İklim krizini tetikleyen ve halk sağlığına zararlı gıdaların reklamlarının kısıtlanmasına yönelik adımlar, Dünya Sağlık Örgütü gibi kurumların uzun süredir hedefinde. Birleşik Krallık hükümeti de sağlıksız gıda reklamlarına kısıtlama getiren yasal düzenlemelerle bu durumu kabul etmiş durumda olmasına rağmen, bu girişimleri hayata geçirmede yetersiz ve isteksiz kalabiliyor. Peki, yerel yönetimler daha sağlıklı ve daha sürdürülebilir gıda sistemleri inşa edilmesine nasıl katkı sağlayabilir?

5 Ağustos’ta PLOS Climate dergisinde yayımlanan araştırma; Sustain örgütünden Fran Bernhardt ve Ruth Westcott’un yanı sıra Newcastle Üniversitesi ve Oxford Üniversitesi’nden araştırmacıların ortak imzasıyla hazırlandı. Çalışma kapsamında İngiltere’deki 317 yerel yönetimin kamusal politika belgeleri sistematik olarak incelendi.

6 Ağustos’ta ise, ilk olarak Oxford Üniversitesi’nin web sitesinde halka ve medyaya yönelik bilgilendirme amacıyla yayımlanan görüş yazısında araştırmacılar; bu yeni bilimsel çalışmadan yola çıkarak İngiltere genelindeki gıda tedariki ve reklam politikalarının rolünü mercek altına aldı, bugüne kadar kat edilen mesafeyi ve atılabilecek yeni adımları tartıştı. Yazı; Prof. Mike Rayner’ın (Oxford Üniversitesi Halk Sağlığı Departmanı), Dr. Jessica Renzella’nın ve Dr. Hannah Forde’un (Oxford Üniversitesi Nuffield Birinci Basamak Sağlık Bilimleri Departmanı) imzasını taşıyor ve çok sayıda güncel araştırmanın, sağlıksız gıda reklamlarının özellikle çocuklar üzerinde yıkıcı etkiye sahip olduğunu vurguluyor.

Merkeziden yerele: Bütçe ve yetki var ama ulusal politika eksik

Birleşik Krallık’taki okullarda, hastanelerde, bakım evlerinde, hapishanelerde, koruma altındaki çocuklara, öğretmenlere, sağlık çalışanlarına ve ordu personeline sunulan yemekler için devlet tarafından dolaylı olarak her yıl 2,4 milyar sterlin (yaklaşık 156 milyon TL) harcanıyor.

Hükümet, “Devlet Gıda ve Catering Alım Standartları” (GBSF) aracılığıyla sağlıklı, sürdürülebilir ve iklim dostu gıda sağlama sorumluluğunu kabul ediyor. Ancak bu standartların acilen baştan aşağı yenilenmesi gerekiyor: Beslenme standartları güncelliğini yitirmiş durumda, çevresel standartların genişletilmesine ihtiyaç var ve bu kuralların takibi ile uygulanmasını sağlayacak denetim mekanizmaları oldukça yetersiz.

İşçi Partisi’nin 2024 Seçim Beyannamesi’nde, kamu sektöründe satın alınan gıdaların yarısının “yerel üreticilerden veya daha yüksek çevre standartlarına sahip sertifikalı kaynaklardan sağlanacağı” sözü verilmişti. Araştırmacılara göre; hükümet kurulduktan sonra bu vaat defalarca tekrarlansa da uygulamada somut bir ilerleme kaydedilmedi.

Merkezi hükümetin yanı sıra; ilçe belediyeleri, büyükşehir belediyeleri ve Londra mahalli idareleri de halk sağlığını ve çevresel sürdürülebilirliği korumakla yükümlü:

• Bu kurumlar, kendi mülklerinde, panolarda, otobüs duraklarında ve toplu taşımada sağlıksız ve iklim düşmanı gıdaların reklamını kısıtlama yetkisine sahip ve bunu yapmak zorundalar.
• Ayrıca belediyeler; toplantılar ve kendi personel yemekhaneleri için gıda satın alırken, yapacakları sözleşmelerle sunulan gıdanın sağlıklı ve sürdürülebilir olmasını şart koşabilirler.

Güncel araştırma, yerel yönetimlerin merkezi hükümetin ötesine geçen hedefler koyduğunu ortaya koyuyor. Bu hedefler arasında menülerde daha fazla bitkisel gıdaya yer verilmesi, yerel üreticilerden alım yapılması ve sertifikalı sürdürülebilir ürünlerin kullanılması yer alıyor. Hatta bazı belediyeler, iklim hedefleri doğrultusunda belirli gıdaların reklamlarını kısıtlama yoluna gidiyor.

Ancak çalışma ciddi boşlukları açığa çıkarıyor: Yazarlar iklim dostu gıda politikaları için, merkezi hükümeti herkesi kapsayan net standartlar, teşvik ve liderlik sunmaya çağırıyor.

İklim Değişikliği Komitesi’nin verilerine göre, yerel yönetimlerin Birleşik Krallık’taki emisyonların yaklaşık üçte biri üzerinde yetkisi veya etkisi bulunuyor. Okullarda ve kamu hizmetlerinde sunulan yemeklerden tarımsal planlamaya, reklamlardan atık yönetimine ve kamusal bilgilendirmeye kadar pek çok alanı belirleme yetkisine sahip olan yerel yönetimler, sürdürülebilir ve sağlıklı bir gıda sistemine geçişte çok kritik bir role sahip.

Yerel düzeyde mevcut durum, kritik eksikler ve öneriler

• Tedarik politikaları: İncelemeye dahil edilen belediyelerden 23’ünün iklim odaklı gıda tedarik politikası yayımladığı görüldü. Yerel üreticilerden alım yapmak en yaygın uygulama (20 belediye) iken; hayvansal “et” ve süt ürünlerini azaltıp daha fazla bitkisel gıdaya yer vermek gibi en yüksek etkiye sahip adımların hâlâ daha az uygulandığı ve okul yemekleri gibi yüksek hacimli alanlar yerine genellikle belediye içi etkinliklerle sınırlı kaldığı tespit edildi. Yerel politikaların çoğunda yer alan “menülerdeki bitki temelli gıda seçeneklerinin artırılması” maddesi; veliler, öğretmenler ve yerel topluluklarla yapılan istişareler sonucunda şekillendi.
• Reklam kısıtlamaları: 5 belediyenin, iklim krizini gerekçe göstererek belirli gıdaların reklamlarını kısıtlayan belgeler yayımladığı saptandı. Bunlardan 2’si, hayvan kaynaklı “et” ve süt ürünleri gibi yüksek karbon ayak izine sahip hayvansalların belediye kontrolündeki kamusal alanlarda reklamının kısıtlanmasını önerdi. Diğer 3’ü ise doğrudan halk sağlığını merkeze alırken, aynı zamanda bu kısıtlamaların iklime sağladığı dolaylı faydaları vurguladı.

Ancak, yerel yönetimlerin dörtte üçü “iklim acil durumu” ilan etmiş olmasına rağmen, kamuya açık bir gıda tedarik veya reklam politikasına sahip olan belediye oranı %10’un altında kaldı.

Araştırmacılar, mevcut potansiyel ile eylem arasındaki bu uçurumu kapatmak için şu önerilerde bulundu:

1. İklim krizini derinleştiren gıdalar için ulusal düzeyde reklam kısıtlaması modeli: Halk sağlığı gerekçeleriyle gıda ve içecek reklamlarını kısıtlayan belediye sayısı artıyor. Çalışma, hem sağlık hem de çevre faktörlerini bir arada ele alan devlet destekli ve bağlayıcı bir aracın geliştirilmesini talep ediyor.
2. Kamu sektöründe kamusal ve bağlayıcı standartlar oluşturulması önerisi: Hükümet, halkın parasının ve kamu kaynaklarının okullarda ve hastanelerde, sağlıklı ve gezegene zarar vermeyen gıdalara harcanmasını sağlayacak yasal düzenleme sözünü henüz tutmadı. Bu standartların yasalaşması, gıda alımındaki keyfi uygulamaların önüne geçecektir.

Ayrıca araştırmacılar, gıda politikalarında konunun sadece beslenme boyutuyla ele alınıp daha geniş kapsamlı çevre ve iklim faktörlerinin dışarıda bırakılmasının, yerel yönetimlerin bu alanda somut adım atma imkanını kısıtladığına dikkat çekiyor.

Araştırmacılar, resmi bir politika yayımlamamış belediyelerin tamamen eylemsiz olduğu anlamı çıkarılmaması gerektiğini de belirtiyor. Ancak şeffaflık, hesap verebilirlik ve diğer belediyelere örnek olması açısından bu kararların kamuoyuyla paylaşılması kritik önem taşıyor.

“Yerel yönetimlerin reklam ve kamu gıda alım politikaları; gıda sistemimiz ile iklim krizi arasındaki bağı kurmak ve somut adımlar atmak için büyük bir fırsat sunuyor.” — Dr. Jessica Renzella, Oxford Üniversitesi Nuffield Birinci Basamak Sağlık Bilimleri Departmanı

“Yerel düzeyde eyleme geçmek için çok heyecan verici bir dönemdeyiz. Araştırmamız, yerel yönetimlerin mevcut politika başarılarının üzerine koyarak sadece ‘sağlıklı’ değil, aynı zamanda ‘sürdürülebilir’ bir gıda sistemini de inşa edebileceklerini açıkça gösteriyor.” — Prof. Dr. Mike Rayner, Oxford Üniversitesi Halk Sağlığı Departmanı

“Çalışmamız, yerel yönetimlerin sağlıklı ve sürdürülebilir gıdayı gündeme alma konusunda attığı ilham verici ilk adımları belgeledi. Bu fikirlerin kâğıt üzerinde kalmayıp somut politikalara dönüştüğünü görmek, gıda sistemimizin nasıl dönüştüğünü anlamak açısından bir sonraki kritik adım olacak.” — Dr. Hannah Forde, Oxford Üniversitesi Nuffield Birinci Basamak Sağlık Bilimleri Departmanı

İklim dostu gıda sistemi: Ek uzman görüşleri

• Ruth Westcott (Sustain İklim ve Doğa Acil Durumu Kampanya Müdürü ve rapor ortak yazarı): “Bu araştırma, belediyelerin beslenme biçimimizin iklim üzerindeki yıkıcı etkilerini azaltmak için yetkilerini kullanma konusunda gerçek bir kararlılığa sahip olduğunu gösteriyor. Şimdi ihtiyacımız olan şey ulusal düzeyde bir liderlik. Hükümetin sorumluluk alması gerekiyor. Merkezi yönetimin, tüm kamu sektörü catering hizmetleri için zorunlu asgari standartlar belirlemesini istiyoruz. Ancak bu şekilde her yurttaş, sürdürülebilir ve sağlıklı gıdaya eşit şekilde erişebilir.”

