TVD olarak beş gündür canlı yayınlardan takip ettiğimiz Uluslararası Balinacılık Komisyonu’nun (IWC) 70. Toplantısı, Avustralya’nın Hobart kentinde 27 Eylül–2 Ekim tarihleri arasında düzenlendi.

Üye devletler arasında tasarı üzerinde konsensus sağlanamamasının ardından, bir metin hazırlama komitesi oluşturulması ve metnin revize edilerek yeniden konsensusa veya oylamaya sunulması gündeme gelmişti. Koruma odaklı sivil toplum örgütleri ve üye devletler arasında devam eden görüşmeler sonucunda, tasarıyı sunan avcılık yanlısı ülkeler metni geri çekti.

Bu sonucu hayvanlar ve okyanuslar için olumlu bulmakla beraber, Güney Atlantik Balina Koruma Alanı önerisinin yeniden reddedilmesi ve Türkiye’nin iki koruma oylamasında çekimser kalması, hayvanların yaşamını, deniz ekosistemlerini ve iklim krizi karşısında gezegenin geleceğini koruma sorumluluğunun yeterince üstlenilmediğini gösteriyor.

“Sürdürülebilir kullanım” adı altında ticari avcılığa dönüş girişimi

Antigua ve Barbuda tarafından sunulan; Palau, Saint Kitts ve Nevis, Saint Lucia ve Togo’nun da desteklediği tasarı, balinaları “stok” ve “kaynak”, avcılığı ise “hasat” olarak tanımlıyor, 1986’dan bu yana yasak olan ticari avcılığın IWC bünyesinde yeniden düzenlenmesine yönelik müzakerelere zemin oluşturmayı amaçlıyordu.

Tasarıya temel itirazımız, hayvanları meta olarak konumlandırması ve öldürülmelerini “sürdürülebilirlik”, “kaynak yönetimi”, “gıda güvenliği” ve “endüstrinin gelişimi” ifadeleriyle kabul edilebilir hâle getirmeye çalışmasıydı.

Geri çekilmesiyle tasarının önerdiği süreç başlatılmadı. Bununla birlikte, önümüzdeki yıllarda av yanlısı devletlerce yeniden gündeme getirilebileceğine dair sinyaller verildi. Dolayısıyla benzer girişimlere karşı moratoryumun uluslararası düzeyde her platformda savunulması gerekliliği devam ediyor.

Güney Atlantik’te koruma alanı önerisi yeniden reddedildi

İlk kez 2001 yılında IWC tarafından değerlendirilen Güney Atlantik Balina Koruma Alanı (SAWS) önerisi, 25 yıl sonra bir kez daha reddedildi. Öneri, 39 “evet”, 18 “hayır” ve 3 “çekimser” oyla, IWC maddelerinde değişiklik yapılması için gereken dörtte üç çoğunluğa ulaşamadı.

Güney Atlantik, balinaların üreme ve yavrulama alanlarını, ayrıca Güney Okyanusu’ndaki beslenme alanlarına uzanan göç yollarını kapsıyor. Tasarı, mevcut Güney Okyanusu Balina Koruma Alanı’yla bağlantılı olarak bu yaşam alanlarında ticari avcılığa karşı kalıcı korumayı güçlendirmeyi amaçlıyordu.

Türkiye, Güney Kore ve Norveç öneriye çekimser oy kullanarak taslağa destek vermezken; Antigua ve Barbuda, Benin, Kamboçya, Fildişi Sahili, Gambiya, Gine, İzlanda, Kiribati, Laos, Moritanya, Fas, Nauru, Palau, São Tomé ve Príncipe, Senegal, Solomon Adaları, Saint Lucia ve Saint Vincent ve Grenadinler “hayır” oyu verdi. Brezilya, bir sonraki toplantıda tasarıyı yeniden sunacağını açıkladı.

IWC’nin geçmiş toplantı kayıtlarında, öneriye karşı çıkan bazı devletler, oluşturulması düşünülen koruma alanı bölgesinde ticari balina avcılığının yasaklanmasının gemi çarpmaları ve iklim değişikliği gibi diğer tehditleri gidermeyeceğini savunmuştu. Balina avcılığını sürdürebilmek için geçtiğimiz yıllarda IWC üyeliğinden çıkan Japonya ise, sözleşmenin balinacılık endüstrisine ilişkin hükümlerini öne sürerek, avcılığı yasaklayan bir koruma alanı oluşturulmasına karşı çıkmıştı.

TVD olarak, başka tehditlerin de bulunmasını ticari avcılığa karşı korumanın reddedilmesi için geçerli bir gerekçe kabul etmiyoruz. Hayvanları ve yaşam alanlarını tehdit eden faaliyetlere karşı birbirini tamamlayan bütüncül önlemler alınmalıdır.

Nesli kritik tehlikedeki yunus ve balinaların korunmasına Türkiye yine çekimser kaldı

Balık hava kesesi ticareti ve bu ticarete yönelik avcılık sırasında nesli kritik tehlikede olan balina ve yunus gibi setase türlerinin ağlara ve balıkçılık ekipmanlarına takılmasıyla ilgili tasarı, 39 “evet”, 4 “hayır” ve 17 “çekimser” oyla kabul edildi.

Antigua ve Barbuda, Benin, Grenada ve Senegaltasarıya hayır oyu verdi. Türkiye ise; Kamboçya, Fildişi Sahili, Gambiya, Hindistan, Güney Kore, Laos, Moritanya, Fas, Nauru, Nikaragua, Norveç, Palau, São Tomé ve Príncipe, Saint Kitts ve Nevis, Saint Lucia ve Saint Vincent ve Grenadinler ile beraber bir kez daha “çekimser” oy kullandı.

Balıkların hava keselerine yönelik ticari talebin tetiklediği avcılık faaliyetleri, doğrudan hedef alınan balıkların yanı sıra ağlara takılan diğer hayvanların da yaşamını ve popülasyonlarını tehdit ediyor.

Bu ticaretin sonuçlarının en ağır örneklerinden biri, yok olma tehlikesi kritik düzeyde olan, yalnızca Meksika’nın Kaliforniya Körfezi’nin kuzeyinde yaşayan bir mutur türü olan vaquita (Phocoena sinus). IWC’nin 2023’te yaklaşık 10 bireyin kaldığını bildirerek yok oluş uyarısı yayımladığı bu tür için, 2025 araştırmasında gözlemlenen farklı bireylerin sayısı 7–10 olarak tahmin edildi.

Totoaba balıklarının hava keselerine yönelik yasadışı ticaretin teşvik ettiği avcılıkta kullanılan galsama ağları, aynı sularda yaşayan vaquitaların da ağlara takılarak ölmesine neden oluyor. Tasarı metni, vaquitanın yanı sıra Irrawaddy yunusu ve çeşitli kıyısal yunus ve mutur türlerini de sayarak, hava kesesi ticaretine bağlı avcılığın hâlihazırda yok olma riski taşıyan popülasyonlar üzerindeki baskısına dikkat çekiyordu.

Kararın kabulü, deniz memelisi ölümlerini önlemeye yönelik uluslararası çalışmaları güçlendirebilecek bir adım. Ancak ticaretin sona erdiği veya hayvanların yaşamının güvence altına alındığı anlamına gelmiyor. Türkiye’nin “çekimser” kalarak açık bir destek vermediği bu kararı değerlendirirken, doğrudan avlanan balıkları da gözeterek, hayvanların ticari birer metaya dönüştürülmesine ve türler arasında yaşam hakkı bakımından hiyerarşi kurulmasına önemle karşı çıkıyoruz.

Gemi çarpmalarına karşı karar kabul edilirken, balıkçılığın zararları yok sayıldı

Balina ve yunus gibi setaselerin gemi çarpmaları nedeniyle yaralanmasını ve ölmesini önlemeye yönelik karar da, konsensusa varılamayınca oylamayla kabul edildi. Türkiye ilk kez bu karara “evet” oyu verdi. Karar, özellikle yüksek riskli bölgelerde gemi rotalarının değiştirilmesi ve hızların düşürülmesi gibi önlemlerin geliştirilmesini, çarpma vakalarının kaydedilmesini ve uluslararası işbirliğinin güçlendirilmesini teşvik ediyor.

Buna karşılık, İsviçre’nin ticari balıkçılık faaliyetleriyle bağlantılı yunus avcılığını incelemeye yönelik ayrı tasarısı geri çekildi. Bu durum, küçük setaselerin korunmasını güçlendirebilecek bir çalışmanın ilerlememesi anlamına geliyor.

Türkiye’nin balina restoranındaki temasları ve çekimser oyları

Türkiye’nin Güney Atlantik’e kıyısı bulunmaması, bu oylamadaki sorumluluğunu azaltmıyordu. IWC gibi uluslararası toplantı ve sözleşmelerde alınan koruma kararları, hayvanların ulusal sınırları aşan yaşam alanlarını ve göç yollarını da ilgilendiriyor.

Toplantı öncesinde Japonya basınına yansıyan ve bizim de kamuoyuyla paylaştığımız diplomatik temaslar, bu şeffaflık ihtiyacını güçlendiriyor. Minato Shimbun ve Suisan Keizai Shimbun gazetelerinin haberlerine göre, Türkiye’nin Japonya Büyükelçisi Oğuzhan Ertuğrul, 6 Temmuz 2026’da Tokyo’da Japonya Balinacılık Birliği ve ticari balinacılık şirketi Kyodo Senpaku yöneticileriyle şirkete ait bir balina eti restoranında bir araya geldi. Haberlerde; görüşmede balinaların “bilimsel kullanımı” ve IWC kararlarının bilimsel kanıtlara dayanması konusunda uzlaşıldığı; büyükelçiye balina eti servis edildiği ve büyükelçinin sunulan yemeklerin tamamını yediği belirtildi.

Bu görüşme, Türkiye’nin oy tercihlerinin diplomatik bir pazarlığın sonucu olduğunu tek başına kanıtlamasa da, avcılık endüstrisiyle kurulan bu yakınlık, hak temelli yaklaşımımızla ve Türkiye’nin IWC’ye katılırken açıkladığı balinaların korunmasına katkı sağlama amacıyla örtüşmüyor.

Tarım ve Orman Bakanlığı’nı, Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü’nü ve Dışişleri Bakanlığı’nı; görüşmede Türkiye adına hangi tutumun aktarıldığını, temasın IWC oylama politikalarına yansıyıp yansımadığını ve iki çekimser oyun gerekçelerini açıklamaya çağırıyoruz.

Türkiye’ye yönelttiğimiz şeffaflık çağrısı, koruma önerilerine karşı çıkan veya çekimser kalan diğer devletler için de geçerlidir.

Balinaların yaşamını koruyacak önlemler, diplomatik ilişkilerde vazgeçilebilir bir gündem olamaz.

IWC’de geçmiş diplomatik pazarlıklar

IWC’nin karar alma süreçleri, geçmişte hayvanların yaşam hakkının ülkelerin ekonomik ve ticari çıkarlarına tabi kılındığı diplomatik manevralara sahne olmuştu.

Örneğin, 1999 yılında dönemin Japonya Balıkçılık Bakan Yardımcısı, Karayip ve Afrika ülkelerine sağlanan balık işleme tesisleri ve ekonomik yardımların, bu ülkelerin IWC’deki desteklerini güvence altına almak amacıyla yapıldığını ifade etmişti. Benzer şekilde, 2001 yılında The Guardian tarafından yayımlanan bir araştırma; Dominika eski Çevre ve Balıkçılık Bakanı’nın, komisyondaki oylamaların ülkelerine sağlanan balıkçılık destekleriyle doğrudan bağlantılı olduğunu belirttiğini ortaya koymuştu.

Japonya her ne kadar komisyondan ayrılmış olsa da; bugün IWC’de moratoryumu delmeye çalışan tasarının imzacıları olan Antigua ve Barbuda gibi diplomatik müttefikleri aracılığıyla, ticari balina avcılığını destekleyen lobicilik faaliyetlerini sürdürmeye devam ediyor.

Balinalar da, balıklar da ticari kaynak değildir

TVD olarak korumayı, hayvanların ekonomik değerine, insanlar için faydasına veya popülasyon büyüklüğüne göre değerlendirmiyoruz. Balinalar, yunuslar ve balıklar, ticari kaynaklar değil, kendi yaşamları olan bireylerdir.

Bu nedenle, “yan av” veya “hedef dışı av” olarak adlandırılan hayvanların yaşamını savunurken doğrudan avlanan balıkları da mücadelemizin kapsamında tutuyoruz. Bu terimler avcılığın hedefini tanımlar; hayvanlar arasında yaşam hakkı bakımından bir ayrımı haklı çıkarmaz.

Bir hayvan popülasyonunun devam edebilmesi, onu oluşturan bireylerin öldürülmesini ve bedenlerinin ticarileştirilmesini etik açıdan meşru kılmaz. Koruma politikaları hayvanların yaşamlarını ve yaşam alanlarını güvence altına almalıdır.

Hayvanların yaşam hakkını savunmayı ve devletlerin uluslararası karar süreçlerindeki tutumlarını kamuoyuna aktarmayı sürdüreceğiz.

IWC70’e ilişkin önceki çağrımızı, toplantı boyunca yayımladığımız güncellemeleri ve Türkiye Büyükelçisi’nin Japonya’daki balinacılık endüstrisi temsilcileriyle görüşmesine ilişkin Japon basınındaki haberlerin kaynak ve çevirilerini önceki yazımızda bulabilirsiniz.

–

Kapak fotoğrafı: Kyodo/Newscom

–

IWC70: Balina avcılığı tasarısı geri çekilirken Türkiye iki koruma kararında çekimser kaldı yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Türkiye to cast its first vote

The 70th meeting of the International Whaling Commission (IWC) is taking place in Hobart, Australia, from September 27 to October 2, 2026. Ahead of this critical meeting, attended by officials from Türkiye’s Ministry of Agriculture and Forestry and the General Directorate of Fisheries and Aquaculture, our expectation is clear: Türkiye must unequivocally say “NO” to the resolution that aims to pave the way for commercial whale slaughter.

Turkish Ambassador ate whale meat with whaling executives

According to reports by the Japanese local press, Minato Shimbun, and the Suisan Keizai Shimbun newspaper; on July 6, 2026, in Tokyo, Türkiye’s Ambassador to Japan, Oğuzhan Ertuğrul, met with Yoshimitsu Kubo, Chairman of the Japan Whaling Association (JWA), and Hideki Tokoro, President of Japan’s largest commercial whaling company, Kyodo Senpaku.

During this dinner meeting at a whale meat restaurant owned by Kyodo Senpaku, it was stated that an “agreement” was reached that IWC decisions should be based on “scientific evidence,” which is the primary cover used by pro-whaling lobbies.

Furthermore, the reports explicitly stated that the Turkish Ambassador was served whale meat as carpaccio, steak, and nigiri sushi for the first time, and that the ambassador ate all the whale meat on the menu.

Türkiye’s IWC membership process

After a long process, Türkiye joined the commission on December 30, 2025, becoming the 89th member of the IWC. Türkiye’s purpose for joining this commission was defined in official statements as “contributing to the evaluation of scientific studies regarding marine mammals and the protection of whale species.” Now, the Turkish delegation must stand behind this “protection” commitment.

A covert resolution to breach the ban

The commercial whaling moratorium, in effect since 1986, has saved hundreds of thousands of whales from extinction. However, on the IWC70 agenda, there is a dangerous resolution sponsored by Japan and spearheaded by Antigua and Barbuda, which aims to restart commercial whaling under the guise of the “sustainable use of whale stocks.” Yet, the commercial reality behind the guises of “scientific research” or “sustainable use” was registered in 2014 when the International Court of Justice (ICJ) ruled it to be a purely commercial slaughter.

The resolution brought back to the table today at IWC70 is an attempt to reopen the door to exploitation—which international law had closed—through new wordplay and diplomatic backchannels.

• Indeed, the phrase “harvesting of whale resources” in the resolution text defines animals with the word “harvest,” as if they were crops to be reaped or a mine to be consumed.
• Similarly, the phrase “orderly development of the whaling industry” is a clear admission that the true goal hiding behind the words “sustainability” and “conservation” is to resurrect and perpetuate the profit-driven commercial industry.
• The phrase “food security and poverty reduction” is one of the most prominent examples of concrete manipulation. Even though whale meat and body parts are used as luxury consumption products and cosmetic raw materials, pro-whaling bodies try to make commercial whaling activities acceptable by presenting them under the mask of “fighting poverty.”

The danger of diplomatic bargaining

The IWC’s decision-making processes have historically been the stage for diplomatic maneuvers where the right to life of animals was subordinated to the economic and commercial interests of countries. We call on the Turkish delegation, at this table where it will cast its first vote, not to be a party to any diplomatic bargaining that sacrifices the animals’ right to life for narratives of “historical friendship” or economic interests.

Exclusion of civil society and the media

Forcing civil society and the media out the door at critical moments during IWC meetings is one of the commission’s common censorship tactics. Prior to the most critical votes, countries’ lead representatives can hold “Commissioners-only” sessions to close the meeting to civil society; this practice prevents diplomatic bargaining from being reflected to the public.

The scale of the slaughter and its impact on the ecosystem

We reject the view of animals as commercial “commodities,” “resources,” or “stocks,” and their exploitation for utilitarian reasons. Whales, just like fish and other marine life, have an inherent right to exist in the oceans. Furthermore, exposing the scale of the ecological destruction underlying this slaughter is of critical importance in demonstrating the damage this cruelty inflicts on the entire planet.

Despite the international ban, more than 1,000 whales are slaughtered with industrial harpoons every year by Norway, Iceland, and Japan. Yet, a single whale stores an average of 33 tons of carbon dioxide over its lifetime and, by nourishing the phytoplankton in the oceans, helps absorb 40% of the world’s carbon dioxide and produces at least 50% of the oxygen we breathe.

