde gıda israfını yarı yarıya azaltmayı hedefliyor. Oluşturulan yeni strateji belgesi, bu hedeflere ulaşmak için mevsimlik ve bölgesel olarak yetiştirilen, bitki bazlı gıdaları teşvik etmeyi odağına alıyor. Aynı zamanda bu gıdaları en savunmasız topluluklar dahil olmak üzere ülkedeki herkes için erişilebilir ve cazip kılmak için sosyal medya gibi mevcut tüm kaynakları kullanmayı planlıyor.

Raporda, “Gıda sisteminin tamamının bitki bazlı beslenmeye doğru evrilmesi, gıda sektörü bazında ulusal ve uluslararası iklim, biyolojik çeşitlilik ve sürdürülebilirlik hedeflerimize ulaşmak için en önemli ayar vidasıdır,” deniyor.

Almanya Ulusal Beslenme Stratejisi’nin 2023’ün sonunda tamamlanması ve 2025’te uygulamaya başlanması bekleniyor.

Bitkisel beslenmede öncü

Ulusal strateji, Almanya’da bitki bazlı beslenmeyi daha da normalleştirmeye yardımcı olsa da, ülke bu açıdan şimdiden farklı şekillerde ilerleme kaydetmiş durumda. Vegan hizmet uygulaması HappyCow’a göre ülkenin başkenti Berlin 2022’de, şehir merkezine 10 km mesafedeki 100 vegan restoranıyla bir dönüm noktasına ulaştı.

Ayrıca 2021’de Berlin’deki dört büyük üniversite, sera gazı emisyonlarını azaltmak için ortak bir çabayla şehir genelindeki 34 üniversite kantininde sunulan tüm “etlerin” yaklaşık yüzde 96’sını ortadan kaldırmak için önemli bir girişimde bulunmuştu. 2019’da da Berlin Teknik Üniversitesi’nde tamamı vegan gıdalardan oluşan şehrin ilk vegan üniversite kantini Veggie 2.0 açılmıştı.

Almanya’daki vegan nüfusunun genel olarak ortalamanın üzerinde olduğu biliniyor. En son tahminlere göre ülkedeki vegan sayısı, 2016’dan bu yana ikiye katlanarak nüfusun yaklaşık yüzde 3,2’sine (veya 2,6 milyon Alman) tekabül ettiği tahmin ediliyor.

Kaynak: Vegnews

Kapak fotoğrafı: Berlin-Vegan

Alman hükümeti iklim kriziyle mücadele ve halk sağlığı için bitki bazlı beslenmeye geçişi destekliyor yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Birleşik Krallık’taki Exeter Belediye Meclisi üyeleri yapılan oylamada, küresel iklim değişikliğinin etkilerini azaltmak ve gezegeni korumak amacıyla bitki bazlı beslenmeyi şehir bazında teşvik etme kararı aldı.

İklim Değişikliği konularında faaliyet gösteren üyelerden biri olan İşçi Partisi milletvekili Duncan Wood’un önergesi diğer meclis üyelerinden de büyük destek topladı.

Beslenme biçimimizin gezegenin sağlığını ve geleceğini ne denli etkilediği konusunda farkındalık yaratmak istediğini belirten Wood, “İklim değişikliğinin gerçek olduğunu her geçen gün daha fazla görüyor ve hissediyoruz. Buna engel olmak için bireysel düzeyde de elimizden geleni yapmalıyız. Hepimizin yapabileceği küçük değişikliklerle bunu başarabiliriz. Bunlardan biri de yediklerimizi gözden geçirmek. Beslenmemizi değiştirerek fark yaratabiliriz. Beslenme tercihlerimizin iklim üzerindeki etkileri ve mevcut seçeneklerimiz hakkında bilgi sahibiysek, yediklerimizin sağlığımızı nasıl etkilediği konusunda bilgi sahibiysek, bilinçli tercihler yapabiliriz,” dedi.

Exeter bitki bazlı yaşamı nasıl destekleyecek?

Exeter Belediye Meclisi, kurum içinde önemli değişiklikler uygulayarak örnek teşkil edecek.

Meclis, Mayıs 2023’e kadar organizasyonu tamamlanacak şekilde tüm iç toplantılarında ve etkinliklerinde bitki bazlı ikramlar sunacak.