Fran Bernhardt (Sustain Ticari Belirleyiciler Koordinatörü ve rapor ortak yazarı): “İklim krizinin tetiklediği aşırı hava olayları ve gıda krizleri gündelik hayatımızda gittikçe normalleşirken, iklim değişikliğinin sağlığımıza yönelik büyük bir tehdit oluşturduğu ve en kırılgan grupların en büyük risk altında olduğu tartışmasız bir gerçek. Eğer hükümet gerçekten sağlık ve adalet başlıklarına öncelik veriyorsa, gıda politikalarının kapsamını sadece beslenmeyle sınırlı tutmayıp iklim krizini de eşit derecede merkeze almalıdır. Sağlıklı ve sürdürülebilir gıdaya erişim, nerede yaşarsa yaşasın herkes için en kolay seçenek haline gelmelidir.”

–

Kaynaklar: Oxford University, Sustain, Oxford University Nuffield Department of Primary Care

–

Yeni araştırma: İklim dostu gıda için yerel ve ulusal standartlar şart yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Okullar, kreşler, hastaneler ve diğer kamu kurumlarında hayata geçirilecek olan bu gelişme, ne yazık ki Türkiye’de aynı dönemde izlenen ve birbiriyle doğrudan bağlantılı politikaların tam tersi.

Türkiye; Antalya’da yapılması planlanan COP31 sürecine doğru ilerlerken:

• İklim krizinin en önemli tetikleyicilerinden biri olan hayvancılığa yönelik yeni devlet teşvikleri sağlamaya devam ediyor.
• Aynı zamanda TBMM’de oylaması tamamlanmak üzere olan Milli Parklar Kanun Teklifi ile gezegenin en kritik karbon yutakları arasında yer alan ve tüm türler için yaşamın merkezi olan ormanları ve kıyı ekosistemlerini yatırım baskısına açmaya hazırlanıyor.

Helsinki’nin attığı adım ise; kamu politikalarının iklim, biyoçeşitlilik ve hayvanlar açısından nasıl dönüştürülebileceğini gösteren güçlü bir örnek. Bu yönüyle, Türkiye Vegan Derneği olarak uzun süredir bakanlıklar ve YÖK nezdinde dile getirdiğimiz bitki temelli gıda sistemine geçiş çağrılarının gecikmeden hayata geçirilmesi gerektiğini de bir kez daha hatırlatıyor.

Tarihi oylama: 57 kabul, 23 ret

Helsinki Belediye Meclisi, 25 Şubat 2026 tarihinde aldığı kararla belediyenin hayvansal et ve süt içeren ürün alımlarını 2030 yılına kadar %50 oranında düşürülmesini kabul etti.

Greenpeace tarafından “Puolet parempaa” (Yarısı Daha İyi) adı verilen önerge, Belediye Meclis Üyesi Mai Kivelä tarafından sunuldu ve 57 kabul, 23 ret oyuyla kabul edildi. Farklı siyasi partilerden geniş destek alan karar doğrultusunda, belediyeye bağlı gıda hizmetlerinde kullanılan hayvansal et ve süt içerikli ürünler; okullar, kreşler, hastaneler ve diğer kamu kurumları gibi alanlarda besleyici ve cazip bitki temelli besinlerle kademeli olarak değiştirilecek.

Kivelä oylamanın ardından yaptığı açıklamada, “Bu karar, iklim değişikliğine yönelik sorumluluk alma, hayvan refahı ve çocukların sürdürülebilir bir geleceğe sahip olma hakkı açısından bir kazanımdır,” dedi.

İklim krizinin olumsuz etkilerini azaltmayı ve biyoçeşitliliği korumayı hedefleyen bu kararın, bitkisel beslenme alışkanlıklarını yurttaşlar nezdinde normalleştirmesi bekleniyor. Aynı zamanda hayvan refahını ve halk sağlığını desteklemek, kamu kaynaklarını ise daha verimli kullanmak için atıldığı aktarılıyor.

Nitekim Aalto Üniversitesi tarafından yapılan ön hesaplamalara göre; bitki temelli öğünler halihazırda Helsinki’nin kamu yemek hizmetleri için daha düşük maliyetli. Hayvansal et alımlarının yarısının bitkisel proteinlerle değiştirilmesi durumunda, kent yönetimi yılda 3 milyon avronun üzerinde tasarruf sağlayabilir.

Kampanya ulusal, politika yerel

Helsinki’nin kararı, ülke çapında yürütülen kampanyanın şehir düzeyindeki en önemli kırılma noktalarından biri olarak görülüyor.

Kampanya kapsamında Finlandiya genelindeki 60 belediyeyle iletişime geçildi ve 35 belediye meclisi önergesi sunuldu. 2025 yerel seçimlerinde ise kampanyanın hedeflerini destekleyen yaklaşık 300 aday, 70’ten fazla belediyede seçilerek yerel yönetimlerde temsil hakkı kazandı.

2025-29 döneminde çok daha fazla sayıda yerel yönetimin bu yönde adım atacağı tahmin ediliyor. Çünkü Finlandiya’da gıda sistemi, ülkenin toplam sera gazı emisyonlarının yaklaşık dörtte birini oluşturuyor.

• Ülkenin tarım arazilerinin yaklaşık %70’i hayvancılık için kullanılıyor.
• Bu arazilerin yarısından fazlası sığır “eti” ve hayvansal süt üretimine ayrılmış durumda.
• Ülkedeki metan emisyonlarının yaklaşık yarısı sığırlardan kaynaklanıyor.
• Sığırların sindirim süreçleri ve gübre yönetimi tek başına ulusal sera gazı emisyonlarının yaklaşık %5’ini oluşturuyor.

Yerelde alınacak benzer kararlar, bitkisel beslenmeye geçişin ulusal düzeyde yaratacağı olumlu etkiyi artıracak.

Helsinki daha önce de kamu politikalarında öncü rol üstlenmiş, yerel yönetim tarafından düzenlenen tüm etkinliklerde hayvansal et kullanılmasını 2022 yılında tamamen bırakmıştı. Ancak ne yazık ki, bu kararda “deniz ürünleri” olarak yaftalanan “deniz canlıları” yine dışarıda bırakılmıştı.

Yerel yönetim, aynı zamanda ulusal beslenme yönergelerini yeniden düzenlemiş ve yurttaşların hayvan kaynaklı “kırmızı et” tüketimini %30 oranında düşürmelerini ve işlenmiş “etleri” mümkün olduğunca sınırlamalarını önermişti.

İklim krizi ve hayvan tüketimi karşısında “tutarlı” politika

Helsinki yönetimi yılda milyonlarca öğün sunan kamu gıda hizmetlerine sahip. Bu nedenle alınan karar yalnızca bireylerin beslenme biçimlerini değil, gıda sisteminin yapısını kökten etkileyebilecek bir politika niteliğinde. Nitekim Kivelä, kararın ardındaki yaklaşımı şöyle vurguluyor:

“Bir şehir bir yandan iklim kriziyle mücadeleye kaynak ayırırken, diğer yandan gıda alımları aracılığıyla biyolojik çeşitlilik kaybını ve emisyonları artırıyorsa, bu tutarlı bir politika değildir.”

Bitki temelli gıda sektörü için sağlam bir zemin

Kararın Finlandiya’daki vegan gıda üreticileri ve catering hizmetleri dahil, bitki temelli gıda sektörüne de önemli bir etkisi olması bekleniyor. Bitki Temelli Gıda Finlandiya’dan (Plant Based Food Finland) Jukka Kajan, karara ilişkin olarak, “Helsinki’nin iklim değişikliğine karşı harekete geçmesi ve halk sağlığını iyileştirmek için adım atması, aynı zamanda bitki temelli gıda çözümleri geliştiren şirketler için de uzun vadeli bir pazar öngörülebilirliği yaratıyor. Bu düzenleme, yatırım riskini azaltırken yenilikçi girişimleri teşvik ediyor ve Finlandiya’nın bitkisel proteine geçiş sürecinde rekabetçi bir küresel oyuncu olmasını sağlıyor,” dedi.

Finlandiya’da bitki temelli gıda pazarı son yıllarda çift haneli büyüme oranları gösteriyor. Örneğin; ülkenin en büyük perakende zincirlerinden biri olan S Group’ta tofu satışları geçen yıl %14 arttı.

Ayrıca, bitkisel et ürünleri, 2025 yılının aynı ayına göre Ocak ayında neredeyse %70 daha hızlı satıldı.

Türkiye ve Avrupa için örnek gıda sistemi

Helsinki’nin kararı, kamu alımlarının bitkisel proteine yönelik dönüşümü hızlandırabilecek güçlü bir politika aracı olduğunu gösteriyor.

Benzer bir yaklaşım ABD’de de uygulanıyor: New York’ta hastanelerde uygulanan “varsayılan bitki temelli menü” politikası, gıdaya bağlı emisyonları %36 azaltmış, kamu bütçesinde ise yüz binlerce dolar tasarruf sağlamış durumda. Şehir, ek olarak, şirketler düzeyinde “Bitki Temelli Karbon Mücadelesi” başlatmış ve bu Ocak ayında 11 şubesinde işlenmiş hayvan kaynaklı etleri bitkisel proteinlerle değiştirmişti.

Üniversitelerden hastanelere kadar çoğaltılabilen mevcut bu örnekler, gıda sistemindeki dönüşümün büyük ölçüde yerel ve merkezi düzeyde uygulanacak kamu politikalarına bağlı olduğunu gösteriyor.

Helsinki gibi kentler gıda politikalarını iklim ve biyoçeşitlilik hedefleriyle uyumlu hale getirirken, Türkiye’de uygulamalar ve yasal düzenlemeler farklı bir yönde ilerliyor.

Bir yanda hayvancılık sektörüne yönelik teşvikler artırılırken, diğer yanda Milli Parklar Kanun Teklifi ile korunan alanların, ormanların, nehir ve kıyı ekosistemlerinin, yaban hayvanlarıyla birlikte yatırım baskısına açılması gibi adımlar, Türkiye’nin iklim politikalarının çelişkiler barındırdığını gösteriyor.

Oysa gıda sistemi, iklim krizine yönelik sorunlar ve çözümler listelerinde hep en başta yer alıyor.

TVD notu: Ama hayvan hakları bu kararın neresinde?