Our call to Türkiye: Vote “no” to commercial whaling resolutions

As Vegan Association of Türkiye (TVD), we issue the following call to the Turkish delegation, which joined the commission with the vision of “protecting marine mammals,” the Ministry of Agriculture and Forestry, and the General Directorate of Fisheries and Aquaculture:

1. Vote NO to this dangerous resolution that aims to weaken the commercial whaling moratorium and violates the animals’ right to life and the spirit of international law.
2. Vote YES to the establishment of the South Atlantic Whale Sanctuary, which has been proposed by Argentina, Brazil, and Uruguay for 28 years but continuously blocked by commercial lobbies.
3. Stand against the anti-democratic “secret meetings” tradition in the IWC’s dark history and the “Commissioners-only” sessions where civil society and the media are forcibly removed. Defend the voice of civil society demanding transparency at the commission.
4. Transparently announce your final stance at the meeting and the reasoning behind your votes to the public. Türkiye’s first vote at the commission must be on the side of the right to life, not commercial animal exploitation.

–

Sources: Yunuslara Özgürlük Platformu, The Guardian, Humane World for Animals, Uluslararası Adalet Divanı, WDC, Reuters

Cover photo: Environmental Investigation Agency (EIA)

–

Whale “meating” ahead of IWC70: Türkiye must vote ‘No’ to whaling yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Türkiye ilk kez oy kullanırken “hayır” demeli

Uluslararası Balinacılık Komisyonu’nun (IWC) 70. toplantısı, 27 Eylül–2 Ekim 2026 tarihleri arasında Avustralya’nın Hobart kentinde sivil toplum kuruluşları ve hükümet delegasyonlarının katılımıyla gerçekleşiyor.

Türkiye’den Tarım ve Orman Bakanlığı ile IWC’ye ilişkin resmi açıklamalarda bulunan Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü yetkililerinin katılım göstereceği bu kritik Genel Kurul toplantısı öncesinde beklentimiz net: Türkiye, ticari balina katliamına tartışmasız bir şekilde “HAYIR” demelidir. İlgili bakanlık ve birimlerin; oylarını balinaların yaşam hakkından ve gezegenin geleceğinden yana kullanarak tavizsiz ve ilkeli bir tutum sergilemesini bekliyoruz.

Ancak, 6 Temmuz 2026’da Tokyo’da, Türkiye’nin Japonya Büyükelçisi Oğuzhan Ertuğrul ile Japonya’nın en büyük ticari balinacılık şirketi Kyodo Senpaku ve Japonya Balinacılık Birliği (JWA) yöneticilerinin şirkete ait bir balina restoranında buluştuğu ve IWC kararlarının ticari sömürünün temel kılıfı olan “bilimsel kanıtlara” dayanması gerektiği konusunda uzlaşıldığı ortaya çıktı. Üstelik haberlerde, Türkiye Büyükelçisi’ne ilk kez balina eti servis edildiği ve büyükelçinin menüdeki tüm balina etlerini yediği açıkça ifade edildi.

Diplomatik pazarlıkların bu boyuta ulaştığı bir denklemde, Türkiye’nin ticari katliam tasarısına karşı sergileyeceği tutum, yaşam hakkı ve okyanusların korunması açısından tarihi bir sınava dönüşmüş durumda.

Yukarıda, soldan sağa: Temsilci Ejima, Büyükelçi Ertuğrul, JWA Başkanı Kubo, Senpaku Başkanı Tokoro ile çevirmen. Fotoğraf ise Japan Whaling Association’a, yani Japonya Balinacılık Derneği’ne ait.

IWC70 öncesi Türkiye Büyükelçisi Tokyo’da balina restoranında

IWC70 Genel Kurulu öncesinde avcı lobisinin diplomatik temaslarının ne boyuta ulaştığı ve Türkiye makamlarının bu çalışmalara yönelik tutumu Japonya basınına sızan haberlerle belgelendi.

Japon yerel basını Minato Shimbun ve Suisan Keizai Shimbun gazetesinin haberlerine göre; 6 Temmuz 2026 tarihinde Tokyo’da, Türkiye’nin Japonya Büyükelçisi Oğuzhan Ertuğrul; Japonya Balinacılık Birliği (JWA) Başkanı Yoshimitsu Kubo, Japonya’nın en büyük ticari balinacılık şirketi Kyodo Senpaku’nun Başkanı Hideki Tokoro ve İktidar Partisi (LDP) Balinacılık Parlamenterler Birliği Genel Sekreter Yardımcısı Kiyoshi Ejima ile bir araya geldi.

Kyodo Senpaku şirketine ait bir balina eti restoranında gerçekleşen bu yemekli toplantıda; Ertuğrul Fırkateyni ve İran-Irak Savaşı gibi tarihsel dostluk bağları araçsallaştırılarak, IWC’deki kararların av yanlısı lobilerin temel kılıfı olarak sunulan “bilimsel kanıtlara” dayanması gerektiği hususunda “uzlaşıldığı” belirtildi. JWA Başkanı Kubo, IWC70 öncesinde Türkiye Büyükelçisi’nin bu yaklaşımını “Japonya açısından büyük bir başarı” olarak nitelendirdi.

Haberlerde ayrıca, Türkiye Büyükelçisi Oğuzhan Ertuğrul’un ilk kez balina eti (carpaccio, biftek ve nigiri sushi) yediği ve yemeğin tamamlandığı ifade edildi.

İlgili haberin Japoncadan Türkçe ve İngilizceye çevirisini, yazımızın en altında paylaşıyoruz. Haberin orijinal Japonca PDF kaydı bu bağlantıda, Google Chrome otomatik çeviri özelliği ile haberin İngilizcesi ve PDF versiyonu da bu bağlantıda.

Türkiye’nin IWC üyelik süreci

Dışişleri Bakanlığı tarafından 2007’de hazırlanan ve 2011’de TBMM’ye sunulan tasarıların ardından, Türkiye uzun bir sürecin sonunda 30 Aralık 2025’te komisyona katılarak IWC’nin 89. üyesi oldu. Türkiye’nin bu komisyona katılım amacı resmi açıklamalarda ve sivil toplum bildirimlerinde; “Bu üyelik; balina türlerinin korunması ile deniz memelilerine ilişkin bilimsel çalışmaların değerlendirilmesine katkı sağlanması ve çok taraflı deniz diplomasisinde ülkemizin etkinliğinin artırılması açısından önemli bir gelişmedir” olarak tanımlandı.

Şimdi, Türkiye delegasyonunun bu “koruma” taahhüdünün arkasında durması ve komisyondaki ilk sınavında ticari balina avcılığına karşı net bir duruş sergilemesi gerekiyor.

Türkiye geçtiğimiz yıl Slovenya’da yapılan Bilimsel Komite toplantısında ilk kez yer almıştı. IWC’nin Bilimsel Komitesi genellikle her yıl toplanır, ancak bu komitede siyasi, hukuki veya idari kararlar alınmaz; sadece balina popülasyonları, ekolojik ve bilimsel veriler tartışılır. Bilimsel Komite’de “resolution” olarak anılan tasarılar oylanmaz. Komite sadece tavsiye kararları hazırlayıp ana komisyona sunar. IWC’de moratoryum ve koruma alanları gibi ülkelerin kader belirleyici siyasi oyları sadece Genel Kurul (plenary commission meeting) ana toplantılarında kullanılır. Bir önceki Genel Kurul IWC69, 2024 yılında Peru’da yapılmıştı ve o tarihte Türkiye henüz üye değildi. Türkiye’nin üyeliğinden sonraki ilk Genel Kurul Avustralya Hobart’ta yapılacak olan IWC70. Dolayısıyla, Türkiye siyasi bir karara el kaldırıp resmi oyunu tarihinde ilk defa Avustralya’daki bu masada kullanacak.

Yasağı delmeye yönelik örtülü tasarı

1986 yılından bu yana yürürlükte olan ticari balina avcılığı moratoryumu (yasağı), bugüne kadar yüz binlerce balinayı yok olmaktan kurtaran önemli uluslararası mutabakatlardan biri. Ancak IWC70 gündeminde, bu yasağı delmeyi amaçlayan son derece tehlikeli bir tasarı var. Antigua ve Barbuda öncülüğünde sunulan; Palau, St. Kitts ve Nevis, St. Lucia ve Togo tarafından desteklenen tasarı, hayvanları meta statüsüne indirgeyerek “balina stoklarının sürdürülebilir kullanımı” kisvesi altında ticari avcılığı yeniden başlatmanın yollarını arıyor.

Oysa “bilimsel araştırma” veya “sürdürülebilir kullanım” gibi kılıfların ardındaki ticari gerçeklik, 2014 yılında Uluslararası Adalet Divanı (ICJ) tarafından da tescillenmişti. Birleşmiş Milletler’in en yüksek yargı organı olan ICJ, Avustralya’nın açtığı davada tarihi bir karara imza atarak, Japonya’nın Antarktika’da yürüttüğü sözde “bilimsel” balina avı programının tamamen ticari bir katliam olduğuna hükmetmiş ve durdurulmasını emretmişti.

Bugün IWC70’te masaya getirilen bu tasarı, uluslararası hukukun kapattığı sömürü kapısını yeni kelime oyunlarıyla ve diplomatik arka yollarla yeniden açma girişimidir.

• Nitekim, tasarı metninde yer alan “harvesting of whale resources” (balina kaynaklarının hasadı); hayvanları adeta biçilecek bir ekin veya tüketilecek bir maden gibi “hasat” kelimesiyle tanımlıyor.
• Benzer şekilde “orderly development of the whaling industry” (balinacılık endüstrisinin düzenli gelişimi) ifadesi, “sürdürülebilirlik” ve “koruma” kelimelerinin ardına saklanan asıl amacın, kâr odaklı ticari endüstriyi yeniden diriltmek ve uzun vadeli kılmak olduğunu açıkça itiraf ediyor.
• “Food security and poverty reduction” (gıda güvenliği ve yoksulluğu azaltma) ibaresi ise, somut manipülasyonun en belirgin örneklerinden. Balina eti ve vücut parçaları lüks tüketim ürünleri ve kozmetik hammaddesi olarak kullanılmasına rağmen, ticari balina avcılığı faaliyetlerini “yoksullukla mücadele” maskesi altında sunarak kabul edilebilir kılmaya çalışıyorlar.

Hayvan katliamını “gelenek”, “bilim” veya “kültürel miras” kılıfıyla meşrulaştırma stratejisi, bugün Danimarka’nın Faroe Adaları’nda (Grindadráp) ve Japonya’nın Taiji Koyu’nda devam eden yunus ve balina katliamlarında da karşımıza çıkıyor. Yunus parkları ve hayvan bahçeleri gibi hayvan hapishanelerinin sürmesine sebep olan esaret endüstrisinin canlı hayvan talebini karşılamak ve turistik restoranlara lüks “gurme et” sunmak için sürdürülen bu kanlı ticaretler; IWC’de “sürdürülebilir kullanım” maskesinin ardına saklanan zihniyetle birebir aynı sömürü mekanizmasından besleniyor.

Diplomatik pazarlık tehlikesi

IWC’nin karar alma süreçleri, geçmişte hayvanların yaşam hakkının ülkelerin ekonomik ve ticari çıkarlarına tabi kılındığı diplomatik manevralara sahne oldu.

Örneğin, 1999 yılında dönemin Japonya Balıkçılık Bakan Yardımcısı, Karayip ve Afrika ülkelerine sağlanan balık işleme tesisleri ve ekonomik yardımların, bu ülkelerin IWC’deki desteklerini güvence altına almak amacıyla yapıldığını ifade etmişti. Benzer şekilde, 2001 yılında The Guardian tarafından yayımlanan bir araştırma; Dominika eski Çevre ve Balıkçılık Bakanı’nın, komisyondaki oylamaların ülkelerine sağlanan balıkçılık destekleriyle doğrudan bağlantılı olduğunu belirttiğini ortaya koymuştu.

Japonya her ne kadar komisyondan ayrılmış olsa da; bugün IWC’de moratoryumu delmeye çalışan tasarının imzacıları olan Antigua ve Barbuda gibi diplomatik müttefikleri aracılığıyla, ticari balina avcılığını destekleyen lobicilik faaliyetlerini sürdürmeye devam ediyor. Bu durum, diplomatik baskı geleneğinin ve devletler arası güç savaşlarının arka planda hala aktif olduğunu gösteriyor.

Türkiye delegasyonunu, ilk kez oy kullanacağı bu masada, hayvanların yaşam hakkını diğer devletlerin ticari vaatlerine, “tarihsel dostluk” söylemlerine veya ekonomik çıkarlara kurban eden hiçbir diplomatik pazarlığa taraf olmamaya çağırıyor; komisyona katılırken beyan ettiği ‘koruma’ vizyonuna sadık kalarak yaşamdan yana, ilkeli bir duruş sergilemesinin şart olduğunun altını çiziyoruz.

Sivil toplumun ve medyanın dışarıda bırakılması

IWC’nin karanlık tarihi sadece oyların satılmasıyla değil, sivil toplumun susturulmasına yönelik pek çok örnekle de dolu. IWC toplantılarında sivil toplumun ve medyanın kritik anlarda kapı dışarı edilmesi, komisyonun en karanlık ve sistematik sansür taktiklerinden biri. Balina avcılığı lobisi, rüşvet ve diplomatik baskı iddiaları ayyuka çıktığında “uzlaşma” adı altında kapalı kapılar ardına saklanmayı bir refleks haline getirmiş durumda.

• 2010 yılında Fas’ta yapılan Agadir zirvesinde, tam da ticari balina avcılığının tartışıldığı ana oturumda tüm hayvan hakları örgütleri ve medya mensupları salondan zorla çıkarılmış, kararlar kapalı kapılar ardında alınmıştı. Milyonlarca insanın bağışlarıyla oraya giden WDC, Sea Shepherd ve IFAW gibi sivil toplum örgütleri dışarıda bırakılmıştı.
• 2011’de İngiltere’de yapılan bir başka IWC toplantısında ise, Birleşik Krallık hükümeti şeffaflık talep eden bir yasa tasarısı sunduğunda Japonya, İzlanda ve Norveç salonu terk etmiş ve ardından kararlar meclis salonunda değil, delegasyonların otel odalarındaki gizli toplantılarında alınmıştı.
• IWC tüzüğündeki bir boşluktan faydalanılarak düzenlenen “Sadece Delegasyon Başkanları” (commissioners-only) oturumları da bu gizlilik kültürünün bir parçası. En kritik oylamalar öncesinde ülkelerin baş temsilcileri, toplantıyı sivil topluma ve medyaya kapatma hakkını kullanabiliyor. Bu uygulama, diplomatik pazarlıkların ve oyların nasıl manipüle edildiğinin kamuoyuna yansımasını engellemek için kullanılan kurumsal bir kılıftan ibaret.

Katliamın boyutları: Her yıl en az 1000 balina öldürülüyor

Balinalar, insanlığa veya gezegene sağladıkları faydalardan bağımsız olarak, hissedebilir bilinçli bireyler oldukları için devredilemez bir yaşam hakkına sahiptir. Hayvanların ticari birer “meta”, “kaynak” veya “stok” olarak görülmesini ve faydacı gerekçelerle sömürülmesini reddediyoruz. Balinalar, tıpkı balıklar ve diğer deniz canlıları gibi, okyanuslarda var olma hakkına doğuştan sahiptir.

Bununla birlikte, bu katliamın ardında yatan ekolojik yıkımın boyutlarını ortaya koymak, bu zulmün tüm gezegene verdiği zararı göstermek açısından da kritik önem taşıyor.

Uluslararası yasağa rağmen Norveç, İzlanda ve IWC’den ayrılan Japonya tarafından her yıl 1000’den fazla balina endüstriyel zıpkınlarla katlediliyor. Örneğin; Norveç dünyanın en büyük balina avcısı konumunda. Sadece 2023 yılında 500’den fazla Mink balinasını katletti. Japonya da kendi karasularında her yıl 200 ila 300 arasında balinayı (Mink, Bryde, Sei türlerine ait) öldürüyor. Üstelik yakın zamanda, nesli tükenme tehlikesi altındaki devasa uzun balinaları (fin whale) ticari av listesine ekledi. İzlanda ise, küresel tepkiler nedeniyle balina avcılığına zaman zaman ara verse de, faaliyete geçtiği yıllarda tek sezonda 100’den fazla uzun balinayı öldürüyor.

Bu devasa ve bilinçli hayvanlar; etleri sebebiyle lüks tüketim olarak, yağları ve vücut parçaları açısından da kozmetik endüstrisinde kullanılmak üzere, çoğu zaman hükümetlerin mali destekleriyle ve kamu fonlarıyla ayakta tutulan kâr odaklı bir endüstri uğruna öldürülüyor.

Bunun en somut örneği Japonya’dan. Deutsche Welle gazetesinin analizine göre, balina etinin piyasadaki satış fiyatı, avlanma maliyetinin altında kalıyor. Japonya 2019 yılında IWC’den ayrılıp ticari avcılığa döndüğünde, hükümet yıllık milyarlarca yen tutarındaki doğrudan sübvansiyonları faizsiz kredilere dönüştürerek sektörü yapay bir finansal koruma kalkanında tutmaya devam etmişti.

Balinaların yaşamsal ekosistemlere etkisi

“İklim savaşçıları” olarak bilinen balinalar, gezegenin hayatta kalma mekanizmasının kilit taşları. Deniz biyologlarının yayımladığı bilimsel raporlar, balinaların ekolojik rolünü çarpıcı verilerle ortaya koyuyor.