Buna ek olarak eğlence merkezleri, kafeler ve restoranlar dahil olmak üzere belediye tarafından yönetilen tüm harici alanlarda, çeşitli bitki bazlı yiyecekler sunulacak ve bu gıdalar tüketiciler için açık bir şekilde etiketlenecek.

Ayrıca siyasi partiler ile ortak bir çalışma grubu kurulacak. Grup; mümkün olan her fırsatta bitki bazlı gıdaların ön plana çıkarılmasını ve şehir çapındaki tüm gıda tedariklerine dahil edilmesini sağlamakla yükümlü olacak. Bu; okul yemek programları, aşevleri ve beslenme hizmeti sunan diğer kurum ve oluşumların süreç boyunca uygulamaya dahil edilebileceği anlamına geliyor.

Önergeyi destekleyen meclis üyeleri alınan kararın, Exeter’in emisyon hedeflerine ulaşmaya yardım edeceğini düşünüyor çünkü şehir, 2030 yılına kadar net sıfır karbona ulaşmayı hedefliyor.

İngiltere şehir ve kasabaları iklim dostu vegan seçeneklere geçiyor

Sussex’teki Haywards Heath Ağustos ayında Avrupa’da Bitki Temelli Antlaşma’ya imza atan ilk bölge olmuştu.

Bu anlaşma; liderlerin il, ilçe ve ülkelerini hayvansal beslenme odaklı bir gıda sisteminden uzaklaştırmasına yardımcı olmak için tasarlandı. Belediyeleri bitki bazlı beslenmenin faydaları konusunda bilinçlendirmeye ve hayvan içermeyen gıdaları vatandaşlar ve yerel topluluklar için daha erişilebilir hale getirmeye teşvik eden anlaşma, aynı zamanda okullarda ve sağlık hizmetleri ortamlarında vegan yemek seçenekleri gibi girişimleri de teşvik ediyor.

Bitki Bazlı Antlaşma’ya resmi olarak imza atmamış olan Exeter’e daha çok benzeyen Oxfordshire İl Meclisi ise, bölge sakinlerinin daha fazla bitki bazlı beslenmeyi benimsemelerine yardımcı olmak istiyor. Bölgede hayvancılıkla uğraşan toplulukların muhalefetiyle karşılaşan konsey üyeleri, bitkisel beslenmeyi öne çıkararak iklim eylemliliğine öncelik vermeye devam ediyor.

Hythe belediye etkinliklerinde yalnızca vegan yiyecekler sunarak iklim dostu bir hamle yapan belediye meclislerinden biri.

Hythe Belediye Meclisi üyesi Martin Whybrow, “Oybirliğiyle desteklenen İklim ve Ekolojik Acil Durum bildirimimiz doğrultusunda, Hythe Belediye Meclisinin gelecekteki tüm organizasyonlarında bitki bazlı gıda uygulamasını hayata geçirmesini mantıklı bir adım olarak görüyorum ve bundan çok memnunum. Yerel makamlar olarak, Birleşik Krallık İklim Değişikliği Komitesi tarafından öngörülen iklim liderliği rolünü üstlenmeye hazırız. Bilim net bir şekilde ortaya koyuyor: bitki bazlı beslenme sera gazı emisyonlarını önemli ölçüde azaltırken, et ve süt ürünleri tüketimi küresel ısınmayı tetikliyor, yem ve otlatma için tarım alanları açılması da yağmur ormanları da dahil olmak üzere habitat tahribatını körüklüyor. Attığımız adım kolay, anlamlı ve maliyetsiz,” dedi.

2020’de Londra’daki Lewisham Belediye Meclisi de tüm etkinliklerinde yalnızca vegan yiyecekler sunmak için oy kullanmış ve karar almıştı. Ayrıca okullarda her hafta “etsiz” bir günün olması ve vegan seçeneklerin artırılması da öngörülmüştü. Ebeveynlere ve çocuklara düşük maliyetli vegan yemek kursları sunan Lewisham Belediyesi, ek olarak belediye binalarında yün içermeyen yalıtım gibi çevre dostu vegan yapı malzemeleri kullanmayı planladığını açıklamıştı.

Kaynak: Plantbased News, PETA

Kapak fotoğrafı: visitexeter.com

Vatandaşlarını bitki bazlı beslenmeye teşvik eden son şehir Exeter oldu yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.