Helsinki’nin attığı adım; gıda politikalarının iklim, hayvan refahı, biyoçeşitlilik ve kamu sağlığı açısından yeniden düşünülmesi ve dönüştürülmesi gerektiğini gösteriyor. Ancak hayvan hakları ve özgürlüğü perspektifinden bakıldığında asıl sorun “tüketimin azaltılması” değil.

Hayvanların yaşam hakkı, miktar pazarlığına konu olabilecek bir mesele olmamalı. Bir hayvanın “daha az sömürülmesi” ya da “daha geç öldürülmesi”, onun yaşam hakkının, bireyliğinin ve hissedebilirliğinin tanındığı anlamına gelmiyor. Bu nedenle etik açıdan gerçekten “tutarlı” ve adil bir yaklaşım, özellikle bireyler ve STK’lar düzeyinde, hayvanların insan menfaatleri için kullanılmasını meşrulaştıran sistemin bütünüyle sorgulanmasını ve değiştirilmesini gerektiriyor.

Öte yandan kamu kurumlarının dönüşümü çoğu zaman aşamalı ve yavaş ilerliyor. Ancak bu gerçek, dönüşüm talebinin ve mücadelesinin ertelenmesi için bir gerekçe olmamalı. Özellikle ekoloji ve iklim mücadelesinde aktivistlerin ve STK’ların, hayvancılık ve hayvan tüketiminin iklim kriziyle doğrudan bağlantısını daha fazla konuşması ve buna yönelik politikalar için alan açması gerekiyor.

Biz bireyler ve yaşam savunucuları olarak bugün ve hemen hayvanları sömürmeyen yaşam felsefesini benimseyerek vegan olabiliriz. Kamu kurumlarından ise; gıda sisteminin bitki temelli bir geleceğe doğru dönüşmesini hızlandıracak politikalar talep edebiliriz.

Helsinki’nin kararı işte bu yönde atılmış kritik bir adım.

Türkiye’de de iklim krizine, ekolojik yıkıma ve biyolojik çeşitlilik kaybına karşı gerçek bir mücadele yürütmek istiyorsak; kendi alışkanlıklarımızı ve yaşam tarzımızı değiştirirken eşzamanlı olarak:

1. Hayvancılığı teşvik eden politikalar yerine bitki temelli gıda sistemlerini destekleyen kamu politikaları geliştirilmesini,
2. Ormanların, kıyıların ve yaban hayvanlarının koruma statüsünün güçlendirilmesini,
3. Kamu gıda alımlarında ve sunumlarında hayvan kaynaklı tüketim yerine bitki temelli besinlerin yaygınlaştırılmasını,
4. Düzenlenen tüm özel, kamu ve STK etkinliklerinde tamamen bitki temelli gıdaların sunumunu talep etmemiz gerekiyor.

Bu etik, adil ve iklim dostu dönüşüm hem bireysel uygulamalarımızla hem de kamusal politikalara ilişkin kolektif taleplerimizle mümkün.

–

Kaynaklar: Vegconomist, Green Queen

–

Helsinki’den bitki temelli gıda sistemi için kritik adım yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Bakliyat ulusal beslenme rehberlerinin vazgeçilmezi

Bakliyat, baklagiller (Fabaceae) familyasına ait bitkilerin yenilebilir kuru tohumlarıdır. “Baklagil” terimi bitkinin kendisini ifade ederken, “bakliyat” bu bitkilerden elde edilen kuru tohumları tanımlar. Günlük dilde bu iki kavram sıkça birbirinin yerine kullanılsa da, teknik olarak farklı anlamlara sahip.

Geçmişten bugüne, yaklaşık 10 bin yıldır insan beslenmesinin merkezinde yer alan bu temel gıdalar arasında nohut, mercimek, bakla, barbunya, börülce, bezelye ve fasulye en yaygın tüketilenlerden. Dünyanın dört bir yanında farklı kültürlerin mutfaklarında yer almış olan bu besin; ucuz, besleyici ve doyurucu bir protein kaynağı olarak halen tercih ediliyor, neredeyse tüm mutfaklarda yer alıyor.

Bitkisel protein zenginliğine ek olarak lif, kompleks karbonhidratlar, demir, çinko, folat ve magnezyum gibi önemli mikro besinler de içeriyorlar. Ayrıca bakliyatta bulunan fitokimyasallar, saponinler ve tanenlerin antioksidan ve anti-kanserojen özellikler gösterebildiği aktarılıyor.

• Tüm baklagiller yüksek protein ve lif içerir.
• Yağ oranları düşüktür ve kolesterol içermezler.
• Demir, folat ve potasyum açısından güçlü bitkisel kaynaklardır.

Bugün dünya genelinde neredeyse tüm ulusal beslenme rehberleri, baklagillerin düzenli tüketimini öneriyor. Bu rehberler yalnızca bireysel beslenme önerilerinin değil; aynı zamanda gıda, tarım, sağlık ve kamu politikalarının da temelini oluşturuyor.

Bakliyat: Besin değerleri karşılaştırması

Aşağıdaki tablo, pişmiş bakliyatın 100 gramı (yaklaşık ½ su bardağı / 125 mL) için ortalama besin değerlerini gösteriyor. Aynı zamanda, hayvanların beden parçalarından ve salgılarından elde edilen gıdaları tüketmeden, dengeli ve yeterli beslenmenin mümkün olduğunu açıkça ortaya koyuyor.

Kaynak: Canadian Nutrient File & Pulse Canada (2022)

Bakliyat: İklim dostu, sürdürülebilir tarım

Bakliyatın değeri yalnızca besin içeriğiyle sınırlı değil. Aynı zamanda iklim dostu ve onarıcı tarım uygulamaları için de kritik öneme sahipler.

İnsan sağlığı için son derece faydalı olan baklagiller, toprak sağlığı açısından çok değerli. Çünkü bakliyat:

• Toprak mikroorganizmalarını besleyen bileşikler üretir,
• Hasat sonrası toprakta azotça zengin kalıntılar bırakır,
• Azot bağlama özellikleri sayesinde daha az kimyasal gübreye ihtiyaç duyar.

Bu da sera gazı emisyonlarının azalmasına katkı sağlar.

Hayvan sömürüsüne dayalı et ve diğer ürünlerle karşılaştırıldığında, aynı miktarda besin değerini üretmek için çok daha az araziye ve suya ihtiyaç duyarlar. Örneğin; 1 kg mercimek üretmek, 1 kg sığır eti üretimine kıyasla yaklaşık 10 kat daha az su gerektirir.

Ayrıca, sorumlu ve doğayla uyumlu biçimde üretildiklerinde toprağın besin döngüsünü destekler, toprakta besin maddelerinin tutulmasına katkı sağlarlar.

Bu nedenle AB destekli “Smart Protein Projesi” kapsamında incelenen dört üründen üçü bakliyattır: Bakla (fava), mercimek ve nohut. Dördüncü ürün ise, “yalancı tahıl” olarak bilinen kinoa. Proje; Danimarka, İrlanda, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz ve İspanya’daki farklı toprak ve iklim bölgelerinde, organik ve rejeneratif (yenileyici) tarım sistemleriyle bu ürünlerin yetiştirilebilirliğini ve işlenebilirliğini araştırıyor.

Hayvan temelli üretime dayalı tarım modelleri toprağı yoksullaştırıp biyoçeşitliliği yok ederken, bakliyat temelli sistemler toprağı iyileştirir.

Bakliyat, hayvan sömürüsü ve gıda sistemleri

Günümüzde bakliyatın büyük bir bölümü, insanlar için değil; hayvansal üretim için yem olarak kullanılıyor. Bu durum; pestisit kullanımını artıran monokültür tarımı, ekosistem tahribatını ve hayvan sömürüsünü derinleştiriyor.

Oysa bakliyat;

• Doğrudan insan beslenmesi için üretildiğinde gıda güvenliğini güçlendirir,
• Toprağı besler, ekosistemi onarır.

Peki, bu kadar besleyici, erişilebilir ve sürdürülebilir bir seçenek varken, neden hâlâ hayvanların bedenleri ve salgıları ile beslenmeyi normalleştiriyor, bitkisel beslenmeyi marjinalleştiriyoruz?

Neden Dünya Bakliyat Günü?

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, FAO tarafından yürütülen 2016 Uluslararası Bakliyat Yılı’nın başarısının ardından, bakliyatın Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları’na katkısını tanımış ve 10 Şubat’ı Dünya Bakliyat Günü ilan etmiştir.

Bu gün; daha adil ve ekolojik gıda sistemlerine, sağlıklı beslenmeye ve iklim dostu tarıma dikkat çekmek için önemli bir fırsat.

Biliyor muydunuz?

• Baklagiller vitamin ve mineral yoğunluğu yüksek gıdalardır.
• Uzun raf ömürleri sayesinde gıda israfını azaltırlar.
• Çoklu ekim sistemlerinde biyoçeşitliliği artırırlar.
• Toprağa azot bağlayarak verimliliği yükseltirler.
• Kırsal alanda özellikle kadınlar ve gençler için istihdam olanakları yaratırlar.

Etik, ekolojik ve adil çözüm

Bakliyat; beslenme, iklim krizi, gıda adaleti ve hayvan hakları tartışmalarının tam merkezinde yer alıyor.

Vegan olmak ve bitki temelli beslenmek yalnızca etik bir tercih değil; bilimsel, ekolojik ve toplumsal olarak da güçlü bir çözümdür.

10 Şubat Dünya Bakliyat Günü, bu gerçeği yeniden hatırlamak için bir çağrı niteliğinde.

–

Kaynaklar: FAO, Proveg, Alberta Pulse, Oaklins, Vegan FTA

Bakliyat: Doğanın kilerindeki en güçlü gıdalar baklagiller yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Çalışma kapsamında Belçika, Çekya, Almanya, İtalya, Malezya, Hollanda, Polonya, Güney Afrika, İspanya, Birleşik Krallık ve ABD’deki 422 bitki bazlı et ve 251 bitkisel süt, uluslararası alanda tanınan WHO Besin Profili modeli (NPM), Hollanda Beslenme Merkezi ve Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi’nin (EFSA) beslenme mevzuatı yönergelerine göre değerlendirildi.

ProVeg Sağlık ve Beslenme Direktörü ve raporun baş yazarı Valentina Gallani: "Yüksek düzeyde hayvansal gıda tüketmeye devam etmek, iklim krizini ve sağlığımızı giderek daha fazla etkiliyor. Bu nedenle, ulusların mümkün olduğunca çabuk daha fazla bitki bazlı beslenmeye geçmesi şart Raporumuz, bitki bazlı ürünlerin mevcut güçlü ve zayıf yönlerini vurgulayarak, endüstri ve hükümetler gibi paydaşların ülkelerinin süpermarketlerindeki bitki bazlı ürünleri daha da iyileştirmelerine olanak sağlıyor. Daha fazla bitki bazlı gıdalara geçiş, yaşam tarzı hastalıklarını azaltmanın, iklim değişikliği ve biyolojik çeşitlilik kaybıyla mücadeleye yardımcı olmanın kanıtlanmış bir yoludur."