Bir ağaç yılda ortalama 21 kg karbon emerken, bir balina ömrü boyunca vücudunda ortalama 33 ton karbondioksit (CO₂) depoluyor. Devasa karbon yutakları olarak bilinen balinalar, öldüklerinde bu karbonu okyanus tabanına gömerek yüzyıllar boyunca atmosferden uzak tutuyorlar. Balinalar ayrıca derin sularda beslenip yüzeyde dışkılarlar. Demir ve azot açısından zengin olan bu dışkı, fitoplanktonlar için hayati bir gübre. Fitoplanktonlar, dünyadaki tüm karbondioksitin %40’ını (yaklaşık 4 Amazon ormanı kadar) emer ve soluduğumuz oksijenin en az %50’sini üretir. Yani balinalar ölürse, fitoplanktonlar azalır; fitoplanktonlar azalırsa okyanusun ve dünyanın nefes alma kapasitesi çöker.

IWC70’in diğer önemli gündemleri

IWC70’te masaya yatırılacak olan konular yalnızca balina avcılığı ile sınırlı değil. Balinalar ve diğer deniz memelilerinin yaşam hakkını tehdit eden insan kaynaklı birçok yıkıcı faktör de komisyonun gündeminde olacak:

• Balıkçılık endüstrisi ve tesadüfi ağlara takılma (bycatch): Balıkçılık endüstrisinin devasa ağlarına takılarak boğulan balinalar ve yunuslar (özellikle Avustralya’nın göç yolları üzerinde kullandığı tartışmalı köpekbalığı ağları).
• Gemilerle çarpışma vakaları: Artan deniz trafiğinin balinalar için ölümcül bir tehlikeye dönüşmesi.
• İklim krizi ve gürültü kirliliği: Balinaların besin zincirini yok eden iklim değişikliği ve okyanuslardaki endüstriyel/askeri gürültü kirliliğinin deniz memelilerinin yön bulma yetilerini bozarak karaya vurmalarına sebep olması.
• İzlanda ve Norveç’in ihlalleri: Uluslararası moratoryuma rağmen ticari balina avcılığına devam eden İzlanda ve Norveç’in öldürme yöntemlerinin mercek altına alınması.

Türkiye’ye çağrımız: “Hayır” oyu kullanın

Türkiye Vegan Derneği (TVD) olarak, “deniz memelilerini koruma” vizyonuyla komisyona katılan Türkiye delegasyonuna, Tarım ve Orman Bakanlığı’na ve IWC ile bağlantılı resmi açıklamaları bulunan Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü’ne çağrıda bulunuyoruz:

1. Ticari balina avcılığı moratoryumunu zayıflatmayı hedefleyen, hayvanların yaşam hakkına ve uluslararası hukukun ruhuna aykırı bu tehlikeli tasarıya karşı HAYIR oyu kullanın.

2. Arjantin, Brezilya ve Uruguay tarafından 28 yıldır sunulan ancak ticari lobilerce sürekli engellenen Güney Atlantik Balina Koruma Alanı’nın kurulmasına EVET deyin.

3. IWC’nin karanlık tarihindeki antidemokratik “gizli toplantılar” geleneğine ve sivil toplum ile medyanın zorla dışarı çıkarıldığı “Sadece Delegasyon Başkanları” oturumlarına karşı durun. Şeffaflık talep eden sivil toplumun sesini komisyonda savunun.

4. Toplantıdaki nihai tutumunuzu ve oylarınızın gerekçesini şeffaf bir biçimde kamuoyuna duyurun. Türkiye’nin komisyondaki ilk oyu ticari hayvan sömürüsünden değil, yaşam hakkından yana olmalıdır.

–

Kaynaklar: Yunuslara Özgürlük Platformu, The Guardian, Humane World for Animals, Uluslararası Adalet Divanı, WDC, Reuters, IWC

Kapak fotoğrafı: Tim Watters/Sea Shepherd Australia/dpa/picture alliance (2013 yılında Nisshin Maru adlı Japonya gemisinin Güney Okyanusu’nda öldürdüğü ve işlemek üzere beklettiği mink balinaları)

–

Japonya basını: Japonya Balinacılık Derneği ile Türkiye Büyükelçisi görüştü

Balina türlerinin bilimsel kullanımı konusunda uzlaşıldı

9 Temmuz 2026, saat 17.50’de Minato Shimbun gazetesinde yayımlandı

Japon Balinacılık Derneği’nin (başkanı Kubo, 久保好) verdiği bilgiye göre dernek, 6 Temmuz’da Tokyo’da, geçen yılın aralık ayında Uluslararası Balinacılık Komisyonu’na (IWC) üye olan Türkiye’nin Japonya Büyükelçisi Oğuzhan Ertuğrul ile görüş alışverişinde bulundu. Taraflar, balina türü kaynaklarının kullanımının bilimsel temelde tartışılması gerektiği konusunda görüş birliğine vardı.

Balina eti yemeklerini ilk kez deneyen Büyükelçi Ertuğrul, Japonya’nın en büyük balinacılık şirketi Kyodo Senpaku’nun işlettiği balina eti restoranı Kujira no Ōsama La Balena nel Parco’da carpaccio, biftek ve nigiri suşi gibi balina eti yemeklerini tattı.

Görüşmeye, Liberal Demokrat Parti’nin Balinacılık Parlamento Grubu Genel Sekreter Yardımcısı ve Danışmanlar Meclisi üyesi Kiyoshi Ejima da katıldı. Ejima ile Büyükelçi Ertuğrul; 1890’da Wakayama açıklarında bir Türk gemisinin kazaya uğramasıyla yaşanan Ertuğrul Fırkateyni faciasında Japonya’nın yürüttüğü kurtarma çalışmalarını ve İran-Irak Savaşı sırasında Türk Hava Yolları uçağıyla Japonların kurtarılmasını anarak iki ülke arasındaki derin bağları yeniden teyit etti. Ayrıca IWC’de balina türü kaynaklarının kullanımına ilişkin tartışmaların bilimsel kanıtlara dayanarak yürütülmesi gerektiği konusunda mutabık kaldı.

Kyodo Senpaku Başkanı Hideki Tokoro (所英樹), şimdiye kadar yapılan araştırma ve deneylerin sonuçlarını aktararak balina etinde bulunan bileşenlerin insan sağlığının iyileştirilmesi ve uzun yaşam üzerinde olumlu etkiler göstermesinin beklendiğini açıkladı. Dernek Başkanı Kubo ise IWC Genel Kurulu’nun bu yıl eylül ayında Avustralya’nın Hobart kentinde düzenlenecek olmasına değinerek, “Yeni üye olan Türkiye’nin büyükelçisinin, ülkesinin tutumunu bilimsel kanıtlara dayanarak belirleyeceğini ifade etmesi büyük bir kazanımdır,” sözleriyle görüşmenin önemini vurguladı.

Fotoğraf altı: Soldan sağa: Danışmanlar Meclisi üyesi Ejima, Büyükelçi Ertuğrul, Dernek Başkanı Kubo, şirket başkanı Tokoro ve tercüman. (Japon Balinacılık Derneği’nin sağladığı fotoğraf)

Kaynak: Minato Shimbun

Japan press: Japan Whaling Association meets with Turkish ambassador

Agreement on the scientific use of cetaceans

Published July 9, 2026, at 5:50 p.m. at Minato Shimbun

According to the Japan Whaling Association, whose chairman is Kubo (久保好), the association exchanged views in Tokyo on July 6 with Oğuzhan Ertuğrul, Türkiye’s ambassador to Japan. Türkiye joined the International Whaling Commission (IWC) last December. The two sides agreed that the use of cetacean resources should be discussed on a scientific basis.

Ambassador Ertuğrul, who was trying whale dishes for the first time, sampled whale dishes including carpaccio, steak, and nigiri sushi at Kujira no Ōsama La Balena nel Parco, a whale-meat restaurant operated by Kyodo Senpaku, Japan’s largest whaling company.

Kiyoshi Ejima, a member of the House of Councillors and deputy secretary-general of the Liberal Democratic Party’s parliamentary group on whaling, also attended the meeting. Ejima and Ambassador Ertuğrul reaffirmed the deep ties between the two countries, recalling Japan’s rescue efforts after the 1890 Ertuğrul incident, when a Turkish ship was wrecked off the coast of Wakayama, and the rescue of Japanese nationals by a Turkish Airlines aircraft during the Iran-Iraq War. They also agreed that discussions at the IWC on the use of cetacean resources should be based on scientific evidence.

Hideki Tokoro (所英樹), president of Kyodo Senpaku, explained that research and experiments to date suggest that compounds found in whale meat may help promote human health and longevity. Kubo, the association’s chairman, noted that the IWC General Meeting will be held in Hobart, Australia, this September. Emphasizing the significance of the meeting, he said, “It is a major achievement that the ambassador of Türkiye, a new member, has stated that his country will determine its position on the basis of scientific evidence.”

Photo caption: From left: House of Councillors member Ejima, Ambassador Ertuğrul, Association Chairman Kubo, company president Tokoro, and an interpreter. (Photo provided by the Japan Whaling Association)

Source: Minato Shimbun

Güncelleme: 1. ve 2. günde balinalar için kritik eşik

Kritik tasarılar

Uluslararası Balinacılık Komisyonu’nun (IWC) Avustralya Hobart’taki Genel Kurulu’nda dün çok kritik iki zıt tasarı masaya yatırıldı.

1. Brezilya ve Latin Amerika ülkelerinin öncülük ettiği, balinaların sömürülmesini değil, doğal yaşam alanlarında özgürce yaşatılmasını savunan ve 28 yıldır ticari lobiler tarafından engellenen Güney Atlantik Balina Koruma Alanı (SAWS) tasarısı.

2. Japonya ile yakın ilişkileri bilinen St. Lucia ile Antigua ve Barbuda tarafından sunulan, 40 yıllık uluslararası ticari balina avcılığı yasağını (moratoryum) balinaların “sürdürülebilir kullanımı” tanımıyla delmeyi amaçlayan tehlikeli tasarı.

Meksika, Hindistan, İngiltere ve Avustralya gibi ülkeler balinaların yaşam savunuculuğunu üstlenirken; Japonya destekli olduğu bilinen katliam yanlısı odaklar ticari balina avcılığı yasağını kaldırmak için baskılarını sürdürüyor.

Antigua ve Barbuda’nın girişimi ve çok sayıda üye devlet ile STÖ’nün itirazıyla tasarı, taslak çalışma komitesine taşındı (drafting committee).

Süreç şekillenirken balinaların ve okyanusların geleceği kritik bir eşikte duruyor.

Türkiye’nin komisyona ilk katılımı, Büyükelçi’nin Tokyo’da avcılık lobisiyle balina eti denediği yemek diplomasisiyle gölgelendi.

Bu karanlık tablo karşısında Tarım ve Orman Bakanlığı, Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü, kamuoyuna, gezegene ve balinalara karşı kurumsal sorumluluğunu yerine getirmekle yükümlüdür.

Yaşam hakkı ekonomik çıkarlara ve ticari pazarlıklara kurban edilemez.

Çağrımızı yineliyoruz:

• Balina avcılığını diriltecek 8.6 no’lu tasarıya karşı net HAYIR diyin.
• Güney Atlantik Balina Koruma Alanı’na EVET yanıtı verin.
• Türkiye’nin kullanılması halinde ilk oyunu ve duruşunu şeffaflıkla kamuoyuna duyurun.

Türkiye’nin açılış konuşması

Türkiye’nin 1. günde yaptığı açılış konuşması Türkçe ve İngilizce olarak aşağıdadır:

“Sayın Başkan, saygıdeğer üyeler ve delegeler.

Türkiye’nin, taraf bir hükümet olarak Uluslararası Balinacılık Komisyonu’nun (IWC) bir toplantısına ilk kez katılması büyük bir memnuniyettir.

Başlangıçta Türkiye, Hobart’taki IWC70’e ev sahipliği yaptığı için Avustralya hükümetine en içten takdirlerini sunmayı ve IWC sekreteryasına ile bu toplantının hazırlıklarına katkıda bulunan herkese teşekkür etmeyi ister. Türkiye, Balina Avcılığının Düzenlenmesine İlişkin Uluslararası Sözleşme’ye katılım belgesini 30 Aralık 2025 tarihinde tevdi ederek komisyona resmi olarak katılmıştır.

Dolayısıyla IWC70’e katılımımız Türkiye için önemli bir dönüm noktasıdır. Taraf hükümet olarak ilk toplantımızın, sözleşmenin imzalanmasının 18. yıl dönümüne denk gelmesi özellikle anlamlıdır.

Karadeniz, Marmara Denizi, Ege Denizi ve Akdeniz ile çevrili olan Türkiye’nin denizlerle köklü ekonomik, bilimsel ve kültürel bağları bulunmaktadır. Coğrafyamızdan ve denizcilik mirasımızdan kaynaklanan sorumlulukların bilinciyle, deniz ekosistemlerinin korunmasına ve sucul canlı kaynaklarının bilim temelli ve sürdürülebilir yönetimine büyük önem veriyoruz.

Balinalar ve diğer deniz memelileri ile ilgili konulara bu daha geniş perspektiften yaklaşıyoruz.

IWC’yi; bilimsel değerlendirmelerin karar alma süreçlerini yönlendirebileceği, farklı yaklaşım ve perspektiflerin sözleşmenin amaçları doğrultusunda değerlendirilebileceği, iş birliği ve diyalog için önemli bir uluslararası platform olarak görüyoruz.

Bu bağlamda Türkiye, mevcut en iyi bilimsel bilgilerin, etkili, dengeli ve uygulanabilir koruma ve yönetim politikaları için sağlam bir temel oluşturmasını sağlamaya özellikle önem vermektedir.

Türkiye, sucul canlı kaynaklarının yönetimi konusunda güçlü bir kurumsal kapasiteye ve geniş bir deneyime sahiptir.

Akdeniz Genel Balıkçılık Komisyonu ve Atlantik Ton Balıklarının Korunması Uluslararası Komisyonu dahil olmak üzere bölgesel balıkçılık yönetim organizasyonlarına aktif katılımımız, bu alandaki uluslararası iş birliğine ve sürdürülebilir yönetime olan uzun soluklu taahhüdümüzü yansıtmaktadır.

Türkiye ayrıca, 2018 yılından bu yana Karadeniz, Akdeniz ve bitişik Atlantik bölgesindeki deniz memelilerinin (balina ve yunusların) korunmasına ilişkin anlaşmaya (ACCOBAMS) taraf olup, deniz memelilerinin korunmasına yönelik bölgesel iş birliğine aktif olarak katkıda bulunmaktadır. Ulusal düzeyde ise, veri toplamayı güçlendirmek ve deniz memelileri hakkındaki bilimsel bilgiyi genişletmek amacıyla bilimsel çalışmalar yürütülmektedir.

Denizler ve okyanuslarla ilgilenen uluslararası kuruluşların ve mekanizmaların, kendi yetki alanlarına ve yetkinlik alanlarına tam olarak saygı gösterirken, karşılıklı destekleyici ve tamamlayıcı bir şekilde çalışması gerektiğine inanıyoruz.

Bu bağlamda, denizde ve deniz ekosistemlerinde farklı faaliyetler arasındaki etkileşimleri hesaba katan bütüncül yaklaşımlara da önem veriyoruz.

Yeni bir taraf hükümet olarak Türkiye, komisyonun çalışmalarına yapıcı bir şekilde katkıda bulunmayı dört gözle beklemektedir.

Taraf hükümetler arasında diyaloga, karşılıklı saygıya ve şeffaf bilgi paylaşımına büyük değer veriyoruz. Komisyon içindeki karşılıklı anlayışı ve iş birliğini güçlendirmek amacıyla, farklı önceliklerin ve perspektiflerin ihtiyatlı ve dengeli bir şekilde ele alınması gerektiğine inanıyoruz.

Sayın Başkan, Türkiye IWC’ye yapıcı katılım, uluslararası iş birliği ve bilime dayalı karar alma taahhüdüyle girmektedir. Önümüzdeki yıllarda tüm taraf hükümetlerle çalışmayı ve komisyonun çalışmalarına aktif olarak katkıda bulunmayı dört gözle bekliyoruz. Bu duygu ve düşüncelerle, IWC’nin 70. toplantısına en içten başarılarımızı diler; müzakerelerimizin yapıcı ve geniş desteğe sahip sonuçlar doğurmasını umarız. Teşekkür ederim.

Çok teşekkür ederim. Türkiye Cumhuriyeti.”

28 Eylül 2026

–

İlk gün gerçekleştirilen Türkiye’nin açılış konuşması, IWC YouTube 1. gün canlı yayın videosunda, 1:49:08 – 1:54:20 timecode’ları arasında.

–

Turkiye’s opening speech delivered on the first day is between the 1:49:08 and 1:54:20 timecodes in the IWC YouTube Day 1 live stream video.

–

“Mr. Chair, distinguished members and delegates.

It is great pleasure for Turkey to participate for the first time in a meeting of the International Whaling Commission as a contracting government.

At the outset, Turkey wishes to express its sincere appreciation to the government of Australia for hosting IWC70 in Hobart and to thank the IWC secretariat and all those who have contributed to the preparation of this meeting. Turkey deposited its instrument of accession to the International Convention for the Regulation of Whaling on 30 December 2025 thereby formally joining the commission.

Our participation in IWC70 is therefore an important milestone for Turkey. It is particularly meaningful that our first meeting as contracting government coincides with the 18th anniversary of the signing of the convention.

Turkey bordered by the Black Sea, the Sea of Marmara, the Aegean Sea and the Mediterranean Sea has deep-rooted economic, scientific and cultural ties with the seas. Mindful of the responsibilities arising from the geography and our maritime heritage, we attach great importance to the conservation of marine ecosystems and to the science-based and sustainable management of aquatic living resources.

We approach issues related to the whales and the other marine mammals within this broader perspective.

We regard the IWC as an important international platform for cooperation and dialogue where scientific assessments can inform decision making and different approaches and perspectives can be considered in accordance with the objectives of the convention.

In this regard, Turkey attaches particular importance to ensuring that the best available scientific information provides a sound basis for effective, balanced and implementable conservation and management policies.

Turkey has strong institutional capacity and extensive experience in the management of aquatic living resources.

Our active engagement in regional fisheries management organizations including in the General Fisheries Commission for the Mediterranean and the International Commission for the Conservation of Atlantic Tunas reflects our longstanding commitment to international cooperation and sustainable management in this field.

Turkey has also been a party to the Agreement on the Conservation of Cetaceans of the Black Sea, Mediterranean Sea and Contiguous Atlantic Area (ACCOBAMS) since 2018 and actively contributes to regional cooperation for the conservation of marine mammals. At the national level, scientific studies are being conducted to strengthen data collection and expand scientific knowledge on marine mammals.

We believe that international organizations and mechanisms dealing with seas and oceans should work in a mutually supportive and complimentary manner while fully respecting their respective mandates and areas of competence.

In this context, we also attach importance to holistic approaches that take into account the interactions between different activities at the sea and marine ecosystems.

As a new contracting government, Turkey looks forward to contributing constructively to the work of the commission.

We place great value on dialogue, mutual respect and transparent information sharing among contracting governments. We believe that different priorities and perspectives should be addressed in a prudent and balanced manner with a view to strengthening mutual understanding and cooperation within the commission.

Mr. Chair, Turkey enters the IWC with a commitment to constructive engagement, international cooperation and science-based decision making. We look forward to working with all contracting governments and contributing actively to the commission’s work in the years ahead. In this spirit, we wish the 70th meeting of the IWC every success and hope that our deliberations will lead to constructive and broadly supported outcomes. Thank you.

Thank you very much. Republic of Turkey.”

Güncelleme: 4. günde diplomatik manevralar ve devam eden tehlike

Uluslararası Balinacılık Komisyonu’nun (IWC) 70. toplantısının 4. gün oturumlarında balinaların yaşam hakkı adına kritik bir diplomatik manevra yaşandı. Ticari balina avcılığı yasağını “sürdürülebilir kullanım” tanımıyla delmeyi amaçlayan 8.6 numaralı tasarı, komisyon içindeki tepkilerin ardından karar destekçileri tarafından “şartlı olarak” geri çekildi. Ancak tehlike sürüyor çünkü balina avcılığı yanlısı heyetler, küresel moratoryumu ilgilendiren maddeler üzerinde kelime düzeyinde değişiklikler yaparak tasarıyı yeniden müzakereye açmak üzere süre talep etti.

IWC YouTube kanalındaki canlı yayınlardan öğrendiğimiz ve IWC’nin 4. gün resmi özetinden teyit edebildiğimiz bilgilere göre, hem revize edilerek yeniden masaya getirilecek bu avcılık tasarısı hem de 28 yıldır engellenen Güney Atlantik Balina Koruma Alanı (SAWS) taslağı için nihai kararlar zirvenin son günü olan 2 Ekim’de saat 09:00’dan itibaren verilecek (TSİ 02:00).

Karar anı yaklaşırken, Türkiye heyetinin sergileyeceği duruş gezegenin ve okyanus ekosisteminin geleceği için hayati bir sorumluluk barındırıyor. Tarım ve Orman Bakanlığı, Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü’nü, zirvede “uzlaşı” adı altında şekillenebilecek diplomatik taviz baskılarına karşı net bir tutum almaya çağırıyoruz.

Çünkü IWC sözleşmesindeki önemli 10 (e) maddesi, 1986 yılından beri ticari balina avcılığını yasaklayan ve “av kotaları” tanımıyla sunulan balina katliamı faaliyetlerini sıfıra indiren tarihi moratoryumun temelini oluşturuyor. Avcılık lobisi, doğrudan bu yasağı kaldırmak için gereken çoğunluğu sağlayamadığından, 8.6 numaralı bir karar tasarısı sunarak yasağın “bilimsel olarak” gözden geçirilmesi talebiyle süreci dolaylı yoldan başlatmayı hedefliyor. Şu an bu tasarının dilini “sürdürülebilirlik” veya “uzlaşı” gibi kelimelerle yumuşatıp diğer ülkeleri ikna ederek moratoryumun kilidini açmaya çalışıyorlar.

Bu nedenle, av yanlısı taraf devletlere verilecek herhangi bir destek, 40 yıllık küresel yasağın fiilen delinmesi anlamına gelecek.

Türkiye, 40 yıldır devam eden ve balina popülasyonlarının sağlıklı bir şekilde artmasını sağlayan ticari avcılık yasağını esnetecek hiçbir metin revizyonuna geçit vermemeli.

Yeniden paketlenerek sunulacak olan 8.6 numaralı tasarının müzakerelerinde moratoryumun tavizsiz sürdürülmesini kararlılıkla savunmalı, Güney Atlantik’teki yaşam alanlarını güvence altına alacak koruma tasarısını ise açıkça desteklemelidir.

Hayvanların yaşam hakkı ve gezegenin geleceği ticari pazarlıklara kurban edilemez.

Balina avcılığı karşısında Türkiye IWC’de hayır oyu kullanmalı yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

İklim krizini tetikleyen ve halk sağlığına zararlı gıdaların reklamlarının kısıtlanmasına yönelik adımlar, Dünya Sağlık Örgütü gibi kurumların uzun süredir hedefinde. Birleşik Krallık hükümeti de sağlıksız gıda reklamlarına kısıtlama getiren yasal düzenlemelerle bu durumu kabul etmiş durumda olmasına rağmen, bu girişimleri hayata geçirmede yetersiz ve isteksiz kalabiliyor. Peki, yerel yönetimler daha sağlıklı ve daha sürdürülebilir gıda sistemleri inşa edilmesine nasıl katkı sağlayabilir?

5 Ağustos’ta PLOS Climate dergisinde yayımlanan araştırma; Sustain örgütünden Fran Bernhardt ve Ruth Westcott’un yanı sıra Newcastle Üniversitesi ve Oxford Üniversitesi’nden araştırmacıların ortak imzasıyla hazırlandı. Çalışma kapsamında İngiltere’deki 317 yerel yönetimin kamusal politika belgeleri sistematik olarak incelendi.

6 Ağustos’ta ise, ilk olarak Oxford Üniversitesi’nin web sitesinde halka ve medyaya yönelik bilgilendirme amacıyla yayımlanan görüş yazısında araştırmacılar; bu yeni bilimsel çalışmadan yola çıkarak İngiltere genelindeki gıda tedariki ve reklam politikalarının rolünü mercek altına aldı, bugüne kadar kat edilen mesafeyi ve atılabilecek yeni adımları tartıştı. Yazı; Prof. Mike Rayner’ın (Oxford Üniversitesi Halk Sağlığı Departmanı), Dr. Jessica Renzella’nın ve Dr. Hannah Forde’un (Oxford Üniversitesi Nuffield Birinci Basamak Sağlık Bilimleri Departmanı) imzasını taşıyor ve çok sayıda güncel araştırmanın, sağlıksız gıda reklamlarının özellikle çocuklar üzerinde yıkıcı etkiye sahip olduğunu vurguluyor.

Merkeziden yerele: Bütçe ve yetki var ama ulusal politika eksik

Birleşik Krallık’taki okullarda, hastanelerde, bakım evlerinde, hapishanelerde, koruma altındaki çocuklara, öğretmenlere, sağlık çalışanlarına ve ordu personeline sunulan yemekler için devlet tarafından dolaylı olarak her yıl 2,4 milyar sterlin (yaklaşık 156 milyon TL) harcanıyor.

Hükümet, “Devlet Gıda ve Catering Alım Standartları” (GBSF) aracılığıyla sağlıklı, sürdürülebilir ve iklim dostu gıda sağlama sorumluluğunu kabul ediyor. Ancak bu standartların acilen baştan aşağı yenilenmesi gerekiyor: Beslenme standartları güncelliğini yitirmiş durumda, çevresel standartların genişletilmesine ihtiyaç var ve bu kuralların takibi ile uygulanmasını sağlayacak denetim mekanizmaları oldukça yetersiz.

İşçi Partisi’nin 2024 Seçim Beyannamesi’nde, kamu sektöründe satın alınan gıdaların yarısının “yerel üreticilerden veya daha yüksek çevre standartlarına sahip sertifikalı kaynaklardan sağlanacağı” sözü verilmişti. Araştırmacılara göre; hükümet kurulduktan sonra bu vaat defalarca tekrarlansa da uygulamada somut bir ilerleme kaydedilmedi.

Merkezi hükümetin yanı sıra; ilçe belediyeleri, büyükşehir belediyeleri ve Londra mahalli idareleri de halk sağlığını ve çevresel sürdürülebilirliği korumakla yükümlü:

• Bu kurumlar, kendi mülklerinde, panolarda, otobüs duraklarında ve toplu taşımada sağlıksız ve iklim düşmanı gıdaların reklamını kısıtlama yetkisine sahip ve bunu yapmak zorundalar.
• Ayrıca belediyeler; toplantılar ve kendi personel yemekhaneleri için gıda satın alırken, yapacakları sözleşmelerle sunulan gıdanın sağlıklı ve sürdürülebilir olmasını şart koşabilirler.

Güncel araştırma, yerel yönetimlerin merkezi hükümetin ötesine geçen hedefler koyduğunu ortaya koyuyor. Bu hedefler arasında menülerde daha fazla bitkisel gıdaya yer verilmesi, yerel üreticilerden alım yapılması ve sertifikalı sürdürülebilir ürünlerin kullanılması yer alıyor. Hatta bazı belediyeler, iklim hedefleri doğrultusunda belirli gıdaların reklamlarını kısıtlama yoluna gidiyor.

Ancak çalışma ciddi boşlukları açığa çıkarıyor: Yazarlar iklim dostu gıda politikaları için, merkezi hükümeti herkesi kapsayan net standartlar, teşvik ve liderlik sunmaya çağırıyor.

İklim Değişikliği Komitesi’nin verilerine göre, yerel yönetimlerin Birleşik Krallık’taki emisyonların yaklaşık üçte biri üzerinde yetkisi veya etkisi bulunuyor. Okullarda ve kamu hizmetlerinde sunulan yemeklerden tarımsal planlamaya, reklamlardan atık yönetimine ve kamusal bilgilendirmeye kadar pek çok alanı belirleme yetkisine sahip olan yerel yönetimler, sürdürülebilir ve sağlıklı bir gıda sistemine geçişte çok kritik bir role sahip.

Yerel düzeyde mevcut durum, kritik eksikler ve öneriler

• Tedarik politikaları: İncelemeye dahil edilen belediyelerden 23’ünün iklim odaklı gıda tedarik politikası yayımladığı görüldü. Yerel üreticilerden alım yapmak en yaygın uygulama (20 belediye) iken; hayvansal “et” ve süt ürünlerini azaltıp daha fazla bitkisel gıdaya yer vermek gibi en yüksek etkiye sahip adımların hâlâ daha az uygulandığı ve okul yemekleri gibi yüksek hacimli alanlar yerine genellikle belediye içi etkinliklerle sınırlı kaldığı tespit edildi. Yerel politikaların çoğunda yer alan “menülerdeki bitki temelli gıda seçeneklerinin artırılması” maddesi; veliler, öğretmenler ve yerel topluluklarla yapılan istişareler sonucunda şekillendi.
• Reklam kısıtlamaları: 5 belediyenin, iklim krizini gerekçe göstererek belirli gıdaların reklamlarını kısıtlayan belgeler yayımladığı saptandı. Bunlardan 2’si, hayvan kaynaklı “et” ve süt ürünleri gibi yüksek karbon ayak izine sahip hayvansalların belediye kontrolündeki kamusal alanlarda reklamının kısıtlanmasını önerdi. Diğer 3’ü ise doğrudan halk sağlığını merkeze alırken, aynı zamanda bu kısıtlamaların iklime sağladığı dolaylı faydaları vurguladı.

Ancak, yerel yönetimlerin dörtte üçü “iklim acil durumu” ilan etmiş olmasına rağmen, kamuya açık bir gıda tedarik veya reklam politikasına sahip olan belediye oranı %10’un altında kaldı.

Araştırmacılar, mevcut potansiyel ile eylem arasındaki bu uçurumu kapatmak için şu önerilerde bulundu:

1. İklim krizini derinleştiren gıdalar için ulusal düzeyde reklam kısıtlaması modeli: Halk sağlığı gerekçeleriyle gıda ve içecek reklamlarını kısıtlayan belediye sayısı artıyor. Çalışma, hem sağlık hem de çevre faktörlerini bir arada ele alan devlet destekli ve bağlayıcı bir aracın geliştirilmesini talep ediyor.
2. Kamu sektöründe kamusal ve bağlayıcı standartlar oluşturulması önerisi: Hükümet, halkın parasının ve kamu kaynaklarının okullarda ve hastanelerde, sağlıklı ve gezegene zarar vermeyen gıdalara harcanmasını sağlayacak yasal düzenleme sözünü henüz tutmadı. Bu standartların yasalaşması, gıda alımındaki keyfi uygulamaların önüne geçecektir.

Ayrıca araştırmacılar, gıda politikalarında konunun sadece beslenme boyutuyla ele alınıp daha geniş kapsamlı çevre ve iklim faktörlerinin dışarıda bırakılmasının, yerel yönetimlerin bu alanda somut adım atma imkanını kısıtladığına dikkat çekiyor.

Araştırmacılar, resmi bir politika yayımlamamış belediyelerin tamamen eylemsiz olduğu anlamı çıkarılmaması gerektiğini de belirtiyor. Ancak şeffaflık, hesap verebilirlik ve diğer belediyelere örnek olması açısından bu kararların kamuoyuyla paylaşılması kritik önem taşıyor.

“Yerel yönetimlerin reklam ve kamu gıda alım politikaları; gıda sistemimiz ile iklim krizi arasındaki bağı kurmak ve somut adımlar atmak için büyük bir fırsat sunuyor.” — Dr. Jessica Renzella, Oxford Üniversitesi Nuffield Birinci Basamak Sağlık Bilimleri Departmanı

“Yerel düzeyde eyleme geçmek için çok heyecan verici bir dönemdeyiz. Araştırmamız, yerel yönetimlerin mevcut politika başarılarının üzerine koyarak sadece ‘sağlıklı’ değil, aynı zamanda ‘sürdürülebilir’ bir gıda sistemini de inşa edebileceklerini açıkça gösteriyor.” — Prof. Dr. Mike Rayner, Oxford Üniversitesi Halk Sağlığı Departmanı

“Çalışmamız, yerel yönetimlerin sağlıklı ve sürdürülebilir gıdayı gündeme alma konusunda attığı ilham verici ilk adımları belgeledi. Bu fikirlerin kâğıt üzerinde kalmayıp somut politikalara dönüştüğünü görmek, gıda sistemimizin nasıl dönüştüğünü anlamak açısından bir sonraki kritik adım olacak.” — Dr. Hannah Forde, Oxford Üniversitesi Nuffield Birinci Basamak Sağlık Bilimleri Departmanı

İklim dostu gıda sistemi: Ek uzman görüşleri

• Ruth Westcott (Sustain İklim ve Doğa Acil Durumu Kampanya Müdürü ve rapor ortak yazarı): “Bu araştırma, belediyelerin beslenme biçimimizin iklim üzerindeki yıkıcı etkilerini azaltmak için yetkilerini kullanma konusunda gerçek bir kararlılığa sahip olduğunu gösteriyor. Şimdi ihtiyacımız olan şey ulusal düzeyde bir liderlik. Hükümetin sorumluluk alması gerekiyor. Merkezi yönetimin, tüm kamu sektörü catering hizmetleri için zorunlu asgari standartlar belirlemesini istiyoruz. Ancak bu şekilde her yurttaş, sürdürülebilir ve sağlıklı gıdaya eşit şekilde erişebilir.”

Fran Bernhardt (Sustain Ticari Belirleyiciler Koordinatörü ve rapor ortak yazarı): “İklim krizinin tetiklediği aşırı hava olayları ve gıda krizleri gündelik hayatımızda gittikçe normalleşirken, iklim değişikliğinin sağlığımıza yönelik büyük bir tehdit oluşturduğu ve en kırılgan grupların en büyük risk altında olduğu tartışmasız bir gerçek. Eğer hükümet gerçekten sağlık ve adalet başlıklarına öncelik veriyorsa, gıda politikalarının kapsamını sadece beslenmeyle sınırlı tutmayıp iklim krizini de eşit derecede merkeze almalıdır. Sağlıklı ve sürdürülebilir gıdaya erişim, nerede yaşarsa yaşasın herkes için en kolay seçenek haline gelmelidir.”

–

Kaynaklar: Oxford University, Sustain, Oxford University Nuffield Department of Primary Care

–

Yeni araştırma: İklim dostu gıda için yerel ve ulusal standartlar şart yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

İspanya’da yetkililer, İber Yarımadası açıklarında yaşayan bir orka grubunun en yaşlı dişisi Toñi’nin yaralanmasıyla ilgili soruşturma başlattı. İspanya Çevre Bakanlığı’na göre Toñi, Cebelitarık Boğazı’nda sırt yüzgecindeki yaralarla görüntülendi. Bakanlık, bu izlerin saçma atan bir silahtan açılmış olabileceği değerlendirmesini paylaştı.

El País gazetesine konuşan bakanlık kaynakları, bazı saçmaların hâlâ yüzgece saplanmış durumda olduğunu ve bunun enfeksiyon riski oluşturduğunu belirtti. Yaralar, orka grubu Portekiz’in Faro kenti açıklarından ayrıldıktan sonra fark edildi. Bu nedenle İspanya, Portekiz makamlarıyla da iletişim kurdu.