Sonuçlar incelendiğinde, bitki bazlı etlerin hayvan kaynaklı ete göre daha az doymuş yağ ve önemli ölçüde daha fazla lif içerdiği, bitkisel sütlerin ise inek sütüne göre daha az yağ ve daha az doymuş yağ içerdiği görülüyor. Çalışma kapsamında incelenen tüm ülkelerde soya sütü özellikle ön plana çıkıyor. Çoğu bitkisel sütün şeker oranının düşük olduğu ve yaygın yanılgının aksine, takviyeler sayesinde bitkisel sütlerin inek sütü ile benzer kalsiyum seviyelerine sahip olduğu görüldü.

Gelecek İçin Öneriler

Çalışma yalnızca ürünlerin içeriklerini kapsamıyor. Elde edilen sonuçlar ışığında hazırlanan rapor aynı zamanda toplumun farklı kesimleri için bazı önemli önerileri de içeriyor.

Bitki bazlı ürün üreticilerine tuz ve şeker içeriğini sınırlamaları ve bitki bazlı gıdalarını mikro besinlerle zenginleştirmeleri tavsiye ediliyor. Perakendecilere bitki bazlı ürünlerin hayvansal ürünlerden daha pahalı olmamasını sağlamaları önerilirken, hükümetlere ise sağlıklı ve sürdürülebilir ürünlerin geliştirilmesine yardımcı olmak için bitki bazlı alternatifler için ulusal yönergeler sağlamaları çağrısında bulunuluyor.

Bitki Bazlı Ürünler ve Etkileri

Her geçen gün sayısı artan araştırmalar artık bitki bazlı alternatiflerin insan sağlığına yararlarını açık bir şekilde oraya koyuyor. Bu yılın başlarında yayınlanan bir başka rapor ise baklagiller ve tofu gibi daha az işlenmiş proteinlerin en sağlıklı seçenekler olmasının yanında, “yeni nesil” et alternatiflerinin ortalama olarak hayvan kaynaklı etten daha az kalori, daha az doymuş yağ ve daha fazla lif içerdiğini gösteriyordu.

The Food Foundation’ın söz konusu raporuna göre çeşitli bitki bazlı et alternatifleri, Beyond Meat ve Quorn gibi yeni nesil et alternatifleri, tofu ve tempeh gibi geleneksel et alternatifleri ve fasulye ve tahıllar gibi tam bitkisel gıdalar olmak üzere üç kategoride incelendi. Her üç kategoride de insan sağlığına ek olarak, bitki bazlı etlerin hayvan kaynaklı ete göre önemli ölçüde daha az sera gazı emisyonu ürettiği ve çok daha düşük bir su ayak izine sahip olduğu görüldü.

2023’ten önceki bir ProVeg araştırması da bitki bazlı etlerin genellikle hayvansal etten daha sağlıklı bir seçim olduğu ve yaşam tarzıyla ilişkili hastalık riskini azaltma potansiyeline sahip olduğu sonucunu içeriyordu.

Yeni Nesil Protein Alternatiflerine Yönelik Sağlık Endişeleri Hakkında

Tüketiciler genellikle bitki bazlı beslenmeye geçişte yeterli protein alma konusunda endişe duysalar da, hayvan kaynaklı et ile geleneksel veya yeni nesil bitki bazlı alternatifler arasındaki protein içeriği farkının minimum olduğu bulundu.

The Food Foundation'da Kıdemli İş ve Yatırımcı Katılımı Yöneticisi Rebecca Tobi: "Hayvan kaynaklı etin tadını taklit eden bitki bazlı alternatifler, insanların daha fazla bitki açısından zengin diyetlere yönelmelerine yardımcı olmakta gerçekten yararlı bir rol oynayabilirken, fasulye gibi alternatif protein kaynakları hem hayvan kaynaklı ete hem de diğer bitki bazlı et alternatiflerine kıyasla daha güçlü bir performans sergiliyor."

Tüm yeni nesil ürünler ultra işlenmiş olarak sınıflandırılsa da, yapılan son araştırmalar tüm yüksek oranda işlenmiş gıdaların olumsuz sağlık etkilerine sahip olmadığını gösteriyor. 2023 tarihli bir çalışmada, yeni nesil protein alternatiflerinin herhangi bir sağlık dezavantajıyla ilişkilendirilmediği ve diğer yandan, işlenmiş hayvan kaynaklı et ürünlerinin zararlı olduğu görüldü. Hala endişeli olan tüketiciler için rapor, çok daha az işlenmiş olan tofu, tempeh ve seitan gibi geleneksel protein alternatiflerini öneriyor.

Kaynaklar: vegconomist, Proveg, The Food Foundation

Yeni Araştırma: Bitki Bazlı Et ve Bitkisel Süt Hayvan Kaynaklı Ürünlerden <strong>Daha Sağlıklı</strong> yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

İklim krizinin etkilerini azaltmak için şirketler ve işletmeler de sürdürülebilirlik taahhütlerinde bulunmaya başladı. Çoğunlukla bu taahhütler “yeşil yıkama” (greenwashing) yaklaşımına sahip olsa da bazı şirketlerin somut verilerle değişim sağladığını görebiliyoruz. Bunlardan biri de LinkedIn’in San Francisco ofisinde gıda hizmeti şirketi Sodexo ile birlikte oluşturduğu bir pilot program.

Daha sürdürülebilir bir kurumsal yemek ve toplu beslenme anlayışı için yola çıkan şirket, gıda hizmeti de dahil olmak üzere çalışma alanının tüm ayaklarında çevreye daha duyarlı uygulamalar geliştirerek ve yenilikçi yaklaşımlar benimseyerek, 2030 yılına kadar karbon sıfır hedefine ulaşmayı amaçlıyor. Benzer şekilde, yılda yaklaşık 75 milyon tüketiciye hizmet veren küresel gıda hizmeti sağlayıcısı Sodexo da, daha iklim dostu, bitki bazlı gıdalara geçiş yaparak karbon emisyonlarını 2025 yılına kadar yüzde 34 oranında azaltmayı hedefliyor.

LinkedIn bu hedefler doğrultusunda ilerleme kaydetmek için, bitki bazlı beslenmeyi teşvik eden ve gıda programları geliştiren kuruluş Greener By Default (GDB) ile ortaklık kurdu.

Geçen yıl GDB, LinkedIn’in San Francisco ofisinde, çalışanların iklim dostu seçimler yapmasına yardımcı olabilecek çeşitli stratejilere odaklanan bir programı aşamalı olarak uygulamaya koydu.

Hayvan bazlı yemeklerden daha çok bitki bazlı yemeklerin sunulması, yulaf sütünü kahve salonunda varsayılan yapmak, karbon açısından yoğun hayvanal “etlerin” servisini haftada bir sadece ana yemekle sınırlandırmak, vegan unlu mamullerin sayısını artırmak ve yemeklerin “vegan” veya “etsiz” gibi nitelikler yerine içeriklerine göre tanımlanmasını sağlamak bu stratejilerden bazılarıydı.

Peki, LinkedIn çalışanları bu değişikliği memnuniyetle karşıladı mı? Şirketler ciddi bir fark görmediklerini söylüyorlar.

LinkedIn bitki bazlı beslenme sistemine geçişi nasıl yaptı?

Menü analizi: GBD’de Kurumsal Destek Direktörü Katie Cantrell, şirketinin gıda hizmetindeki normları hayvan bazlı seçeneklerden bitki bazlı seçeneklere dönüştürmek için çalıştığını ve aynı zamanda tüketicilere bol miktarda seçenek sunduklarını açıklıyor. Süreç, servis edilen yemek türlerini ve nasıl sunulduğunu belirlemek için kapsamlı bir menü analizi ile başlıyor.

LinkedIn’de menüler başlangıçta beş hayvan bazlı ana yemek ve üç bitki bazlı seçenekten oluşuyordu. Özellikle ikincisi, veganlar ve vejetaryenler için ayrı bir istasyonda servis edilirken, diğerleri genel istasyondaki yemekleri seçmeye devam etti.

Servis analizi: Cantrell “Odak noktamız, omnivorların bitki bazlı gıdaları seçmesini daha kolay, daha cazip ve sosyal olarak daha kabul edilebilir hale getirmek. Bunun için bütünsel bir yaklaşım benimseyerek yiyeceklerin nasıl sunulduğuna bakıyoruz ve ardından omnivorların gitmeye alışkın olduğu istasyonlarda yavaş yavaş daha fazla sebze seçeneği sunmaya başlıyoruz,” dedi.

Anketler: Pilot uygulama sırasında GBD ekibi, ayrıca geçiş sürecini değerlendirmek için kapsamlı anketler yoluyla memnuniyeti inceledi: “Daha fazla vegan seçenek eklemeye devam ettik ve çeşitliliğe değer veren insanlardan daha olumlu geri bildirimler almaya başladık. Bu, sağlıklı seçimler yapmayı da kolaylaştırdı ve biz de bu şekilde ilerlemeye devam ettik.”

Üç aylık pilot uygulamanın sonunda, sunulan hayvan bazlı ana yemeklerin sayısı beşten üçe düşürüldü. Yulaf sütü, LinkedIn’in kahve barında standart hale getirildi.

Daha da önemlisi, beslenme memnuniyeti tüm aşamalarda çoğunlukla sabit kalırken karbon ayak izi pilot program boyunca büyük ölçüde düştü. Şirketin varsayılan olarak yulaf sütüne geçmesi, LinkedIn’in San Francisco ofisinde sunulan sütün karbon etkisini sadece üç ay içinde yarıya indirdi.

Cantrell, “Pilot uygulama olmadan servis edilecek tüm ‘et’in karbon ayak izi 14.000 kilogram CO2 eşdeğerinde. Bu da Dünya’nın çevresini arabayla dolaşmak çok daha fazla” dedi.

Etkin bir atık sisteminin uygulanmasıyla birlikte genel olarak menü değişikliği, LinkedIn’in San Francisco ofisinde ortaya çıkan mutfak israfını azaltmasına da yardımcı oldu.

Bitki bazlı menü değişimi

Şef Alicia Jenish-McCarron, LinkedIn’in San Francisco ofisinde her gün yaklaşık 400 ila 800 kişiye ücretsiz kahvaltı ve öğle yemeği servisi yapıyor. Jenish-McCarron, kendisinin ve ekibinin pilot program boyunca geliştirdiği yemeklerin çok beğenildiğini çünkü hayvan bazlı “et” yerine tofu eklemenin ötesinde farklı seçenekler sunduklarını, tarifler için zaman ayırdıklarını söylüyor.