Birden fazla saçma tanesi orkanın sırt yüzgecini tamamen delip geçmiş gibi görünüyor. Diğer bazı saçmaların ise hâlâ vücudunda olduğu düşünülüyor. Sırt yüzgeci, yoğun kan damarlarıyla kaplı ve vücut sıcaklığının düzenlenmesinde önemli rol oynuyor. İçeride kalan saçmalar enfeksiyon riskini artırıyor. Toñi’nin yaşı göz önüne alındığında bu enfeksiyonun sepsise (kan zehirlenmesi) kadar ilerleme ihtimali de bulunuyor.

“La abuela” (büyükanne) Toñi’nin yaralarının ortaya çıkmasının ardından WeWhale ile Iberian Orca Guardians (IOG) ekipleri, yaraların sağlık durumu üzerinde bir etkisi olup olmadığını takip etmek için orkayı yakından izlemeye başladı.

Yaklaşık 60 yaşındaki Toñi, İber orka popülasyonunun bilinen en yaşlı bireyi olarak kabul ediliyor.

Kritik tehlike altındaki popülasyon yeni bir tehditle karşı karşıya

İber orkaları, 2020 yılından bu yana teknelerin özellikle dümenleriyle kurdukları sıradışı etkileşimlerle dünya gündemine geliyor. Bu süreçte onlarca teknenin hasar gördüğü, en az dört teknenin ise battığı bildirildi.

Koruma uzmanlarına göre bu olay, İspanya ve Portekiz açıklarındaki İber orkalarının teknelere “saldırdığı” yönündeki yaygın söylentinin bir sonucu olarak gerçekleşmiş olabilecek bir misilleme. Oysa bilim insanlarının gözlemlediği şey farklı.

Deniz memelisi uzmanları, bu davranışların “saldırı” olarak nitelendirilmesine uzun süredir karşı çıkıyor. Araştırmacılara göre bu davranışlar oyun, merak ya da avlanma becerilerini geliştirmeye yönelik bir öğrenme sürecinin parçası olabilir.

Yalnızca az sayıda genç orkanın teknelerin dümenlerine merak ve oyun davranışıyla yöneldiğini, bu davranışın da aile içinde sosyal öğrenmeyle yayılmış olabileceğini gösteriyor. Başka bir deyişle, efsane bilimsel bulgulardan daha hızlı yayılıyor ve ne yazık ki bu durum, hayvanların canına ve kültürüne mal oluyor.

“Bu hayvanların ihtiyacı misilleme değil, korunma”

IOG’nin kurucu ortaklarından Janek Andre, “Toñi’yi tanıyoruz. Birkaç hafta önce onunla birlikteydik ve bu yaralar yoktu.” dedi: Andre, “Toñi’yi, yani ‘büyükanne’yi bu hâlde görmek çok üzücü. Eğer biri ona kasıtlı olarak ateş ettiyse, bu yalnızca tek bir hayvana yönelik ağır bir şiddet eylemi değildir. Aynı zamanda kritik tehlike altındaki bu popülasyonun hayatta kalan bireylerine yönelik bir saldırıdır,” ifadelerini kullandı.

Araştırmacılar, İber orka popülasyonunun uzun süredir çok sayıda tehditle karşı karşıya olduğuna dikkat çekiyor. Yoğun deniz trafiği, besin kıtlığı, yaralanmalar ve kirlilik, bu popülasyonun varlığını tehlikeye atıyor. Bugün sayılarının yalnızca 30 ila 40 birey arasında olduğu tahmin ediliyor.

2023 yılında yayımlanan görüntülerde ise bazı kişilerin, teknelerinin dümenine yönelen orkaları uzaklaştırmak için denize havai fişek attığı görülmüştü. Bu görüntüler, denizcilerden gelen tepkilerin orkalar açısından yeni riskler oluşturduğunu da ortaya koymuştu.

Andre son olarak şu çağrıyı yaptı: “İber orkaları ile tekneler arasındaki etkileşimler hakkında yoğun bir kamuoyu tartışması yaşanıyor. İnsanlar bu davranışlar hakkında ne düşünürse düşünsün, bu hayvanlara ateş etmek hiçbir koşulda kabul edilemez. Bu orkaların ihtiyacı misilleme değil, korunmadır.”

“Büyükanne etkisi”: Yaşlı dişi orkalar neden bu kadar önemli?

Araştırmalar, yaşlı dişi orkaların yalnızca kendi yavrularına değil, tüm grubun hayatta kalmasına katkı sağladığını gösteriyor. Bilim insanlarının “büyükanne etkisi” (grandmother effect) olarak adlandırdığı bu olguya göre, yaşlı dişilerin bulunduğu orka gruplarında bireyler daha sağlıklı kalıyor ve daha uzun yaşıyor.

2019 yılında Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) dergisinde yayımlanan ve yaklaşık 40 yıl süren istatistiksel veriler ile desteklenen bir araştırma, üreme dönemi sona ermiş dişi orkaların torunlarının hayatta kalma olasılığını anlamlı ölçüde artırdığını ortaya koydu. Araştırmaya göre, bir büyükannenin ölümü, onu takip eden iki yıl içinde torunlarının ölüm riskini belirgin şekilde artırıyor. Bu etkinin, artık kendi yavrularına bakmayan yaşlı dişilerde daha da güçlü olduğu görüldü.

Araştırmacılar, bunun nedenlerinden birinin yaşlı dişi orkaların yıllar içinde edindikleri ekolojik bilgi olduğunu düşünüyor. Bu bireyler, özellikle besinin kıt olduğu dönemlerde grubu avın bulunduğu bölgelere yönlendirebiliyor, hareket kararlarında liderlik edebiliyor ve deneyimlerini genç bireylere aktarabiliyor.

Toñi’nin “büyükanne” olarak anılması da yalnızca yaşından kaynaklanmıyor. Orkalar, aile bağlarının güçlü olduğu ve bilgiyi nesilden nesile aktaran topluluklar halinde yaşıyor. Yaşlı dişi orkalar ise grubun deneyim ve hafızasını taşıyan bireyler olarak kabul ediliyor.

Bu nedenle yaşlı bir dişi orkanın kaybı, yalnızca bir bireyin yaşamını yitirmesi anlamına gelmiyor. Aynı zamanda grubun sosyal yapısını, bilgi aktarımını ve gelecekte hayatta kalma şansını da etkileyebiliyor.

Orkalarda da kültür kuşaktan kuşağa aktarılıyor

Orkalar yalnızca genetik miraslarını değil, diğer yunus ve balinaların çoğunda olduğu gibi, davranışlarını da sonraki nesillere aktarıyor. Bilim insanları; avlanma yöntemleri ve hangi avların tercih edildiği, göç rotaları ve sosyal normlar, ses repertuvarı ve farklı gruplara özgü iletişim biçimlerinin sosyal öğrenme yoluyla annelerden yavrulara ve diğer grup üyelerine “kültürel aktarım” yoluyla transfer edildiğini ortaya koyuyor.

Bu nedenle orka toplulukları, yalnızca akrabalık bağlarıyla değil, paylaşılan kültürleriyle de birbirinden ayrılıyor.

Özellikle yerleşik orka topluluklarında yavrular yaşamları boyunca anneleriyle aynı aile grubunda kalıyor. Araştırmalar, her grubun kendine özgü seslenme biçimleri (lehçeleri), avlanma gelenekleri ve sosyal davranış kalıpları geliştirdiğini gösteriyor.

–

Kaynaklar: The Guardian, Independent, King 5 Seattle

Nadir görülen “büyükanne” orka kurşun izleriyle görüntülendi yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Yunuslarda yas ve keder benzeri davranışlar

Araştırmacılar bu davranışı tanımlarken “epimeletic behaviour” kavramını kullanıyor. Bu terim; hasta, yaralı ya da ölmekte olan bir bireye bakım göstermeye, onu desteklemeye ve ölümünden sonra da bedenine yönelik bakım davranışlarının sürdürülmesine verilen bilimsel isim. Geographe Marine Research’ün baş araştırmacısı Capri Jolliffe, yunusların ve yüksek sosyal bilişe sahip birçok hayvanın kayıptan sonra insanların deneyimlediğine benzeyen yas süreçleri yaşayabildiğine dair güçlü bilimsel kanıtlar bulunduğunu söylüyor.

Jolliffe’e göre özellikle yunuslar, yaşamları boyunca az sayıda yavru dünyaya getirdikleri ve her yavruya yoğun ebeveyn ilgisi gösterdikleri için anne ve yavru arasındaki bağları son derece güçlü hayvanlar. Normalde bu davranış üç ila yedi gün sürerken, Fraggle yavrusunu 11 gün boyunca bırakmadı. Araştırmacılar bunun, şimdiye kadar belgelenmiş en uzun vakalardan biri olabileceğini düşünüyor. Ek olarak, Fraggle’da olduğu gibi, yas benzeri davranış gösteren anneler çoğu zaman beslenmeyi bırakıyor.

Bu olay, Fraggle’ın ilk kaybı da değildi. Araştırmacılar, anne yunusun son yedi yıl içinde dünyaya getirdiği dört yavrusunu da kaybettiğini belirtiyor. Bu nedenle bazı bilim insanları, önceki kayıpların da bu son davranışın süresini etkileyip etkilemediğinin araştırılması gerektiğini düşünüyor.

Ayrıca yunuslarda sık sık gözlenen bir davranışa da makalede atıfta bulunuluyor: Süreç boyunca sürü üyelerinin de anneyi yalnız bırakmadığı, diğer yunusların sık sık yanına gelerek onunla birlikte yüzdüğü ve sosyal bağlarını sürdürdüğü aktarılıyor.

Bugüne kadar kaydedilen ölü yavru taşıma vakalarının yaklaşık %75’i anne yunuslara ait.

Rodney Peterson ve Capri Jolliffe’nin ekibi, bu davranışın istisnai olmadığını; bölgede hemen her yıl benzer yas benzeri davranışlar gözlemlediklerini belirtiyor. Jolliffe’nin ifadesiyle, “Yunusların duygusal yaşamlarını hâlâ tam olarak anlayabilmiş değiliz.”

_{Hayvanlarda yas, keder ve veda benzeri davranışlar oldukça yaygın. Özellikle yunuslarda bu vakanın benzeri oldukça sık görülüyor. İlk video anne yunus Fraggle’ı görüyorsunuz. Diğerlerinde ise; et, süt, yumurta, giyim / moda sektörleri için hayvancılık endüstrisinin yavrularından ve arkadaşlarından ayırdığı milyarlarca inekten ve tavuktan yalnızca bazılarını… Fotoğraf: Geographe Marine Research}

Yunuslara Özgürlük Platformu’nun bir başka vaka üzerinden aktardığı gibi; yunuslarda “‘ölü türdeşlerine bakma, ilgi gösterme ve özenli hareket etme” davranışı aslında pek de şaşırtıcı değil. Hayvanlarda, özellikle de deniz memelilerinde acı, yas tutma ve keder tepkilerine benzeyen davranışların yaygınlığını kanıtlayan pek çok araştırma literatürde mevcut. Hatta Haziran 2018’de Zoology dergisinde yayımlanan bilimsel bir çalışma yunusların bu tür davranışları, diğer setase (yunuslar ve balinalar) türlerine oranla 18 kat daha fazla gösterme eğilimi olduğunu dile getiriyor. Özellikle dişilerin ölü türdeşleriyle ilgilenmesinin altında yatan nedenin korumaya, canlandırmaya ve kurtarmaya çalışma veya yas tutma davranışı olduğu düşünülüyor.”

Mart 2024’te İstanbul Boğazı’nda da benzer bir davranış gözlemlenmişti: Bir yetişkin yunus en az altı gün boyunca, Zeytinburnu ile Yeşilköy sahili arasındaki 7 km’lik bir alanda, hayatını kaybeden yoldaşının yanından ayrılmayarak güçlü sosyal bağları ve yas benzeri tepkileri gözler önüne sermişti. Bu olay, İstanbul Üniversitesi’nden deniz memelisi uzmanları tarafından bilimsel olarak belgelenmişti. Bu çalışmaya göre; refakat eden yunusta, “genellikle ölü bireyin yanında bekleme davranışı sergilediği gözlemlenmiştir. Herhangi bir tekne ile yaklaşıldığında, refakatçinin sırt yüzgecini ölü bireyin yüzgeçlerine iliştirerek sürüklediği veya başıyla iterek ölü bireyi tekneden uzaklaştırdığı görülmüştür.”

Peki, bir anne yunusun acısı milyonları derinden etkilerken, benzer bağlar kuran diğer hayvanların yaşadıkları neden dikkatimizi çekmiyor, neden ana akım basın yayın organlarında haber olmuyor?

Sığırların güçlü aile bağları

Araştırmalar, yakın sosyal bağ kurdukları bireylerden ayrılan sığırların davranışlarında ve fizyolojilerinde belirgin değişiklikler olduğunu gösteriyor. Araştırmacılar bunun olumsuz bir duygusal deneyimle ilişkili olduğunu belirtirken, bu deneyimin doğasını anlamak için daha fazla çalışmaya ihtiyaç olduğunu da vurguluyor.

Bilimsel araştırmaların yanı sıra, hayvanlarla birlikte yaşayan kişilerin uzun süreli gözlemleri ve deneyimleri, sığırların yalnızca sürü halinde yaşayan hayvanlar olmadığını; belirli bireylerle uzun süreli arkadaşlık ilişkileri kurduklarını, sosyal bağlarını yıllarca koruyabildiklerini ve birlikte oldukları bireylerden ayrıldıklarında belirgin stres belirtileri gösterdiklerini ortaya koyuyor. En yakın arkadaşlarıyla birlikte olduklarında kalp atış hızlarının düştüğü ve daha sakin davrandıkları da kanıtlanmış durumda.

Sweet Farm Program Direktörü Carol Messina, yıllardır kurtarılan sığırlarla çalışan biri olarak bunu şöyle anlatıyor: “Tıpkı insanlar gibi onların da sosyal ihtiyaçları var. Arkadaşlarının ilgisine ve sosyal iletişime çok açıklar.”

Messina’ya göre her sürünün kendine özgü bir sosyal yapısı bulunuyor. Bazı bireyler günlerini hep aynı arkadaşlarıyla geçiriyor; hatta geceleri yan yana uyumayı tercih ediyor. Bu sosyal bağlar yalnızca arkadaşlıkla da sınırlı değil. Anne ve yavru arasındaki bağ da son derece güçlü.

Dean Farm Trust’tan Sam Clews, annelerinden ayrılan buzağıların günlerce annelerini aradığını gözlemlediklerini anlatıyor:

“Etleri için yetiştirilmek üzere annelerinden ayrılan yavrular bize geldiklerinde sürekli parmaklarımızı emiyorlardı. Annelerinin yanındaki güven duygusunu yeniden yaşamaya çalışıyorlardı.”

Bilimsel çalışmalar da anne ve yavrunun ayrılmasının hem annede hem de yavruda yoğun stres tepkileri, uzun süreli seslenme davranışları ve davranış değişikliklerine yol açtığını gösteriyor.

Tavuklar da kayıplara duyarlı

Tavuklar çoğu zaman yalnızca yumurta veya “et” üretimiyle ilişkilendiriliyor. Oysa hayvan davranışları üzerine yapılan çalışmalar, onların karmaşık sosyal ilişkiler kurduğunu, yüzden fazla bireyi ayırt edebildiğini, birbirlerinden öğrenebildiğini ve güçlü sosyal hafızaya sahip olduklarını ortaya koyuyor.

Araştırmalar, sürüden bir bireyin kaybının ardından tavukların davranışlarının değişebildiğini gösteriyor.

Bazıları geçici olarak daha sessiz davranabiliyor, yeme ve içmeden kesilebiliyor, ölen bireyin bulunduğu bölgede daha uzun süre kalabiliyor ve sürü içindeki sosyal düzen yeniden oluşana kadar grup dinamiklerinde değişiklikler gözlenebiliyor.

Çıkardıkları seslerin dahi somut bir şekilde değişiklik gösterdiğini aktaran kayıtlar mevcut.

Bristol Üniversitesi’nden hayvan davranışları araştırmacısı Dr. Joanne Edgar, tavukların yalnızca kendi yaşadıklarına değil, diğer bireylerin duygusal durumlarına da tepki verebildiğini gösteren çalışmalarıyla tanınıyor. Edgar’ın araştırmalarında, yavrularının strese girdiğini gören anne tavukların kalp atış hızlarının arttığı, göz sıcaklıklarının yükseldiği ve yavrularına daha fazla koruyucu seslenme davranışı gösterdiği ortaya kondu. Bu bulgular, tavukların başkalarının yaşadığı sıkıntıya fizyolojik düzeyde tepki verebildiğini gösteren ilk deneysel kanıtlar arasında yer alıyor.

Kayıp gönderge ve seçici empati

Yunuslar, inekler ve tavuklar… Yaşam alanları ve biçimleri farklı olsa da bilim, hepsinin güçlü sosyal bağlar kurduğunu; aile bireylerini tanıdığını; arkadaşlık ilişkileri geliştirdiğini ve kayıp, ayrılık ya da stres karşısında davranışsal ve fizyolojik tepkiler verdiğini ortaya koyuyor.

Bir anne yunusun 11 gün boyunca yavrusunu sırtında taşıması dünya gündeminde geniş yer bulurken, her gün annelerinden ayrılan buzağıların ve sürüsünden koparılan tavukların sesleri ve öyküleri neden aynı görünürlüğe sahip değil?

Hayvan davranışları üzerine yapılan araştırmalar, yunusların, sığırların, tavukların ve daha pek çok hayvan türünün güçlü sosyal bağlar kurduğunu; ayrılık ve kayıp karşısında davranışlarının değişebildiğini gösteriyor. Oysa bugün “kayıp gönderge” halini alan yunuslar dışındaki bu hayvanlar, özfarkındalığı son derece yüksek olan, hayal kırıklığı, acı, korku, endişe ve mutluluk gibi pek çok duyguyu yaşayan, meraklı ve merak uyandıran muhteşem hayvanlar. 

Bilim yalnızca hayvanların güçlü sosyal bağlar kurduğunu değil, aynı zamanda insanların da türlere göre seçici empati geliştirdiğini gösteriyor. Psikoloji ve hayvan çalışmaları alanındaki yeni makaleler, yukarıdaki sorumuzun bir kısmına ışık tutuyor ve insanların bu kayıplara gösterdiği empatinin türlere göre büyük ölçüde değiştiğini ortaya koyuyor.

McGrath ve çalışma arkadaşlarının 1000 kişiyle yaptığı araştırmada katılımcıların %90’ı bazı hayvanların ya da tüm hayvanların yas yaşayabileceğine inanırken, %23’ü tüm hayvanların yas yaşayabildiğini ifade etti. Araştırma ayrıca katılımcıların yas duygusunu en çok kedi, köpek, yunus ve fil gibi evcil hayvanlara ve bilişsel kapasitesi yüksek olduğu düşünülen türlere atfettiğini ortaya koydu. “Çiftlik hayvanları” olarak anılan türlere ve korku uyandıran hayvanlara ise belirgin biçimde daha az atfedildiğini gösterdi. Yani et, süt ve yumurta endüstrileri tarafından sömürülen hayvanların, belirgin biçimde daha az yas yaşayabilen hayvanlar olarak değerlendirildiği aktarıldı. Araştırmacılar, özellikle “çiftlik hayvanları” söz konusu olduğunda kamuoyunun bilimsel bulguları yeterince bilmediğine dikkat çekiyor.

Yapılan çalışmaların bazıları bunu “disenfranchised grief“, yani “toplumsal olarak tanınmayan yas” kavramıyla açıklıyor. Bazı hayvanların ölümü kamusal yasın konusu olurken, diğerlerinin yaşadığı kayıplar ve onlar için hissedilen üzüntü çoğu zaman görünmez kılınıyor. Filozof Kathryn Gillespie ise bazı hayvanların yaşamlarının ve ölümlerinin daha en baştan “yas tutulabilir”, bazılarının ise “yas tutulamaz” (ungrievable) olarak kurgulandığını savunuyor.

Her gün mal, kaynak, stok olarak görülen canlıların yaşadığı milyonlarca benzer ayrılık sessizce geçip giderken, kendimize sormamız gereken sorular belki de şunlar ve daha fazlası:

• Hangi hayvanların hissedebilirliğini görmeye, hangilerininkini görmezden gelmeye neden alıştık?
• Adalet ve empati duygularımızın sınırlarını kim çiziyor?
• Bilim hayvanların hissedebilirliğini her geçen gün daha fazla çalışmayla kanıtlarken, biz neden bunu yalnızca bazı türler için kabul edilebilir görüyoruz?
• Neden bazı acılar medyada manşet olurken, bazıları satır arasında bile geçmiyor?
• Acının ve duyguların türü mü farklı, yoksa bizim onu görme biçimimiz mi?
• Hayvanlar hakkında yeterince şey bilmiyor muyuz; yoksa bildiklerimize rağmen bazılarını görmemeyi mi tercih ediyoruz?

Eğer acı ve duygular türlere göre değişmiyorsa veya farklı şekillerde kendini gösteriyorsa, etik sorumluluğumuz neden değişsin?

–

Kaynaklar:

• ABC News, Geographe Marine Research, BBC, Mercy for Animals, Dr.Lori Marino
• Animal ethical mourning: types of loss and grief in relation to non-human animals
• Witnessing Animal Others: Bearing Witness, Grief, and the Political Function of Emotion
• Public attitudes towards grief in animals
• Animals and Grief: An Exploration of the Emotion and its Measurement in Non-Human Animals

Kapak fotoğrafı: Aaron Burden / Pexels

–

Anne yunus, yas benzeri davranışları ve diğer anneler yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Mısır Tarım Bakanlığı; zehirleme, kitlesel öldürme ve yasadışı toplamaları tamamen yasaklayarak Aşıla-Kısırlaştır-Yerinde Yaşat (TNR) modelini resmi ve zorunlu tek yöntem olarak ilan etti.

Sokakta yaşayan hayvanların ekosistemin ayrılmaz bir parçası olduğunu vurgulayan Mısır Hükümeti, cezasızlığa da son vererek yeni düzenlemeleri ihlal edenlere karşı derhal yasal işlem ve cezai süreç başlatılacağını duyurdu.

Katliam ve zehirleme yasaklandı: Tek geçerli yöntem TNR

Mısır’ın Birleşmiş Milletler Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi (CBD), Kunming-Montreal Küresel Biyolojik Çeşitlilik Çerçevesi (GBF) ve Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü (WOAH) standartlarına uyum yükümlülüğü doğrultusunda hazırlanan ve 8 – 11 milyon arasında olduğu tahmin edilen köpekler için ulusal planda şu kararlar öne çıkıyor:

• Zehirleme ve toplu öldürme yasağı: Bireysel ya da kurumsal düzeyde gerçekleştirilen her türlü zehirleme, toplu öldürme ve hayvanların doğal alanlarından izinsiz nakli kesin olarak yasaklandı.
• %70 Kuduz aşısı hedefi: Ülke genelindeki popülasyonun en az %70’inin kuduz aşısı ile koruma altına alınması hedefleniyor.
• “Yerinde Yaşat” ilkesi: Sokakta yaşayan hayvanlar yakalanıp kısırlaştırıldıktan ve aşılandıktan sonra kesinlikle alındıkları sokaklara geri bırakılacak (TNR = Trap/Neuter/Vaccinate/Release)

“Sokak hayvanları doğal savunma hattımızdır”

Mısır Bilimsel Araştırma ve Teknolojik Akademisi ile uzman tıbbi komitelerin raporlarına dayandırılan kararda, sokak hayvanlarının ekolojik dengedeki hayati rolü öne çıkarıldı.

Bakanlık açıklamasına göre:

1. Kemirgen ve sürüngen kontrolü: İklim krizinin de etkisiyle arttığı öne sürülen yılan, akrep ve kemirgenlere karşı sokak hayvanları şehirlerin ilk doğal savunma hattını oluşturuyor. Popülasyonun yok edilmesi, kent içi halk sağlığını doğrudan tehdit eden daha büyük ekolojik felaketlere yol açıyor.
2. Aç bırakmak savunma güdüsünü yükseltiyor: Hayvanların gıda ve su gibi temel yaşamsal ihtiyaçlardan mahrum bırakılmasının, hayatta kalma güdülerini tetiklediği bilimsel olarak kanıtlandı. Bu nedenle sokakta besleme ve bilimsel müdahale hayati önem taşıyor.

Mısır Tarım Bakanlığı Hayvan Refahı Direktörü El-Hüseyni Muhammed Avad, kamusal sorumluluğa dikkat çekerek yaptığı açıklamada şu ifadeleri kaydetti:

“Sokakta yaşayan köpekler esasen insan kaynaklı bir durum olduğundan, ekolojik dengeyi sağlayabilmek adına onların sorumluluğunu üstlenmek zorundayız. Sokaklarda hiç köpek görmek istemeyenler bu karardan memnun kalmayabilir. Ancak bilimsel açıdan bakıldığında; diğer tüm canlı türlerinde olduğu gibi köpeklerin de yokluğu ekolojik dengesizliğe yol açar. Sokakta yaşayan köpekler kemirgenlere karşı bir savunma hattıdır. Onları doğrudan avlamasalar dahi varlıkları sıçanları uzak tutar. Ayrıca yüksek miktarda organik atığı tüketirler; onlar olmasaydı bu atıklar çürür, sinek, sivrisinek ve bakteri yayılımına sebep olurdu.”

Türkiye’nin “ölüm kampları” karşısında Mısır’ın “yerinde yaşatma” vurgusu

2024 yılında tüm toplumsal itirazlara ve kitlesel eylemlere rağmen mecliste onaylanarak hayata geçirilen “Katliam Yasası” sebebiyle sokakta yaşayan köpekler Türkiye’nin dört bir yanında İçişleri Bakanlığı ve valiliklerin baskısıyla ve belediyelerin girişimleriyle toplatılıyor, barınak ve bakımevi adı altındaki tecrit merkezlerinde açlığa ve ölüme terk ediliyor, mevcut mevzuata dahi aykırı şekilde toplu öldürmeler yaşanıyor.

Oysa Mısır’ın ortaya koyduğu ulusal strateji, sokakta yaşayan hayvanlara popülist nefret söylemleriyle değil, bilim, haklar ve ekolojik gerçeklikle yaklaşılması gerektiğini kanıtlıyor.

Tecrit, sürgün ve katliam odaklı yasal düzenlemeler açık bir yaşam hakkı ihlali ve bilinçsizce uygulamaya konan bir ekolojik yıkım pratiğidir. Türkiye’deki merkezi ve yerel yönetimler; yüzyıllardır süregelen sokaktaki yaşamı ve türe özgü varoluşu yok sayan bu katliam yasasından ve cezasızlık politikalarından derhal vazgeçmeli, Mısır’ın da benimsediği uluslararası standartlardaki Aşıla-Kısırlaştır-Yerinde Yaşat (TNR) modelini ve yaşam hakkı hak temelli çözümleri derhal uygulamaya koymalıdır.

Çünkü sorumluluk; sokakta yaşayan hayvanlarda değil, 2004 yılından bu yana 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’nun köylerden kentlere kadar kendisine yüklediği kısırlaştırma, aşılama ve yerinde yaşatma görevlerini yerine getirmeyen belediyelerde ve Tarım ve Orman Bakanlığı’ndadır.

Mısır’da yıllar içinde değişen zihniyet

Mısır’ın bugün ilan ettiği ulusal strateji, geceden sabaha alınmış tesadüfi bir karar değil. Yıllar süren hak mücadelesinin, bilimsel ısrarın ve kamusal zihniyet dönüşümünün bir sonucudur. Uluslararası Hayvan Koruma Örgütü’nün (OIPA) 2019 tarihli raporları, ülkedeki tablonun yakın geçmişte ne kadar ağır olduğunu net biçimde ortaya koyuyor.

2019 verilerine göre Mısır; sokakta yaşayan hayvanları zehirlemek için hem insan sağlığı hem de çevre için son derece tehlikeli bir toksin kullanıyor, ateşli silahlarla öldürmeler gerçekleştiriyor ve kamuoyundaki popülist şikayetlere öldürme politikalarıyla yanıt veriyordu. Raporlar, o dönemde yürütülen pilot Aşıla-Kısırlaştır-Yerinde Yaşat (TNR/TVNR) projelerinin başarısını kanıtlamasına rağmen, bütçe yetersizlikleri ve muhafazakar bürokrasi nedeniyle ulusal çapa ulaşamadığını belgeliyordu.

Ancak sivil toplum kuruluşlarının dirençli mücadelesi, milletvekillerinin girişimleri ve bilimsel verilerin ısrarla savunulması sayesinde Mısır; 2010’lu yılların çağdışı anlayışını ve öldürme pratiklerini geride bırakmayı başardı. 2019’da ceza kanununda yapılan değişiklik tasarılarıyla başlayan bu süreç, bugün devletin resmi olarak toplu öldürmeyi ve zehirlemeyi yasaklayıp TNR modelini tek geçerli ulusal strateji ilan etmesiyle taçlandı.

Mısır ileriye giderken Türkiye neden yüzyıl geriye düşüyor?

Mısır’ın benimsediği bu ulusal strateji; doğrudan “hak temelli” bir perspektiften ziyade, çoğunlukla ekolojik dengeye ve insan odaklı faydaya dayanıyor. Hayvanların ekosisteme sunduğu “faydalar” üzerinden araçsallaştırılması, türcülük karşıtı ve hak temelli yaşam savunusu açısından eleştiriye açık bir zemin sunsa da; Mısır yetkililerinin sokakta yaşayan hayvanların durumunda insan kaynaklı tarihsel sorumluluğu kabul etmesi, tecrit ve öldürme yöntemlerini kesin bir dille reddederek “yaşatma ilkesini” devlet stratejisi haline getirmesi önemli bir adımdır.

Mısır’ın geçirdiği bu tarihsel dönüşüm, gelişim ve ilerleme kavramlarının ne anlama geldiğini açıkça gösteriyor. Bir devletin ve toplumun gelişmişlik seviyesi; sokakları ve doğayı paylaştığı canlıları yok ederek değil, insan dışı hayvanların yaşam hakkını bilimsel ve etik standartlarla güvence altına alarak ölçülür.

Mısır, geçmişteki insan merkezli ve şiddet içeren uygulamaları terk edip uluslararası anlaşmalara dayanan ekoloji temelli bir vizyona yönelirken; Türkiye yetkilileri, 2004 yılında yürürlüğe giren ve kısırlaştırmayı esas alan 5199 sayılı kanunu ve bilimsel yöntemleri uygulamak yerine, 2024 yılında kabul edilen “Katliam Yasası” ile adeta yüzyıl önceki hapsetme ve öldürme politikalarına geri dönmeyi tercih etti.

Devletlerin sorumluluğu; bilimin, etiğin ve çağdaş hak normlarının gerisine düşmek değil, tıpkı Mısır’ın yaptığı gibi, geçmişteki hatalı uygulamalardan ders çıkararak canlıların yaşam hakkını merkeze alan politikaları hayata geçirmektir.

–

Kaynaklar: Egypt Today, Egyptian Streets, Daily News Egypt, OIPA, English Ahram

Kapak fotoğrafı: Simon / Unsplash

Sokakta yaşayan hayvanlar için yerinde yaşatan ulusal strateji Mısır’dan yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Yeni karara göre AMA, toplantı ve etkinliklerinde sunulan yiyeceklerle koruyucu ve önleyici sağlık yaklaşımına örnek olmayı hedefliyor. Bu kapsamda, hayvansal içeriklerin kullanımının en aza indirilmesi, bitki temelli seçeneklere daha fazla yer verilmesi teşvik edilecek. Kararın ikinci bölümünde ise, profesyonel etkinliklerde daha sağlıklı beslenme alışkanlıklarının yaygınlaşmasını desteklemek amacıyla, bilimsel verilere dayanan davranış değişikliği yöntemlerinin kullanılmasının teşvik edildiği belirtiliyor.

Sağlıklı ve bitki bazlı beslenme, yalnızca hekimlerin kendi sağlıklarını korumalarına yardımcı olmakla kalmıyor; aynı zamanda doktorların hastalarına önerebilecekleri beslenme modellerini daha yakından tanımalarına da olanak sağlıyor.

Bitki temelli beslenme; kalp sağlığının desteklenmesi, kan basıncının düşürülmesi, diyabet riskinin azaltılması ve sağlıklı vücut ağırlığının korunması gibi birçok faydayla ilişkilendiriliyor.

Sorumlu Tıp İçin Hekimler Komitesi (Physicians Committee for Responsible Medicine – PCRM) tarafından yürütülen araştırmalar da bitki temelli beslenmenin birçok sağlık sorunu açısından diğer beslenme modellerine kıyasla daha etkili sonuçlar sağlayabildiğini ortaya koyuyor. Ayrıca araştırmacılara göre bu beslenme modeli kalori, porsiyon veya karbonhidrat kısıtlamaları gerektirmediği için, uzun vadede daha sürdürülebilir ve kolay olabiliyor.

Meme kanseri riskini azaltan beslenme

Bu karar, AMA’nın son on yılda gıda ve beslenme alanında aldığı kararların devamı niteliğinde. Kuruluş daha önce hastanelerde, okullarda ve gıda yardımı programlarında bitki temelli öğünlerin yaygınlaştırılması çağrısında bulunmuş; bitkisel beslenmenin meme kanseri riskini azaltmadaki rolüne de dikkat çekmişti.

AMA politikaları hayvansal et ve süt ürünlerini, resmi beslenme rehberlerinde zorunlu ve vazgeçilmez gıdalar olarak değil, isteğe bağlı seçenekler olarak değerlendiriliyor.

Web sitelerinde ve basın açıklamalarında uzun süredir “gıda ilaçtır” yaklaşımını benimsediğini belirten AMA, kronik hastalıkların önlenmesi ile yönetilmesine katkı sağlamak amacıyla beslenme eğitimi, bilimsel araştırmalar ve politika çalışmalarını desteklediğini de vurguluyor.

Haziran ayında gerçekleştirilen 2026 AMA Yıllık Toplantısı’nda konuşan AMA’nın önceki dönem başkanı Dr. Bobby Mukkamala, konuyla ilgili yaptığı açıklamada beslenmenin sağlık üzerindeki belirleyici rolüne dikkat çekti: “İyi beslenme, sağlığı iyileştirmek ve hastalıkları önlemek için sahip olduğumuz en güçlü araçlardan biridir. Ne yiyip ne içtiğimiz, birçok kronik hastalığa yakalanma riskimizi doğrudan etkiliyor. Bu nedenle beslenme, hem hastalıkların önlenmesinde hem de uzun vadeli sağlığın korunmasında kritik bir öneme sahip. ‘Gıda ilaçtır’ yaklaşımını benimsemek, bireylerin daha sağlıklı yaşamlar sürmesine ve toplum sağlığının güçlenmesine katkı sağlayabilir.”