Ekip geçişi kolaylaştırmak için tarifleri çoğunlukla vegan olacak şekilde değiştirdi. Peynir yerine rendelenmiş tofu ile doldurulmuş kabak, sebze güveçleri ve havuç kroketleri gibi lezzetli yemekler sunuldu.

Şef Jenish-McCarron, “Pilot program ile olumsuz yorumlardan çok ‘Kendimi çok sağlıklı hissediyorum’, ‘Bütün sebze seçeneklerini seviyorum’ diyen olumlu ve faydalı yorumlar aldık. Gerçekten olağanüstüydü,” dedi.

Pilot uygulama sona erse bile ekip, sunulan hayvan kökenli gıda miktarını daha da azaltmak için seçenekleri iyileştirmeye ve artırmaya devam ediyor. Örneğin, programı kalıcı potansiyele sahip devam eden bir girişim olarak gören Jenish-McCarron, pasta şefinin vegan tatlılar yapmakta usta olduğunu ve bir yemeği hayvansal yoğurt ile tamamlamak yerine vegan hindistancevizi yoğurdu eklediğini söylüyor.

İşletme ve kurumlar LinkedIn’den neler öğrenebilir?

GBD’nin LinkedIn ile çalışması, daha önce akademik ortamlarda kullanılan böyle bir programın kurumsal ve toplu beslenmenin uygulandığı yemekhanelerde daha büyük ölçekte nasıl etkili olabileceğini gösterdi.

Cantrell, “LinkedIn gibi büyük ve saygın bir şirkette bu stratejileri uygulamaya koyabilmek gerçekten muazzamdı. Çoğu büyük şirket bir şeyi ilk deneyen olmak istemez. Bu yüzden onlarla çalışmaktan gerçekten heyecan duyduk,” dedi.

Artık bu programın etkinliği LinkedIn’de kanıtlandığına göre şirketler ve kurumlar, çalışanlarının beslenme ihtiyaçlarını karşılarken sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmak için büyük bir adım atabilir, çalışanlarına daha etik, iklim dostu ve sağlıklı beslenme imkanı sunabilir.

Kaynak: Vegnews

LinkedIn’in San Francisco ofisi yüzde 65 oranında bitki bazlı menüye geçti yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Almanya, Ulusal Beslenme Stratejisi’nin bir parçası olarak bitki bazlı gıdaları benimsiyor.

Geçtiğimiz günlerde sunulan “Federal Hükümetin Beslenme Stratejisine Doğru” başlıklı rapor, hükümetin ulusal strateji için önerdiği temel başlıkların ana hatlarını çiziyor ve okullar, huzurevleri ve hastaneler gibi devlet tarafından işletilen tesislerde sağlıklı, iklim ve hayvan dostu, sürdürülebilir beslenme için bir örnek oluşturma ihtiyacını vurguluyor.

Alman hükümeti bu strateji belgesiyle, erken eğitim ve erişilebilirliğe odaklanan girişimlerle gıda sisteminde dönüşümü sağlayacak, “herkes için iyi, sağlıklı ve kapsayıcı” bir beslenme stratejisi oluşturmayı hedefliyor.

İklim krizine karşı, halk sağlığı için

Strateji belgesi, beslenme kaynaklı hastalıkları azaltmaya ve daha iyi beslenmeyi teşvik etmeye yardımcı olmak için bitki bazlı gıdaları benimsemeyi ilke ediniyor.

Aynı zamanda Almanya’nın iklim krizi karşısında geliştirdiği politikalarının bir ayağı işlevini görüyor: “Beslenme, kendini gerçekleştirmenin bir yolu veya bir kültürün ve hayata karşı tutumun bir parçası olabilir. Nasıl ve ne yediğimizin de geniş kapsamlı etkileri var: Almanya’da ve dünya çapında çevre, biyolojik çeşitlilik, iklim ve hayvan dostlarımız üzerinde, tarım ve gıda endüstrisi üzerinde ve dolayısıyla sağlığımız ve esenliğimiz üzerinde.”

Almanya’nın tarım ve gıda sistemleri, sera gazı emisyonlarının yaklaşık dörtte birinden sorumlu olduğu için hükümet, 2045 yılına kadar karbon nötr olma hedefine ulaşmaya yardımcı olmak için gıdanın nasıl üretildiğini yeniden masaya yatırıyor.

2030 yılına kadar ülke, tarımsal ürünlerinin yüzde 30’unun organik tarımdan gelmesini ve her sektörde gıda israfını yarı yarıya azaltmayı hedefliyor. Oluşturulan yeni strateji belgesi, bu hedeflere ulaşmak için mevsimlik ve bölgesel olarak yetiştirilen, bitki bazlı gıdaları teşvik etmeyi odağına alıyor. Aynı zamanda bu gıdaları en savunmasız topluluklar dahil olmak üzere ülkedeki herkes için erişilebilir ve cazip kılmak için sosyal medya gibi mevcut tüm kaynakları kullanmayı planlıyor.

Raporda, “Gıda sisteminin tamamının bitki bazlı beslenmeye doğru evrilmesi, gıda sektörü bazında ulusal ve uluslararası iklim, biyolojik çeşitlilik ve sürdürülebilirlik hedeflerimize ulaşmak için en önemli ayar vidasıdır,” deniyor.

Almanya Ulusal Beslenme Stratejisi’nin 2023’ün sonunda tamamlanması ve 2025’te uygulamaya başlanması bekleniyor.

Bitkisel beslenmede öncü

Ulusal strateji, Almanya’da bitki bazlı beslenmeyi daha da normalleştirmeye yardımcı olsa da, ülke bu açıdan şimdiden farklı şekillerde ilerleme kaydetmiş durumda. Vegan hizmet uygulaması HappyCow’a göre ülkenin başkenti Berlin 2022’de, şehir merkezine 10 km mesafedeki 100 vegan restoranıyla bir dönüm noktasına ulaştı.

Ayrıca 2021’de Berlin’deki dört büyük üniversite, sera gazı emisyonlarını azaltmak için ortak bir çabayla şehir genelindeki 34 üniversite kantininde sunulan tüm “etlerin” yaklaşık yüzde 96’sını ortadan kaldırmak için önemli bir girişimde bulunmuştu. 2019’da da Berlin Teknik Üniversitesi’nde tamamı vegan gıdalardan oluşan şehrin ilk vegan üniversite kantini Veggie 2.0 açılmıştı.

Almanya’daki vegan nüfusunun genel olarak ortalamanın üzerinde olduğu biliniyor. En son tahminlere göre ülkedeki vegan sayısı, 2016’dan bu yana ikiye katlanarak nüfusun yaklaşık yüzde 3,2’sine (veya 2,6 milyon Alman) tekabül ettiği tahmin ediliyor.

Kaynak: Vegnews

Kapak fotoğrafı: Berlin-Vegan

Alman hükümeti iklim kriziyle mücadele ve halk sağlığı için bitki bazlı beslenmeye geçişi destekliyor yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Uluslararası vegan ve vejetaryen ürün ve hizmet etiketleme kuruluşu V-Label, devam eden küresel büyüme ve genişlemenin bir parçası olarak yeni yılın ilk günlerinde güncellenen logolarını tanıttı.

Avrupa’dan dünyaya yayılarak 4 bin 300’den fazla markayı lisanslayan ve 50 bini aşkın ürüne vegan / vejetaryen sertifikası veren V-Label, yenilenen logolarıyla vegan ve vejetaryen ürünler arasındaki ayrımı tüketiciler için kolaylaştırmayı hedefledi.

Yenilenen vegan logosu sarı arka planı ile öne çıkarken vejetaryen logosu da artık yeşil bir arka plana sahip. Ayrıca logolarda metin daha fazla dikkat çekecek şekilde güncellendi.

View this post on Instagram

A post shared by V-Label Türkiye (@vlabelturkiye)

Geçiş dönemi iki yıl sürecek

V-Label, piyasada çok sayıda sertifikalı ürün bulunması nedeniyle değişikliklerin tüm öğelere yansımasının iki yılı bulabileceğine inanıyor ve uzun geçiş döneminin, eski logolu ambalajların israf edilmesini önleyeceğini umuyor.

V-Label Türkiye’den yapılan açıklamaya göre; “Önlenebilir atık üretiminden kaçınmak istediğimiz için mevcut logo kullanıcısı firmalara eski etiketlere sahip ürünleri geri çekmesi ve eş zamanlı olarak logoları yenilemesi şartı koymuyoruz. Mevcut etiketlerin kullanım süresinin dolması ve yenilenen ambalajlarda kullanımı ve benimsenmesi için iki yıllık bir süre öngörüyoruz. Yeni lisanslanacak ürünlere ise yalnızca yenilenen tasarımımızla ambalaj onayı verilecek.”

Vegan sertifikası

Çok sayıda çalışma artık vegan sertifikasının tüketici davranışında önemli rol oynadığını ortaya koyuyor.

The Vegan Society tarafından 2020’de yapılan araştırma, veganların %95’inden fazlasının aktif olarak bu logoları aradığını ve bu rakamın yiyecek ve içecek için %99’a çıktığını ortaya koydu.

ProVeg International tarafından geçen yıl yapılan bir araştırma da, Birleşik Krallık’ta veya AB’de “vegan” ve “bitki bazlı” terimlerinin resmi bir yasal tanımı olmaması sebebiyle vegan sertifikasının tüketiciler için önemli olduğunu gösterdi.

Vegan ve vejetaryen ürünlerin yaygın, popüler ve kolayca tanınabilir olduğu bir dünya için çalıştıklarını belirten V-Label’in kurucusu Renato Pichler, “Yeni pazarlara açılmak bizi çok mutlu ediyor. V-Label, dünya çapında kâr amacı gütmeyen 30’dan fazla kuruluşa, V-Label’in küresel vizyonuyla uyumlu olan faaliyetleri finanse etmelerini sağlayacak şekilde kaynak yaratmaya yardımcı oluyor,” dedi.

V-Label’ın araştırmasına göre, görünür ve anlaşılabilir etiketleme sistemi sayesinde dünya nüfusunun üçte birinden fazlası V-Label’i biliyor. Anketlere göre; ilkeleriyle uyumlu beslenme tercihlerine göre ürün arayan her 10 kişiden 7’si V-Label etiketli ürünleri daha sağlıklı buluyor ve %57’si bu etiketlere daha çok güveniyor. Tüketiciler, V-Label ile çeşitli bitki bazlı seçenekleri keşfederek emisyonlarını, sularını ve ormansızlaşma ayak izlerini azaltabilir.