AMA’ya göre beslenme, yalnızca tedavi sürecinin bir parçası değil; aynı zamanda kronik hastalıkların ortaya çıkmasını önlemede ve yaşam kalitesini artırmada temel bir sağlık aracı olarak görülmeli.

İnsanın ve gezegenin sağlığına tıp camiasından destek

Kararda atıfta bulunulan ve JAMA Network Open dergisinde yayımlanan bir araştırma da bitki temelli beslenmenin olumlu çevresel etkilerine işaret ediyor. Araştırmaya göre bitki bazlı beslenme modeli, standart Amerikan beslenme düzeniyle karşılaştırıldığında daha düşük sera gazı emisyonları ve daha az enerji tüketimiyle ilişkilendiriliyor.

Karar, uzun süredir sağlık ve gıda politikalarında bitki temelli beslenmenin yer alması ve yaygınlaştırılması için çalışmalar yürüten PCRM tarafından memnuniyetle karşılandı.

Komitenin Başkanı ve Uluslararası İstanbul Vegfest 2020’nin konuklarından Dr. Neal Barnard, kararla ilgili yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı: “Eski bir söz vardır: ‘Hekim, önce kendini iyileştir.’ Bu karar, o sözün bugün hâlâ ne kadar anlamlı olduğunu gösteriyor. Doktorların ve hastalarının sağlığı için bitki temelli beslenmeye destek verdiği için AMA’ya teşekkür ediyoruz.”

–

Kaynak: Vegconomist, PCRM, Center for Nutrition Studies

Amerikan Tabipler Birliği’nden bitki temelli beslenme teşviki yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Somaliland’dan Birleşik Arap Emirlikleri’ne canlı hayvan taşıyan bir gemi, geçtiğimiz hafta kaynağı ve sebebi henüz bilinmeyen saldırıya uğradı. Haberlere göre taşıt, Umman’ın kuzey kıyısındaki Limah açıklarında saat 03.30 sularında, drone veya füze olduğu düşünülen tanımlanamayan patlayıcı bir cismin hedefi oldu.

Gemi alev aldıktan bir süre sonra battı. Yetkililer, gemide bulunan 14 Hintli mürettebatın Umman makamları tarafından sağ olarak kurtarıldığını açıkladı. Ancak gemide kapatılmış ve üst üste yığılmış halde tutulan hayvanlar ise kurtulamadı.

Hayvanlar için herhangi bir kurtarma girişiminde bulunulduğuna dair bilgi de basında yer almadı.

“Çatışma ve savaş bölgelerine hayvan gönderilmesin”

Olay, hem hayvanlar hem de insanlar açısından Hürmüz Boğazı ve yakınlarındaki deniz güvenliği risklerini yeniden görünür kılarken; hayvanların savaş ve çatışma bölgelerine gönderilmesine yönelik itirazların ne kadar haklı ve kritik olduğunu bir kez daha ortaya koydu.

Binlerce hayvan; İsrail, Lübnan ve Suudi Arabistan gibi aktif çatışma bölgelerine taşınmaya devam ediyor. Hayvan koruma örgütleri, hem insanlar hem de hayvanlar açısından büyük riskler barındıran bu tehlikeli taşıma rotalarının askıya alınması için Avrupa Komisyonu’na çağrıda bulunuyor. Ancak kurumlar şimdiye dek bu çağrıları görmezden geldi. Şimdi ise yurttaşlar da bu çağrıya ses vermeye davet ediliyor.

Roket saldırıları ve hava bombardımanlarına maruz kalmak. Panik içindeki çalışanlar tarafından kötü muamele görmek ya da terk edilmek. Küçük ve sıkışık araçların içinde, kaosun ortasında kendi başlarına bırakılmak… Çatışmaların öngörülemez doğası nedeniyle bu ülkelerdeki büyük limanlarda kısa sürede kaos ortamı oluşabiliyor; bu durum hem hayvanların hem de gemi çalışanlarının yaşamını tehlikeye atıyor.

Savaş bölgelerine yapılan canlı hayvan taşımacılığının sonuçları yalnızca limanlarda yaşananlarla sınırlı değil. Çatışmalar nedeniyle limanların kapanması sıkça yaşanıyor ve bu durum hayvanların haftalar boyunca denizde mahsur kalmasına yol açabiliyor. Yiyecek ve su tükenebiliyor, koşullar giderek daha zorlu hale geliyor; uzun süre denizde kalan hayvanlarda yaralanma ve hastalıklar daha yaygın görülüyor.

Aralarında Eurogroup for Animals, Animal Welfare Foundation, Project 1882, FOUR PAWS, Essere Animali, Ethical Farming Ireland, Compassion in World Farming ve Animal Welfare Observatory’nin de bulunduğu onlarca hayvan koruma örgütü, uzun süredir Avrupa Komisyonu’na ve karar vericilere açık mektuplar göndererek, görmezden gelinemeyecek riskler nedeniyle hayvanların savaş bölgelerine taşınmasının durdurulmasını talep ediyor.

Ancak şu ana kadar Avrupa Birliği genelinde bu sevkiyatların askıya alınmasına yönelik bir adım atılmadı. Yalnızca Almanya’nın Niedersachsen eyaleti, “taşınan hayvanların güvenliğinin artık yeterli biçimde garanti edilememesi” gerekçesiyle savaş bölgelerine hayvan gönderimini yasakladı. Avrupa kurumlarının da benzer adımlar atması için çağrılar sürüyor.

Canlı hayvan ticaretinin görünmeyen gerçekleri

Canlı hayvan ticareti ve taşımacılığı; yangın, batma, susuzluk, şiddet, hastalık, aşırı sıcaklık, açlık ve çatışma bölgeleri gibi sayısız risk barındırıyor. Bu yolculuklarda hiçbir kaçış imkânına sahip olmayan hayvanlar süreç boyunca tarifsiz acılar çekiyor, hayatını kaybediyor: Bazıları yolda, geri kalanı da nihai varış noktası olan mezbahalarda…

Gemilerdeki bu can kayıpları münferit olmadığı gibi, sıradan bir “kaza” olarak da görülemez. Bu ölümler, hayvanların metalaştırıldığı bir ekonomik ve politik kurgunun kaçınılmaz sonucu. Bu görüntülere sebep olan ise hayvan kullanımına dayalı gıda sistemi ve sistemin dayatması olan günlük alışkanlıklarımız.

Bu sarsıcı olay, uluslararası canlı hayvan ithalatının “iyi” koşullarda sürdürülmesini değil, Avustralya, Yeni Zelanda ve İngiltere’de olduğu gibi, bir an önce yasaklanması gerektiğini bir kez daha ortaya koydu.

Hiçbir hayvan, şirketlerin ekonomik kazancı ve bireylerin gündelik alışkanlıkları uğruna köleliğe, böylesi korkunç yolculuklara ve sonlara maruz bırakılamaz.

Hayvan haklarının ve uluslararası sözleşmelerin ihlal edildiği bu zulmün ve köle ticaretinin acilen yasaklanması için bir kez daha TBMM’ye çağrı yaparken, bireysel düzeyde hayatımızdan hayvan tüketimini ve kullanımını tamamen çıkartmak için bu yazıyı okuyan herkese sesleniyoruz. Çünkü bu, birbiriyle bağlantılı ölümcül bir zincir.

Süreç boyunca Şartların iyileştirilmesi ve geçici taşımacılık yasakları acilen uygulanması gereken adımlar olmakla birlikte, hayvanlar için ve yaşam haklarının etik ve yasal düzeyde tanınması için yeterli değil. Sistematik şiddet Zincirini kırmak ve hayvan sömürüsünün her çeşidine son vererek vegan olmak elimizde.

Lütfen bu zulme daha fazla destek olmayın, çağrımıza katılın.

Ayrıca We Animals Media fotomuhabirleri tarafından hazırlanan kısa belgeseli mutlaka izlemenizi öneriyoruz. Türkiye Vegan Derneği (TVD) olarak üstlendiğimiz Türkçe çevirisi ve altyazısıyla videoya YouTube kanalımızdan erişebilirsiniz. Ayrıca Haberler web sitemizde arama kutusuna “canlı hayvan ticareti” yazarak konuya dair daha fazla içerik ve bilgiye erişebilirsiniz.

–

Kaynaklar: Maritime Executive, India Today, Eurogroup for Animals

Kapak fotoğrafı: We Animals Media

4 bin hayvan denizde yanarak ve boğularak hayatını kaybetti yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Animals Rising hayvan hakları örgütü ile koordineli şekilde hayata geçirilen Plant-Based Universities (PBU) öğrenci ağına göre; geçtiğimiz yıl boyunca 12 ülkede 500’den fazla öğrenci bu dönüşüm için aktif kampanya yürüttü. Avusturya’da ilk kez tamamen vegan yemekhanelerin açılması, İsviçre’de öğrenci çoğunluğunun bitki temelli yemek servisi ile vegan menüler lehine oy kullanması ve Avrupa’nın bazı büyük üniversitelerinin resmi taahhütler vermesi, öğrenci hareketinin kıta çapında görünür ve etkili hâle geldiğini gösterdi.

Öğrencilerden oluşan PBU, üniversitelerin yalnızca araştırma üretmekle yetinmemesi gerektiğini; kendi kampüslerinde de bilimsel veriler doğrultusunda dönüşüm başlatması gerektiğini savunuyor.

Avrupa’daki üniversitelerde yemek hizmetlerinin hızla dönüştüğünü ve bunun daha adil, sürdürülebilir bir gelecek inşasının parçası olduğunu ifade eden öğrenciler, iklim ve ekolojik yıkımın sonuçlarını yaşayacak kuşak olarak üniversitelerin sürdürülemez halde olan hayvansal gıda sistemleriyle bağlarını sürdürmesini artık kabul etmiyor: Üniversitelerin iklim krizi karşısında sorumluluk alması gerektiğini ve kampüs yemekhanelerinin bu dönüşümün önemli parçalarından biri olduğunu vurguluyor. Dolayısıyla Avrupa genelinde PBU gönüllüsü öğrencilerin talebi, üniversitelerin “sürdürülebilirlik lideri” olma iddiasını pratiğe dökmesi.

Elbette bu dönüşümün yalnızca yemekhanelerle sınırlı olmadığının; gıda sistemlerinin etik, ekolojik ve toplumsal etkilerine dair kamuoyundaki tartışmayı da değiştirdiğinin altını çiziyorlar.

Öğrencilerin odaklı aktivizm yöntemleri

Öğrenci toplulukları ve birlikleri dahilinde yapılan bilgilendirme toplantıları ve oylamalara ek olarak, kampanyayı yaygınlaştırmak için afişleme çalışmaları, stantlar, birebir görüşmeler, üniversite yönetimleri ve akademisyenler ile temaslar yürütülüyor.

Örneğin, düşük bütçelerle yapılan afiş çalışmalarının ardından kısa sürede onlarca öğrencinin kampanyalara katıldığı örneklerden biri Bath Spa Üniversitesi: Burada yalnızca yaklaşık 1200 TL’lik (20 sterlin) afiş çalışmasıyla 30 kişilik bir ekip oluşturulmuş durumda. Bath Spa Üniversitesi’nin 2025 yılında Birleşik Krallık’ın en sürdürülebilir ikinci üniversitesi seçildiği; ancak “sürdürülebilir gıda” kriterinde düşük puan aldığı belirtilirken, öğrenciler üniversitenin tamamen bitki temelli yemek sistemine geçmesi için çalışmalar yürütüyor.

Bir başka yöntem olarak da akademisyenlerden destek öne çıkarılıyor. Örneğin; 90 farklı akademik kurumdan 650’den fazla akademisyen ve kampanyacı, PBU ile dayanışma halinde, iklim krizine karşı mücadele kapsamında üniversitelerin yemek hizmetlerinde %100 vegan menüye geçmesi çağrısıyla İngiltere üniversitelerine açık bir mektup yazdı.

PBU mektupları ve çağrıları, üniversitelerin sürdürülebilirlik sıralamalarında üst sıralarda yer alırken aynı zamanda hayvansal üretime dayalı yemek sistemlerini sürdürmesinin ciddi bir çelişki yarattığını vurguluyor.

Southampton ve Bath: Bitki temelli yemek sistemine geçiş

İngiltere’deki Southampton Üniversitesi Öğrenci Birliği, öğrenci temsilcilerinin yaptığı oylamada büyük çoğunlukla, kampüsteki tüm öğrenci birliği yemekhanelerinde bitki temelli yemeklerin “varsayılan seçenek” olmasını kabul etti. Karar kapsamında hayvansal içeriğe sahip yemekler tamamen kaldırılmıyor; ancak hayvansal içerikli yemek isteyenlerin bunu ayrıca talep etmesi gerekiyor.

Kararın 2026/27 akademik yılından itibaren uygulanması planlanıyor.

• Oylama öncesinde yalnızca bir hafta içinde 950’den fazla öğrenci kampanyaya destek imzası verdi.
• Ayrıca 40’tan fazla akademisyen de girişimi destekledi.

Southampton’daki öğrenciler, bu kararın hayvancılık endüstrisinin hayvanlar ve gezegen üzerindeki “yıkıcı etkilerinin fark edilip kabul edilmesi” ve “bitki temelli bir gıda sistemine geçiş ihtiyacının tanınması” anlamına geldiğini belirtti. Öğrenciler, üniversitelerin iklim krizi karşısındaki sorumluluğunu artık görmezden gelemeyeceğini vurguladı.

Southampton Üniversitesi’nde İklim ve Çevresel Değişim alanında doçent olan Dr. Becks Spake ise alınan kararın bilimsel verilerle uyumlu olduğunu belirterek, bitki temelli beslenmeye geçişin emisyonları azaltmak, doğayı korumak ve gelecek nesillerin gıda güvenliğini sağlamak açısından kritik olduğunu ifade etti.

Southampton kararıyla birlikte üniversite, Bristol, Imperial College London, Stirling, Cardiff, Cambridge, Newcastle, Lancaster, King’s College London ve University College London dahil olmak üzere Avrupa’da tamamen vegan ya da yoğun biçimde bitki temelli yemek sistemleri lehine karar alan 25’ten fazla üniversiteye katıldı.

Aynı gün İngiltere’deki Bath Üniversitesi Öğrenci Birliği de kampüste bitki temelli yemeklerin yaygınlaştırılması yönündeki çalışmaları büyük çoğunlukla destekledi. Karar metninde, tamamen bitki temelli yemek sistemine geçişin karbon emisyonlarını ve su kullanımını yüzde 75 oranında azaltabileceği belirtildi. Bath Üniversitesi’ndeki kampanya yalnızca bir ay önce başlamış olmasına rağmen onlarca öğrenci kısa sürede dönüşüm mücadelesine katıldı.

İngiltere’de Birmingham, Warwick ve Cardiff gibi üniversitelerde de yeni kampanyaların hızla büyüdüğü ifade ediliyor.

İsviçre ve Belçika: %80 bitki temelli üniversite kararı

İsviçre’de Fribourg Üniversitesi Genel Öğrenci Birliği de, Southampton Üniversitesi kararından hemen sonra, kampüs genelinde bitki temelli menülerin varsayılan seçenek olması yönünde oy kullandı. Karar, Basel ve Bern üniversitelerinde alınan benzer kararların ardından geldi.

Bu, ülke çapında 40.000’den fazla öğrencinin artık kampüslerindeki vegan menülerden faydalanabileceği anlamına geliyor.

Belçika’daki Vrije Universiteit Brussel’de öğrenci konseyi ise, üniversite yemek sisteminin yüzde 80 oranında bitki temelli hâle getirilmesi yönünde ezici çoğunlukla karar aldı. Üniversite restoranındaki öğrenci menüsünün her gün yüzde 100 vejetaryen, yüzde 50’sinde ise tamamen vegan olması için üniversite yönetimi üzerinde dönüşüm baskısı oluşturdu.

Hareketin son dönemde Avrupa’da yayıldığı kampüsler arasında, İtalya’daki Bologna Üniversitesi de yer alıyor.

Hollanda’daki Utrecht Üniversitesi’nde ise öğrenciler, kampüs içinde uygun fiyatlı, erişilebilir ve yüzde 100 bitki temelli yemekler sunan kendi hareketli yemek standlarını kurdu. Öğrenciler, üniversitelerde bitki temelli beslenmenin yalnızca iklim açısından değil; ekonomik erişilebilirlik ve gündelik yaşam pratiği açısından da mümkün olduğunu göstermeyi hedeflediklerini belirtiyor.

Kampanyayı yürüten öğrenciler, Avrupa’daki üniversitelerde yemek hizmetlerinin hızla dönüştüğünü ve bunun daha adil, sürdürülebilir bir gelecek inşasının parçası olduğunu ifade ederken, üniversitelerin iklim krizi karşısında sorumluluk alması gerektiğini ve kampüs yemekhanelerinin bu dönüşümün önemli parçalarından biri olduğunu vurguluyor. Elbette bu dönüşümün yalnızca yemekhanelerle sınırlı olmadığının; gıda sistemlerinin etik, ekolojik ve toplumsal etkilerine dair kamuoyundaki tartışmayı da değiştirdiğinin altını çiziyorlar.

Kenya: Öğrenci hareketi başladı

Bitki temelli dönüşüm çağrıları Avrupa’yla sınırlı değil. Kenya’daki Nairobi Üniversitesi’nde de öğrenciler tarafından “Üniversitelerde Bitki Temelli Yemek Hareketi” başlatıldı.

Girişim kapsamında kampüslerde sürdürülebilir, erişilebilir ve bitki ağırlıklı beslenme seçeneklerinin yaygınlaştırılması hedefleniyor. Organizasyonu yürüten aktivistler, öğrencilerin kampüslerdeki gıda sistemlerinin geleceğini yeniden düşünmeye hazır olduğunu ve gençlerin daha sağlıklı, sürdürülebilir ve adil yemek politikalarının oluşturulmasında aktif rol almak istediğini ifade etti.

Organizasyonu yürüten ekip, özellikle gençlerin hayvancılık endüstrisinin iklim, biyolojik çeşitlilik ve gıda adaleti üzerindeki etkilerine dair giderek daha fazla söz söylediğini; üniversitelerin de bu talepleri artık görmezden gelemediğini vurguluyor.

Gençlik siyasetinde ve yerel yönetimlerde de karşılık buluyor

İngiltere ve Galler’de Yeşiller Partisi’nin gençlik yapılanması olan Young Greens de tamamen bitki temelli bir gıda sistemini destekleme kararı aldı. Karar kapsamında:

• Ulusal gençlik etkinliklerinde tamamen bitki temelli ikram sunulması,
• Bitki ağırlıklı gıda sistemlerinin faydalarına ilişkin kamusal farkındalığın artırılması,
• Gıda sistemindeki dönüşümün “adil geçiş” ilkesiyle yürütülmesi hedefleniyor.

Karar metninde iklim ve ekolojik yıkımın kırsal toplulukları ciddi biçimde etkileyeceği; bu nedenle tarım topluluklarının sürdürülebilir sistemlere geçiş sürecinde desteklenmesi gerektiği de vurgulandı.

Öğrenciler, bitki temelli politikaların kimlik tartışmalarının ötesine geçerek bilim temelli çözümler sunduğunu ifade ediyor.

Ayrıca İngiltere’de Calderdale’den Exeter’a kadar çok sayıda belediye meclisi bitki temelli kararlar alırken; Edinburgh, Belfast ve Norwich gibi kentler de Plant Based Treaty girişimini destekliyor.

“Hayvancılık iklim krizinin ve hayvan sömürüsünün merkezinde”

Öğrenci hareketleri kampanyalarının temel gerekçesini, doğrudan iklim krizi, biyolojik çeşitlilik kaybı ve hayvancılık endüstrisinin hayvanlara ve gezegene etkileri üzerinden kuruyor.

Çünkü güncel akademik çalışmalarda da ortaya konduğu üzere:

• Hayvancılık temelli gıda sistemleri, dünya çapındaki tüm otomobillerin, uçakların, gemilerin ve trenlerin toplamından daha fazla sera gazı salımı yaratıyor.
• Küresel ormansızlaşmanın yüzde 80’i hayvancılık kaynaklı.
• Dünyadaki tatlı suyun yüzde 70’i hayvancılık için kullanılıyor.
• Hayvancılık ve hayvan tüketimi; iklim krizinin yanı sıra gıda adaletsizliği ve eşitsizliği, biyolojik çeşitlilik kaybı, su kirliliği, toprak tahribatı ve arazi kullanımının da başlıca sebepleri arasında yer alıyor.

Öğrenciler aynı zamanda kampanya içeriklerinde, hayvan üretimi ve tüketiminin, hayvanlar açısından da sistematik şiddet ve sömürü üreten bir sistem olduğuna dikkat çekiyor. Milyarlarca hayvanın endüstriyel üretim sistemlerinde yaşam hakkından mahrum bırakıldığını vurgulayan öğrenciler, iklim ve ekolojik krizlerin de bu sömürü düzeninden bağımsız düşünülemeyeceği vurgulanıyor.

Öğrenciler, çözümün ise yeni teknolojiler ya da “mucize politikalar” değil; doğrudan gıda sisteminin bitki temelli beslenmeye dönüşümü olduğunu savunuyor. Kampanya açıklamalarında, bağımsız bilimsel araştırmaların da dikkat çektiği gibi, bitki temelli sistemlere geçişin Afrika kıtası büyüklüğünde bir alanı özgürleştirebileceği, küresel emisyonları ciddi biçimde azaltabileceği ve yabani türlerin yok oluşunu büyük ölçüde yavaşlatabileceği belirtiliyor.

Plant-Based University öğrenci hareketi, üniversitelerin bir yandan iklim krizine dair araştırmalar yayımlayıp diğer taraftan kampüslerinde yüksek emisyonlu hayvansal gıda sistemlerini sürdürmesinin bilimsel ve etik açıdan kabul edilemez olduğunu savunuyor.

İskoçya örneği: “Karbon negatif” potansiyel

Üniversite grupları, Harvard Üniversitesi araştırmasında işaret edildiği üzere, Birleşik Krallık’ın bitki temelli bir gıda sistemiyle “karbon negatif” hâle gelebileceğini vurguluyor.

Aktarılan bilgilere göre İskoçya’daki yoğun hayvancılık faaliyetleri, turbalık alanların karbon tutma kapasitesini ciddi biçimde tahrip etti ve bu alanlar bugün ülke emisyonlarının yaklaşık yüzde 20’sinden sorumlu hâle geldi. Öğrenciler, bilim insanlarının verileri ışığında, bitki temelli gıda sistemine geçişle birlikte hem karbon tutulmasının yeniden mümkün olabileceğini hem de kaybedilen biyolojik çeşitliliğin geri kazanılabileceğini aktarıyor.

Ayrıca dönüşüm yükünün yalnızca bireylere bırakılmaması gerektiğini; üniversiteler gibi kurumların sürdürülebilir beslenmeyi maddi ve toplumsal olarak erişilebilir hâle getirmesi gerektiğini belirtiyor.

Öğrenciler, İskoçya’nın geçmişte ülkenin batı kıyılarını kaplayan yağmur ormanlarının ve biyolojik çeşitliliğin, hayvancılığa dayalı arazi kullanımının azaltılmasıyla yeniden canlandırılabileceğine dikkat çekiyor. Kampanya materyallerinde, doğal yırtıcı türlerin yeniden bölgeye kazandırılması ve ekosistem restorasyonu gibi başlıklar da tartışılıyor.

Billie Eilish’ten destek mesajı

Hayvan hakları ve iklim savunuculuğuyla bilinen vegan müzisyen Billie Eilish de öğrenci hareketine destek veren isimler arasında yer alıyor.

Sanatçının “Hit Me Hard and Soft” dünya turnesi kapsamında bu yaz düzenlenen konserlerde, tamamen bitki temelli yiyecekler satıldığı ve bunun sonucunda gıda kaynaklı emisyonlarda yüzde 47 düşüş yaşanırken satışlarda yüzde 13 artış olduğu açıklandı.

Londra konseri sırasında Plant-Based Universities öğrencileri sanatçının ekibine teşekkür mektubu iletti. Birkaç hafta sonra ise Billie Eilish’in öğrenci hareketine destek veren, el yazısı bir mesaj gönderdiği duyuruldu.

Öğrenci ağı, Billie Eilish’in uzun süredir hayvan hakları ve veganlık konusunda kamuoyu oluşturan isimlerden biri olduğuna dikkat çekerek; sanatçının dünya turnesinde tamamen vegan yiyecek satışına geçmesinin, büyük ölçekli etkinliklerde bitki temelli dönüşümün mümkün olduğunu göstermesi açısından önemli olduğunu belirtiyor.

Cambridge geri adım atarken öğrenciler pes etmiyor

Öğrenci hareketlerinin tüm girişimleri başarıyla sonuçlanmıyor. Cambridge Üniversitesi’nde tamamen bitki temelli bir kafeterya denemesi, üniversite yönetiminin tartışmalı veriler kullanması sonrası sonlandırıldı.

Öğrenciler, üniversitenin satış verilerini yanlış tarihler üzerinden analiz ettiğini ve en yüksek satış yapılan haftanın değerlendirme dışında bırakıldığını açıkladı. Ayrıca anket sonuçlarında çoğunluğun bitki temelli menüyü desteklediği belirtilmesine rağmen üniversite yönetiminin kararı geri çekmediği ifade edildi.

Öğrenciler ayrıca üniversite yönetiminin, hatalı veri analizine dair yapılan itirazlara rağmen “kararın verildiğini” söyleyerek süreci yeniden tartışmaya açmayı reddettiğini aktardı.

Bunun üzerine öğrenciler sosyal medya kampanyaları başlattı; 2500’den fazla kişinin imzaladığı bir dilekçeyle üniversitenin kararını geri çekmesi talep edildi. Ekip, change.org platformu üzerinden sürdürdükleri imza kampanyasıyla da, Cambridge Üniversitesi’nin bilimsel bütünlük ilkesine uygun davranması ve sürdürülebilirlik iddialarını uygulamaya koyması gerektiğini savunuyor.

Kampanyacılar ayrıca Cambridge Üniversitesi’nin People & Planet sürdürülebilirlik sıralamasında yemek politikaları kriterinden sıfır puan aldığını; kampüste en az bir vegan ya da vejetaryen yemek alanının dahi bulunmamasının eleştiri konusu olduğunu hatırlatıyor.

Medyanın dili ve “zorla veganlık” söylemi

Southampton’daki öğrenci oylaması sonrası bazı medya kuruluşlarının kullandığı dil de tartışma yarattı. BBC ve yerel basının bir kısmı haberi “öğrenciler bitki temelli menüler için oy kullandı” şeklinde aktarırken; bazı ana akım medya organları kararı “duyarcı” (woke) öğrencilerin veganlığı dayatması” olarak çerçeveledi.

Aktivist öğrenciler, demokratik bir oylamanın “dayatma” olarak sunulmasının manipülatif olduğunu gerçeğinden hareketle, Southampton’da oylamanın gerçekleşebilmesi için yüzlerce öğrencinin imza verdiğini ve öğrenci temsilcilerinin seçilmiş delegeler olarak oy kullandığını hatırlattı.

Aktivistler ayrıca bazı medya kuruluşlarının “yalnızca 12 kişinin kararı” gibi ifadeler kullanarak öğrenci temsil sistemi üzerinden alınan demokratik kararları itibarsızlaştırmaya çalıştığını; bunun kamuoyunda veganlık ve iklim politikalarına yönelik kutuplaştırıcı bir algı yaratmayı hedeflediğini belirtti.

Öğrenci ağı, ayrıca bitki temelli beslenmenin “marjinal” bir talep değil; doğrudan iklim bilimiyle ilişkili bir gereklilik olduğunu vurguluyor. Oxford Üniversitesi’nden sürdürülebilirlik araştırmacısı Prof. Paul Behrens’in sözlerine atıfla, bitki ağırlıklı beslenmeye geçişin gıda güvenliği açısından en etkili araçlardan biri olduğu belirtiliyor.

Öğrenciler ayrıca medya ve siyaset çevrelerinden gelen “peki ya avokadolar?” gibi söylemlerin, endüstriyel hayvancılığın devasa ekolojik etkilerini görünmez kılmaya çalışan dikkat dağıtıcı tartışmalar olduğunu ifade ediyor. Aktivistlere göre mesele belirli bir ürün değil; hayvan sömürüsüne ve ekolojik yıkıma dayalı mevcut gıda sisteminin bütünü.

Türkiye: Üniversitelerde vegan menü mücadelesi

Bugün Avrupa’da büyüyen Plant-Based Universities hareketi geniş yankı uyandırırken, Türkiye’deki üniversitelerde vegan menü ve bitki temelli dönüşüm mücadelesi yıllardır vegan öğrenciler ve Türkiye Vegan Derneği (TVD) olarak hayvan hakları ve iklim krizinin yanı sıra eşit, adil ve sağlıklı beslenme hakkı çerçevesinde yürütülüyor.

2018 yılından bu yana TVD Vegan Akademi farkındalık çalışmalarıyla başlayarak, özellikle 2021 – 2023 yılları arasında öğrencilerle dayanışma ve koordinasyon içinde kampüslerde vegan menü hakkı için yoğun çalışmalar yaptık. Veganlık ve bitki temelli beslenme hakkında üniversitelerde yaptığımız sunumlarının yanı sıra, TVD olarak biz de tekil durumlarda destek gerekmesi halinde resmi görüşme ve başvurular için devreye girdik, kökten ve sürdürülebilir bir çözüm için, vegan avukatlar ve öğrencilerle birlikte hareket ederek hem hukuki hem kurumsal düzeyde girişimlerde bulunduk.

Bu süreçte Türkiye’nin farklı üniversitelerinden vegan öğrenci toplulukları; kampüs yemekhanelerinde erişilebilir, düzenli ve sağlıklı vegan menü talebiyle üniversite yönetimlerine başvurular yaptı, imza kampanyaları düzenledi, sosyal medya çalışmaları yürüttü ve kamuoyu oluşturmaya çalıştı.

Vegan menü haktır: YTÜ

Özellikle Yıldız Teknik Üniversitesi’nde YTÜ Vegan Vejetaryenler Topluluğu öğrencileriyle birlikte yürüttüğümüz ve vegan öğrenciler için daha geniş bir kitlenin ses çıkarmasını sağlamaya çalıştığımız #YTÜVeganMenüİstiyor kampanyası, Türkiye’de üniversitelerde vegan menü hakkı ve görünürlüğü açısından önemli bir örnek oldu. Vegan yemek seçeneklerinin yetersiz olması, düzenli sunulmaması ve doğru şekilde etiketlenmemesi nedeniyle öğrenciler harekete geçti; kampüste 500’den fazla imza toplandı. Öğrenciler yalnızca etik sebeplerle değil, aynı zamanda ekolojik kaygılar ve sağlıklı beslenme hakkı çerçevesinde de vegan menü talep ettiklerini vurguladı.

Kampanya sonucunda üniversite yönetimi 28 Şubat 2022 itibarıyla yemekhanelerde vegan menü uygulamasına başlanacağını resmi olarak duyurdu.

YÖK başvurumuz ve davamız: Tüm Türkiye

Ancak mücadele tek bir üniversiteyle sınırlı kalmadı. TVD olarak farklı bölgelerden bize ulaşan çok sayıda hak ihlali, öğrenci mağduriyeti ve üniversitelerin vegan öğrencilerin beslenme hakkını sistematik biçimde görmezden gelmesi üzerine Yükseköğretim Kurulu’na (YÖK) resmi başvuruda bulunduk. Başvurumuzda, Türkiye’deki tüm üniversitelerde vegan öğrencilerin sağlıklı, dengeli ve yeterli beslenme hakkının güvence altına alınmasını ve gerekli düzenlemelerin yapılmasını talep ettik.

YÖK’ün bu başvuruyu reddetmesi üzerine TVD olarak YÖK’e dava açtık. Açtığımız davada, vegan öğrencilerin beslenme hakkına erişiminin engellenmesinin temel hak ihlali olduğu; üniversitelerin kamusal yükümlülükleri kapsamında, dengeli ve yeterli düzeyde bitki temelli gıdalardan oluşan menü sunması gerektiğini vurguladık. Dava sürecinde, sağlıklı beslenmenin kamusal bir hak olduğunu ve devletin bu hakkı koruma yükümlülüğü bulunduğunu özellikle ifade ettik.

Ombudsmanlık başvurumuz: İTÜ

Aynı dönemde İstanbul Teknik Üniversitesi’nde (İTÜ) vegan öğrencilerin aylardır yanıtsız bırakılan vegan menü talepleri nedeniyle Ombudsmanlık’a (Kamu Denetçiliği Kurumu) başvurduk. Üniversite yönetiminin vegan öğrencilerin taleplerini fiilen reddetmesi ve öğrencilerin eşit beslenme hakkından yararlanmasını engellemesi üzerine yürütülen süreçte, bitki temelli beslenme hakkı aynı zamanda vicdan özgürlüğü ve ayrımcılık yasağı çerçevesinde de değerlendirildi.

TVD olarak yaptığımız açıklamalarda, üniversitelerde vegan menü meselesinin “bireysel tercih” olarak görülemeyeceğini; etik, ekolojik, ekonomik ve hak temelli bir mesele olduğunu vurguladık. Üniversitelerin sürdürülebilirlik söylemleri üretirken aynı zamanda yüksek emisyonlu ve hayvan sömürüsüne dayalı gıda sistemlerini sürdürmesinin ciddi bir çelişki yarattığına dikkat çektik.

Türkiye’deki üniversite mücadelesinin önemli parçalarından biri de öğrenci topluluklarının bir araya gelmesinden meydana gelen UniVeg oluşumuydu. UniVeg, Türkiye’de öğrenciler tarafından kuruldu. TVD olarak kuruluş sürecinde yapılan toplantılar, strateji görüşmeleri ve fikir alışverişleriyle bu ağın oluşumuna destek sunduk.

Bugün Avrupa’da yükselen üniversitelerde bitki temelli dönüşüm talepleri, Türkiye’de de yıllardır öğrenciler, vegan topluluklar ve hayvan hakları savunucuları tarafından dile getiriliyor. TVD olarak biz de üniversitelerin yalnızca bilimsel araştırma üretmekle yetinmeyip; iklim krizi, hayvan hakları, sürdürülebilirlik ve eşit erişim konularında kampüslerinde somut dönüşüm adımları atması gerektiğini savunmaya devam ediyoruz.

Kampüslerde hayvan hakları ve ekoloji alanında faaliyet gösteren vegan öğrenci örgütlenmelerinin güçlenmesi, üniversiteler arasında deneyim paylaşımının artması ve vegan menü taleplerinin yaygınlaşması açısından UniVeg’in faaliyetlerini sürdürmesi ve öğrenci topluluklarının beraber güçlenerek, aktivizm alanlarından biri olarak üniversitelerde bitki temelli dönüşüm çabalarına odaklanması çok önemli. Çünkü üniversitelerde başlayan dönüşüm, yalnızca kampüs yemekhanelerini değiştirmekle kalmayacak; diğer kurumlara ve alanlara da yayılarak sistem değişikliğine etki edecek. Hayvana, insana ve gezegene özgürlük getirecek.

–

Kaynaklar: BBC, Plant-Based Universities

Vegan menü hareketi: Avrupa üniversitelerinde yemek sistemleri değişiyor yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.