View this post on Instagram

A post shared by V-Label Türkiye (@vlabelturkiye)

Kaynak: V-Label, Vegconomist

V-Label vegan ve vejetaryen ürün etiketleri güncellendi yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Türkiye dahil 14 Avrupa ülkesinde yapılan, vegan ürün pazarının dinamiklerini, karşılaşılan engelleri ve fırsatları inceleyen V-Label ve FMCG Gurus’un yeni pazar araştırması, Türkiye’de ve Avrupa’da hayvan hakları, iklim değişikliği ve sağlık ekseninde değişen beslenme alışkanlıklarına, insanların hangi motivasyonlarla ne tür ürünlere yöneldiğine ve bunu yaparken hangi kriterlere dikkat ettiklerine ışık tutuyor.

Son yıllarda yapılan araştırmalar sayesinde dünya çapındaki veganların sayısının 79 milyona ulaştığı, vegan yaşam felsefesi ve pratiklerine yönelik ilginin de dünya çapında katlanarak arttığı, bu merakın 2014’ten 2020’ye kadar Hollanda’da yüzde 645’e, Yunanistan’da yüzde 590’a, Türkiye’de yüzde 395’e yükseldiği biliniyor. Ayrıca bu artışla paralel olarak vegan ürün pazarının büyüklüğünün 2025’e kadar 22 milyar dolar olacağı tahmininde bulunuluyor.

V-Label Türkiye temsilcisi Ebru Arıman, 2022 araştırmasını ve son yıllarda elde edilen verileri değerlendirerek “Her geçen yıl katlanarak artan bitki temelli ürün çeşitliliği ve tüketici beklentilerindeki hızlı yükseliş, büyüyen pazardaki rekabete paralel olarak inovasyonu ve beraberinde ürün kalitesindeki artışı tetiklerken, hem fiyat/kalite dengesi hem de pazar büyüklüğü açısından iyi bir gelişim gösteriyor,” diyor.

Vegan yaşam felsefesine dair artan etik farkındalığın ve vegan tüketicilerin sayısındaki artışın, bitkisel ürünleri de zincirleme bir etkiyle artırdığını belirten Arıman, “Bununla birlikte, tüm bu öngörülere zıt yönde geliştirilen yerel politikalarla, geçtiğimiz yıl ülkemizde vegan peynir üretimi ve satışına getirilen benzersiz yasaklarla hem üreticilerin hem de tüketicilerin yaşadığı mağduriyete yönelik Tarım ve Orman Bakanlığı’nın bir an önce bu yanlıştan dönerek ilgili yasağı kaldırması, kapsamlı bir vegan gıda yönetmeliği çıkararak dünya çapındaki gelişmelerle küresel rekabetin  gerisinde kalmaması ve hak ihlallerine son vermesi gerekir” diye ekliyor.

Türkiye’de öne çıkan veriler: Her 1000 kişiden 30’u vegan

2022 araştırmasına göre; Ege, Karadeniz, Marmara ve İç Anadolu ağırlıklı olmak üzere yedi bölgede yürütülen araştırmanın Türkiye ayağında, anket katılımcılarının yüzde 52’si düzenli olarak hayvansal et tüketmediğini veya hiç tüketmediklerini belirtiyor. Bu grubun yüzde 21’i son 12 ay içinde, yüzde 39’u ise çok daha uzun süre önce hayvansal et tüketmeyi tamamen bıraktığını beyan ediyor.

“Düzenli et tükettiğini” söyleyenlerin yüzde 38’i de hayvan kaynaklı eti tamamen bırakmak istediğini belirtiyor.

Tüketicilerin yüzde 18’i, hayvan kaynaklı süt ve süt ürünlerini hiç tüketmediğini beyan ederken, yüzde 45’i de hayvan kaynaklı süt ve süt ürünlerine alternatif olarak üretilen piyasadaki bitki bazlı içecek ve gıdaları satın aldığını beyan ediyor.

Türkiye’deki tüketicilerin yüzde 28’inin beslenme biçimini fleksitaryen olarak tanımladığı, yüzde 20’sinin vejetaryen, yüzde 3’ünün vegan ve yüzde 1’inin de pesketaryen (*) olarak ifade ettiği görülüyor.

Türkiye’de hayvan ve hayvansal tüketiminden kaçınma eğiliminde başlıca motivasyonlar ise sırasıyla çevresel kaygılar, sağlık, güvenilirlik ve hayvan hakları. 

Tüketicilerin üçte ikisi hayvansal eti bırakmayı düşünüyor

2022’de yükselişte olan bitki bazlı et endüstrisi güçlenmeye devam ediyor. Bitkisel ikame ürünlere yönelik tutum ve davranışlar ışığında elde edilen son tahminlere göre bu endüstri, önümüzdeki üç yıl boyunca yüzde 9 büyüyecek.

Her ülkede 1000’er kişilik örneklem ile tamamlanan araştırma, Avrupa’da her geçen gün daha fazla tüketicinin, hayvan kaynaklı gıda tüketmekten kaçınarak bitkisel beslenmeye yöneldiğini, beslenme düzenlerine sebze, meyve, bakliyat, tahıl, kabuklu yemiş ve tohumlardan oluşan bitki bazlı ürünleri giderek daha fazla dahil ettiğini ortaya koyuyor.

Avrupa ülkelerindeki tüketicilerin hayvan kaynaklı etten uzaklaşmaya başladığını gösteren verilerden biri, düzenli olarak hayvansal et tükettiğini belirtenlerin neredeyse üçte ikisinin, önümüzdeki 12 ay içinde hayvansal et tüketiminden uzaklaşmaya çalıştığını veya bunu düşündüğünü söylemesi.

Nitekim, Avrupa’daki tüketicilerin yüzde 33’ü bitki bazlı et ürünlerini, yüzde 47’si de bitkisel süt ve süt ürünlerini beslenmelerine dahil ettiklerini söylüyor.

Zulümsüz vegan et: “Çevre ve sağlık için iyi”

Bitki bazlı et tüketenlerin 2020 ve 2022 oranlarına bakıldığında, yüzde 30 ila 40 civarında bir artış görülüyor.

Araştırmaya göre tüketici eğilimini bu yönde tetikleyen başlıca temel faktörler çevre, sürdürülebilirlik ve sağlık. Avrupa’daki tüketicilerin yüzde 83’ü bitkisel etin gezegen ve çevre için daha iyi olduğunu, yüzde 82’si de daha sağlıklı olduğunu belirtiyor. Türkiye’de çevre duyarlığı açısından oran neredeyse aynı olmasına rağmen, bitki bazlı et ikamelerinin daha sağlıklı olduğunu düşünenlerin oranı daha düşük (yüzde 74).

Vegan ürün üreticilerinin besin değerlerini öne çıkarması ve hayvan zulmü içermeyen ürünlerinin aynı zamanda çevre dostu olduğunu vurgulamasının bu açıdan önemli olduğunu vurgulayan Arıman, sağlık açısından değerlendirmede Türkiye ve Avrupa arasındaki görüş farkının, ağırlıklı olarak Türkiye’deki ilgili kamu kurumları, sağlık profesyonelleri, diyetisyenler ve medya tarafından yapılan eksik ve hatalı bilgilendirmeden kaynaklanabileceğini belirtiyor.

Genel hatlarıyla bu sonuç, Arıman’a göre son yıllarda tüketicilerin uzun süreli sağlıklı yaşama daha fazla önem verdiklerini ve sürdürülebilirlik, sağlık ve esenlik arasında bağlantı kurduklarını gösteriyor. Ancak vegan yaşam felsefesinin temelini oluşturan hayvan hak ve özgürlüklerine dair endişenin, katılan tüm tüketiciler için öncelikli ilk dört sebep arasında yer bulmasına rağmen geri planda kaldığına dikkat çekiyor. Nitekim hayvan haklarına duyarlılık motivasyonuyla bitkisel et yediğini belirtenlerin oranı Avrupa’da yüzde 59 iken Türkiye’de daha yüksek farkındalık ile yüzde 66. 

Etiketler okunuyor: Tüketiciler daha bilinçli

Tüketiciler ürün etiketlerini kontrol ederken, ürünlerin sağlıklı olup olmadığına bakıyor; çevreye ve insan sağlığına zararlı olduğu bilinen yapay ve kimyasal bileşenler içermediğinden emin olmak istiyor. Avrupa’daki tüketicilerin yüzde 74’ü, yiyecek ve içeceklerin yüzde 100 doğal olmasının önemli olduğunu söylüyor.

Tüketicilerin dörtte üçünden fazlası da, bitki bazlı ürünlerin tanıdık ve iyi bilinen malzemelerle yapılması gerektiğini belirtiyor. Aynı şey bitkisel et ürünleri için de geçerli: Bitki bazlı et yiyen tüketicilerin yüzde 69’u, bu ürünlerin doğal yollarla formüle edilmiş olmasının ve yüzde 79’u da bu ürünlerin tanıdık veya iyi bilinen malzemelerle yapılmasının önemli olduğunu düşünüyor.

Tüketicilerin sağlık endişelileriyle bağlantılı olan ve güvenilirliği öne çıkaran bu davranış, artık bireylerin ne yedikleri konusunda daha bilinçli ve temkinli hale geldiklerini gösteriyor. Nitekim Avrupa’daki tüketicilerin yüzde 68’i bitki bazlı yiyecek ve içecek satın alırken içerik listelerini düzenli olarak kontrol ettiklerini belirtiyor.

Ürün etiketleri üzerinde içeriğe yönelik netlik arayan vegan tüketiciler için ayırt edici sembollerin başından gelen V-Label uluslararası etiketinin Türkiye’deki tüketiciler için ne ile ilişkilendirildiği sorulduğunda ise, tüketicilerin yüzde 79’u “Hayvansal bazlı bileşenlerden arındırılmış” yanıtı veriyor.

Arıman, “Buna göre markalar tüketici beklentilerine paralel olarak doğal ve güvenilir içeriklere yönelmeli ve ürün etiketlerinde mümkün olduğunca anlaşılır, net ifadeler kullanarak şeffaf olmalı,” diyor ve ekliyor: “Bazı bitkisel gıda markalarının iletişim stratejilerini planlarken kullandıkları; ürüne ait çevresel etki değerlendirmesi ve hayvansal muadiline göre çevresel etki mukayesesi, besleyicilik ve sağlığa etkilerini şeffaf biçimde ortaya koyan iletişim dili, araştırmaya göre, tüketici davranışını etkileyen kritik unsurlar.”  

Tüketici ve üreticide teori pratiğe karşı

Tüketiciler beslenme ve yaşam tarzı alışkanlıklarının gezegen üzerindeki etkisine dair her geçen gün daha fazla farkındalık kazansa da uygulamada zafiyet görülebiliyor. Örneğin, önümüzdeki 12 ay içinde hayvan kaynaklı et tüketiminden uzaklaşmak isteyen kişilerin yüzde 79’u, bunun nedeni olarak çevresel kaygıları beyan etse de, sağlık ve çevre endişeleri ne olursa olsun, tüketicilerin zevklerinden taviz verme konusunda isteksiz olduğu görülüyor.

Araştırma sonuçlarına göre markalar “çevre dostu” olduklarını iddia ettiklerinde tüketiciler genellikle buna şüpheyle yaklaşıyor. Bir ürünün sürdürülebilirliği konusunda tüketiciyi ikna etmek için şirketlerin çoğunlukla “yeşil yıkama” (green washing) stratejilerini kullandıkları düşünülüyor.

Arıman, “Bu nedenle bir ürünün çevre dostu olduğunu iddia etmek artık yeterli değil; markalar iddialarını desteklemek için yeterli kanıt sunmalı, bütünsel tutarlılık ve şeffaflık göstermeli, iş yapma biçimlerini buna göre tasarlayıp değiştirmeli” diyor. 

Tat, doku ve görünümde benzerlik beklentisi

Araştırmaya göre herhangi bir bitki bazlı ürün için en önemli faktörlerden biri, ikame edilmesi amaçlanan ürüne mümkün olduğunca benzer olması. Bu nedenle yanıtlar göz önüne alındığında; tüketiciler için ürünün tadı, dokusu ve görünümünün sağlık veya çevre gibi diğer faktörler kadar önemli olduğu görülüyor. Araştırmaya göre tüketicilerin yüzde 82’si için lezzet, doku ve görünümden daha önemli.

Yenilikçi ürün ve üreticilerin önü açık

Araştırma, yenilikçi ürün geliştirmek isteyen markalar için pazar potansiyelinin büyük olduğunu gösteriyor. Halihazırda hayvan kaynaklı et yerine geçen ürünleri satın alan Avrupa’daki tüketicilerin dörtte biri bu ürünlerden yeteri kadar memnun olmadığını söylüyor. Bunun başlıca iki sebebi var: Tüketiciler yüzde 69 ile ürün yelpazesinde eksiklik olduğunu veya yeterli marka bulunmadığını, yüzde 59 ile tavuk, balık, vb. yerine geçecek farklı bitkisel ürün türlerinin bulunmadığını belirtiyor.

Arıman’a göre bu veriler; halihazırda yaygınlaşmış bitki bazlı et ürünlerinden uzaklaşan, hayvan ve hayvansal tüketiminden kaçınan kişilere yönelik farklı alternatifler sunan  üreticiler açısından pazarda bir boşluk olduğunu gösteriyor.

Ancak araştırmada; fasulye, nohut, bakla gibi ürünlerden yapılan bitkisel etlere alternatif olarak laboratuvarlarda hayvan hücresinden üretilen kültür etinin popüler olmadığı, Avrupa ülkelerindeki tüketicilerin yalnızca yüzde 21’inin laboratuvar üretimi kültür etlerini denemeye istekli olduğu görülüyor. Bu da tüketicilerin yüzde 100 doğal ürünlere verdiği önemi bir kez daha vurguluyor.

“Lezzet ve görünüm iyileştirilmeli, fiyat yelpazesi genişlemeli”

Bitki bazlı protein içeren ürünler pek çok açıdan avantajlı ve faydalı olsa da, tüketicilerin baskın duygu ve düşüncesi henüz bu yönde değil. Tüketicilerin yüzde 50’sinden fazlası lezzet, fiyat ve görünüm açısından bitki bazlı proteinin daha az cazip olduğunu belirtiyor.

“Tüketicilerin beklentileri ışığında gerekli iyileştirmeleri hayata geçirme açısından gıda üreticilerine önemli bir sorumluluk düşüyor,” diyen Arıman, tüketicilerin bahsi geçen sebeplerle bitkisel ürünleri tercih etmemesinin, vegan gıda pazarı önünde bir engel oluşturduğunu, vegan markaların benzer tat, görünüm ve tüm gelir grupları için uygun fiyat seçenekleri ve ürün çeşitliliği üzerinde daha çok çalışmasının önemli olduğunu vurguluyor.

Bununla birlikte Arıman paketli vegan ürünler dışında, meyve, sebze, bakliyat, tohum ve tahıllardan oluşan bütünsel bitkisel beslenmenin hayvan kaynaklı tüketim ile kıyaslanamayacak kadar ucuz olduğunun da altını çiziyor.

Besin profilleri ve format çeşitliliği: Olgunlaşmış pazarda yasaklar kalkmalı

Araştırma sonuçları; piyasaya yeni çıkan bitki temelli ürünlerin artık yalnızca hayvan kaynaklı et ve süt ürünlerinin tat ve dokusunu taklit etmediğini, aynı zamanda içerik tedarikçileri ve ürün geliştiricilerin de artmasıyla birlikte, besin profillerinin de her geçen gün geliştirildiğini gösteriyor. Eskiden çoğunlukla bitkisel protein kaynağı olarak soya ve buğday kullanılırken, günümüzde farklı bakliyat, tohum, kabuklu yemiş ve tahıllar ürünlerin besin değerlerini artırmak ve zenginleştirmek için kullanılıyor.

Bu çeşitliliği fark etmeye başlayan üretici ve ürün geliştiriciler, bitki bazlı ürünlere ilginin artmasıyla farklı formatlar için de pazar oluşturmaya başladı. Bir zamanlar soya sütünün hakim olduğu bitki bazlı süt sektörü, artık bademden pirince, fındıktan yulafa ve hindistan cevizine kadar çok çeşitli bitkisel süt, peynir ve yoğurt seçenekleri sunuyor.

Arıman, “Avrupa’daki tüketicilerin neredeyse yarısı bitkisel süt ürünlerine yöneldiklerini belirtiyor. Bunun en önemli nedeni olarak da bitkisellerin hayvansallara göre daha sağlıklı olduğu beyan ediliyor,” diyor.

Arıman’a göre “Bu sonuç, bitkisel süt ürünlerinin küresel düzeyde niş olmaktan çıkarak artık yerleşmiş ve olgun bir pazara sahip olduğunun da  göstergesi. Bitki bazlı süt ve süt ürünlerine yönelik artan tüketici güveni ve inancıyla birlikte markaların önünde alışılagelmiş hayvan kaynaklı süt, tereyağı, peynir ve yoğurt kategorilerinin dışına çıkma fırsatı var. Ancak Türkiye’de vegan peynir üretimi ve satışının yasalarca engellenmiş olması, vegan ürünlerin ithalat ve ihracatında yaşanan sıkıntılara çözüm getirilmemesi ve vegan gıda yönetmeliği konusundaki boşluğun doldurulmasına yönelik yeterince hızlı hareket edilmemesi,  üreticilerimizin küresel pazardaki fırsatlardan yeterince istifade edebilmesi , varlığı, gelişimi ve rekabet edebilirliği açısından çok kritik engel teşkil ediyor.”

Bitkisel protein: Vegan et, tavuk, balık ve türevleri

Sağlık ile ilişkilendirildiği için halihazırda bitki bazlı balık ikamesi pazar payının da büyümesi bekleniyor. Avrupa’da her 3 tüketiciden 1’i bitkisel et yediğini belirtirken tavuk, balık ve deniz canlıları yerine bunların bitkisel alternatiflerini halen oldukça eksik ve yetersiz bulduklarını belirtiyor. Bu durum, sunulan ürün yelpazesinde genişlemeye yer olduğunu gösteriyor.

Bitki bazlı et alternatifleri kategorisinde ise, Avrupa’da vegan biftek, burger, kıyma, sosis, tavuk ve balık gibi seçenekler çoğalıyor ve farklı profillerdeki tüketiciler tarafından tercih ediliyor.

Bitki bazlı ürünler artış gösterirken tüketiciler de bu ürünlerin protein oranlarına dikkat ediyor. Örneğin, Avrupa’daki tüketicilerin yüzde 60’ı bitki bazlı süt ürünleri satın alırken protein içeriğine bakıyor. Bitki bazlı ürünlerde önemli bir bileşen olan protein, çeşitli sağlık yararları ile yalnızca veganlara değil artık birçok kişiye hitap ediyor. Oysa daha önceki araştırmalarda hayvan ve hayvansal içermeyen alternatifler, vegan ve vejetaryenler için tamamen ayrı bir ürün kategorisi oluşturuyordu.

Türkiye ayağı: Ek pazar verileri

Bitkisel süt ve süt ürünleri tüketimi

• Tüketicilerin yüzde 18’i hayvan kaynaklı süt ve süt ürünleri tüketmiyor. Bu kişilerin motivasyonları; yüzde 70’lik bir oranla “çevresel (ekolojik) kaygılar”, yüzde 61 ile hayvan kaynaklı süt ve süt ürünlerinin “yüksek şeker oranına sahip olması” ve yüzde 56 ile hayvan kaynaklı sütün “sağlıklı olmaması”. Hayvan haklarına yönelik endişe yüzde 47. 
• Tüketicilerin yüzde 45’i hayvan kaynaklı süt ve süt ürünlerine alternatif olarak üretilen bitki bazlı içecek ve gıdaları beslenmesine dahil ediyor. Bu kişiler ağırlıklı olarak vegan süt, vegan ezme/sürmelik ürünler, vegan besleyici içecekler ve vegan peynir satın alıyor. Bitki bazlı süt ve süt ürünlerini tüketme sebepleri ise, yüzde 78’lik bir oranla “çevre için daha iyi olması”. Tat ve sağlık motivasyonları ise ikinci ve üçüncü sırada yer alıyor. En çok soya, badem ve pirinç tadındaki ürünlerin içindekiler listesinde yer alması bekleniyor.
• Bitki bazlı süt ve süt ürünlerini tüketmediğini söyleyenler, yüzde 43’lük bir oranla bu ürünleri yine de aile bireyleri için satın aldığını belirtiyor. 18 yaş altındaki aile bireyleri için bu ürünleri satın alanların başlıca motivasyonu, yüzde 71’lik bir oranla ürünlerin “besleyici olması” ve “aile bireylerinin bu ürünleri tüketmesi”.
• Bitkisel süt ve süt ürünü satın aldığını söyleyenler, yüzde 84’lük bir oranla ürünün tadına dikkat ederken yüzde 79’u ürünün sağlık ile ilgili beyanına ve faydalarına, yüzde 74’ü sürdürülebilirlik beyanına, yüzde 65’i içerik ve besleyicilik etiketine ve yüzde 64’ü de fiyatına önem veriyor. 

Bitki bazlı et tüketimi

• Tüketicilerin yüzde 43’ü bitki bazlı eti beslenmesine dahil ediyor. Temel motivasyonları ise; yüzde 82 ile bitki bazlı etlerin “çevre için daha iyi olması” ve yüzde 74 ile “daha sağlıklı ve güvenilir” olması. Hayvan haklarına yönelik endişeler yüzde 66 oranında.
• Bu kişiler en çok dana, tavuk, hindi ve balık yerine geçecek alternatifleri cazip buluyor.
• Mevcut bitki bazlı et ürünlerini yetersiz bulanlar ise, yüzde 63’lük bir oran ile en çok ürün ve marka çeşitliliği olmamasından yakınıyor.
• Türkiye’de protein, en çok merak edilen ve dikkat edilen besin değerleri arasında olmasına rağmen son 24 saatte ne kadar protein aldığını bilenlerin oranı yalnızca yüzde 23 ile sınırlı.

(*) TANIMLAR:

Fleksitaryen: Ağırlıklı olarak vejetaryen beslenen, fakat hayvan kaynaklı et dahil olmak üzere süt, süt ürünleri, yumurta, bal gibi hayvansalları zaman zaman tüketen kişi.

Vejetaryen: Hayvan kaynaklı et tüketmeyen, fakat süt, süt ürünleri, yumurta, bal gibi hayvansalları kısmen/tamamen tüketen kişi.

Vegan: Hayvan kaynaklı et, süt, yumurta, bal gibi her türlü hayvansalı beslenmesinden tamamen çıkaran, hayvanların giyecek veya başka bir amaçla sömürülmeleri, zulmedilmeleri veya öldürülmelerini reddeden kişi.

Pesketaryen: Balık dışındaki diğer hayvanları tüketmeyen kişi.

PDF olarak indir

Kapak fotoğrafı: LikeMeat / Unsplash

Bitkisel beslenme ve vegan ürün tüketimi Türkiye ve Avrupa’da yükselişte yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

3 Kasım Perşembe, İstanbul – Dünya Vegan Günü, hayvan hak ve özgürlüklerine dair bilinçlendirme amacıyla, vegan felsefenin ve yaşam tarzının hayvanların, insanların ve gezegenin iyiliği için yaygın bir şekilde benimsenmesini sağlamak için 1994’ten bu yana her yıl 1 Kasım’da kutlanıyor.

Dünyanın dört bir yanında seminerler, sergiler, vegan tadımlar, halka açık tartışmalar ve atölye çalışmaları ile planlanan Dünya Vegan Günü, veganlığın etik, erişilebilir ve sağlıklı bir yaşam tarzı olduğunu geniş kitlelere aktarmak ve veganlığa dair yanlış bilinenleri düzeltmek için pek çok ülkede düzenleniyor.

Türkiye’de Vegan Derneği Türkiye’nin (TVD) her yıl düzenlediği ve geleneksel hale getirdiği Dünya Vegan Günü etkinliği, bu yıl da V-Label ana sponsorluğu ve Wyndham Grand İstanbul Kalamış Marina Hotel mekan sponsorluğu ile Dünya Vegan Haftası içinde, 6 Kasım Pazar günü 11:00–19:00 saatleri arasında gerçekleştirilecek.

Etkinlik, uzman konuşmacıların katılımı ve vegan alternatiflerin sunumu aracılığıyla, veganlıkla ilgili hatalı bilgileri ve yerleşmiş önyargıları ortadan kaldırmayı amaçlıyor.

Vegan olmayanlar da davetli

Vegan olanların yanı sıra vegan olmayanların da katılımına açık olan etkinlikte hayvan hakları, sağlık ve beslenme alanında uzman konuşmacılar yer alacak. Vegan ürün, aktivizm ve tadım stantları da gün boyunca ziyaretçilere açık olacak.

Katılımın ücretsiz ve kontenjanın sınırlı olduğu etkinlikte davetiye zorunluluğu bulunuyor. https://www.tickettailor.com/events/vegandernetrkye/787216 adresinden kayıt yaptırdıktan sonra kullanıcıların e-posta adreslerine iletilen davetiyedeki karekod okutularak etkinliğe giriş yapılabilecek.

Etkinlik duyurularında “Henüz vegan olmayan en az bir arkadaşını etiketleyerek haftasonu gerçekleştireceğimiz #DünyaVeganGünü etkinliğimize davet et” çağrısı yapan dernek, hayvanlara, gezegene ve insan sağlığına zarar veren mevcut alışkanlıklarını sorgulayıp değiştirmeyi hedefleyen, veganlıkla ilgili doğru bilgiye ulaşmayı isteyen herkesi Dünya Vegan Günü etkinliğine bekliyor.

View this post on Instagram

A post shared by Vegan Derneği Türkiye (@tvd.org.tr)

TVD’nin 10. yılına özel etkinlik programı

Dernek, kuruluşunun 10. yılı vesilesiyle bu yıl ilk kez, etkinlik programının ilk bölümüne TVD oturumları da ekleyerek bugüne kadar yapılan çalışmaları, elde edilen kazanımları ve planlanan faaliyetleri özetleyecek.

TVD Dünya Vegan Günü programının ayrıntıları ise şöyle:

Etkinliğe katılan sivil toplum kuruluşları, üniversitelerin vegan toplulukları ve vegan ürün/hizmet stantları ise:

Angels Farm Sanctuary
Galatasaray Üniversitesi Vegan Topluluğu
Koç Üniversitesi Veganizm Topluluğu
MEF Üniversitesi Vegan Kulübü
Türk Alman Üniversitesi Vegan Topluluğu
Üniveg Üniversiteli Vegan Öğrenci Platformu

AB Soya-Soyfleks
Carrefour
Cocoas
Coffe Colore
Conbella Tea
Elmasoğlu
Ethique Plant Based
Feemauve
GMT-Orfa
Han Kozmetik-Rhaneva
Hurmatat
Itz Nutz
Kenevirco
Komagene
Limonita
Luur Kozmetik
Melly’s Nature
Milhans-Otto Nuts
Mixmey
Patiswiss
Perinthos
Prev
Rel Teknoloji- Baims & All Matters
Su Sanat Atölyesi – Vegan Dövme
Şayan Baklava
Evely – The Purest Solution
Thermomix
Vappy
Veganarsist
Vegeats
Yakamoz
Zozo Care

Kapak fotoğrafı: @thefuzzydot

Vegan Derneği’nden Dünya Vegan Günü etkinliği yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.

Oxford Üniversitesi tarafından yapılan yeni bir araştırma, İngiltere ve İrlanda’daki süpermarketlerde satışta olan 57 bin gıda ürününü değerlendirdi.

Araştırmacılar ürünlerde dört faktöre baktı: sera gazı emisyonları, su stresi, arazi kullanımı ve ötrofikasyon potansiyeli (su ve toprağın aşırı gübre sonucu kalitesinin bozulması).

Araştırma sonucuna göre;

• Sebzeler, atıştırmalıklar, bitkisel süt ve bitkisel hamburger ve bitkisel sosis gibi bitki bazlı etler, bazı tahıllar ve bazı ekmeklerin tahmini çevresel etki puanı 2’nin altında.
• Birçok tatlının (örn. kek, bisküvi, turta) ve hazır yiyeceklerin (ör. pizzalar, hazır yemekler) çevresel etki puanı 2 ile 5 arasında değişen bir tahmini değerde.
• Domuz ve tavuk kaynaklı etlerin tahmini puanları ise 10’un üzerinde.
• En yüksek puanlar ile gezegene en fazla zararı verenler ise, sığır ve kuzu kaynaklı et ürünleri.

Gezegen için en kötü olanlar arasında kurutulmuş sığır eti ürünleri bulunuyor. Ancak bitki bazlı etler, hayvan kaynaklı muadillerinin çevresel etkisinin beşte bir ila onda birinden daha azına sahip. Meyve, şeker, un ve sebzelerden yapılan ürünler de (çorbalar, tahıllar, salatalar vb.) çevre üzerinde düşük bir etkiye sahip.

Sürdürülebilir beslenme için tüketicilere ve perakendecilere rehber niteliğinde

Oxford Üniversitesi Halk Sağlığı bölümü öğretim üyesi Prof. Peter Scarborough, bulguların “çok heyecan verici” olduğunu söyledi ve “İlk kez, pek çok farklı madde içeren işlenmiş gıdaların çevresel ayak izini değerlendirmek için şeffaf ve karşılaştırılabilir bir yöntemimiz var,” dedi.

Yaptığımız süpermarket alışverişlerinin çoğunu bu tür yiyeceklerin oluşturduğunu söyleyen Prof. Scarborough, “Ancak şimdiye kadar bunların çevre üzerindeki etkilerini doğrudan karşılaştırmanın bir yolu yoktu,” diyerek yürüttükleri akademik çalışmanın yol gösterici olabileceğini belirtti.

Aynı zamanda araştırma sonucunun, tüketicilerin daha sürdürülebilir alışveriş tercihleri yapmalarına yardımcı olabileceğini ve “Perakendeciler ile gıda üreticilerini gıda tedarikinin çevresel etkisini azaltmaya yönlendirebileceğini” vurguladı. Tüm bu sürecin de, daha sürdürülebilir bir beslenme biçimini benimseme konusunda bireylerin işini kolaylaştıracağını kaydetti.

Birleşik Krallık’ta insanlar halihazırda alışveriş yapma şekillerini değiştiriyor. Bu kısmen, hayvan kaynaklı et fiyatlarının yükseldiği süregelen ekonomik krizden kaynaklanıyor.

Haziran ayında The Vegan Society tarafından yapılan bir anket, İngiltere’deki tüketicilerin üçte birinin haftalık alışverişlerinden hayvan kökenli eti kestiğini ya da azalttığını tespit etti.

Bu ayın başlarında yapılan bir başka araştırmada, Birleşik Krallık’taki yetişkinlerin yüzde 25’inden fazlası, ekonomik krizinin ortasında hayvansal eti azalttığını bildirdi.

İklim krizi, hayvancılık ve hayvan tüketimi arasındaki bağlantıya dair daha fazla bilgi için İklim/Çevre ve Sürdürülebilirlik sayfalarımızı inceeyebilirsiniz.

Kaynak: Plantbased News, Oxford University

Kapak fotoğrafı: LikeMeat / Unsplash

Yeni araştırma sonucu: 57 bin gıda ürünü arasında gezegen için en iyi olanlar, bitki bazlı et dahil bitkisel ürünler yazısı ilk önce TVD | Haberler üzerinde ortaya çıktı.